İçeriğe geç
Philon

Philon

Gaius'a Elçilik

Πρεσβεία πρὸς Γάιον

1Biz yaşlılar ne zamana kadar hâlâ çocuk kalacağız? Bedenlerimiz uzun yılların etkisiyle ağarmış, ama psykhēlerimiz hissizlik yüzünden tıpkı bebeklerinki. En kararsız şey olan talihi en sarsılmaz, en sağlam şey olan tabiatı ise en güvenilmez sanıyoruz. Dama tahtasında taşların yerini değiştirir gibi işlerin yerini değiştiriyor; talihe bağlı şeylerin tabiatça olanlardan daha kalıcı, tabiata uygun olanların da talihe bağlı olanlardan daha güvenilmez olduğunu düşünüyoruz.

1

Ἄχρι τίνος ἡμεῖς οἱ γέροντες ἔτι παῖδές ἐσμεν, τὰ μὲν σώματα χρόνου μήκει πολιοί, τὰς δὲ ψυχὰς ὑπ’ ἀναισθησίας κομιδῇ νήπιοι, νομίζοντες τὸ μὲν ἀσταθμητότατον, τὴν τύχην, ἀκλινέστατον, τὸ δὲ παγιώτατον, τὴν φύσιν, ἀβεβαιότατον; ὑπαλλαττόμεθα γὰρ καθάπερ ἐν ταῖς πεττείαις τὰς πράξεις μετατιθέντες, οἰόμενοι τὰ μὲν τυχηρὰ μονιμώτερα εἶναι τῶν φύσει, τὰ δὲ κατὰ φύσιν ἀβεβαιότερα τῶν τυχηρῶν.

2Bunun sebebi, geleceği önceden görmeden şimdiki şeyler hakkında hüküm vermemiz; yanılmayan düşünce yerine yanıltıcı hisse dayanmamızdır. Gözler yalnız açıkta olanı, elimizin altındakini kavrar; akıl yürütme ise görünmeyene ve gelecektekine de uzanır. Aklın görüşü, bedenin gözlerle gördüğünden daha keskindir; ama biz onu karartıyoruz: kimimiz katıksız şarap ve tıka basa yemekle bulandırarak, kimimiz de kötülüklerin en büyüğü olan cehaletle.

2

αἴτιον δὲ τὸ τὰ παρόντα βραβεύειν ἀπροοράτως τῶν μελλόντων ἔχοντας, αἰσθήσει πεπλανημένῃ χρωμένους πρὸ διανοίας ἀπλανοῦς· ὀφθαλμοῖς μὲν γὰρ τὰ ἐν φανερῷ καὶ ἐν χερσὶ καταλαμβάνεται, λογισμὸς δὲ φθάνει καὶ πρὸς τὰ ἀόρατα καὶ μέλλοντα, οὗ τὴν ὄψιν ὀξυωπεστέραν οὖσαν τῆς δι’ ὀμμάτων σώματος ἀμαυροῦμεν, οἱ μὲν ἀκράτῳ καὶ πλησμοναῖς ὑποσυγχέοντες, οἱ δὲ τῷ μεγίστῳ τῶν κακῶν, ἀμαθίᾳ.

3Ne var ki bazıları Tanrı'nın insanları, özellikle de her şeyin Babası, Kralı ve sebebi olana adanmış olan yakaran soyu gözettiğine inanmaz olmuşsa da, içinde bulunduğumuz zaman ve bu zamanda karara bağlanan nice büyük mesele onları ikna etmeye yeter.

3

πλὴν ὁ παρὼν καιρὸς καὶ αἱ κατ’ αὐτὸν κριθεῖσαι πολλαὶ καὶ μεγάλαι ὑποθέσεις, κἂν εἰ ἄπιστοι γεγόνασί τινες τοῦ προνοεῖν τὸ θεῖον ἀνθρώπων, καὶ μάλιστα τοῦ ἱκετικοῦ γένους, ὃ τῷ πατρὶ καὶ βασιλεῖ τῶν ὅλων καὶ πάντων αἰτίῳ προσκεκλήρωται, ἱκαναὶ [τοῦ] πεῖσαι αὐτούς.

4Bu soya Keldanice İsrail denir; adın Yunanca karşılığı “Tanrı'yı gören”dir. Bana kalırsa Tanrı'yı görmek, özel ya da ortak her şeyin en değerlisidir.

4

τοῦτο δὲ τὸ γένος Χαλδαϊστὶ μὲν Ἰσραὴλ καλεῖται, Ἑλληνιστὶ δὲ ἑρμηνευθέντος τοῦ ὀνόματος „ὁρῶν θεόν", ὅ μοι δοκεῖ πάντων χρημάτων ἰδίων τε καὶ κοινῶν εἶναι τιμιώτατον.

5Çünkü yaşlıları, öğretmenleri, yöneticileri ya da anne babayı görmek bile görenleri saygıya, edebe ve itidalli bir hayata özenmeye yöneltiyorsa, yaratılmış olan her şeyin ötesine bakıp yaratılmamış ve ilahi olanı görmeye terbiye edilmiş psykhēlerde ne kadar sağlam bir aretē ve erdemlilik dayanağı bulacağımızı düşünürüz! O ilahi olan, ilk iyi, güzel, mesut ve mübarek olandır; daha doğrusu, gerçeği söylemek gerekirse, iyiden daha iyi, güzelden daha güzel, mübarekten daha mübarek, saadetin kendisinden daha mesut olan, hatta bu sayılanlardan daha mükemmel bir şey varsa odur.

5

εἰ γὰρ πρεσβυτέρων ἢ ὑφηγητῶν ἢ ἀρχόντων ἢ γονέων ὄψις κινεῖ τοὺς βλέποντας πρὸς αἰδῶ καὶ εὐκοσμίαν καὶ σώφρονος βίου ζῆλον, πόσον τι νομίζομεν ἀρετῆς ἕρμα καὶ καλοκαγαθίας ἀνευρήσειν ἐν ψυχαῖς, αἳ τὸ γενητὸν πᾶν ὑπερκύψασαι τὸ ἀγένητον καὶ θεῖον ὁρᾶν πεπαίδευνται, τὸ πρῶτον ἀγαθὸν καὶ καλὸν καὶ εὔδαιμον καὶ μακάριον, εἰ ⟨δὲ⟩ δεῖ τἀληθὲς εἰπεῖν, τὸ κρεῖττον μὲν ἀγαθοῦ, κάλλιον δὲ καλοῦ, καὶ μακαριότητος μὲν μακαριώτερον, εὐδαιμονίας δὲ αὐτῆς εὐδαιμονέστερον, καὶ εἰ δή τι τῶν εἰρημένων τελειότερον.

6Çünkü logos, hiçbir yönden dokunulamayan, el sürülemeyen Tanrı'ya yükselmeye yetişemez; geri çekilir, kayıp düşer; uygun adları basamak yapıp anlatmaya gücü yetmez. Varlığın kendisini anlatmaktan söz etmiyorum —bütün gök tek bir eklemli ses olsa bunun için isabetli, yerinde sözler bulamazdı—; onun muhafızları olan kuvvetleri bile anlatamaz: kozmosu yaratan, krallık eden, gözeten kuvvetleri ve iyilik eden ya da cezalandıran öteki kuvvetleri;

6

οὐ γὰρ φθάνει προσαναβαίνειν ὁ λόγος ἐπὶ τὸν ἄψαυστον καὶ ἀναφῆ πάντῃ θεόν, ἀλλ’ ὑπονοστεῖ καὶ ὑπορρεῖ κυρίοις ὀνόμασιν ἀδυνατῶν ἐπιβάθρᾳ χρῆσθαι πρὸς δήλωσιν, οὐ λέγω τοῦ ὄντος — οὐδὲ γὰρ ὁ σύμπας οὐρανὸς ἔναρθρος φωνὴ γενόμενος εὐθυβόλων καὶ εὐσκόπων εἰς τοῦτο ἂν εὐποροίη ῥημάτων — ἀλλὰ τῶν δορυφόρων αὐτοῦ δυνάμεων, κοσμοποιητικῆς τε καὶ βασιλικῆς καὶ προνοητικῆς καὶ τῶν ἄλλων ὅσαι εὐεργέτιδές τε καὶ κολαστήριοι,

7tabii cezalandıran kuvvetleri de iyilik edenler arasında saymak gerekiyorsa. Bunun sebebi yalnız onların kanunların ve yasaların birer parçası olması değildir —çünkü kanun tabiatça iki şeyden oluşur: iyilerin ödüllendirilmesi ve kötülerin cezalandırılması—; ceza çoğu zaman suç işleyenleri, onları değilse bile hiç değilse yakınlarındakileri uyarır, akıllarını başlarına getirir. Başkalarının cezalandırılması, benzer şeylere uğrama korkusuyla çoğu insanı iyileştirir.

7

εἰ καὶ τὰς κολαστηρίους ἐν εὐεργέτισι τακτέον, οὐ μόνον ἐπειδὴ νόμων καὶ θεσμῶν εἰσι μοῖραι — νόμος γὰρ ἐκ δυοῖν συμπληροῦσθαι πέφυκε, τιμῆς ἀγαθῶν καὶ πονηρῶν κολάσεως —, ἀλλ’ ὅτι καὶ ἡ κόλασις νουθετεῖ καὶ σωφρονίζει πολλάκις μὲν καὶ τοὺς ἁμαρτάνοντας, εἰ δὲ μή, πάντως γοῦν τοὺς πλησιάζοντας· αἱ γὰρ ἑτέρων τιμωρίαι βελτιοῦσι τοὺς πολλοὺς φόβῳ τοῦ μὴ παραπλήσια παθεῖν.

8Tiberius Caesar'ın ölümünden sonra Gaius'un bütün karalar ve denizler üzerindeki egemenliği devraldığını gören kim, bu olağanüstü, her sözün ötesindeki talih karşısında hayran kalıp şaşkına dönmezdi? Bu egemenlik ayaklanmalardan uzaktı, kanunla iyi düzenlenmişti; doğuda, batıda, güneyde, kuzeyde bütün parçalarıyla bir ahenk içindeydi. Barbarlar Yunanlılarla, Yunanlılar barbarlarla, askerler şehirlilerle, şehirliler askerlerle, barışı birlikte paylaşıp tadını çıkarmak için uzlaşmıştı.

8

Τίς γὰρ ἰδὼν Γάιον μετὰ τὴν Τιβερίου Καίσαρος τελευτὴν παρειληφότα τὴν ἡγεμονίαν πάσης γῆς καὶ θαλάσσης ἀστασίαστον καὶ εὔνομον καὶ πᾶσι τοῖς μέρεσιν ἡρμοσμένην εἰς τὸ σύμφωνον, ἑῴοις, ἑσπερίοις, μεσημβρινοῖς, ἀρκτικοῖς — τοῦ μὲν βαρβαρικοῦ γένους τῷ Ἑλληνικῷ, τοῦ δ’ Ἑλληνικοῦ τῷ βαρβαρικῷ, καὶ τοῦ μὲν στρατιωτικοῦ τῷ κατὰ πόλεις, τοῦ δὲ πολιτικοῦ τῷ στρατευομένῳ συμφρονήσαντος εἰς μετουσίαν καὶ ἀπόλαυσιν εἰρήνης — οὐκ ἐθαύμασε καὶ κατεπλάγη τῆς ὑπερφυοῦς καὶ παντὸς λόγου κρείττονος εὐπραγίας,

9Gaius bütün iyilikleri hazır ve yığın yığın miras almıştı: sayısız para hazinesi, gümüş ve altın —kimi işlenmemiş maden, kimi para olarak, kimi de kadehlerde ve gösteriş için ustaca işlenmiş başka eşyalarda süs olarak—; sayısız piyade, süvari ve deniz kuvveti; pınarlardan akar gibi hiç kesilmeden gelen gelirler;

9

ἐξ ἑτοίμου τἀγαθὰ ἀθρόα σωρηδὸν κεκληρονομηκότα, παμπληθεῖς θησαυροὺς χρημάτων, ἄργυρον καὶ χρυσόν, τὸν μὲν ὡς ὕλην, τὸν δὲ ὡς νόμισμα, τὸν δὲ ὡς προκόσμημα δι’ ἐκπωμάτων καί τινων ἑτέρων ἃ πρὸς ἐπίδειξιν τεχνιτεύεται, παμπληθεῖς δυνάμεις, πεζάς, ἱππικάς, ναυτικάς, προσόδους ὥσπερ ἐκ πηγῶν ἀενάῳ τινὶ φορᾷ χορηγουμένας,

10ve bir egemenlik: Yalnız dünyanın en kalabalık ve en hayati bölgeleri üzerinde değil —ki asıl “meskûn dünya” denmeye layık olan bunlardır; bu bölge iki ırmakla, Ren ve Fırat'la sınırlanır: Ren Germania'yı ve daha vahşi kavimleri ayırır, Fırat da Parthia'yı, Germenlerden hiç de az vahşi olmayan Sarmat ve İskit soylarını—, dediğim gibi güneşin doğduğu yerden battığı yere kadar, Okyanus'un hem içindeki hem ötesindeki bütün dünya üzerinde bir egemenlik. Buna Roma halkı da, bütün İtalya da, Asya ve Avrupa kavimleri de sevinmişti.

10

ἀρχὴν οὐχὶ τῶν πλείστων καὶ ἀναγκαιοτάτων μερῶν τῆς οἰκουμένης, ἃ δὴ καὶ κυρίως ἄν τις οἰκουμένην εἴποι, δυσὶ ποταμοῖς ὁριζομένην, Εὐφράτῃ τε καὶ Ῥήνῳ, τῷ μὲν ἀποτεμνομένῳ Γερμανίαν καὶ ὅσα θηριωδέστερα ἔθνη, Εὐφράτῃ δὲ Παρθυηνὴν καὶ τὰ Σαρματῶν γένη καὶ Σκυθῶν, ἅπερ οὐχ ἧττον ἐξηγρίωται τῶν Γερμανικῶν, ἀλλ’, ὡς εἶπον ἤδη, τὴν ἀφ’ ἡλίου ἀνιόντος ἄχρι δυομένου τήν τε ἐντὸς ὠκεανοῦ καὶ ὑπερωκεάνιον; ἐφ’ οἷς ὅ τε Ῥωμαίων δῆμος ἐγεγήθει καὶ πᾶσα Ἰταλία τά τε Ἀσιανὰ καὶ Εὐρωπαῖα ἔθνη.

11Daha önceki hiçbir imparator için herkes bu kadar hayranlık duymamıştı. Özel ve ortak iyiliklere sahip olup onlardan yararlanmayı yalnız ummuyor, talihin doluluğuna artık kavuştuklarını sanıyorlardı; saadet kapıda bekliyordu.

11

ὡς γὰρ ἐπ’ οὐδενὶ τῶν πώποτε γενομένων αὐτοκρατόρων ἅπαντες ἠγάσθησαν, κτῆσιν καὶ χρῆσιν ἰδίων τε καὶ κοινῶν ἀγαθῶν οὐκ ἐλπίζοντες ἕξειν, ἀλλ’ ἔχειν ἤδη νομίζοντες πλήρωμά τινος εὐτυχίας, ἐφεδρευούσης εὐδαιμονίας.

12Şehirlerde başka bir şey görülmüyordu: sunaklar, kurbanlıklar, kurbanlar; beyazlar giymiş, başlarına çelenk takmış, ışıl ışıl yüzlerinden iyi niyet okunan insanlar; bayramlar, şenlikler, müzik yarışmaları, at yarışları, eğlence alayları, flüt ve kitharayla geçen gece şenlikleri; keyif, dinlenme, tatil, her türlü hisse hitap eden her türlü haz.

12

οὐδὲν γοῦν ἦν ἰδεῖν ἕτερον κατὰ πόλεις ἢ βωμούς, ἱερεῖα, θυσίας, λευχειμονοῦντας, ἐστεφανωμένους, φαιδρούς, εὐμένειαν ἐξ ἱλαρᾶς τῆς ὄψεως προφαίνοντας, ἑορτάς, πανηγύρεις, μουσικοὺς ἀγῶνας, ἱπποδρομίας, κώμους, παννυχίδας μετ’ αὐλῶν καὶ κιθάρας, τέρψεις, ἀνέσεις, ἐκεχειρίας, παντοίας ἡδονὰς διὰ πάσης αἰσθήσεως.

13O zaman zenginler yoksullardan, ünlüler ünsüzlerden öne geçmiyor; alacaklılar borçlulara, efendiler kölelere üstün gelmiyordu; çünkü o günler herkese eşitlik getirmişti. Öyle ki şairlerin anlattığı Kronos çağı artık bir masal uydurması sayılmıyordu: bolluk ve bereket, acısızlık ve korkusuzluk, bütün evlerin ve bütün halkın gece gündüz paylaştığı sevinçler vardı. Bu sevinçler ilk yedi ay boyunca hiç ara vermeden sürdü.

13

τότε οὐ πλούσιοι πενήτων προύφερον, οὐκ ἔνδοξοι ἀδόξων, οὐ δανεισταὶ χρεωστῶν, οὐ δεσπόται δούλων περιῆσαν, ἰσονομίαν τοῦ καιροῦ διδόντος, ὡς τὸν παρὰ ποιηταῖς ἀναγραφέντα Κρονικὸν βίον μηκέτι νομίζεσθαι πλάσμα μύθου διά τε τὴν εὐθηνίαν καὶ εὐετηρίαν τό τε ἄλυπον καὶ ἄφοβον καὶ τὰς πανοικίας ὁμοῦ καὶ πανδήμους μεθ’ ἡμέραν τε καὶ νύκτωρ εὐφροσύνας, αἳ μέχρι μηνῶν ἑπτὰ τῶν πρώτων ἄπαυστοι καὶ συνεχεῖς ἐγένοντο.

14Sekizinci ayda Gaius'u ağır bir hastalık çarptı. Tiberius yaşarken sürdürdüğü daha sade ve bu yüzden daha sağlıklı hayatı kısa süre önce bırakıp israfa dökülmüştü. Bol katıksız şarap, yemek düşkünlüğü, tıka basa dolmuş karnın üstüne bile doymak bilmeyen arzular, vakitsiz sıcak banyolar, kusmalar ve hemen ardından yeniden şarap âlemleri, sırada bekleyen oburluklar, oğlanlarla ve kadınlarla şehvet düşkünlükleri; psykhēyi, bedeni ve ikisini bir arada tutan bağları yıkan daha ne varsa, hepsi birden üstüne çullandı. Kendine hâkim olmanın ödülü sağlık ve güçtür; nefsine hâkim olamamanın (akrasia) karşılığı ise zayıflık ve ölüme komşu hastalık.

14

τῷ δὲ ὀγδόῳ κατασκήπτει βαρεῖα νόσος τῷ Γαΐῳ τὴν πρὸ μικροῦ δίαιταν, ὅτε ἔζη Τιβέριος, εὐκολωτέραν καὶ διὰ τοῦτο ὑγιεινοτέραν οὖσαν εἰς πολυτέλειαν μεθαρμοσαμένῳ. πολὺς γὰρ ἄκρατος καὶ ὀψοφαγίαι καὶ ἐπὶ πλήρεσι τοῖς ὄγκοις ἀπλήρωτοι ἐπιθυμίαι θερμολουσίαι τε ἄκαιροι καὶ ἔμετοι καὶ εὐθὺς πάλιν οἰνοφλυγίαι καὶ ἔφεδροι γαστριμαργίαι, λαγνεῖαι διὰ παίδων καὶ γυναικῶν, καὶ ὅσα ἄλλα καθαιρετικὰ ψυχῆς καὶ σώματος καὶ τῶν ἐν ἑκατέρῳ δεσμῶν συνεπέθετο. τὰ δὲ ἐπίχειρα ἐγκρατείας μὲν ὑγεία καὶ ἰσχύς, ἀκρασίας δὲ ἀσθένεια καὶ νόσος γειτνιῶσα θανάτῳ.

15Hastalık haberi yayıldığında henüz deniz yolculuğu mevsimiydi. Sonbaharın başıydı; denizciler için bu son seferdir: Her yerdeki ticaret limanlarından kendi limanlarına, barınaklarına dönerler; özellikle de kışı yabancı bir yerde geçirmemeye özen gösterenler. İnsanlar keyif dolu yaşayışlarını bırakıp suratlarını astılar; her ev, her şehir kaygı ve kederle doldu. Kısa süre önceki sevincin karşısına ona denk bir acı gelip terazinin öbür kefesine oturmuştu.

15

Διαγγελείσης οὖν τῆς ὅτι νοσεῖ φήμης, ἔτι πλοΐμων ὄντων — ἀρχὴ γὰρ ἦν μετοπώρου, τελευταῖος πλοῦς τοῖς θαλαττεύουσιν, ἀπὸ τῶν πανταχόθεν ἐμπορίων εἰς τοὺς οἰκείους λιμένας καὶ ὑποδρόμους ἐπανιοῦσι, καὶ μάλιστα οἷς πρόνοια τοῦ μὴ διαχειμάζειν ἐπὶ ξένης ἐστί — μεθέμενοι τὸν ἁβροδίαιτον βίον ἐσκυθρώπαζον, συννοίας τε καὶ κατηφείας πᾶσα οἰκία καὶ πόλις γεγένητο μεστή, ἰσορρόπῳ λύπῃ τῆς πρὸ μικροῦ χαρᾶς ἀμφικλινοῦς γενομένης.

16Dünyanın bütün parçaları onunla birlikte hastalanmıştı; hem de Gaius'u yakalayan hastalıktan daha ağır bir hastalıkla. Onunki yalnız bedenin hastalığıydı; bunlarınki ise her yerdeki herkesin hastalığıydı: psykhēnin sağlamlığını, barışı, umutları, iyiliklere ortak olup tadını çıkarmayı vuruyordu.

16

τὰ γὰρ μέρη πάντα τῆς οἰκουμένης αὐτῷ συνενόσησε, βαρυτέρᾳ νόσῳ χρησάμενα τῆς κατασχούσης Γάιον· ἐκείνη μὲν γὰρ σώματος ἦν αὐτὸ μόνον, ἡ δὲ τῶν πανταχοῦ πάντων, ψυχικῆς εὐσθενείας, εἰρήνης, ἐλπίδων, μετουσίας καὶ ἀπολαύσεως ἀγαθῶν.

17Başta kimse kalmazsa ne kadar çok ve ne büyük kötülüğün doğacağını düşünüyorlardı: kıtlık, savaş, ağaçların kesilmesi, tarlaların yağmalanması, malların elden alınması, insanların esir götürülmesi, köleliğin ve ölümün onulmaz korkuları. Bunlara çare olacak hiçbir hekim yoktu; tek tedavi Gaius'un iyileşmesiydi.

17

ἀνεπόλουν γὰρ ὅσα καὶ ἡλίκα κακὰ ἐξ ἀναρχίας φύεται· λιμόν, πόλεμον, δενδροτομίας, δῃώσεις χωρίων, στερήσεις χρημάτων, ἀπαγωγάς, τοὺς περὶ δουλείας καὶ θανάτου φόβους ἀνηκέστους, ὧν ἰατρὸς ἦν οὐδείς, μίαν ἐχόντων θεραπείαν τὸ ῥωσθῆναι Γάιον.

18Hastalık hafiflemeye başlayınca, kısa sürede dünyanın en uç köşelerindekiler bile bunu duydu; çünkü söylentiden hızlı bir şey yoktur. Her şehir merakla bekliyor, hep daha iyi bir haber duymaya susamış hâlde bekliyordu; sonunda gelip gidenler tam iyileştiği müjdesini getirdi. Bunun üzerine bütün karalar, bütün adalar bu kurtuluşu kendi kurtuluşları sayıp en baştan aynı şenliklere döndü.

18

ὅτε γοῦν ἤρξατο λωφᾶν ἡ νόσος, ἐν βραχεῖ καὶ οἱ μέχρι περάτων συνῄσθοντο — φήμης γὰρ οὐδὲν ὠκύτερον —, καὶ μετέωρος πᾶσα πόλις ἦν ἀκοῆς ἀεὶ διψῶσα βελτίονος, ἕως διὰ τῶν ἐπιφοιτώντων παντελὴς ῥῶσις εὐηγγελίσθη, δι’ ἣν πάλιν ἐξ ὑπαρχῆς ἐπὶ τὰς αὐτὰς ἐτρέποντο θυμηδίας, ἰδίαν ἑαυτῶν νομίζουσαι σωτηρίαν πᾶσαι μὲν ἤπειροι πᾶσαι δὲ νῆσοι.

19Bir hükümdarın kurtuluşuna ve tahta oturmasına tek bir ülkenin ya da tek bir milletin bu kadar sevindiğini kimse hatırlamaz; oysa Gaius hem egemenliği devraldığında hem de hastalığından kurtulduğunda bütün dünya o kadar sevinmişti.

19

μέμνηται γὰρ οὐδεὶς τοσαύτην μιᾶς χώρας ἢ ἑνὸς ἔθνους γενέσθαι χαρὰν ἐπὶ σωτηρίᾳ καὶ καταστάσει ἡγεμόνος, ὅσην ἐπὶ Γαΐῳ συμπάσης τῆς οἰκουμένης καὶ παραλαβόντι τὴν ἀρχὴν καὶ ῥωσθέντι ἐκ τῆς ἀσθενείας.

20Sanki göçebe ve vahşi bir hayattan şimdi ilk kez çıkıp bir arada, ortak bir düzen içinde yaşamaya başlıyorlarmış gibi; ıssızlıktan, ağıllardan, dağ eteklerinden surlu şehirlere yerleşiyor, başıboş bir hayattan çıkıp ehlileşmiş bir sürünün çobanı ve başı olan bir koruyucunun yönetimine giriyorlarmış gibi seviniyorlardı. Gerçeği bilmiyorlardı.

20

ὥσπερ γὰρ ἐκ νομάδος βίου καὶ θηριώδους νῦν πρῶτον ἀρχόμενοι μεταβάλλειν πρὸς τὸ σύννομον καὶ ὁμοδίαιτον καὶ ἐξ ἐρημίας καὶ σηκῶν καὶ ὑπωρειῶν εἰσοικίζεσθαι πόλεσι τειχήρεσι καὶ ἐξ ἀνεπιτροπεύτου ζωῆς ὑπὸ ἐπιτρόπῳ τάττεσθαι νομεῖ τινι καὶ ἀγελάρχῃ τῆς ἡμερωτέρας ἀγέλης ἐγεγήθεσαν ἀγνοίᾳ τῆς ἀληθείας·

21Çünkü insan nous'u, gerçekten yararlı olanı fark etmek konusunda kördür; epistēmēden çok tahmine ve sanıya başvurabilir.

21

τυφλώττει γὰρ ὁ ἀνθρώπινος νοῦς πρὸς τὴν τοῦ συμφέροντος ὄντως αἴσθησιν εἰκασίᾳ καὶ στοχασμῷ μᾶλλον ἢ ἐπιστήμῃ χρῆσθαι δυνάμενος.

22Gerçekten de çok geçmeden, kurtarıcı ve velinimet sayılan, Asya'ya ve Avrupa'ya, hem tek tek herkese hem de hepsine birden yıkılmaz bir saadet getirecek yeni iyilik pınarları yağdıracağı sanılan bu adam, deyim yerindeyse bütün kozlarını ortaya sürerek vahşileşmeye başladı; daha doğrusu, ikiyüzlülüğün sahte kılığıyla örttüğü vahşiliği gün ışığına çıkardı.

22

Εὐθὺς γοῦν οὐκ εἰς μακρὰν ὁ σωτὴρ καὶ εὐεργέτης εἶναι νομισθεὶς καί τινας ἀγαθῶν πηγὰς νέας ἐπομβρήσειν Ἀσίᾳ τε καὶ Εὐρώπῃ πρὸς εὐδαιμονίαν ἀκαθαίρετον, ἰδίᾳ τε ἑκάστῳ καὶ πᾶσι κοινῇ, τὸ λεγόμενον δὴ τοῦτο "ἀφ’ ἱερᾶς“ ἤρξατο μεταβαλὼν πρὸς τὸ ἀτίθασον, μᾶλλον δὲ ἣν συνεσκίαζεν ἀγριότητα τῷ πλάσματι τῆς ὑποκρίσεως ἀναφήνας.

23Kuzenini, egemenliğe ortak olarak bırakılmış ve tahtın kendisinden daha yakın varisi olan genci —çünkü Gaius Tiberius'un evlatlık yoluyla, öteki ise kan bağıyla torunuydu— bir komplo bahanesiyle öldürttü. Oysa yaşı böyle bir suçlamayı kaldırmazdı; zavallı daha yeni çocukluktan ilk gençliğe geçiyordu.

23

τὸν γὰρ ἀνεψιὸν καὶ κοινωνὸν ἀπολειφθέντα τῆς ἀρχῆς καὶ οἰκειότερον αὐτοῦ διάδοχον — ὁ μὲν γὰρ θέσει υἱωνὸς ἦν, ὁ δὲ φύσει Τιβερίου — κτείνει προφασισάμενος ἐπιβουλήν, μηδὲ τῆς ἡλικίας χωρούσης ἔγκλημα τοιοῦτον· ἄρτι γὰρ ἐκ παίδων εἰς μειράκιον ὁ δύστηνος μετῄει.

24Bazılarının dediğine göre Tiberius biraz daha yaşasaydı, onulmaz şüphelere hedef olan Gaius ortadan kaldırılacak, öz torun da dedesinden kalan egemenliğin tek hükümdarı ve varisi ilan edilecekti.

24

καὶ ὥς γέ φασί τινες, εἰ βραχὺν ἐπεβίω χρόνον Τιβέριος, ὁ μὲν ἂν ἐκποδὼν ἐγεγένητο Γάιος, δι’ ὑποψιῶν κεχωρηκὼς ἀνηκέστων, ὁ δὲ γνήσιος υἱωνὸς μόνος ἀπεδέδεικτο ἡγεμὼν καὶ κληρονόμος τῆς παππῴας ἀρχῆς.

25Ama Tiberius tasarılarını sonuna götüremeden kader onu çekip aldı. Gaius ise ortağına karşı hakkı çiğnemenin getireceği kötü şöhretten bir kurnazlıkla sıyrılabileceğini düşündü.

25

ἀλλ’ ὁ μὲν ὑπὸ τῆς εἱμαρμένης ἔφθη συναρπασθείς, πρὶν ἐπὶ τέλος ἀγαγεῖν τὰ βουλεύματα· Γάιος δὲ τὴν ἐκ τοῦ παραβαίνειν τὰ πρὸς τὸν κοινωνὸν δίκαια διαβολὴν ἐνόμιζεν ἀποδράσεσθαι καταστρατηγῶν.

26Hilesi şöyleydi: İleri gelenleri toplayıp dedi ki: “Ölen Tiberius'un isteğine de uyarak, soyca kuzenim, sevgice kardeşim olan bu genci imparatorluk yetkisine ortak etmek istiyorum. Ama siz de görüyorsunuz ki daha düpedüz bir çocuk; vasilere, öğretmenlere, lalalara ihtiyacı var.

26

τὸ δὲ σόφισμα τοιοῦτον ἦν· συναγαγὼν τοὺς ἐν τέλει „βούλομαι μὲν“ ἔφη „τὸν γένει μὲν ἀνεψιὸν εὐνοίᾳ δὲ ἀδελφόν, ἑπόμενος καὶ τῇ τοῦ τετελευτηκότος Τιβερίου γνώμῃ, κοινοπραγεῖν τῆς αὐτοκρατοῦς ἐξουσίας· ὁρᾶτε δὲ καὶ αὐτοὶ νήπιον ἔτι ὄντα κομιδῇ καὶ χρῄζοντα ἐπιτρόπων καὶ διδασκάλων καὶ παιδαγωγῶν.

27Hükümdarlığın bunca yükünün tek bir psykhēye, tek bir bedene binmemesinden, onu hafifletip yükü paylaşabilecek birinin bulunmasından daha büyük bir iyilik ne olabilir? Ben de,” dedi, “lalaların, öğretmenlerin ve vasilerin de ötesine geçerek

27

ἐπεὶ τί ἂν ἦν μεῖζον ἀγαθὸν ἢ τὰ τοσαῦτα βάρη τῆς ἡγεμονίας μὴ μίαν ψυχὴν ἢ σῶμα ἓν ἐπηχθίσθαι, ἀλλ’ ἔχειν τὸν δυνησόμενον ἐπελαφρίζειν καὶ συνεπικουφίζειν; ἐγὼ δὲ“ ἔφη "παιδαγωγοὺς καὶ διδασκάλους καὶ ἐπιτρόπους ὑπερβαλὼν ἐμαυτὸν μὲν ἤδη

28 bugünden itibaren kendimi onun babası, onu da oğlum olarak kaydediyorum.” Bu sözlerle hem orada bulunanları hem de genci kandırdı. Evlat edinilmek bir yemdi; ama beklenen bir hükümdarlığın değil, sahip olduğu hükümdarlığı yitirmenin yemiydi. Artık hiçbir şeyi umursamadan, büyük bir rahatlıkla, mirasa ortak ve egemenlikte hak sahibi olan bu gence tuzak kurdu. Çünkü Romalıların kanunlarına göre oğul üzerindeki bütün yetki babaya aittir; üstelik imparatorluk yetkisi hesabı sorulmayan bir yetkidir: Ne yapılmış olursa olsun kimse bunun hesabını sormaya ne cesaret edebilir ne de buna gücü yeter.

28

γράφω πατέρα, υἱὸν δὲ ἐκεῖνον.“ τούτοις καὶ τοὺς παρόντας ἀπατήσας καὶ τὸ μειράκιον — δέλεαρ γὰρ ἦν ἡ θέσις οὐκ ἐλπιζομένης ἡγεμονίας, ἀλλ’ ἀφαιρέσεως ἧς εἶχεν ἤδη — τῷ συγκληρονόμῳ καὶ κοινωνῷ δικαίῳ μετὰ πολλῆς ἀδείας οὐδενὸς ἔτι πεφροντικὼς ἐπεβούλευεν. ἡ γὰρ υἱοῦ παντελὴς ἐξουσία κατὰ τοὺς τῶν Ῥωμαίων νόμους ἀνάκειται πατρί, δίχα τοῦ καὶ ἀνυπεύθυνον ἀρχὴν εἶναι τὴν αὐτοκράτορα, μηδενὸς ἐπὶ τοῖς ὁπωσοῦν πεπραγμένοις λόγον ἀπαιτεῖν τολμῶντος ἢ δυναμένου.

29Gaius onu, yarışmalarda galibi bekleyen yedek güreşçi gibi görüp yere serdi. Ne birlikte büyümüş olmalarına, ne akrabalıklarına, ne de yaşına acıdı. Zavallı, genç yaşta ölüme giden bu delikanlı egemenlik ortağıydı, mirasa ortaktı; Tiberius'a en yakın akraba olduğu için bir zamanlar tek imparator olması umulan kişiydi; çünkü babaları ölmüş torunlar dedelerinin yanında oğul sayılır.

29

τοῦτον μὲν δὴ καθάπερ ἐν τοῖς ἀγῶσιν ἔφεδρον ὑπολαβὼν εἶναι καταπαλαίει, μήτε συντροφίας μήτε οἰκειότητος μήτε ἡλικίας οἶκτον λαβών, δύστηνον, ὠκύμορον, συνάρχοντα, συγκληρονόμον, τὸν ἐλπισθέντα ποτὲ καὶ μόνον αὐτοκράτορα διὰ τὴν πρὸς Τιβέριον ἐγγυτάτω συγγένειαν· υἱωνοὶ γὰρ πατέρων ἀποθανόντων ἐν υἱῶν τάξει παρὰ πάπποις καταριθμοῦνται.

30Söylendiğine göre ona kendini kendi eliyle öldürmesi emredildi. Başında bir yüzbaşıyla bir tribun duruyordu; onlara bu kirli işe el sürmemeleri söylenmişti, çünkü imparatorların soyundan gelenlerin başkalarının eliyle öldürülmesi caiz değilmiş. Gaius, kanunları çiğnerken kanunları, kutsalı ayaklar altına alırken kutsallığı hatırlıyor, gerçeğin tabiatıyla alay ediyordu. Genç bu işten hiç anlamıyordu: Ne başka birinin öldürüldüğünü görmüştü ne de, hükümdarlık için yetiştirilen çocukların çıkabilecek savaşlar için alıştırma ve ön çalışma olarak yaptığı silah eğitimini henüz almıştı. Önce gelenlere boynunu uzatıp kendisini öldürmelerini rica etti.

30

λέγεται δὲ ὅτι καὶ κελευσθεὶς αὐτοχειρίᾳ κτείνειν ἑαυτόν, ἐφεστώτων ἑκατοντάρχου καὶ χιλιάρχου, οἷς εἴρητο μὴ συνεφάψασθαι τοῦ ἄγους, ὡς οὐκ ἐξὸν αὐτοκρατόρων ἀπογόνους πρὸς ἑτέρων ἀναιρεῖσθαι — νόμων γὰρ ἐν ἀνομίαις καὶ ὁσιότητος ἐν ἀνοσιουργίαις ἐμέμνητο κατειρωνευόμενος τὴν φύσιν τῆς ἀληθείας —, ἀπείρως ἔχων — οὐδὲ γὰρ ἕτερόν τινα κτεινόμενον εἶδεν οὐδὲ ἤσκητό πω ταῖς ὁπλομαχίαις, αἳ μελέται καὶ προγυμνάσματα παίδων ἐφ’ ἡγεμονίᾳ τρεφομένων εἰσὶ διὰ τοὺς ἐνισταμένους πολέμους — τὸ μὲν πρῶτον τοὺς ἥκοντας παρεκάλει τὸν αὐχένα προτείνας ἀνελεῖν.

31Onlar buna yanaşmayınca kılıcı kendisi aldı; bilmediğinden ve alışık olmadığından, bu sefil hayatı isabetli bir darbeyle koparıp atmak için en uygun yerin neresi olduğunu sordu. Onlar da kötü talihin öğretmenleri gibi yol gösterip kılıcın saplanacağı yeri işaret ettiler. Zavallı genç, bu ilk ve son dersini alınca, zorla kendi kendisinin katili oldu.

31

ὡς δ’ οὐχ ὑπέμενον, αὐτὸς λαβὼν τὸ ξίφος ἐπυνθάνετο τὸν καιριώτατον τόπον ὑπ’ ἀγνοίας καὶ ἀηθείας, ἵνα εὐσκόπῳ πληγῇ τὴν ἀθλίαν ζωὴν ἀπορρήξῃ. καὶ οἱ μὲν οἷα διδάσκαλοι κακοδαιμονίας ὑφηγοῦντό τε καὶ ἐδείκνυσαν τὸ μέρος, ᾧ χρὴ τὸ ξίφος ἐπενεγκεῖν· ὁ δὲ πρώτην καὶ ὑστάτην μάθησιν ἀναδιδαχθεὶς ἀνδροφόνος αὐτὸς αὑτοῦ γίνεται βιασθείς, ὁ δύστηνος.

32Gaius bu ilk ve en büyük marifetini tamamlayınca, kötü niyetli ve şüphe altındaki kimselerin yönelebileceği bir egemenlik ortağı artık kalmamıştı. Hemen ikinci işe, Macro'nun üstüne yürümek için kolları sıvadı. Macro, egemenlikle ilgili her işte ona yardım etmiş bir adamdı; yalnız hükümdar ilan edildikten sonra değil —çünkü talihi parlayanlara yaranmak dalkavukluğun işidir—, daha önce, hükümdarlığa erişmesi için de.

32

Ἐπεὶ δὲ ὁ πρῶτος καὶ μέγιστος ἆθλος οὗτος Γαΐῳ κατείργαστο, μηδενὸς ἔτι λειπομένου ⟨κοινωνοῦ⟩ τῆς ἡγεμονίας πρὸς ὃν ἀποκλινοῦσί τινες τῶν ἐθελοκακούντων καὶ ἐν ὑποψίαις ὄντων, ἐπὶ δεύτερον εὐθὺς ἐκονίετο τὸν Μάκρωνος, ἀνδρὸς εἰς πάντα αὐτῷ συναγωνισαμένου τὰ τῆς ἀρχῆς, οὐ μόνον ἀποδειχθέντι ἡγεμόνι — κολακείας γὰρ ἴδιον τὰς εὐπραγίας θεραπεύειν — ἀλλὰ καὶ πρότερον εἰς τὸ τυχεῖν τῆς ἡγεμονίας.

33Tiberius derin bir phronēsis sahibiydi; bir insanın gizli niyetini sezmekte çağdaşlarının hepsinden ustaydı, kavrayışı da talihi kadar üstündü. Gaius'tan sık sık kuşkulanırdı: Onun bütün Claudius hanedanına kötü niyet beslediğini, yalnız annesinin soyuna bağlı olduğunu düşünürdü. Torunundan yana da korkardı; genç yaşta yalnız kalırsa yok olup gidebilirdi.

33

ὁ γὰρ Τιβέριος φρονήσει βαθείᾳ χρώμενος καὶ τῶν κατ’ αὐτὸν ἁπάντων δεινότατος ὢν ἀφανὲς ἀνθρώπου βούλημα συνιδεῖν καὶ ἐπὶ τοσοῦτον συνέσει διενεγκών, ἐφ’ ὅσον καὶ εὐτυχίᾳ, πολλάκις ὑπεβλέπετο τὸν Γάιον ὡς κακόνουν μὲν ἅπαντι τῷ Κλαυδίων οἴκῳ, προσκείμενον δὲ μόνῳ τῷ μητρῴῳ γένει — καὶ ἐδεδίει περὶ τοῦ υἱωνοῦ, μὴ νέος ἀπολειφθεὶς παραπόληται —,

34Ayrıca Gaius'u böylesine büyük bir egemenliğe uygun görmüyordu; çünkü tabiatı geçimsiz ve paylaşmazdı, huyu da düzensizdi: Ne sözlerinde ne işlerinde hiçbir tutarlılık yoktu, tuhaf ve çılgınca davranışlar sergilerdi.

34

πρὸς δὲ ἀρχὴν καὶ τοσαύτην ἀνεπιτηδείως ἔχοντα διά τε τὸ τῆς φύσεως ἄμικτον καὶ ἀκοινώνητον καὶ τὴν τῶν ἠθῶν ἀνωμαλίαν· ἀλλόκοτα γὰρ αὐτῷ καὶ ἐπιμανῆ κατεφαίνετο, μηδεμιᾶς σῳζομένης ἀκολουθίας, μήτε ἐν λόγοις μήτε ἐν ἔργοις.

35Macro bunları elinden geldiğince, bütün gücüyle örtüp düzeltmeye çalışıyordu. Tiberius'un şüphelerini, özellikle de torunu için duyduğu dinmez korkunun aklını yaraladığı noktaları iyileştirmeye uğraşıyordu.

35

ἃ παντὶ σθένει κατὰ τὸ παρεῖκον ὁ Μάκρων ἐθεράπευε, τὰς μὲν ὑπονοίας τοῦ Τιβερίου καὶ ἐν οἷς μάλιστ’ ἐδόκει τὴν διάνοιαν ἑλκοῦσθαι διὰ τὸν ἄληκτον ἐπὶ τῷ υἱωνῷ φόβον ἐξιώμενος.

36Gaius'u iyi niyetli, söz dinler ve kuzenine son derece bağlı biri olarak tanıtıyordu; öyle ki sevgisinden ötürü egemenliği bir tek ona seve seve bırakabilirmiş. Çekingenlik birçok kişinin zararına olmuştur, diyordu; Gaius da bu yüzden, aslında saf biri olduğu hâlde kurnaz sanılıyordu.

36

εὔνουν γὰρ καὶ πειθαρχικὸν ἀπέφαινε τὸν Γάιον καὶ σφόδρα ἡττημένον τοῦ ἀνεψιοῦ, ὡς ἕνεκα φιλοστοργίας καὶ μόνῳ ἂν ἐθελῆσαι τῆς ἀρχῆς ὑπεκστῆναι· τὴν δὲ αἰδῶ μὴ λυσιτελῆσαι πολλοῖς, ὑφ’ ἧς καὶ Γάιον ἁπλοῦν ὄντα ποικίλον νομίζεσθαι.

37Akla yatkın açıklamalarla ikna edemediği zaman, bir sözleşmeyle bağlanır gibi güvence verirdi: “Ben kefilim; güvenilmeye layık biriyim. Seianus'a saldırıp onu devirme işi bana emanet edildiğinde, Caesar'a ve özellikle Tiberius'a ne kadar bağlı olduğumu yeterince ispat ettim.”

37

καὶ ὁπότε μὴ πείθοι τὰ εἰκότα διεξιών, τὴν ἀπὸ συνθηκῶν ⟨πίστιν⟩ ἐπέφερεν, „ἐγγυῶμαι“ λέγων, „ἀξιόχρεώς εἰμι πρὸς πίστιν· ἱκανὰς ἀποδείξεις δέδωκα τοῦ φιλόκαισαρ ἰδίως καὶ φιλοτιβέριος εἶναι, τὴν ἐπίθεσιν καὶ καθαίρεσιν ἐγχειρισθεὶς Σηιανοῦ.“

38Kısacası Macro Gaius'u övmekte pek mahirdi; tabii şüphelerden doğan suçlamalara, belirsiz ve karanlık ithamlara karşı yaptığı savunmalara övgü demek yerindeyse. Bir insan kardeşleri ya da öz oğulları için ne kadar övgü sıralayabilirse, Macro da Gaius için Tiberius'a o kadarını, hatta daha fazlasını anlatırdı.

38

καὶ συνόλως δὲ ἱκανὸς ἦν ἐν τοῖς εἰς Γάιον ἐπαίνοις, εἰ δεῖ καλεῖν ἀξίως ἐπαίνους τὰς ἀπολογίας, αἳ πρὸς τὰς ἐξ ὑπονοιῶν αἰτίας καὶ κατηγορίας ἀδήλους καὶ ἀσαφεῖς ἐγίνοντο· συνόλως γὰρ ὅσα περὶ ἀδελφῶν εἴποι τις ἂν ἢ υἱῶν γνησίων ἐγκώμια, τοσαῦτα καὶ ἔτι πλείω Μάκρων ὑπὲρ Γαΐου διεξῄει πρὸς Τιβέριον.

39Halkın dediğine göre bunun sebebi yalnız Macro'nun karşılığında Gaius'tan ilgi görmesi değildi; oysa Macro egemenlikte en çok, hatta her şeye gücü yeten adamdı. Macro'nun karısı da, adı anılmayan bir sebepten, kocasını her gün bir antrenör gibi yağlayıp gaza getiriyor, gence destek olmaktan, yardım etmekten hiç geri durmamasını istiyordu. Kadın bir erkeğin kararını gevşetip saptırmakta ustadır, özellikle de iffetsiz bir kadın; çünkü vicdanı onu daha da yaltakçı yapar.

39

αἴτιον δέ, ὡς ὁ τῶν πολλῶν λόγος, οὐ μόνον τὸ ἀντιθεραπεύεσθαι πρὸς αὐτοῦ τὸν Μάκρωνα, πλεῖστον ἢ καὶ σύμπαν ἐν τῇ ἡγεμονίᾳ δυνάμενον, ἀλλὰ καὶ ἡ Μάκρωνος γυνὴ διὰ σιωπωμένην αἰτίαν, ἣ καθ’ ἑκάστην ἡμέραν ἤλειφε καὶ συνεκρότει τὸν ἄνδρα μηδὲν ἀνιέναι σπουδῆς καὶ βοηθείας τῆς ὑπὲρ τοῦ νεανίσκου. δεινὸν δὲ γυνὴ γνώμην ἀνδρὸς παραλῦσαι καὶ παραγαγεῖν, καὶ μάλιστα μαχλάς· ἕνεκα γὰρ τοῦ συνειδότος κολακικωτέρα γίνεται.

40Macro ise evliliğinin, evinin bozulduğundan habersizdi; dalkavukluğu en katıksız iyi niyet sanıyordu. Aldandı; bu hilelerle en azılı düşmanlarını en sevgili dostlarıymış gibi bağrına bastığının farkına varmadı.

40

ὁ δὲ τὴν διαφθορὰν μὲν τοῦ γάμου καὶ τῆς οἰκίας ἀγνοῶν, τὴν δὲ κολακείαν εὔνοιαν ἀκραιφνεστάτην εἶναι νομίζων, ἀπατᾶται καὶ λανθάνει τοῖς στρατηγήμασι τοὺς ἐχθίστους ὡς φιλτάτους προσιέμενος.

41Gaius'u binlerce kez ölümün eşiğinden kurtardığını bildiği için ona dolambaçsız, açık sözlü öğütler verirdi. Çünkü iyi bir usta gibi kendi eserinin, ne kendisi ne de bir başkası tarafından bozulmadan, yıkılmadan kalmasını istiyordu.

41

Εἰδὼς οὖν, ὅτι παρὰ μικρὸν ἐλθόντα μυριάκις αὐτὸν ἀπολέσθαι διέσωσεν, ἀνυπούλοις καὶ πεπαρρησιασμέναις ἐχρῆτο ταῖς νουθεσίαις· ἐβούλετο γάρ, ὡς ἀγαθὸς δημιουργός, ἀκαθαίρετον διαμεῖναι τὸ οἰκεῖον ἔργον, μήτε ὑπ’ αὐτοῦ διαλυθὲν μήτε ὑφ’ ἑτέρου.

42Onu ziyafette uyuklarken görünce, hem yakışıksız olmasın hem de tehlikeye düşmesin diye uyandırırdı; çünkü uyuyana tuzak kurmak kolaydır. Onu çılgınca dans eden dansçıları seyrederken, bazen onlarla birlikte dans ederken, müstehcen mimlere ve alaylara ağırbaşlı bir gülümsemeyle değil de bir delikanlı gibi kahkahalarla gülerken, kitharacıların ya da koroların ahengine kendini kaptırıp kimi zaman onlarla birlikte şarkı söylerken görünce, yanında oturuyor ya da uzanıyorsa onu dürter, kendine getirmeye çalışırdı.

42

ὁπότε οὖν ἢ καταδαρθόντα ἐν συμποσίῳ θεάσαιτο, περιανίστη στοχαζόμενος ἅμα μὲν τοῦ πρέποντος ἅμα δὲ καὶ τῆς ἀσφαλείας — εὐεπιβούλευτον γὰρ ὁ κοιμώμενος —, ἤ τινας ἐκμανῶς ὀρχηστὰς ὁρῶντα ἢ ἔστιν ὅτε συνορχούμενον ἢ ἐπὶ μίμοις αἰσχρῶν καὶ σκωμμάτων μὴ ὑπομειδιῶντα σεμνότερον ἀλλὰ μειρακιωδέστερον καγχάζοντα ἢ κιθαρῳδῶν ἢ χορῶν τῆς ἐμμελείας ἡττώμενον, ἔστιν ὅπου καὶ συνᾴδοντα, ἔνυττε πλησίον καθεζόμενος ἢ κατακεκλιμένος καὶ ἐπέχειν ἐπειρᾶτο.

43Çoğu zaman da başkası duymasın diye kulağına eğilip sessizce, yumuşak bir dille öğüt verirdi: “Sen ne burada bulunanlardan ne de başka insanlardan birine benzemelisin; ne seyrettiklerinde ne dinlediklerinde ne de hislere hitap eden başka hiçbir şeyde. Talihte ne kadar üstünsen, hayatın her alanında da onlardan o kadar üstün olmalısın.

43

πολλάκις δὲ καὶ ἐπικλίνας πρὸς οὖς, ἵνα μὴ κατακούοι τις ἕτερος, ἡσυχῇ καὶ πρᾴως ἐνουθέτει φάσκων· "οὐδενὶ τῶν παρόντων ἀλλ’ οὐδὲ τῶν ἄλλων ἀνθρώπων ὅμοιον εἶναί σε δεῖ, οὔτε ἐν θεάμασιν οὔτε ἐν ἀκούσμασιν οὔτε ἐν τοῖς ἄλλοις ἅπασιν ὅσα κατὰ τὰς αἰσθήσεις, ἀλλὰ προφέρειν ἐπὶ τοσοῦτον ἐν ἑκάστῳ τῶν περὶ τὸν βίον, ἐφ’ ὅσον καὶ ταῖς εὐτυχίαις διενήνοχας.

44Karaların ve denizlerin hükümdarının bir şarkıya, bir dansa, alaycı bir şakaya ya da buna benzer bir şeye yenik düşmesi yersizdir. Bir çoban, bir sürü başı gibi her zaman ve her yerde hükümdar olduğunu hatırlamalı, her sözden ve her olaydan kendini iyileştirecek olanı çekip almalıdır.”

44

ἄτοπον γὰρ τὸν ἡγεμόνα γῆς καὶ θαλάττης νικᾶσθαι πρὸς ᾠδῆς ἢ ὀρχήσεως ἢ χλευαστικοῦ σκώμματος ἤ τινος τῶν ὁμοιοτρόπων, ἀλλὰ μὴ ἀεὶ καὶ πανταχοῦ μεμνῆσθαι τῆς ἡγεμονίας, καθάπερ ποιμένα τινὰ καὶ ἐπιστάτην ἀγέλης, τὰ πρὸς βελτίωσιν ἀπὸ παντὸς οὑτινοσοῦν ἐφ’ ἑαυτὸν ἕλκοντα καὶ λόγου καὶ πράγματος."

45Sonra şöyle derdi: “Sahne yarışmalarında, beden yarışmalarında ya da at yarışlarında bulunduğunda uğraşın kendisine değil, o uğraşta elde edilen başarıya bak ve şöyle düşün:

45

εἶτα ἔφασκεν· "ὅταν παρατυγχάνῃς σκηνικοῖς ἀγῶσιν ἢ γυμνικοῖς ἢ τοῖς κατὰ τὰς ἱπποδρομίας, μὴ σκόπει τὰ ἐπιτηδεύματα, ἀλλὰ τὴν ἐν τοῖς ἐπιτηδεύμασι κατόρθωσιν, καὶ λάμβανε τὸν τοιοῦτον λογισμόν·

46İnsan hayatına hiçbir yararı olmayan, seyircilere yalnız keyif ve haz veren işlere bazı insanlar öyle emek veriyor ki övülüyor, hayranlık uyandırıyor, ödüller, onurlar ve tellalların ilan ettiği çelenkler kazanıyorlar. Öyleyse en yüce ve en büyük tekhnēyi bilen kişinin ne yapması gerekir?

46

εἰ τὰ μηδὲν ὠφελοῦντα τὸν ἀνθρώπινον βίον, τέρψιν δὲ καὶ ἡδονὴν αὐτὸ μόνον παρέχοντα θεαταῖς, ἐκπονοῦσιν οὕτω τινές, ὡς ἐπαινεῖσθαί τε καὶ θαυμάζεσθαι καὶ γέρα καὶ τιμὰς καὶ στεφάνους μετὰ κηρυγμάτων λαμβάνειν, τί χρὴ πράττειν τὸν τῆς ἀνωτάτω καὶ μεγίστης τέχνης ἐπιστήμονα;

47Bütün tekhnēlerin en büyüğü ve en iyisi hükümdarlıktır. Onun sayesinde ovada da dağda da bütün iyi ve verimli topraklar işlenir; bütün denizlerde yük gemileri tehlikesizce yol alır. Çünkü ülkeler ortaklık arzusuyla mallarını karşılıklı alıp verir: Eksiklerini alır, fazlalarını karşılığında gönderirler.

47

μεγίστη δὲ καὶ ἀρίστη τέχνη πασῶν ἐστιν ἡ ἡγεμονία, δι’ ἧς πᾶσα μὲν ἡ ἀγαθὴ καὶ βαθεῖα πεδιάς τε καὶ ὀρεινὴ γεωργεῖται, πᾶσα δὲ θάλαττα φορτηγοῖς ὁλκάσιν ἀκινδύνως διαπλεῖται κατὰ τὰς ἀντιδόσεις ὧν ἀλλήλαις ἀγαθῶν ἀντεκτίνουσιν αἱ χῶραι κοινωνίας ἱμέρῳ, τὰ μὲν ἐνδέοντα λαμβάνουσαι, ὧν δ’ ἄγουσι περιουσίαν ἀντιπέμπουσαι.

48Kıskançlık hiçbir zaman bütün dünyayı, hatta onun büyük bölümlerini, bütün Avrupa'yı ya da bütün Asya'yı ele geçirmemiştir. Zehirli bir sürüngen gibi dar yerlere süzülüp tek bir insanda, tek bir evde ya da çok kabardığında tek bir şehirde yuvalanır; bir milletin, bir ülkenin daha geniş çemberine yaklaşmaz. Hele sizin soyunuz, adına yaraşır biçimde yüce olan Augustus soyu, her yerdeki herkesi yönetmeye başladığından beri.

48

φθόνος γὰρ οὐδέποτε πᾶσαν τὴν οἰκουμένην ἐκράτησεν, ἀλλ’ οὐδὲ τὰς μεγάλας αὐτῆς ἀποτομάς, ὅλην Εὐρώπην ἢ ὅλην Ἀσίαν· ἀλλ’ ἰοβόλου τρόπον ἑρπετοῦ φωλεύει βραχέσιν εἰσερπύσας χωρίοις ἀνδρὶ ἑνὶ ἢ οἴκῳ ἑνὶ ἤ, εἴ ποτε πολὺς ἄγαν πνέοι, πόλει μιᾷ· πρὸς δὲ μείζονα κύκλον ἔθνους ἢ χώρας οὐ πρόσεισι, καὶ μάλιστα ἀφ’ οὗ τὸ ὑμέτερον γένος τὸ Σεβαστὸν ὄντως ἤρξατο πρυτανεύειν τῶν πανταχοῦ πάντων.

49Çünkü bu soy, ortalıkta palazlanıp dolaşan zararlı şeyleri sınırların ötesine, dünyanın uçlarına ve Tartaros'un dehlizlerine sürdü; adeta sürgüne gönderilmiş olan yararlı ve faydalı şeyleri ise karanın ve denizin uçlarından bizim dünyamıza geri getirdi. Bütün bunları tek başına yönetmek senin eline emanet edildi.

49

ὅσα μὲν γὰρ εὐημέρει τῶν βλαβερῶν καὶ ἐν μέσοις ἐξητάζετο, πρὸς ἐσχατιὰς ὑπερόρια καὶ Ταρτάρου μυχοὺς ἤλασε, τὰ δὲ τρόπον τινὰ φυγαδευθέντα τῶν λυσιτελῶν καὶ ὠφελίμων κατήγαγεν ἀπὸ περάτων γῆς καὶ θαλάττης εἰς τὴν καθ’ ἡμᾶς οἰκουμένην· ἃ πάντα μιᾷ χειρὶ σῇ κυβερνᾶν ἐπιτέτραπται.

50Tabiat seni geminin kıçında en yüksek yere oturttu, dümeni eline verdi. İnsanlığın ortak gemisini selamete çıkarmak için dümen tut; hiçbir şeyden tebaana iyilik etmekten daha çok sevinç ve keyif duyma.

50

παραπεμφθεὶς γοῦν ὑπὸ τῆς φύσεως ἐπὶ πρύμναν ἀνωτάτω καὶ τοὺς οἴακας ἐγχειρισθεὶς πηδαλιούχει τὸ κοινὸν ἀνθρώπων σκάφος σωτηρίως, ἐπὶ μηδενὶ μᾶλλον χαίρων καὶ τερπόμενος ἢ τῷ τοὺς ὑπηκόους εὐεργετεῖν.

51Şehirlerde sıradan insanların zorunlu olarak ödediği türlü türlü katkı payları vardır; ama yönetici için en uygun katkı, idaresi altındakiler hakkında iyi kararlar önermek, kararlaştırılanları doğru biçimde uygulamak ve iyilikleri cömert bir elle ve gönülle, esirgemeden sunmaktır; yalnız geleceğin belirsizliğine karşı tedbir olarak saklanması gerekenler hariç.”

51

ἄλλοι μὲν γὰρ ἄλλων ἔρανοι, οὓς ἀναγκαίως εἰσφέρουσιν ἰδιῶται κατὰ πόλεις· ἄρχοντι δὲ οἰκειότατος ἔρανος, βουλὰς ἀγαθὰς εἰσηγεῖσθαι περὶ τῶν ὑποτεταγμένων καὶ πράττειν τὰ βουλευθέντα ὀρθῶς καὶ ἀταμίευτα προφέρειν τὰ ἀγαθὰ πλουσίᾳ χειρὶ καὶ γνώμῃ, πλὴν ὅσα κατὰ πρόνοιαν τῆς εἰς τὸ μέλλον ἀδηλότητος ἄξιον παραφυλάττειν."

52Talihsiz adam Gaius'u iyileştirmek için böyle büyülü sözler söylüyordu. Ama kavgacı ve inatçı olan Gaius, sanki tam tersine çağrılmış gibi aklını öbür yöne çeviriyordu. Kendisine akıl veren adamı açıkça utandırmaya cesaret etti; bazen onu uzaktan gelirken görünce yanındakilere şöyle gevezelik ederdi:

52

Τοιούτοις κατεπῇδεν ὁ δυστυχής, ὥστε βελτιῶσαι τὸν Γάιον. ὁ δὲ φίλερις καὶ φιλόνεικος ὢν ἐπὶ τἀναντία τὴν διάνοιαν ἔτρεπεν, ὥσπερ εἰς ἐκεῖνα παρακληθείς, καὶ τὸν σωφρονιστὴν ἄντικρυς ἀπεθάρρει δυσωπεῖν, ἔστι δὲ ὅτε καὶ πόρρωθεν ἀφικνούμενον ὁρῶν πρὸς τοὺς πλησίον ταυτὶ διελάλει·

53“İşte, artık öğrenmesi gerekmeyenin öğretmeni, artık çocuk olmayanın lalası, kendisinden daha akıllı olana öğüt veren adam geliyor! İmparatorun tebaasına itaat etmesini istiyor; kendini hükümdarlık epistēmēsinde usta ve onun öğretmeni sayıyor. Yönetme bilgisini kimden öğrendi, ben bilmiyorum.

53

„πάρεστιν ὁ διδάσκαλος τοῦ μηκέτι μανθάνειν ὀφείλοντος, ὁ παιδαγωγὸς τοῦ μηκέτι παιδὸς ὄντος, ὁ νουθετητὴς τοῦ φρονιμωτέρου, ὁ τὸν αὐτοκράτορα τῷ ὑπηκόῳ πειθαρχεῖν ἀξιῶν, ἐθάδα τῆς ἡγεμονικῆς ἐπιστήμης καὶ παιδευτὴν ἑαυτὸν γράφει, παρὰ τίνι μαθὼν τὰ ἀρχικὰ ἔγωγε οὐκ οἶδα.

54Benim kundaktan beri sayısız öğretmenim oldu: babalar, kardeşler, amcalar, kuzenler, dedeler, ta soyun kurucularına kadar atalar; hem baba hem anne tarafından kan bağıyla bağlı olan ve hepsi imparatorluk yetkisi edinmiş insanlar. Üstelik daha ilk tohumun atılışında bile hükümdarlığa yatkın krallara özgü kuvveler bulunur.

54

ἐμοὶ μὲν γὰρ ἐξ ἔτι σπαργάνων μυρίοι διδάσκαλοι γεγόνασι, πατέρες, ἀδελφοί, θεῖοι, ἀνεψιοί, πάπποι, πρόγονοι μέχρι τῶν ἀρχηγετῶν, οἱ ἀφ’ αἵματος πάντες καθ’ ἑκάτερον γένος τό τε πατρῷον καὶ μητρῷον, αὐτοκρατεῖς ἐξουσίας περιποιησάμενοι, χωρὶς τοῦ κἀν ταῖς πρώταις τῶν σπερμάτων καταβολαῖς εἶναί τινας δυνάμεις βασιλικὰς τῶν ἡγεμονικῶν.

55Bedenin ve psykhēnin benzerlikleri —biçimde, duruşlarda ve hareketlerde, kararlarda ve eylemlerde— tohumların içindeki oluşturucu logoslarda nasıl korunuyorsa, hükümdarlığa yatkınlıktaki benzerliğin de aynı yerde bir taslak hâlinde çizilmiş olması akla yatkındır.

55

ὡς γὰρ αἱ τοῦ σώματος καὶ τῆς ψυχῆς ὁμοιότητες κατά τε τὴν μορφὴν καὶ σχέσεις καὶ κινήσεις βουλάς τε καὶ πράξεις ἐν τοῖς σπερματικοῖς σῴζονται λόγοις, οὕτως εἰκὸς ἐν τοῖς αὐτοῖς ὑπογράφεσθαι τυπωδέστερον καὶ τὴν πρὸς ἡγεμονίαν ἐμφέρειαν.

56Ben ki doğmadan önce, daha ana karnında, tabiatın atölyesinde imparator olarak biçimlendim! Bilmeyen biri, bilen birine ders vermeye mi kalkışıyor? Kısa süre önce sıradan birer insan olanların, bir hükümdar psykhēsinin kararlarına göz atmaya ne hakkı var? Kendileri sırra erenler arasına güç bela yazılabilecekken, utanmaz bir küstahlıkla hükümdarlık sırlarının başrahipliğine soyunup başkalarını bu sırlara erdirmeye cüret ediyorlar.”

56

εἶτα ἐμὲ τὸν καὶ πρὸ τῆς γενέσεως ἔτι κατὰ γαστρὸς ἐν τῷ τῆς φύσεως ἐργαστηρίῳ διαπλασθέντα αὐτοκράτορα τολμᾷ τις διδάσκειν, ἀνεπιστήμων ἐπιστήμονα; ποῦ γὰρ τοῖς ἰδιώταις πρὸ μικροῦ θέμις εἰς ἡγεμονικῆς ψυχῆς παρακύψαι βουλεύματα; τολμῶσι δὲ ὑπ’ ἀναισχύντου θράσους ἱεροφαντεῖν καὶ τελεῖν τὰ ἡγεμονικὰ μόλις ἂν ἐν μύσταις ἀναγραφέντες.“

57Gaius bu sözlerle Macro'dan yavaş yavaş uzaklaşmaya alıştı ve ona karşı yalan ama inandırıcı, kolayca kandıran suçlamalar uydurmaya başladı; çünkü çabuk kavrayan büyük tabiatlar akla yatkın şeyler uydurmakta ustadır.

57

ἐκ δὲ τοῦ κατ’ ὀλίγον μελετῶν ἀλλοτριοῦσθαι τοῦ Μάκρωνος ἤρχετο καὶ ψευδεῖς μὲν πιθανὰς δὲ καὶ εὐπαραγώγους κατ’ αὐτοῦ πλάττειν αἰτίας· δειναὶ γὰρ αἱ εὔθικτοι καὶ μεγάλαι φύσεις εἰκοτολογῆσαι.

58Bahaneleri şöyleydi; Macro'nun ağzından şunları söylüyordu: “Gaius benim, Macro'nun eseridir. Onu anne babasından daha çok, ya da en az onlar kadar ben doğurdum. Tiberius onun kanına susamışken, ben ve benim yatıştırıcı sözlerim olmasaydı, Gaius bir değil üç kez ortadan kaldırılırdı. Tiberius ölünce de emrimdeki askerî kuvvetleri hemen onun safına geçirdim; onlara yalnız bir kişinin eksildiğini, ama egemenliğin tam ve eksiksiz kaldığını anlattım.”

58

τοιαῦται δὲ ἦσαν αἱ προφάσεις· „ἐμόν ἐστι τοῦ Μάκρωνος ἔργον Γάιος· μᾶλλον αὐτὸν ἢ οὐχ ἧττον τῶν γονέων γεγέννηκα· τρίς, οὐχ ἅπαξ, ἀνήρπαστο ἂν ἐπ’ αὐτῷ Τιβερίου φονῶντος, εἰ μὴ δι’ ἐμὲ καὶ τὰς ἐμὰς παρηγορίας· ἀλλὰ καὶ τελευτήσαντος ἔχων ὑπηκόους τὰς στρατιωτικὰς δυνάμεις εὐθὺς εἰς τὴν ἐκείνου παρέπεμψα τάξιν, ἀναδιδάσκων ὅτι ἀνδρὸς ἑνὸς γέγονεν ἔνδεια· μένει δὲ ἄρτιος καὶ πλήρης ἡ ἡγεμονία.“

59Bazıları, konuşanın aldatıcı huyunu bilmedikleri için bu sözlere doğruymuş gibi inandı; çünkü onun karakterindeki sahtelik ve kurnazlık henüz ortaya çıkmamıştı. Ama çok geçmeden talihsiz Macro karısıyla birlikte ortadan kaldırıldı; aşırı bağlılığının karşılığında en ağır cezaları gördü.

59

τούτοις συνεπείθοντό τινες ὡς ἀψευδέσιν ἀγνοοῦντες τὸν φένακα τρόπον τοῦ λέγοντος· οὔπω γὰρ ἦν τὸ πεπλασμένον αὐτοῦ καὶ ποικίλον τῶν ἠθῶν ἐμφανές. ἀλλὰ γὰρ οὐ πολλαῖς ὕστερον ἡμέραις ἐκποδὼν ὁ κακοδαίμων γίνεται σὺν τῇ γυναικί, τῆς περιττῆς εὐνοίας ἀμοιβὰς τὰς ἀνωτάτω τιμωρίας ἀντιλαβών.

60Nankörlere yapılan iyilik böyledir: Gördükleri yararın karşılığında, iyilik edenlere en büyük zararları verirler. İşte Macro da her şeyi içtenlikle, büyük bir gayret ve hevesle yapmıştı: önce Gaius'u kurtarmak, sonra egemenliği tek başına devralmasını sağlamak için. Aldığı karşılık bu oldu.

60

τοιοῦτόν ἐστιν ἡ εἰς τοὺς ἀχαρίστους χάρις· ἀντὶ γὰρ ὧν ὠφελήθησαν, παρέχουσι τὰς μεγίστας ζημίας τοῖς εὐεργετήσασιν. ὁ γοῦν Μάκρων πάντα ἐπ’ ἀληθείας πραγματευσάμενος μετ’ ἐκτενεστάτης σπουδῆς καὶ φιλοτιμίας, τὸ μὲν πρῶτον ὑπὲρ τοῦ σῶσαι Γάιον, ἔπειτα δὲ ὑπὲρ τοῦ μόνον τὴν ἡγεμονίαν διαδέξασθαι, τοιαῦτα εὕρατο τὰ ἐπίχειρα.

61Söylendiğine göre zavallı adam kendini kendi eliyle öldürmeye zorlandı; karısı da aynı felakete uğradı, oysa bir zamanlar Gaius'la yakın bir ilişkisi olduğu sanılırdı. Ama derler ki aşkın hiçbir büyüsü kalıcı değildir, çünkü bu duygu çabuk doyar.

61

λέγεται γάρ, ὅτι ἠναγκάσθη ὁ δείλαιος αὐτοχειρίᾳ κτεῖναι ἑαυτὸν καὶ τὴν αὐτὴν ἀνεδέξατο συμφορὰν ἡ γυνή, καίτοι ποτὲ νομισθεῖσα διὰ συνηθείας αὐτῷ γενέσθαι· βέβαιον δὲ οὐδέν φασι τῶν ἐν ἔρωτι φίλτρων εἶναι διὰ τὸ τοῦ πάθους ἁψίκορον.

62Macro bütün ev halkıyla birlikte kurban edildikten sonra Gaius üçüncü ve daha ağır bir hileye girişti. Kayınpederi Marcus Silanus gururlu ve soyu parlak bir adamdı. Kızı genç yaşta ölmüştü, ama o Gaius'la ilgilenmeyi sürdürüyor, ona bir kayınpederden çok öz bir babanın sevgisini gösteriyordu. Damadını oğul yerine koyduğu için, karşılıklılık kanunu gereği bu sevginin karşılığını göreceğini sanıyordu. Ama farkında olmadan yanılmış, aldanmıştı.

62

Ἐπειδὴ δὲ καὶ ὁ Μάκρων πανοίκιος ἱέρευτο, τρίτῳ ἐπαπεδύετο δόλῳ βαρυτέρῳ. πενθερὸς ἐγεγένητο αὐτῷ Μάρκος Σιλανός, μεστὸς φρονήματος ἀνὴρ καὶ γένει λαμπρός. οὗτος ὠκυμόρου τῆς θυγατρὸς ἀποθανούσης ἔτι περιεῖπε τὸν Γάιον, εὔνοιαν προσφερόμενος οὐ πενθεροῦ μᾶλλον ἢ γνησίου πατρός, ἧς ἐνόμιζεν ἀντιλήψεσθαι κατὰ νόμον ἰσότητος μεθαρμοσάμενος τὸν γαμβρὸν εἰς υἱόν. ἐλελήθει δὲ ἄρα ψευδοδοξῶν καὶ ἀπατώμενος.

63Silanus ona hep bir koruyucu akrabanın sözleriyle konuşur, ahlakını, hayatını ve hükümdarlığını iyileştirip ona yarar sağlayacak hiçbir şeyi saklamazdı. Açık sözlü olmak için güçlü dayanakları da vardı: üstün soyluluğu ve evlilikle kurulmuş akrabalığı. Çünkü kızı öleli o kadar zaman olmamıştı ki dünürlük hakları sönükleşsin; bu bağ adeta hâlâ can çekişiyordu, sanki psykhēnin nefesinden son kalıntılar hâlâ bedende kalmıştı.

63

ὁ μὲν γὰρ τοὺς τοῦ κηδεμόνος λόγους ἀεὶ διεξῄει μηδὲν ἐπικρυπτόμενος τῶν εἰς βελτίωσιν καὶ ὠφέλειαν ἠθῶν καὶ βίου καὶ ἡγεμονίας, ἔχων εἰς παρρησίαν καὶ μεγάλας ἀφορμὰς ὑπερβάλλουσάν τε εὐγένειαν καὶ τὴν κατ’ ἐπιγαμίαν οἰκειότητα· καὶ γὰρ ἡ θυγάτηρ οὐ πρὸ πολλῶν ἐτεθνήκει χρόνων, ὡς ἀμαυρωθῆναι τὰ δίκαια τῶν κηδεστῶν, ἀλλὰ μόνον οὐκ ἤσπαιρεν, ἔτι λειψάνων τινῶν ὑστάτων τοῦ ψυχικοῦ πνεύματος ἐνυπαρχόντων καὶ ἐγκατειλημμένων τῷ σώματι.

64Gaius ise öğütleri hakaret sayıyordu. Kendini herkesten daha akıllı, daha itidalli, üstelik daha cesur ve daha adil sandığından, kendisine ders verenlerden açık düşmanlarından daha çok nefret ediyordu.

64

ὁ δὲ πρὸς ὕβρεως τὰς νουθεσίας λαμβάνων τῷ πάντων οἴεσθαι φρονιμώτατος καὶ σωφρονέστατος ἔτι δὲ ἀνδρειότατος εἶναι καὶ δικαιότατος ἤχθαιρε μᾶλλον τῶν ὁμολογουμένων πολεμίων τοὺς διδάσκοντας.

65Silanus'u da arzularının dizginsiz hızını frenleyecek bir baş belası olarak gördü. Ölen karısının daimōnlarına hiç aldırmadı; onun babasını, kendi kayınpederini ortadan kaldırmayı umursamadan, onu da hileyle öldürttü.

65

ὑπολαβὼν οὖν καὶ τοῦτον εἶναι παρενόχλημα, τὴν πολλὴν αὐτοῦ ῥύμην τῶν ἐπιθυμιῶν ἐφέξοντα, πολλὰ χαίρειν φράσας τοῖς δαίμοσι τῆς ἀποθανούσης γυναικός, εἰ πατέρα μὲν ἐκείνης ἑαυτοῦ δὲ γενόμενον πενθερὸν μεταστήσεται, δολοφονεῖ.

66İleri gelenlerin art arda öldürülmesiyle iş artık dillere düşmüştü. Arınması güç bu kirli cinayetler her ağızda dolaşıyordu; korkudan açıkça değil, alçak sesle.

66

Καὶ τὸ πρᾶγμα ἤδη περιβόητον τοῖς ἐπαλλήλοις τῶν πρώτων ἀνδρῶν φόνοις ἐγεγένητο, ὡς διὰ παντὸς στόματος δυσκάθαρτα ἄγη συνηχεῖσθαι, φανερῶς μὲν οὐ διὰ δέος, ἠρεμαιοτέρᾳ δὲ τῇ φωνῇ.

67Sonra kalabalık fikir değiştirdi; çünkü kalabalık her şeyde, kararlarında, sözlerinde ve işlerinde kararsızdır. Kısa süre önce iyi, insancıl, hakkaniyetli ve herkesle paylaşan biri sayılan Gaius'un böyle birdenbire değişmiş olabileceğine inanamadılar; savunmalar aradılar, araştırıp buldular. Kuzeni ve mirasa ortağı hakkında şöyle diyorlardı:

67

κἄπειτα ἐκ μεταβολῆς — ὄχλος γὰρ ἀνίδρυτον ἐν ἅπασι, καὶ βουλαῖς καὶ λόγοις καὶ πράγμασιν — ἀπιστοῦντες, εἰ οὕτως ἀθρόαν ἐνδέδεκται τροπὴν ὁ πρὸ μικροῦ χρηστὸς καὶ φιλάνθρωπος ἴσος τε καὶ κοινωνικὸς εἶναι νομισθεὶς Γάιος, ἀπολογίας ἐσκόπουν καὶ διερευνῶντες εὕρισκον, ἐπὶ μὲν τῷ ἀνεψιῷ καὶ συγκληρονόμῳ τοιαῦτα φάσκοντες·

68“Hükümdarlık paylaşılmaz; bu, tabiatın değişmez yasasıdır. Daha zayıf olan ondan neye uğrayacak idiyse, daha güçlü olan onu ondan önce davranıp başına getirdi; bu cinayet değil, kendini savunmadır. Belki de bu genç, bütün insan soyunun yararına, ilahi takdirle ortadan kalkmıştır: Bazıları ona, bazıları ötekine taraf olacaktı; iç kargaşalar ve dış savaşlar da böyle doğar. Barıştan iyi ne var? Barış doğru bir hükümdarlıktan doğar; doğru hükümdarlık da yalnız çekişmesiz, entrikasız olandır; başka her şey de onun sayesinde yolunu bulur.”

68

„ἀκοινώνητον ἀρχή, θεσμὸς φύσεως ἀκίνητος. οὗτος ἃ παθεῖν ἐμέλλησεν ἂν ὑπ’ ἀδυνατωτέρου προδιέθηκεν ἰσχυρότερος ὤν· ἄμυνα τοῦτ’ ἔστιν, οὐκ ἀνδροφονία. τάχα δὲ καὶ προνοητικῶς ἐπ’ ὠφελείᾳ τοῦ σύμπαντος ἀνθρώπων γένους τὸ μειράκιον ἐκποδὼν γεγένηται, τῶν μὲν τούτῳ τῶν δὲ ἐκείνῳ προσκληρουμένων, ἐξ ὧν ταραχαὶ ἐμφύλιοί τε καὶ ξενικοὶ πόλεμοι συνίστανται. τί δὲ ἄμεινον εἰρήνης; εἰρήνη δὲ ἐξ ἡγεμονίας ὀρθῆς φύεται· ἡγεμονία δὲ ἀφιλόνεικος καὶ ἀνερίθευτος ὀρθὴ μόνη, δι’ ἧς καὶ τἄλλα πάντα κατορθοῦται.“

69Macro hakkında da şöyle diyorlardı: “Haddinden fazla şişinmişti; Delphoi'daki “Kendini bil” yazısını okumamıştı. Derler ki epistēmē saadetin, bilgisizlik de bedbahtlığın sebebidir. Ne oldu da tebaadan biri olan kendini yöneticinin yerine, imparator Gaius'u ise tebaanın yerine koydu? Emretmek hükümdara, itaat etmek tebaaya yakışır; oysa Macro emrediyor, Gaius'un da itaat etmesini bekliyordu.”

69

ἐπὶ δὲ Μάκρωνι· "πλέον ἐφυσήθη τοῦ μετρίου· τὸ Δελφικὸν γράμμα οὐ διανέγνω, τὸ ’γνῶθι σαυτόν’· φασὶ δὲ τὴν μὲν ἐπιστήμην εὐδαιμονίας τὴν δὲ ἄγνοιαν κακοδαιμονίας αἰτίαν εἶναι. τί παθὼν ὑπηλλάττετο καὶ μετετίθει τὸν μὲν ὑπήκοον αὑτὸν εἰς τάξιν ἄρχοντος, τὸν δὲ αὐτοκράτορα Γάιον εἰς ὑπηκόου χώραν; οἰκειότατον ἡγεμόνι μὲν τὸ προστάττειν, ὅπερ ἐποίει Μάκρων, ὑπηκόῳ δὲ τὸ πειθαρχεῖν, ὅπερ ὑπομένειν ἠξίου Γάιον.“

70Bu düşüncesiz kimseler öğüde emir, danışmana da hükümdar diyorlardı; ya hissizlikleri yüzünden anlamıyorlardı ya da dalkavukluk ederek hem kelimelerin hem de şeylerin tabiatına sahte damga basıyorlardı.

70

ἐκάλουν γὰρ οἱ ἀνεξέταστοι τὴν παραίνεσιν πρόσταξιν καὶ τὸν σύμβουλον ἄρχοντα, ἤτοι μὴ συνιέντες ὑπ’ ἀναισθησίας ἢ διὰ κολακείαν τὰς φύσεις τῶν ὀνομάτων ὁμοῦ καὶ πραγμάτων μεταχαράττοντες.

71Silanus hakkında da şöyle diyorlardı: “Silanus'un başına gelen alaya layıktır; bir kayınpederin damadı yanında, öz bir babanın oğlu yanında olduğu kadar söz sahibi olabileceğini sandı. Oysa oğulları büyük makamlara, yetkilere eriştiğinde, sıradan birer insan olan babalar geri çekilir, ikinci sırada kalmaktan memnun olurlar. Bu ahmak ise artık kayınpeder bile değilken, kendisini ilgilendirmeyen işlere burnunu sokuyordu. Kızının ölümüyle evlilikten doğan akrabalığın da öldüğünü anlamıyordu.

71

ἐπὶ δὲ Σιλανῷ· „χλεύης ἄξιον ὁ Σιλανὸς ἔπαθεν, οἰηθεὶς πενθερὸν τοσοῦτον παρὰ γαμβρῷ δύνασθαι, ὅσον πατέρα γνήσιον παρ’ υἱῷ. καίτοι πατέρες ἰδιῶται γενομένων ἐν ἀρχαῖς μεγάλαις καὶ ἐξουσίαις υἱῶν ὑποστέλλουσιν, ἀγαπητῶς φερόμενοι δευτερεῖα. ὁ δὲ ἠλίθιος, οὐδὲ πενθερὸς ὢν ἔτι, τὰ μὴ καθ’ ἑαυτὸν προσπεριειργάζετο μὴ συνιείς, ὅτι θανάτῳ τῆς θυγατρὸς συνετεθνήκει καὶ ἡ κατ’ ἐπιγαμίαν οἰκειότης·

72Çünkü evlilik, yabancı evleri birbirine bağlayan, yabancılığı yakınlığa dönüştüren bir bağdır; bu bağ çözülünce ortaklık da çözülür. Hele başka bir eve gelin verilmiş kızın ölümü gibi telafisi olmayan bir sebeple çözülürse.”

72

δεσμὸς γὰρ οἴκων ὀθνείων αἱ ἐπιγαμίαι τὴν ἀλλοτριότητα εἰς οἰκειότητα συνάγων, οὗ λυθέντος λέλυται καὶ τὰ τῆς κοινωνίας, καὶ μάλιστα ὅταν ἀνεπανορθώτῳ πράγματι λυθῇ, τελευτῇ τῆς εἰς ἀλλότριον οἶκον δεδομένης ἐπὶ γάμῳ.“

73Bütün toplantılarda böyle şeyler söylüyorlardı; çünkü imparatorun acımasız sayılmasını hiç istemiyorlardı. Gaius'un psykhēsinde önceki hükümdarların hiçbirinde görülmemiş bir iyilik ve insanseverlik bulunacağını ummuşlardı; onun böylesine büyük ve ani bir değişimle tam tersine dönmüş olmasını hiç inanılır bulmuyorlardı.

73

τοιαῦτα ἐν ἅπασι τοῖς συλλόγοις ἐθρύλουν πλεῖστον διδόντες μέρος τῷ μὴ βούλεσθαι δοκεῖν ὠμὸν εἶναι τὸν αὐτοκράτορα· χρηστότητα γὰρ καὶ φιλανθρωπίαν ἐλπίσαντες ὅσην παρ’ οὐδενὶ τῶν προτέρων ἐνιδρύσθαι τῇ Γαΐου ψυχῇ σφόδρα ἄπιστον ἐνόμιζον, εἰ τοσαύτην καὶ οὕτως ἀθρόαν ἐνδέδεκται μεταβολὴν πρὸς τἀναντία.

74Gaius bu üç “marifeti” en hayati üç kesime karşı gerçekleştirmişti: İkisi vatanın kesimleriydi, senato ve atlılar sınıfı; üçüncüsü de kendi akrabaları. En güçlü ve en kudretli olanları alt ettiğine, böylece öteki herkesin yüreğine en dehşetli korkuyu saldığına inanıyordu:

74

Κατεργασάμενος οὖν τρεῖς τοὺς εἰρημένους ἄθλους ἐκ τριῶν τῶν ἀναγκαιοτάτων μερῶν, δυοῖν μὲν ἐκ τῆς πατρίδος τοῦ τε βουλευτικοῦ καὶ τοῦ τῆς ἱππικῆς τάξεως, τρίτου δὲ τοῦ συγγενικοῦ, καὶ ὑπολαβὼν τῶν ἰσχυροτάτων καὶ δυνατωτάτων περιγεγενημένος καταπληκτικώτατον δέος ἐνειργάσθαι τοῖς ἄλλοις ἅπασι,

75Silanus'u öldürterek senatörlere —çünkü Silanus senatoda kimseden aşağı değildi—, Macro'yu öldürterek atlılara —çünkü Macro bir koronun başı gibi onurda ve şöhrette onların birincisiydi—, kuzenini ve mirasa ortağını öldürterek de bütün kan akrabalarına. Artık insan tabiatının sınırları içinde kalmayı kendine yakıştırmadı; o sınırların üstüne çıkıp tanrı sayılmaya can attı.

75

διὰ μὲν τῆς Σιλανοῦ σφαγῆς τοῖς βουλευταῖς — ἦν γὰρ οὐδενὸς τῶν ἐν συγκλήτῳ δεύτερος —, διὰ δὲ τῆς Μάκρωνος τοῖς ἱππικοῖς — οἷα γὰρ χοροῦ τινος ἡγεμὼν ἐγεγένητο φερόμενος τὰ πρωτεῖα τιμῆς καὶ εὐδοξίας —, διὰ δὲ τῆς τοῦ ἀνεψιοῦ καὶ συγκληρονόμου τοῖς ἀφ’ αἵματος ἅπασιν, οὐκέτι ἠξίου μένειν ἐν τοῖς τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως ὅροις, ἀλλ’ ὑπερέκυπτε σπουδάζων θεὸς νομίζεσθαι.

76Söylendiğine göre bu çılgınlığın başlangıcında şöyle akıl yürütmüştü: “Başka hayvanların sürü başları, sığırtmaçlar, keçi çobanları, koyun çobanları ne sığırdır, ne keçidir, ne de kuzu; daha üstün bir paya ve yaratılışa sahip insanlardır. Aynı şekilde, en iyi sürünün, insan soyunun başı olan beni de farklı saymak, insanca değil, daha büyük ve daha ilahi bir paya sahip görmek gerekir.”

76

καὶ ἐν ἀρχῇ ταύτης τῆς παραπληξίας φασὶν αὐτὸν χρήσασθαι τοιούτῳ λογισμῷ· καθάπερ γὰρ οἱ τῶν ἄλλων ζῴων ἀγελάρχαι, βουκόλοι καὶ αἰπόλοι καὶ νομεῖς, οὔτε βόες εἰσὶν οὔτε αἶγες οὔτε ἄρνες, ἀλλ’ ἄνθρωποι κρείττονος μοίρας καὶ κατασκευῆς ἐπιλαχόντες, τὸν αὐτὸν τρόπον ἀγελαρχοῦντα κἀμὲ τῆς ἀρίστης ἀνθρώπων γένους ἀγέλης νομιστέον διαφέρειν καὶ μὴ κατ’ ἄνθρωπον εἶναι, μείζονος δὲ καὶ θειοτέρας μοίρας τετυχηκέναι.

77Bu kanıyı zihnine kazıyan ahmak, bir masal uydurmasını en şaşmaz gerçekmiş gibi içinde taşıdı. Kendini tanrılaştırmak gibi en tanrısızca işi bir kez kalabalıklara açıklamaya cüret edince, bunun gereğini ve buna yakışanı yapmaya girişti; merdiven basamaklarını çıkar gibi azar azar yükseldi.

77

ταύτην τὴν ὑπόληψιν ἐνσφραγισάμενος τῇ διανοίᾳ περιέφερεν ὁ ἠλίθιος ἐν ἑαυτῷ μυθικὸν πλάσμα ὡς ἀψευδεστάτην ἀλήθειαν. καὶ ἐπειδὴ ἅπαξ ἐθρασύνατο καὶ ἀπετόλμησεν εἰς τοὺς πολλοὺς ἐξενεγκεῖν τὴν ἀθεωτάτην ἐκθέωσιν αὑτοῦ, τὰ ἀκόλουθα καὶ συνῳδὰ πράττειν ἐπεχείρει καὶ οἷα δι’ ἀναβαθμῶν ἐκ τοῦ κατ’ ὀλίγον εἰς τὸ ἄνω προῄει.

78Önce kendini yarı tanrı denenlere, Dionysos'a, Herakles'e ve Dioskurlara benzetmeye başladı. Trophonios'u, Amphiaraos'u, Amphilokhos'u ve benzerlerini, kehanet yerleri ve gizli ayinleriyle birlikte, kendi gücüyle kıyaslayıp alaya alıyordu.

78

ἤρχετο γὰρ ἐξομοιοῦν τὸ πρῶτον τοῖς λεγομένοις ἡμιθέοις ἑαυτόν, Διονύσῳ καὶ Ἡρακλεῖ καὶ Διοσκούροις, Τροφώνιον καὶ Ἀμφιάραον καὶ Ἀμφίλοχον καὶ τοὺς ὁμοίους χρηστηρίοις αὐτοῖς καὶ ὀργίοις χλεύην τιθέμενος κατὰ σύγκρισιν τῆς ἰδίας δυνάμεως.

79Sonra tiyatrodaymış gibi kılıktan kılığa girdi: Kimi zaman ikisi de yaldızlı bir aslan postu ve bir sopayla Herakles gibi süsleniyor, kimi zaman Dioskurlara özenip başına keçe başlıklar takıyor, bazen de sarmaşık, thyrsos ve geyik postlarıyla Dionysos gibi donanıyordu.

79

εἶθ’ ὥσπερ ἐν θεάτρῳ σκευὴν ἄλλοτε ἀλλοίαν ἀνελάμβανε, τοτὲ μὲν λεοντῆν καὶ ῥόπαλον, ἀμφότερα ἐπίχρυσα, διακοσμούμενος εἰς Ἡρακλέα, τοτὲ δὲ πίλους ἐπὶ τῆς κεφαλῆς, ὁπότε ἀσκοῖτο εἰς Διοσκούρους· ἔστι δὲ ὅτε κιττῷ καὶ θύρσῳ καὶ νεβρίσιν εἰς Διόνυσον ἠσκεῖτο·

80Onlardan şu bakımdan üstün olduğunu düşünüyordu: O tanrıların her birinin kendine özgü onurları vardı, başkalarının paylaştığı onurlara göz dikmezlerdi; Gaius ise kıskançlık ve açgözlülükle hepsinin onurlarını birden kendine mal ediyordu, daha doğrusu onların kendilerini. Ama görenleri sayıyla şaşırtmak için kendini üç bedenli Geryones'e dönüştürmüyordu; en tuhafı şuydu ki tek bir bedenin ousiasını türlü türlü biçimlere sokup yeniden damgalıyordu; tıpkı Homeros'un anlattığı, unsurlara ve onlardan oluşan hayvanlara ve bitkilere dönüşerek her türlü değişime giren Mısırlı Proteus gibi.

80

καὶ ταύτῃ διαφέρειν ἀξιῶν, ὅτι ἐκείνων μὲν ἕκαστος ἰδίας ἔχων τιμὰς οὐ μετεποιεῖτο ὧν ἐκοινώνουν ἕτεροι, ὁ δὲ τὰς πάντων ἀθρόων ἐσφετερίζετο φθόνῳ καὶ πλεονεξίᾳ, μᾶλλον δὲ καὶ αὐτοὺς ἐκείνους, οὐκ εἰς Γηρυόνην τὸν τρισώματον μεταβαλών, ἵνα τῷ πλήθει παραγάγῃ τοὺς ὁρῶντας, ἀλλ’, ὃ δὴ παραδοξότατον ἦν, ἑνὸς σώματος οὐσίαν μετασχηματίζων καὶ μεταχαράττων εἰς πολυτρόπους μορφάς, Αἰγυπτίου τρόπον Πρωτέως, ὃν εἰσήγαγεν Ὅμηρος μεταβολὰς παντοίας ἐνδεχόμενον εἴς τε τὰ στοιχεῖα καὶ τὰ ἐκ τούτων ζῷα καὶ φυτά.

81Ama Gaius, bu tanrıların heykellerini süsleyen nişanlara senin ne ihtiyacın vardı? Asıl onların aretēlerine özenmeliydin. Herakles, karanın ve denizin, bu iki tabiatın zararlı ve yıkıcı yaratıklarını yok etmek için bütün insanlara en gerekli ve en yararlı işleri üstlenerek karayı ve denizi temizledi.

81

καίτοι τί παρασήμων ἔδει σοι, Γάιε, οἷς ἔθος ἀσκεῖσθαι τὰ τῶν εἰρημένων ἀφιδρύματα; ἐχρῆν γὰρ ζηλοῦν τὰς ἐκείνων ἀρετάς. Ἡρακλῆς ἐκάθηρε γῆν καὶ θάλατταν ἄθλους ἀναγκαιοτάτους καὶ ὠφελιμωτάτους ἅπασιν ἀνθρώποις ὑποστὰς ἕνεκα τοῦ τὰ βλαβερὰ καὶ κακωτικὰ φύσεως ἑκατέρας ἀνελεῖν.

82Dionysos asmayı ehlileştirdi ve ondan hem psykhēlere hem bedenlere en tatlı ve en yararlı içkiyi akıttı. Bu içki psykhēleri gönül ferahlığına götürür, kötülükleri unutturup iyilik umutları uyandırır; bedenleri de daha sağlıklı, daha güçlü ve daha çevik kılar.

82

Διόνυσος ἡμερώσας ἄμπελον καὶ ποτὸν ἐξ αὐτῆς ἀναχέας ἥδιστον ὁμοῦ καὶ ὠφελιμώτατον ψυχαῖς τε καὶ σώμασι τὰς μὲν ἄγει πρὸς εὐθυμίαν, κακῶν λήθην καὶ ἀγαθῶν ἐλπίδας ἐνεργαζόμενος, τὰ δὲ σώματα ὑγιεινότερα καὶ κραταιότερα καὶ εὐκινητότερα παρασκευάζει·

83Her insanı tek tek daha iyi yapar; kalabalık haneleri, akrabaları kuru ve zahmetli bir hayattan gevşek, neşeli bir yaşayışa geçirir; Yunan olsun barbar olsun bütün şehirlere ziyafetler, sevinçler, şölenler, art arda bayramlar sağlar. Bütün bunların sebebi şaraptır. Dioskurlar hakkında da ölümsüzlüğü paylaştıkları anlatılır.

83

καὶ ἰδίᾳ τε ἕκαστον ἀνθρώπων βελτίονα ποιεῖ καὶ πολυανθρώπους οἰκίας καὶ συγγενείας ἐξ αὐχμηροῦ καὶ ἐπιπόνου βίου μεθαρμόζεται πρὸς ἀνειμένης σχῆμα καὶ ἱλαρᾶς διαίτης καὶ πάσαις πόλεσιν Ἑλληνικαῖς τε καὶ βαρβαρικαῖς εὐωχίας, εὐφροσύνας, θαλίας, ἑορτὰς ἐπαλλήλους παρέχει· πάντων γὰρ τῶν λεχθέντων αἴτιος ἄκρατος. πάλιν Διοσκούρους λόγος ἔχει κοινώσασθαι τὴν ἀθανασίαν.

84Biri ölümlü, öteki ölümsüz olduğu için, daha üstün paya layık görülen kardeş kendini sevmeyi kardeşine sevgi göstermekten üstün tutmayı doğru bulmadı.

84

ἐπειδὴ γὰρ ὁὁ μὲν θνητὸς ὁὁ δὲ ἀθάνατος ἦν, οὐκ ἐδικαίωσεν ὁ τῆς κρείττονος μοίρας ἀξιωθεὶς φιλαυτῆσαι μᾶλλον ἢ πρὸς τὸν ἀδελφὸν εὔνοιαν ἐπιδείξασθαι.

85Sonsuz zamanı gözünün önüne getirdi; kendisinin hep yaşayacağını, kardeşininse hep ölü kalacağını, ölümsüzlükle birlikte onun için ölümsüz bir yas tutacağını düşündü. Bunun üzerine şaşılacak bir değiş tokuş yaptı: Ölümlülüğü kendine katıp karıştırdı, ölümsüzlüğü kardeşine verdi; böylece adaletsizliğin ilkesi olan eşitsizliği, adaletin pınarı olan eşitlikle ortadan kaldırdı.

85

φαντασιωθεὶς γὰρ τὸν ἄπειρον αἰῶνα καὶ λογισάμενος, ὅτι αὐτὸς μὲν ἀεὶ βιώσεται, ὁ δὲ ἀδελφὸς ἀεὶ τεθνήξεται, καὶ μετὰ τῆς ἀθανασίας ἀθάνατον τὸ ἐπ’ ἐκείνῳ πένθος ἀναδέξεται, θαυμαστὴν ἐμεγαλούργησεν ἀντίδοσιν ἀνακερασάμενος αὑτῷ μὲν τὸ θνητόν, τῷ δὲ ἀδελφῷ τὸ ἄφθαρτον, καὶ ἀνισότητα, τὴν ἀδικίας ἀρχήν, ἐνηφάνισεν ἰσότητι, ἥτις ἐστὶ πηγὴ δικαιοσύνης.

86Ey Gaius, bunların hepsi yaptıkları iyilikler yüzünden hayranlık uyandırdı, hâlâ da uyandırıyor; tapınmaya ve en yüce onurlara layık görüldüler. Sen de söyle bize: Bunlara benzer hangi işle övünüyor, böbürleniyorsun?

86

οὗτοι πάντες, ὦ Γάιε, διὰ τὰς ὑπηργμένας εὐεργεσίας ἐθαυμάσθησαν καὶ ἔτι νῦν θαυμάζονται καὶ σεβασμοῦ τε καὶ τῶν ἀνωτάτω τιμῶν ἠξιώθησαν. εἰπὲ δὴ καὶ αὐτὸς ἡμῖν, ἐπὶ τίνι γαυριᾷς καὶ πεφύσησαι τῶν παραπλησίων;

87Kardeş sevgisinde Dioskurları mı örnek aldın? Buradan başlayayım. Ey demir yürekli, merhamet nedir bilmeyen adam! Kardeşini ve mirasa ortağını ilk gençliğinin baharında acımasızca boğazlattın, sonra kız kardeşlerini sürgüne gönderdin. Yoksa onlar da sana egemenliği yitirme korkusu mu salıyordu? Dionysos'u mu örnek aldın?

87

ἐμιμήσω τοὺς Διοσκούρους εἰς φιλαδελφίαν; ἵνα ἐντεῦθεν ἄρξωμαι. τὸν μὲν ἀδελφὸν καὶ συγκληρονόμον ἐν ἀκμῇ τῆς πρώτης ἡλικίας, ὦ σιδήρειε καὶ ἀνηλεέστατε, ὠμῶς ἀπέσφαξας, τὰς ⟨δ’⟩ ἀδελφὰς ὕστερον ἐφυγάδευσας· μὴ καὶ αὗται τὸν περὶ ἀφαιρέσεως ἀρχῆς φόβον εἰργάζοντό σοι; ἐμιμήσω Διόνυσον;

88Onun gibi yeni lütufların mucidi mi oldun? Dünyayı sevinçle mi doldurdun? Asya ve Avrupa senin verdiğin armağanları almaya yer bulamıyor mu?

88

εὑρετὴς καινῶν γέγονας χαρίτων ὡς ἐκεῖνος; εὐφροσύνης κατέπλησας τὴν οἰκουμένην; Ἀσία καὶ Εὐρώπη τὰς ἐκ σοῦ γεγενημένας δωρεὰς οὐ χωρεῖ;

89Evet, ortak bir baş belası ve kanlı bir katil olarak yeni tekhnēler ve epistēmēler icat ettin; bunlarla her yerdeki herkes için tatlı ve sevindirici olanı tatsızlığa, acıya ve yaşanmaz bir hayata çevirdin. Doymak bilmez, kanmak bilmez arzularınla başkalarının elindeki bütün iyi ve güzel şeyleri kendine mal ettin: doğudan, batıdan, evrenin öteki bölgelerinden, güneyde ya da kuzeyde ne varsa. Karşılığında da kendi acı kininden doğan ne varsa, lanetli ve zehirli psykhēlerin doğurmaya alışkın olduğu zararlı, ziyankâr ne varsa onu verdin, onu gönderdin. Bunun için mi bize yeni Dionysos olarak göründün?

89

καινὰς μὲν οὖν τέχνας καὶ ἐπιστήμας ἀνεῦρες ὡς κοινὸς λυμεὼν καὶ παλαμναῖος, αἷς μεταβάλλεις τὰ ἡδέα καὶ χαρτὰ πρὸς ἀηδίας καὶ λύπας καὶ ἀβίωτον βίον τοῖς πανταχοῦ πᾶσι, τὰ μὲν παρ’ ἑτέροις ἀγαθὰ καὶ καλὰ πάντα σφετεριζόμενος ἀπλήστοις καὶ ἀκορέστοις ταῖς ἐπιθυμίαις, τὰ ἀπὸ τῶν ἑῴων, τὰ ἀπὸ τῶν ἑσπερίων, τὰ ἀπὸ τῶν ἄλλων τοῦ παντὸς κλιμάτων, εἴ τινα ἢ κατὰ μεσημβρίαν ἦν ἢ πρὸς ἄρκτον, τὰ δὲ ἀπὸ τῆς σαυτοῦ πικρίας καὶ ὅσα ταῖς ἐπαράτοις καὶ ἰοβόλοις ψυχαῖς γεννᾶν ἔθος βλαβερὰ καὶ ἐπιζήμια ἀντιδιδοὺς καὶ ἀντιπέμπων· διὰ ταῦτα ὁ νέος Διόνυσος ἡμῖν ἀνεφάνης;

90Yoksa yorulmak bilmez emeklerinle, tükenmez yiğitliklerinle Herakles'e mi özendin? Karaları ve adaları iyi bir kanun düzeniyle, adaletli hükümlerle, bolluk ve bereketle, derin barışın yarattığı öteki iyiliklerin bolluğuyla mı doldurdun? Sen ki en soysuz adamsın, korkaklık dolusun! Şehirleri huzura ve saadete götüren her şeyden boşalttın; onları kargaşaya, gürültüye ve en büyük bedbahtlığa sürükleyen şeylerle doldurdun.

90

ἀλλὰ καὶ Ἡρακλέα ἐζήλωσας τοῖς ἀκαμάτοις σαυτοῦ πόνοις καὶ ταῖς ἀτρύτοις ἀνδραγαθίαις, εὐνομίας καὶ εὐδικίας εὐθηνίας τε καὶ εὐετηρίας καὶ τῆς τῶν ἄλλων ἀγαθῶν ἀφθονίας, ὧν ἡ βαθεῖα εἰρήνη δημιουργός, ἀναπλήσας ἠπείρους τε καὶ νήσους, ὁ ἀγεννέστατος, ὁ δειλίας μεστός, ὁ τῶν μὲν εἰς εὐστάθειαν καὶ εὐδαιμονίαν ἁπάντων κενώσας τὰς πόλεις, μεστὰς δὲ τῶν εἰς ταραχὰς καὶ θορύβους καὶ τὴν ἀνωτάτω βαρυδαιμονίαν ἀναφήνας;

91Söyle bana Gaius, yıkım için getirdiğin bunca belanın üstüne bir de ölümsüzlükten pay mı almak istiyorsun, felaketleri kısa süreli, gelip geçici değil de ölümsüz kılmak için mi? Ben ise tam tersini düşünüyorum: Bir tanrı olmuş görünsen bile, kötü işlerin yüzünden mutlaka ölümlü bir tabiata dönüşürdün. Çünkü aretēler ölümsüzleştiriyorsa, kötülükler mutlaka yok eder.

91

ἐπὶ δὲ ταῖς τοσαύταις φοραῖς, ἃς ἤνεγκας ἐπ’ ὀλέθρῳ, εἰπέ μοι, Γάιε, ζητεῖς ἀθανασίας μεταλαχεῖν, ἵνα μὴ ὀλιγοχρονίους καὶ ἐφημέρους ἀλλὰ ἀθανάτους ἀπεργάσῃ συμφοράς; ἐγὼ δὲ νομίζω τοὐναντίον, εἰ καί τις ἔδοξας γεγενῆσθαι θεός, πάντως ἄν σε μεταβαλεῖν ἕνεκα τῶν πονηρῶν ἐπιτηδευμάτων εἰς θνητὴν φύσιν· εἰ γὰρ ἀθανατίζουσιν ἀρεταί, πάντως φθείρουσι κακίαι.

92Öyleyse kardeşlerinin katili ve baş belası olan sen, kardeş sevgisinin timsali Dioskurlar arasına yazılma; hayata faydası dokunmuş Herakles'in ya da Dionysos'un onuruna ortak olma, sen ki onların eserlerini bozup mahvettin.

92

μήτε οὖν ἐν Διοσκούροις γράφου τοῖς φιλαδελφοτάτοις, ὁ σφαγεὺς καὶ λυμεὼν τῶν ἀδελφῶν γεγονώς, μήτε Ἡρακλέους ἢ Διονύσου τιμῆς κοινοπράγει τῶν τὸν βίον ὀνησάντων, ὁ κακωτὴς καὶ διαφθορεὺς ὧν ἔδρασαν ἐκεῖνοι.

93Ama onun kudurganlığı, ölçüsüz ve aklını yitirmiş çılgınlığı öyle büyüktü ki yarı tanrıları da aşıp daha yukarı çıktı; anası babası tanrı olan daha büyük tanrılara, Hermes'e, Apollon'a ve Ares'e yapılan tapınmayı da kendine mal etmeye soyundu.

93

Τοσαύτη δέ τις περὶ αὐτὸν ἦν λύττα καὶ παράφορος καὶ παράκοπος μανία, ὥστε καὶ τοὺς ἡμιθέους ὑπερβὰς ἐπανῄει καὶ ἐπαπεδύετο τοῖς τῶν μειζόνων καὶ ἀμφιθαλῶν εἶναι δοκούντων σεβασμοῖς Ἑρμοῦ καὶ Ἀπόλλωνος καὶ Ἄρεως.

94Önce Hermes'e özendi: Haberci asası, kanatlı sandaletler ve kısa bir pelerin kuşanıyor; düzensizliğin ortasında düzen, kargaşanın içinde tutarlılık, delilikte akıl sergiliyormuş gibi yapıyordu.

94

Ἑρμοῦ τὸ πρῶτον, κηρυκείοις καὶ πεδίλοις καὶ χλαμύσιν ἐνσκευαζόμενος τάξιν τε ἐν ἀταξίᾳ καὶ τὸ ἀκόλουθον ἐν συγχύσει καὶ λογισμὸν ἐν φρενοβλαβείᾳ παρεπιδεικνύμενος·

95Sonra canı istedikçe bunları çıkarıyor, Apollon kılığına bürünüyordu: Başına ışın biçiminde bir taç bağlıyor, sol elinde yay ve oklar tutuyor, sağ elinde Kharisleri uzatıyordu. Sanki iyilikleri hemen sunmak gerekirmiş, bunlara da daha iyi olan sağ yer düşermiş; cezaları ise geri planda tutmak gerekirmiş, onlara da daha aşağı olan sol yer düşermiş.

95

εἶτα, ὁπότε δόξειεν αὐτῷ, τὰ μὲν ἀπετίθετο, εἰς δὲ Ἀπόλλωνα μετεμορφοῦτο καὶ μετεσκευάζετο, στεφάνοις μὲν ἀκτινοειδέσι τὴν κεφαλὴν ἀναδούμενος, τόξον δὲ τῇ εὐωνύμῳ καὶ βέλη κρατῶν χειρί, Χάριτας δὲ τῇ δεξιᾷ προτείνων, ὡς δέον τὰ μὲν ἀγαθὰ ὀρέγειν ἐξ ἑτοίμου καὶ τετάχθαι τὴν βελτίονα τάξιν τὴν ἐπὶ δεξιά, τὰς δὲ κολάσεις ὑποστέλλειν καὶ τὴν καταδεεστέραν χώραν κεκληρῶσθαι τὴν ἐπ’ εὐώνυμα.

96Hemen birbirine uydurulmuş korolar dizilip ona paianlar söylüyordu; aynı korolar kısa süre önce, Dionysos kılığına girdiğinde, ona Bakkhos, Euios, Lyaios diye seslenip ilahilerle onu yüceltmişti.

96

χοροί τε εὐθὺς εἱστήκεσαν συγκεκροτημένοι, παιᾶνας εἰς αὐτὸν ᾄδοντες, οἱ πρὸ μικροῦ Βάκχον καὶ Εὐήιον καὶ Λυαῖον ὀνομάζοντες καὶ ὕμνοις γεραίροντες, ἡνίκα τὴν Διονυσιακὴν ἀνελάμβανε σκευήν.

97Çoğu zaman da zırh giyip kılıç kuşanarak, miğfer ve kalkanla ortaya çıkıyor, Ares diye çağrılıyordu. İki yanında bu yeni Ares'in hizmetkârları yürüyordu: cinayete susamış, insan kanına hasret bu adama kötü hizmetlerde bulunacak katillerden ve cellatlardan oluşan bir alay.

97

πολλάκις δὲ καὶ θώρακα ἐνδυόμενος ξιφήρης προῄει μετὰ κράνους καὶ ἀσπίδος, Ἄρης ἀνακαλούμενος· καὶ παρ’ ἑκάτερα οἱ Ἄρεως τοῦ καινοῦ [καὶ νέου] θεραπευταὶ συμπροῄεσαν, ἀνδροφόνων καὶ δημοκοίνων θίασος, ὑπηρετήσοντες κακὰς ὑπηρεσίας φονῶντι καὶ διψῶντι ἀνθρωπείου αἵματος.

98Bunları görenler bu akıl almaz durum karşısında şaşkına dönüyor, hayret ediyorlardı: Onurlarına ortak olmayı seçtiği tanrıların tam tersini yapan bu adam, onların aretēlerine özenmeye yanaşmıyor da her birinin nişanlarını kuşanıyordu! Oysa bu takılar ve süsler tahta oymalara ve heykellere, onurlandırılan tanrıların insan soyuna sağladığı yararları simgelerle anlatmak için konmuştur. Hermes, bileklerinde kanatlar olan sandaletler giyer. Neden?

98

εἶτα τοῖς ταῦτα ὁρῶσι κατάπληξις ἦν ἐπὶ τῷ παραλόγῳ, καὶ ἐθαύμαζον, πῶς ὁ τἀναντία δρῶν οἷς ἰσότιμος εἶναι προαιρεῖται τὰς μὲν ἀρετὰς αὐτῶν ἐπιτηδεύειν οὐκ ἀξιοῖ, τοῖς δὲ παρασήμοις εἰς ἕκαστον σκευάζεται. καίτοι τὰ περίαπτα ταῦτα καὶ προκοσμήματα ξοάνοις καὶ ἀγάλμασι προσκαθίδρυται, διὰ συμβόλων μηνύοντα τὰς ὠφελείας, ἃς παρέχονται τῷ γένει τῶν ἀνθρώπων οἱ τιμώμενοι. πέδιλα Ἑρμῆς ὑποδεῖται πτερῶν ταρσοὺς ἔχοντα· διὰ τί;

99Çünkü Hermes adını ilahi şeylerin yorumcusu ve sözcüsü olmasından alır; iyi haberleri iletir —kötü bir haberin habercisi bir tanrı şöyle dursun, bilge bir adam bile olmaz—. Öyleyse ayağı çok çabuk olmalı, gecikmeye yer bırakmayan bir hevesle adeta kanatlanıp uçmalı değil mi? Yararlı haberleri bir an önce müjdelemek gerekir; kötü haberleri ise, susulmasına izin verilmiyorsa, ağırdan alarak bildirmek gerekir.

99

ἆρα οὐχ ὅτι προσήκει τὸν ἑρμηνέα καὶ προφήτην τῶν θείων, ἀφ’ οὗ καὶ Ἑρμῆς ὠνόμασται, τὰ ἀγαθὰ διαγγέλλοντα — κακοῦ γὰρ οὐχ ὅτι θεὸς ἀλλ’ οὐδὲ σοφὸς ἀνὴρ γίνεται μηνυτής — ποδωκέστατόν τε εἶναι καὶ μόνον οὐ πτηνὸν φέρεσθαι διὰ σπουδὴν ἀνυπέρθετον; ἐπειδὴ τὰ λυσιτελῆ φθάνοντας εὐαγγελίζεσθαι προσήκει, καθάπερ τὰ παλίμφημα μέλλοντας, εἰ μὴ ἐπιτρέποι τις αὐτὰ ἡσυχάζεσθαι.

100Hermes yine barış antlaşmalarının işareti olarak haberci asası taşır; çünkü savaşlar, barış kuran haberciler sayesinde ateşkese ve sona varır. Habercisiz savaşlar ise hem saldıranlara hem de kendini savunanlara bitmek bilmez felaketler getirir.

100

πάλιν κηρύκειον ἀναλαμβάνει δεῖγμα συμβατηρίων σπονδῶν· πόλεμοι γὰρ ἀνοχὰς καὶ διαλύσεις λαμβάνουσι διὰ κηρύκων εἰρήνην καθισταμένων· οἱ δὲ ἀκήρυκτοι συμφορὰς ἀτελευτήτους ἀπεργάζονται καὶ τοῖς ἐπιφέρουσι καὶ τοῖς ἀμυνομένοις.

101Gaius sandaletleri ne işe yarasın diye giyiyordu? Susulması gereken uğursuz, adı anılmaz kötülükler büyük bir hızla her yere koşup yankılansın diye mi? Hem acele bir harekete ne gerek vardı? Yerinden kıpırdamadan, tükenmez pınarlardan akar gibi dünyanın her yanına anlatılmaz kötülükleri üst üste yağdırıyordu.

101

Γάιος δὲ πρὸς τίνα χρείαν πέδιλα ἀνελάμβανεν; ἢ ἵνα τὰ δύσφημα καὶ δυσώνυμα, δέον ἡσυχάζεσθαι, βοηδρομῆται τάχει συντόνῳ πάντῃ συνηχοῦντα; καίτοι τί κινήσεως ἐπεσπευσμένης ἔδει; μένων γὰρ κακὰ ἐπὶ κακοῖς ἀμύθητα ὥσπερ ἐξ ἀενάων πηγῶν εἰς ἅπαντα τὰ μέρη τῆς οἰκουμένης ὤμβρει.

102Barışa dair hiçbir şey ne söylemiş ne yapmış, Yunan dünyasında da barbar dünyasında da her evi, her şehri iç savaşlarla doldurmuş birine haberci asası ne gerek? Bu sahte adlı adam Hermes'i bir kenara bıraksın, kendisine yakışmayan bu addan arınsın.

102

τί δὲ δεῖ κηρυκείου τῷ μηδὲν εἰρηναῖόν ποτε μήτε εἰπόντι μήτε δράσαντι, πᾶσαν δὲ οἰκίαν καὶ πόλιν ἐμφυλίων ἀναπλήσαντι πολέμων κατά τε τὴν Ἑλλάδα καὶ βάρβαρον; ἀποθέσθω δὴ τὸν Ἑρμῆν, ἀφοσιωσάμενος τὴν ἀνοίκειον κλῆσιν, ὁ ψευδώνυμος.

103Apollon'a ait şeylerden hangisi onda var? Işınlı bir taç takıyor; ustası güneş ışınlarını epey güzel taklit etmiş. Ama onun hoşuna giden güneş, genel olarak ışık mıydı; yoksa kanunsuz işlerini düzenlemek için gece, karanlık ve karanlıktan da karanlık ne varsa o mu? Güzel işler, gösterilmek için öğle aydınlığına ihtiyaç duyar; çirkin işler ise, derler ki, gereği gibi gizlensinler diye Tartaros'un en dibine itilmeye layıktır.

103

τί δὲ τῶν Ἀπολλωνιακῶν ἐμφερές ἐστι παρ’ αὐτῷ; στέφανον ἀκτινωτὸν φορεῖ, εὖ πως ἀπομαξαμένου τὰς ἡλιακὰς ἀκτῖνας τοῦ τεχνίτου. ἐκείνῳ δὲ ἥλιος ἢ φῶς συνόλως ἀσπαστόν ἐστιν, ἀλλ’ οὐχὶ νὺξ ⟨καὶ σκότος⟩ καὶ εἴ τι σκότους ἀφεγγέστερον εἰς τὴν τῶν ἐκνόμων ἔργων διάθεσιν; ἐπειδὴ τὰ μὲν καλὰ περιαυγείας μεσημβρινῆς δεῖται πρὸς ἐπίδειξεν, τὰ δὲ αἰσχρά φασιν ἐσχατιᾶς Ταρτάρου, εἰς ὃν ἄξιον συνωθεῖσθαι δεόντως ἐπικρυφθησόμενα.

104Ellerindeki şeylerin yerini de değiştirsin, düzene sahtekârlık karıştırmasın. Okları ve yayı sağ elinde tutsun; çünkü erkekleri, kadınları, bütün aileleri, kalabalık şehirleri büsbütün yok etmek için isabetle vurmayı, ok atmayı iyi bilir.

104

μεταθέτω καὶ τὰ ἐν ἑκατέρᾳ χειρὶ καὶ μὴ κιβδηλευέτω τὴν τάξιν. τὰ μὲν βέλη καὶ τόξα τῇ δεξιᾷ προφερέτω· βάλλειν γὰρ καὶ τοξεύειν εὐσκόπως οἶδεν ἄνδρας, γυναῖκας, συγγενείας ὅλας, εὐανδρούσας πόλεις, ἐπ’ ὀλέθρῳ παντελεῖ.

105Kharisleri ise hemen atsın ya da sol elinde gölgede bıraksın; çünkü onların güzelliğini lekeledi: Büyük mal varlıklarına göz dikip haksızca yağmalamak için ağzının suyu aktı; o mal varlıklarının sahipleri de talihleri yüzünden bedbaht olup üstüne üstlük boğazlandılar.

105

τὰς δὲ Χάριτας ἢ ῥιψάτω θᾶττον ἢ τῇ εὐωνύμῳ συσκιαζέτω· τὸ γὰρ κάλλος ᾔσχυνεν αὐτῶν, προσοφθαλμιῶν καὶ προσκεχηνὼς ταῖς μεγάλαις οὐσίαις εἰς ἁρπαγὰς ἀδίκους, αἷς ἐπικατεσφάττοντο οἱ δεσπόται τῆς εὐτυχίας ἕνεκα κακοδαιμονοῦντες.

106Apollon'un hekimliğini de güzelce sahteledi! Apollon insanların sağlığı için kurtarıcı ilaçların mucidi oldu; tabiatından ve alışkanlığından gelen üstün yumuşaklığı yüzünden başkalarının yol açtığı hastalıkları bile kendisi iyileştirmeyi uygun buldu.

106

ἀλλὰ καὶ τὴν ἰατρικὴν Ἀπόλλωνος εὖ πως μετεχάραξεν. ὁ μὲν γὰρ σωτηρίων φαρμάκων εὑρετὴς ἐγένετο πρὸς ὑγείαν ἀνθρώπων, ἀξιῶν καὶ τὰς ὑφ’ ἑτέρων ἐγγινομένας νόσους αὐτὸς ἰᾶσθαι διὰ τὴν ἐκ φύσεως καὶ ἐπιτηδεύσεως ὑπερβάλλουσαν ἡμερότητα.

107Gaius ise tam tersine sağlamlara hastalık, sağlıklılara sakatlık, kısacası yaşayanlara, kaderin belirlediği ölümden önce, insan eliyle hazırlanmış ağır ölümler getirdi. Bütün öldürücü araçları bol masrafla hazırlamıştı; ilahi adalet onu önceden ortadan kaldırmasaydı, her şehrin en seçkin insanları çoktan yok olup gitmiş olurdu.

107

ὁ δὲ ἔμπαλιν νόσους μὲν τοῖς ὑγιαίνουσι, πηρώσεις δὲ τοῖς ὁλοκλήροις, καὶ συνόλως θανάτους τοῖς ζῶσι χειροποιήτους πρὸ τοῦ μοιριδίου χαλεποὺς ἐπέφερε, πάντα τὰ φθοροποιὰ χορηγίαις ἀφθόνοις παρεσκευασμένος, οἷς, εἰ μὴ ἔφθασε προαναιρεθεὶς ὑπὸ τῆς δίκης [χρήσασθαι], κἂν τὸ ἐν ἑκάστῃ πόλει δοκιμώτατον ἤδη διέφθαρτο.

108Bu hazırlıklar makam sahiplerine ve zenginlere, özellikle de Roma'dakilere ve İtalya'nın geri kalanındakilere karşı yapılmıştı. Bu insanların elinde öyle çok altın ve gümüş birikmişti ki dünyanın geri kalanının tamamından, ta uçlarından toplansa bile ondan çok daha az çıkardı. Bu yüzden şehir düşmanı, halk yiyici, baş belası, yıkım saçan bu kötülük, barışın tohumlarını söküp atmaya, deyim yerindeyse bütün kozlarını ortaya sürerek kendi vatanından başladı.

108

πρὸς τοὺς γὰρ ἐν τέλει καὶ πλουσίους εὐτρεπεῖς ἦσαν αἱ παρασκευαί, καὶ μάλιστα τοὺς ἐν Ῥώμῃ καὶ τῇ ἄλλῃ Ἰταλίᾳ, παρ’ οἷς ἄργυρος καὶ χρυσὸς τεθησαύρισται τοσοῦτος, ὥστε, εἰ σύμπας ὁ ἐξ ἁπάσης τῆς ἄλλης οἰκουμένης ἀπὸ περάτων αὐτῶν συνενεχθείη, πολλῷ καταδεέστερος ἂν εὑρεθῆναι. διὰ τοῦτο ἀπὸ τῆς πατρίδος ὥσπερ ἀφ’ ἱερᾶς ἤρχετο τὰ σπέρματα τῆς εἰρήνης ἀπορρίπτειν, ὁὁ μισόπολις, ὁὁ δημοβόρος, ἡ λύμη, τὸ φθοροποιὸν κακόν.

109Apollon'un yalnız hekim değil, iyi bir kâhin olduğu da söylenir; geleceği insanların yararına kehanetlerle önceden bildirir. Böylece kimse belirsizliğin karanlığına gömülüp önünü görmeden, bir kör gibi istenmeyen şeylere en yararlı şeylermiş gibi koşup düşmesin; geleceği önceden öğrenip şimdiymiş gibi, bedenin gözleriyle elindekileri gördüğü kadar açık biçimde düşüncesiyle görerek kendini korusun ve onulmaz bir şeye uğramamak için önlemini alsın.

109

λέγεται μὴ μόνον ἰατρὸς ἀλλὰ καὶ μάντις ἀγαθὸς Ἀπόλλων εἶναι, χρησμοῖς προλέγων τὰ μέλλοντα πρὸς ὠφέλειαν ἀνθρώπων, ἵνα μή τις ἐπισκιασθεὶς αὐτῶν περὶ τὸ ἄδηλον ἀπροοράτως καθάπερ τυφλὸς τοῖς ἀβουλήτοις ὡς λυσιτελεστάτοις ἐπιτρέχων ἐπεμπίπτῃ, προμαθὼν δὲ τὸ μέλλον ὡς ἤδη παρὸν καὶ βλέπων αὐτὸ τῇ διανοίᾳ οὐχ ἧττον ἢ τὰ ἐν χερσὶν ὀφθαλμοῖς σώματος φυλάττηται, προνοούμενος τοῦ μηδὲν ἀνήκεστον παθεῖν.

110Buna karşılık Gaius'un uğursuz kehanetlerini koymaya değer mi? Onlarla her yerdeki makam sahiplerine ve güçlülere yoksulluk, rezillik, sürgün ve ölüm haber veriliyordu. Apollon'a yakışan ya da ona akraba hiçbir şeyle uğraşmamış birinin Apollon'la ne ortaklığı olabilir? Bu sahte adlı Paian gerçek Paian'ı taklit etmeyi bıraksın; çünkü bir tanrının suretinin, sikke gibi, sahtesi basılamaz.

110

ἆρα ἄξιον τούτοις ἀντιθεῖναι τὰ παλίμφημα Γαΐου λόγια, δι’ ὧν πενίαι καὶ ἀτιμίαι καὶ φυγαὶ καὶ θάνατοι προεμηνύοντο τοῖς πανταχοῦ τῶν ἐν τέλει καὶ δυνατῶν; τίς οὖν κοινωνία πρὸς Ἀπόλλωνα τῷ μηδὲν οἰκεῖον ἢ συγγενὲς ἐπιτετηδευκότι; πεπαύσθω καὶ ὁ ψευδώνυμος Παιὰν τὸν ἀληθῆ Παιᾶνα μιμούμενος· οὐ γὰρ ὥσπερ τὸ νόμισμα παράκομμα καὶ θεοῦ μορφὴ γίνεται.

111Her şey umulabilirdi de, ikisi de yumuşak ve çökmüş böyle bir bedenin ve psykhēnin, bir gün Ares'in ikisine birden yayılan gücüne benzeyebileceği umulamazdı. Ama Gaius, sahnedeymiş gibi türlü türlü maskeler değiştirerek sahte görüntülerle seyircileri aldatıyordu.

111

πάντα γε μὴν ἐλπίσειεν ἄν τις ⟨μᾶλλον⟩ ἢ τοιοῦτον σῶμα καὶ ψυχήν, ἄμφω μαλακὰ καὶ κατεαγότα, τῇ περὶ ἑκάτερον Ἄρεως ἀλκῇ δυνηθῆναί ποτε ἐξομοιωθῆναι· ὁ δὲ ὥσπερ ἐπὶ σκηνῆς ἐναλλάττων πολυειδῆ προσωπεῖα φαντασίαις ψευδέσιν ἠπάτα τοὺς ὁρῶντας.

112Peki, beden ve psykhēyle ilgili hiçbir şeyi incelemeyelim; çünkü bütün duruşlarında, bütün hareketlerinde sözünü ettiğimiz daimōna yabancıydı. Ama Ares'in —masallardaki Ares'in değil, tabiattaki logos olan, payına cesaret düşen Ares'in— gücünün kötülüğü savan, haksızlığa uğrayanlara yardım eden, yanlarında duran bir güç olduğunu bilmiyor muyuz? Adı da bunu bir bakıma gösterir.

112

φέρε δ’ οὖν, μηδὲν τῶν περὶ σῶμα καὶ ψυχὴν ἐξεταζέσθω διὰ τὴν ἐν πάσαις σχέσεσι καὶ κινήσεσιν ἀλλοτριότητα πρὸς τὸν εἰρημένον δαίμονα· τὴν Ἄρεως οὖν, οὐχὶ τοῦ μεμυθευμένου, τοῦ δὲ ἐν τῇ φύσει λόγου, ὃν ἀνδρεία κεκλήρωται, δύναμιν οὐκ ἴσμεν ἀλεξίκακον οὖσαν καὶ βοηθὸν καὶ παραστάτιν ἀδικουμένων, ὡς καὶ αὐτό που δηλοῖ τοὔνομα;

113Bana kalırsa Ares adını eski şiir dilindeki arēgein, yani “yardım etmek” sözünden almıştır. O savaşları bitiren, barışı yaratandır; Gaius ise barışın düşmanı, savaşların yoldaşıydı, huzuru kargaşalara ve iç çekişmelere çeviriyordu.

113

παρὰ γὰρ τὸ ἀρήγειν, ὅπερ βοηθεῖν ἐστι, κατὰ γλῶτταν Ἄρης ὠνομάσθαι μοι δοκεῖ, καθαιρετικὸς πολέμων, δημιουργὸς εἰρήνης, ἧς ἐχθρὸς μὲν ἦν ἕτερος, ἑταῖρος δὲ πολέμων, τὴν εὐστάθειαν εἰς ταραχὰς καὶ στάσεις μεθαρμοζόμενος.

114Bunlardan, Gaius'un ne tanrılardan ne de yarı tanrılardan birine benzetilebileceğini artık öğrenmiş olduk mu? Ne tabiatı ne ousiası ne de prohairesisi onlarınkiyle aynıydı. Ama arzu, görünen o ki kördür; özellikle de boş şan ve kavgacılıkla birlikte en büyük yetkiye kavuşunca. İşte bu yetkiyle, önceden talihli olan bizler yerle bir ediliyorduk.

114

Ἆρά γε ἤδη μεμαθήκαμεν ἐκ τούτων, ὅτι οὐδενὶ θεῶν ἀλλ’ οὐδὲ ἡμιθέων ἐξομοιοῦσθαι δεῖ Γάιον, μήτε φύσεως μήτε οὐσίας ἀλλὰ μηδὲ προαιρέσεως τετυχηκότα τῆς αὐτῆς; τυφλὸν δέ, ὡς ἔοικεν, ἡ ἐπιθυμία, καὶ μάλισθ’ ὅταν προσλάβῃ κενοδοξίαν ὁμοῦ καὶ φιλονεικίαν μετὰ τῆς μεγίστης ἐξουσίας, ὑφ’ ἧς ἡμεῖς οἱ πρότερον εὐτυχεῖς ἐπορθούμεθα.

115Çünkü o bir tek Yahudilere kuşkuyla bakıyordu; çünkü tam tersini benimseyen yalnız onlardı: Adeta kundaktan itibaren anne babalarından, lalalarından, öğretmenlerinden, onlardan çok daha önce de kutsal kanunlardan ve yazılı olmayan âdetlerden, dünyanın babası ve yaratıcısı olan tek bir Tanrı'ya inanmayı öğrenmişlerdi.

115

μόνους γὰρ Ἰουδαίους ὑπεβλέπετο, ὡς δὴ μόνους τἀναντία προῃρημένους καὶ δεδιδαγμένους ἐξ αὐτῶν τρόπον τινὰ σπαργάνων ὑπὸ γονέων καὶ παιδαγωγῶν καὶ ὑφηγητῶν καὶ πολὺ πρότερον τῶν ἱερῶν νόμων καὶ ἔτι τῶν ἀγράφων ἐθῶν ἕνα νομίζειν τὸν πατέρα καὶ ποιητὴν τοῦ κόσμου θεόν.

116Öteki herkes —erkekler, kadınlar, şehirler, milletler, ülkeler, yeryüzünün bütün bölgeleri, neredeyse bütün dünya— olup bitenlere inlemekle birlikte ona yine de dalkavukluk ediyor, onu ölçüsüzce yüceltip kibrini büyütüyordu. Bazıları barbarların âdetini, yerlere kapanarak selamlamayı İtalya'ya bile getirip Roma özgürlüğünün soyluluğuna sahte damga vurdu.

116

οἱ μὲν γὰρ ἄλλοι πάντες, ἄνδρες, γυναῖκες, πόλεις, ἔθνη, χῶραι, κλίματα γῆς, ὀλίγου δέω φάναι πᾶσα ἡ οἰκουμένη, καίτοι στένοντες ἐπὶ τοῖς γινομένοις, οὐδὲν ἧττον ἐκολάκευον αὐτὸν ἀποσεμνύνοντες πλέον τοῦ μετρίου καὶ τὸν τῦφον συναύξοντες. ἔνιοι δὲ καὶ τὸ βαρβαρικὸν ἔθος εἰς Ἰταλίαν ἤγαγον, τὴν προσκύνησιν, τὸ εὐγενὲς τῆς Ῥωμαϊκῆς ἐλευθερίας παραχαράττοντες.

117Ona karşı koyacağından şüphelenilen tek millet, Yahudi milletiydi; çünkü atalarından kalan âdetlerden en küçüğünün bile ortadan kaldırılmasına göz yummamak için ölümü ölümsüzlükmüş gibi seve seve kabul etmeye alışkındı. Binalarda bir taş bile çekilip alınınca, hâlâ sağlam duruyor görünen kısımlar da açılan boşluğa doğru gevşeyip akarak çöker.

117

ἓν δὲ μόνον ἔθνος ἐξαίρετον τῶν Ἰουδαίων ὕποπτον ἦν ἀντιπράξειν, εἰωθὸς ἑκουσίους ἀναδέχεσθαι θανάτους ὥσπερ ἀθανασίαν, ὑπὲρ τοῦ μηδὲν τῶν πατρίων περιιδεῖν ἀναιρούμενον, εἰ καὶ βραχύτατον εἴη, διὰ τὸ καθάπερ ἐπὶ τῶν οἰκοδομημάτων ὑφαιρέσει ἑνὸς καὶ τὰ ἔτι παγίως ἑστάναι δοκοῦντα συμπίπτειν πρὸς τὸ κενωθὲν χαλώμενα καὶ καταρρέοντα.

118Tehlikeye giren şey küçük değildi, varlıkların en büyüğüydü: Bir insanın yaratılmış ve ölümlü tabiatını, hiç değilse görünüşte, yaratılmamış ve ölümsüz bir tanrıya dönüştürmek. Yahudiler bunu dinsizliklerin en ağırı saydılar; çünkü Tanrı'nın insana dönüşmesi, insanın Tanrı'ya dönüşmesinden daha kolay olurdu. Üstelik bu, en büyük öteki kötülükleri de üstlenmek demekti: bütün dünyanın velinimetine, kendi kudretiyle evrenin bütün parçalarına bol bol iyilik dağıtan Tanrı'ya karşı hem imansızlık hem de nankörlük.

118

μικρὸν δὲ οὐκ ἦν τὸ κινούμενον, ἀλλὰ τὸ μέγιστον τῶν ὄντων, ἀνθρώπου γενητὴν καὶ φθαρτὴν φύσιν εἰς ἀγένητον καὶ ἄφθαρτον ὅσα τῷ δοκεῖν θεοπλαστῆσαι, ὅπερ ἀσεβημάτων ἔκρινεν εἶναι χαλεπώτατον — θᾶττον γὰρ ἂν εἰς ἄνθρωπον θεὸν ἢ εἰς θεὸν ἄνθρωπον μεταβαλεῖν —, δίχα τοῦ καὶ τὰς ἄλλας τὰς ἀνωτάτω κακίας ἀναδέξασθαι, ἀπιστίαν ὁμοῦ καὶ ἀχαριστίαν πρὸς τὸν τοῦ κόσμου παντὸς εὐεργέτην, ὃς τῇ αὑτοῦ δυνάμει τοῖς μέρεσι πᾶσι τοῦ παντὸς ἀφθόνους περιουσίας ἀγαθῶν ἐκδίδωσιν.

119Böylece bu millete karşı en büyük ve ilansız bir savaş hazırlandı. Bir köle için düşman bir efendiden daha ağır ne kötülük olabilir? Tebaa imparatorun köleleridir. Önceki imparatorlar ölçülülükle ve kanunlarla yönettikleri için onların hiçbirinin kölesi sayılmasalar da, psykhēsinden her türlü yumuşaklığı söküp atmış, kanunsuzluğa özenmiş Gaius'un köleleriydiler. Kendini kanun saydığı için her yerdeki kanun koyucuların kanunlarını boş lakırdı gibi hükümsüz kılıyordu. Hükümdar efendiye dönüşünce biz de yalnız köleler arasına değil, kölelerin en itibarsızları arasına yazıldık.

119

Μέγιστος οὖν καὶ ἀκήρυκτος πόλεμος ἐπὶ τῷ ἔθνει συνεκροτεῖτο. τί γὰρ ἂν εἴη δούλῳ βαρύτερον κακὸν ἢ δεσπότης ἐχθρός; δοῦλοι δὲ αὐτοκράτορος οἱ ὑπήκοοι, καὶ εἰ μηδενὸς ἑτέρου τῶν προτέρων διὰ τὸ σὺν ἐπιεικείᾳ καὶ μετὰ νόμων ἄρχειν, ἀλλά τοι Γαΐου πᾶσαν ἐκτετμημένου τῆς ψυχῆς ἡμερότητα καὶ παρανομίαν ἐζηλωκότος — νόμον γὰρ ἡγούμενος ἑαυτὸν τοὺς τῶν ἑκασταχοῦ νομοθετῶν ὡς κενὰς ῥήσεις ἔλυεν —· ἡμεῖς δὲ οὐ μόνον ἐν δούλοις ἀλλὰ καὶ δούλων τοῖς ἀτιμοτάτοις ἐγραφόμεθα τοῦ ἄρχοντος τρέποντος εἰς δεσπότην.

120Bunu sezen İskenderiye'nin karışık, başıboş ayak takımı, en uygun fırsatın ellerine geçtiğini düşünerek üstümüze saldırdı; uzun zamandır için için yanan kinini açığa vurdu, her şeyi karıştırıp altüst etti.

120

ὅπερ συναισθόμενος ὁ Ἀλεξανδρέων μιγὰς καὶ πεφορημένος ὄχλος ἐπέθετο ἡμῖν, καιρὸν ἐπιτηδειότατον παραπεπτωκέναι ὑπολαβών, καὶ τὸ τυφόμενον ἐκ μακρῶν χρόνων μῖσος ἀνέφηνε πάντα κυκῶν καὶ συνταράττων.

121Sanki imparator bizi apaçık ve en ağır felaketlere teslim etmiş ya da bir savaşta yenilmişiz gibi, çılgınca ve en vahşi bir öfkeyle üzerimize çullandılar: Evlere saldırıp sahiplerini karılarıyla çocuklarıyla birlikte kovdular, evleri sakinlerinden boşalttılar.

121

ὡς γὰρ ἐκδοθέντας εἰς ὁμολογουμένας καὶ τὰς ἀνωτάτω συμφορὰς ὑπὸ τοῦ αὐτοκράτορος ἢ πολέμῳ κατακρατηθέντας ἐκμανέσι καὶ θηριωδεστάταις ὀργαῖς κατειργάζοντο, ταῖς οἰκίαις ἐπιτρέχοντες, τοὺς δεσπότας αὐταῖς γυναιξὶ καὶ τέκνοις ἐλαύνοντες, ὡς κενὰς οἰκητόρων ἀποφῆναι.

122Eşyaları ve değerli şeyleri artık yakalanma korkusuyla geceyi ve karanlığı kollayan hırsızlar gibi çalmıyorlardı; gündüz gözü önünde, karşılaştıklarına göstere göstere, sanki miras almış ya da sahiplerinden satın almışlar gibi taşıyıp götürüyorlardı. Birkaç kişi yağmada ortaklık etmeye karar vermişse, ganimeti çarşının ortasında, çoğu zaman sahiplerinin gözü önünde, onlarla alay edip eğlenerek bölüşüyorlardı.

122

ἔπιπλα καὶ κειμήλια οὐκέτι ὡς λῃσταὶ νύκτα καὶ σκότος ἐπιτηροῦντες διὰ φόβον ἁλώσεως ἔκλεπτον, ἀλλὰ φανερῶς μεθ’ ἡμέραν ἐξεφόρουν ἐπιδεικνύμενοι τοῖς ἀπαντῶσιν, ὥσπερ οἱ κεκληρονομηκότες ἢ πριάμενοι παρὰ τῶν κυρίων. εἰ δὲ καὶ πλείους συνέθεντο κοινοπραγῆσαι τῶν ἁρπαγῶν, τὴν λείαν ἐν ἀγορᾷ μέσῃ διενέμοντο, πολλάκις ἐν ὄψεσι τῶν δεσποτῶν, κατακερτομοῦντες καὶ ἐπιχλευάζοντες.

123Bunlar kendi başlarına da korkunçtu, nasıl olmasın? Hiçbir suç işlememiş insanlar birdenbire zenginken yoksul, varlıklıyken yoksun, evsiz barksız, ocaksız kalmışlardı; kendi evlerinden atılıp sürülmüşlerdi; gece gündüz açıkta kalıp ya güneşin yakıcı sıcağından ya da gecenin soğuğundan ölsünler diye.

123

δεινὰ μὲν οὖν καθ’ ἑαυτὰ καὶ ταῦτα· πῶς γὰρ οὔ; πένητας ἐκ πλουσίων καὶ ἀπόρους ἐξ εὐπόρων γεγενῆσθαι μηδὲν ἀδικοῦντας ἐξαίφνης καὶ ἀνοίκους καὶ ἀνεστίους, ἐξεωσμένους καὶ πεφυγαδευμένους τῶν ἰδίων οἰκιῶν, ἵνα μεθ’ ἡμέραν καὶ νύκτωρ ὕπαιθροι διατελοῦντες ἢ ταῖς ἀφ’ ἡλίου φλογώσεσιν ἢ νυκτεριναῖς περιψύξεσι διαφθαρῶσι.

124Ama bunlar, anlatacaklarımın yanında hafif kalır. Bu kadar on binlerce erkeği, kadını ve çocuğu, davar ve koyun sürüsü gibi bütün şehirden toplayıp en küçük bir bölgeye, bir ağıla tıkar gibi tıktılar. Birkaç gün içinde yığın yığın ceset bulacaklarını sanıyorlardı: Ya zaruri ihtiyaçlar bulunamadığı için açlıktan ölmüş olacaklardı —çünkü bu ani felaketleri önceden sezip gerekli şeyleri hazırlamamışlardı—,

124

κουφότερα δὲ τῶν μελλόντων λέγεσθαι ταῦτα· συνελάσαντες γὰρ τοσαύτας μυριάδας ἀνδρῶν ὁμοῦ καὶ γυναικῶν καὶ τέκνων καθάπερ βοσκήματα καὶ θρέμματα ἐξ ἁπάσης τῆς πόλεως εἰς μοῖραν ἐλαχίστην οἷά τινα σηκόν, ᾠήθησαν ὀλίγαις ἡμέραις σωροὺς ἀθρόων νεκρῶν ἐφευρήσειν ἢ λιμῷ διαφθαρέντων διὰ σπάνιν τῶν ἀναγκαίων, οὐ προευτρεπισμένων τὰ ἐπιτήδεια κατὰ μαντείαν τῶν ἐξαπιναίων κακοπραγιῶν,

125ya da sıkışıklık ve havasızlıktan boğulmuş olacaklardı. Çünkü hiç geniş yer yoktu; etraftaki hava da bozulmuş, içindeki bütün hayat verici güç nefeslerle, daha doğrusu can çekişenlerin hırıltılarıyla tükenmişti. Hava bunlarla kızışıyor, adeta bir ateş nöbetine tutulmuş gibi ağırlaşarak burunlara ve ağızlara sıcak ve zararlı bir soluk gönderiyordu; atasözünde dendiği gibi, ateşe ateş katıyordu.

125

ἢ δι’ ὠθισμὸν καὶ πνῖγος, μηδεμιᾶς εὐρυχωρίας προσφερομένης, ἀλλὰ καὶ τοῦ πέριξ ἀέρος κακωθέντος καὶ ὅσον ἦν ἐν αὐτῷ ζωτικὸν ταῖς ἀναπνοαῖς, εἰ δὲ δεῖ τὸ ἀληθὲς εἰπεῖν, τοῖς ἐκπνεόντων ἄσθμασιν ὑποβαλόντος, ὑφ’ ὧν φλεγόμενος καὶ τρόπον τινὰ καταβολῇ πυρετοῦ πιεσθεὶς θερμὸν καὶ ἄτοπον πνεῦμα διὰ μυκτήρων καὶ στόματος εἰσέπεμπε, τὸ λεγόμενον κατὰ τὴν παροιμίαν πῦρ ἐπιφέρων πυρί.

126Çünkü iç organlardaki güç tabiatça son derece ateşlidir. Dışarıdan gelen esintiler bu gücü ölçülü bir serinlikle soğuttuğunda solunum organları dengeli karışım sayesinde rahat çalışır; ama esintiler daha sıcağa döndüğünde solunum zorunlu olarak aksar,

126

τῶν γὰρ ἐντὸς σπλάγχνων ἡ δύναμις ἐκ φύσεως φλογωδεστάτη καθέστηκεν, ἣν ὅταν μὲν αἱ θύραθεν αὖραι μετρίως ψυχραὶ καταπνέωσιν, εὐοδεῖ τὰ τῆς ἀναπνοῆς ὄργανα ταῖς εὐκρασίαις, ὅταν δὲ μεταβάλωσι πρὸς τὸ θερμότερον, ἀνάγκη δυσοδεῖν

127 çünkü ateşin üstüne ateş akar. Bu sıkışıklığa artık dayanamayan insanlar ıssız yerlere, kıyılara ve mezarlıklara döküldüler; biraz temiz ve zararsız hava soluyabilmek için can atıyorlardı. Şehrin başka bölgelerinde önceden yakalananlar ya da çöken felaketlerden habersiz kırdan gelenler türlü türlü felaketlere uğradı: Kimi taşlanıyor, kimi kiremitlerle yaralanıyor, kimi de pırnal ve meşe dallarıyla bedenin en hayati yerlerinden, özellikle de başından, ölünceye kadar dövülüyordu.

127

πυρὸς ἐπεισρέοντος πυρί. μηκέτι οὖν ὑπομένειν τὴν δυσχωρίαν | οἷοί τε ὄντες ἐξεχέοντο εἰς ἐρημίας καὶ αἰγιαλοὺς καὶ μνήματα, γλιχόμενοι σπάσαι καθαροῦ καὶ ἀβλαβοῦς ἀέρος. εἰ δέ τινες ἢ προκατελήφθησαν ἐν τοῖς ἄλλοις μέρεσι τῆς πόλεως ἢ ἀγνοίᾳ τῶν κατασκηψάντων κακῶν ἀγρόθεν παρεγένοντο, πολυτρόπων ἀπέλαυον συμφορῶν, ἢ καταλευόμενοι ἢ κεράμῳ τιτρωσκόμενοι ἢ πρίνου κλάδοις καὶ δρυὸς τὰ καιριώτατα μέρη τοῦ σώματος καὶ μάλιστα κεφαλὴν ἄχρι θανάτου καταγνύμενοι.

128Aylaklığa ve boş gezmeye alışmış bazı kimseler, dediğim gibi şehrin en kenarındaki küçük bir bölgeye sürülüp tıkılmış olanların etrafını çevirip oturdular ve kuşatılmış bir şehrin halkını gözler gibi, kimse gizlice sıvışmasın diye onları kolladılar. Gerçekten de pek çok kişi, zaruri ihtiyaçlar bulunamadığından, bütün aileleriyle açlıktan ölme korkusuyla kendi güvenliklerini hiçe sayıp dışarı çıkacaktı. Bu adamlar onların kaçışlarını pusuda bekliyor, yakaladıklarını hemen türlü işkencelerle öldürüyorlardı.

128

περικαθήμενοι δὲ ἐν κύκλῳ τινὲς τῶν ἀργεῖν καὶ σχολάζειν εἰωθότων τοὺς συνεληλαμένους καὶ συνεωσμένους εἰς ἐσχατιᾶς βραχύ τι μέρος, ὡς ἔφην, καθάπερ τοὺς τειχήρεις γεγονότας ἐπετήρουν, μή τις ὑπεξέλθῃ λαθών. ἔμελλον δὲ ἄρα οὐκ ὀλίγοι διὰ σπάνιν τῶν ἀναγκαίων ἀλογήσαντες τῆς ἰδίας ἀσφαλείας ἐξιέναι, δέει τοῦ μὴ λιμῷ πανοίκιοι παραπολέσθαι. τούτων τὰς διαλύσεις καραδοκοῦντες ἐπετήρουν καὶ τοὺς συλληφθέντας εὐθὺς διέφθειρον αἰκιζόμενοι πάσαις αἰκίαις.

129Başka bir çete de ırmak limanlarında pusu kurmuş, oraya inen Yahudileri ve ticaret için getirdikleri malları yağmalamayı bekliyordu: Gemilere çıkıp sahiplerinin gözü önünde yükü boşaltıyor, sahiplerini de kollarını arkadan bağlayıp diri diri yakıyorlardı; odun olarak dümenleri, dümen yekelerini, sırıkları ve güverte tahtalarını kullanıyorlardı.

129

ἕτερος δὲ λόχος ἦν ἐφεδρεύων τοῖς τοῦ ποταμοῦ λιμέσι πρὸς ἁρπαγὴν τῶν καταγομένων Ἰουδαίων καὶ ὧν κατ’ ἐμπορίαν ἐκόμιζον· ἐπεισβαίνοντες γὰρ ταῖς ναυσὶ τὸν φόρτον ἐν ὄψεσι τῶν κυρίων ἐξεφόρουν καὶ αὐτοὺς ἐξαγκωνίζοντες ἐνεπίμπρασαν, ὕλῃ χρώμενοι πηδαλίοις, οἴαξι, κοντοῖς καὶ ταῖς ἐπὶ τῶν καταστρωμάτων σανίσι.

130Şehrin ortasında yakılanların ölümü ise en acıklısıydı. Bazen odun bulamadıklarından çalı çırpı toplayıp tutuşturuyor ve zavallıların üstüne atıyorlardı. Yarı yanmış olanlar ateşten çok dumandan ölüyordu; çünkü çalı çırpı zayıf ve dumanlı bir ateş yakıyor, hemen sönüyor, hafif olduğu için de köze dönüşemiyordu.

130

τοῖς δὲ ἐν μέσῃ τῇ πόλει κατακαιομένοις οἰκτρότατος ἦν ὄλεθρος· σπάνει γὰρ ἔστιν ὅτε ξύλων φρύγανα συνεφόρουν καὶ ταῦτα ἀνάψαντες ἐπερρίπτουν τοῖς ἀθλίοις· οἱ δὲ ἡμίφλεκτοι καπνῷ τὸ πλέον ἢ πυρὶ διεφθείροντο, τῆς φρυγανώδους ὕλης πῦρ μὲν ἀμενηνὸν καὶ καπνῶδες ἐξαπτούσης καὶ αὐτίκα σβεννυμένης, ἀνθρακοῦσθαι δὲ διὰ κουφότητα μὴ δυναμένης.

131Birçoğunu da daha yaşarken kayışlarla ve iplerle ayak bileklerinden bağlayıp üstlerinde tepinerek çarşının ortasında sürüklüyorlardı. Ölülerin bedenlerine bile dokunmadan durmadılar: Vahşi hayvanlardan daha acımasız, daha yabani olan bu adamlar bedenleri uzuv uzuv, parça parça koparıp ayaklar altında çiğnediler; öyle ki tanınacak hiçbir biçimleri kalmadı, gömülebilecek tek bir kalıntı bile geride bırakmadılar.

131

πολλοὺς δὲ ἔτι ζῶντας ἱμάσι καὶ βρόχοις περιβαλόντες καὶ ἐπισφίγξαντες τὰ σφυρὰ διὰ μέσης κατέσυρον ἀγορᾶς ἐναλλόμενοι καὶ μηδὲ νεκρῶν ἀπεχόμενοι τῶν σωμάτων· διαρτῶντες γὰρ αὐτὰ κατὰ μέλη καὶ μέρη καὶ πατοῦντες οἱ καὶ τῶν ἀτιθάσων θηρίων ὠμότεροι καὶ ἀγριώτεροι πᾶσαν ἰδέαν ἐξανήλισκον, ὡς μηδὲ λείψανον γοῦν ὃ δυνήσεται ταφῆς ἐπιλαχεῖν ὑπολιπέσθαι.

132Ülkenin valisi, isteseydi ayak takımının bu egemenliğine bir saat içinde son verebilecek tek kişiydi; ama gördüğünü görmüyor, duyduğunu duymuyor gibi yaptı, savaş çıkarmalarına sınırsızca göz yumdu ve barışı bozdu. Bunun üzerine ayak takımı daha da kışkırıp daha utanmaz, daha küstah tuzaklara giriştiler. Kalabalık sürüler hâlinde örgütlenip dua evlerine saldırdılar —şehrin her bölgesinde çok sayıda dua evi vardır—: Kiminin ağaçlarını kestiler, kimini temelinden yıktılar, kimini de ateşe verip yaktılar. Kudurgan ve çılgınca bir deliliğe kapılıp yakındaki evleri bile umursamadılar; çünkü ateş bir kez tutuşacak bir şey bulunca ondan hızlı bir şey yoktur.

132

Τοῦ δὲ ἐπιτρόπου τῆς χώρας, ὃς μόνος ἐδύνατο βουληθεὶς ὥρᾳ μιᾷ τὴν ὀχλοκρατίαν καθελεῖν, προσποιουμένου ἅ τε ἑώρα μὴ ὁρᾶν καὶ ὧν ἤκουε μὴ ἐπακούειν, ἀλλ’ ἀνέδην ἐφιέντος πολεμοποιεῖν καὶ τὴν εἰρήνην συγχέοντος, ἔτι μᾶλλον ἐξοτρυνόμενοι πρὸς ἀναισχύντους καὶ θρασυτέρας ὥρμησαν ἐπιβουλὰς καὶ συνταξάμενοι στίφη πολυανθρωπότατα τὰς προσευχάς — πολλαὶ δέ εἰσι καθ’ ἕκαστον τμῆμα τῆς πόλεως — τὰς μὲν ἐδενδροτόμησαν τὰς δὲ αὐτοῖς θεμελίοις κατέσκαψαν, εἰς ἃς δὲ καὶ πῦρ ἐμβαλόντες ἐνέπρησαν, ὑπὸ λύττης καὶ μανίας ἔκφρονος ἀλογήσαντες καὶ τῶν πλησίον οἰκιῶν· πυρὸς γάρ, ὁπότε λάβοιτο ὕλης, οὐδὲν ὠκύτερον.

133Bunlarla birlikte yıkılıp yakılan imparatorlara ait onur nişanlarından —kalkanlardan, yaldızlı çelenklerden, dikili taşlardan ve yazıtlardan— hiç söz etmiyorum; oysa bunlar yüzünden öteki şeylere de dokunmamaları gerekirdi. Ama Gaius'tan bir ceza gelmesinden korkmadıkları için cesurdular; çünkü onun Yahudilere karşı anlatılmaz bir kin beslediğini iyi biliyorlardı. Öyle ki bu millete her türlü kötülüğü yapmaktan daha büyük bir iyiliği kimsenin ona yapamayacağını düşünüyorlardı.

133

καὶ σιωπῶ τὰς συγκαθαιρεθείσας καὶ συμπρησθείσας τῶν αὐτοκρατόρων τιμὰς ἀσπίδων καὶ στεφάνων ἐπιχρύσων καὶ στηλῶν καὶ ἐπιγραφῶν, δι’ ἃ καὶ τῶν ἄλλων ὤφειλον ἀνέχειν· ἀλλ’ ἐθάρρουν ἅτε τὴν ἐκ Γαΐου τίσιν οὐ δεδιότες, ὃν εὖ ἠπίσταντο μῖσος ἄλεκτον ἔχοντα πρὸς Ἰουδαίους, ὡς ὑπονοεῖν, ὅτι οὐδεὶς οὐδὲν αὐτῷ χαρίζοιτο μεῖζον ἢ πάσας κακῶν ἰδέας ἐπιφέρων τῷ ἔθνει.

134Peki, yeni dalkavukluklarla gönlünü kazanıp bize yaptıkları eziyetlerden hiç hesap vermemek isteyen bu adamlar ne yaptı? Yakınlarında topluca çok sayıda Yahudi oturduğu için yakıp yıkarak ortadan kaldıramadıkları dua evlerini, kanunlarımızı ve âdetlerimizi altüst ederek başka bir yolla mahvettiler: Hepsine Gaius'un resimlerini diktiler; en büyük ve en ünlüsüne de dört atlı bir arabaya binmiş tunç bir heykelini koydular.

134

βουλόμενοι δὲ καινοτέραις κολακείαις ὑπελθόντες αὐτὸν ἀνυπευθύνοις χρῆσθαι κατὰ τὸ παντελὲς ταῖς εἰς ἡμᾶς ἐπηρείαις τί ποιοῦσι; προσευχὰς ὅσας μὴ ἐδυνήθησαν ἐμπρήσεσι καὶ κατασκαφαῖς ἀφανίσαι διὰ τὸ πολλοὺς καὶ ἀθρόους πλησίον οἰκεῖν Ἰουδαίους ἕτερον τρόπον ἐλυμήναντο μετὰ τῆς τῶν νόμων καὶ ἐθῶν ἀνατροπῆς· εἰκόνας γὰρ ἐν ἁπάσαις μὲν ἱδρύοντο Γαΐου, ἐν δὲ τῇ μεγίστῃ καὶ περισημοτάτῃ καὶ ἀνδριάντα χαλκοῦν ἐποχούμενον τεθρίππῳ.

135Acele ve heves öyle büyüktü ki ellerinde yeni bir dört atlı araba bulunmadığından, gymnasiondan çok eski, pas tutmuş bir tanesini getirdiler: Atların kulakları, kuyrukları, ayakları ve daha birçok yeri kırılmıştı. Bazılarının dediğine göre bu araba bir kadına, son Kleopatra'nın büyük büyükannesi olan eski Kleopatra'ya adanmıştı.

135

καὶ τοσοῦτον ἦν τὸ τάχος καὶ τὸ σύντονον τῆς σπουδῆς, ὥστε οὐκ ἔχοντες ἐν ἑτοίμῳ καινὸν τέθριππον ἐκ τοῦ γυμνασίου παλαιότατον ⟨ἐκόμιζον⟩ ἰοῦ γέμον, ἠκρωτηριασμένον ὦτα καὶ οὐρὰς καὶ βάσεις καὶ ἕτερα οὐκ ὀλίγα, ὡς δέ φασί τινες καὶ ὑπὲρ γυναικὸς ἀνατεθὲν τῆς ἀρχαίας Κλεοπάτρας, ἥτις ἦν προμάμμη τῆς τελευταίας.

136Bunun kendi başına bile adayanlar için ne kadar büyük bir suç teşkil ettiği herkesçe bellidir. Yeni bile olsa bir kadına aitse ne olacak? Eski olup bir erkeğe aitse? Kısacası başka birinin adını taşıyorsa? İmparator için böyle bir şey adayanların, kendisiyle ilgili her şeyi alabildiğine yücelten bu adama durumun ihbar edilmesinden çekinmeleri gerekmez miydi?

136

ἡλίκην μὲν οὖν καθ’ αὑτὸ τοῦτο τοῖς ἀναθεῖσιν ἐπέφερε κατηγορίαν, παντί τῳ δῆλον. τί γάρ, εἰ ⟨καὶ⟩ καινὸν γυναικός; τί δέ, εἰ παλαιὸν ἀνδρός; τί δέ, εἰ συνόλως ἐπιφημισθὲν ἑτέρῳ; τοὺς τοιοῦτον ἀνατιθέντας ὑπὲρ αὐτοκράτορος οὐκ εἰκὸς ἦν εὐλαβηθῆναι, μή τις γένηται μήνυσις τῷ πάντα σεμνοποιοῦντι τὰ καθ’ αὑτὸν διαφερόντως;

137Ama onlar, dua evlerini Gaius'a yeni kutsal alanlar olarak adadıkları için fazlasıyla övüleceklerini, daha büyük ve daha parlak nimetlere kavuşacaklarını umuyorlardı. Bunu ona saygıdan değil, milletimizin felaketlerine her yoldan doymak için yapıyorlardı.

137

οἱ δέ γε ἐκ πολλοῦ τοῦ περιόντος ἤλπιζον ἐπαινεθήσεσθαι καὶ μειζόνων καὶ λαμπροτέρων ἀπολαύσειν ἀγαθῶν ἕνεκα τοῦ καινὰ τεμένη προσαναθεῖναι Γαΐῳ τὰς προσευχάς, οὐχ ἕνεκα τιμῆς τῆς εἰς ἐκεῖνον, ἀλλ’ ὑπὲρ τοῦ πάντα τρόπον ἐμφορεῖσθαι τῶν ἐπὶ τῷ ἔθνει κακοπραγιῶν.

138Bunun açık kanıtları vardır. Önce krallardan başlayalım: Üç yüz yıl içinde art arda gelen on kadar, belki daha fazla kral, dua evlerine hiçbir resim ya da heykel adamadı; oysa bunlar kendi akrabalarının, soydaşlarının resimleri olurdu ve krallar onları tanrı sayıyor, tanrı diye yazıyor, tanrı diye çağırıyordu.

138

ἐναργεῖς δὲ πίστεις λαβεῖν ἔστι· πρῶτον μὲν ἀπὸ τῶν βασιλέων· δέκα που σχεδὸν ἢ καὶ πλειόνων ἐν τριακοσίοις ἔτεσιν ἑξῆς γενομένων, ἀνάθεσιν εἰκόνων ἢ ἀνδριάντων ἐν προσευχαῖς οὐδεμίαν ἐποιήσαντο, καίτοι γε οἰκείων ὄντων καὶ συγγενῶν, οὓς θεοὺς καὶ ἐνόμιζον καὶ ἔγραφον καὶ ἐκάλουν.

139Bunlar zaten insandı; onları neden tanrı saymasınlar ki? Köpekleri, kurtları, aslanları, timsahları ve suda, karada, havada yaşayan daha birçok hayvanı tanrılaştıran insanlardı bunlar; bütün Mısır'da bu hayvanlar için sunaklar, tapınaklar, mabetler, kutsal alanlar kurulmuştur.

139

τί δὲ οὐκ ἔμελλον ἀνθρώπους γε ὄντας οἱ κύνας καὶ λύκους καὶ λέοντας καὶ κροκοδείλους καὶ ἄλλα πλείονα θηρία καὶ ἔνυδρα καὶ χερσαῖα καὶ πτηνὰ θεοπλαστοῦντες, ὑπὲρ ὧν βωμοὶ καὶ ἱερὰ καὶ ναοὶ καὶ τεμένη κατὰ πᾶσαν Αἴγυπτον ἵδρυνται;

140Belki şimdi, o zaman söylemeyecekleri bir şeyi söyleyecekler —çünkü yöneticilerin kendilerinden çok talihlerine yaranmaya alışkındırlar—: İmparatorların makamları ve talihleri Ptolemaioslarınkinden büyüktür; bu yüzden daha büyük onurlara da layıktırlar, diyecekler.

140

τάχα που νῦν φήσουσι τότε οὐκ ἂν εἰπόντες — τὰς γὰρ τῶν ἀρχόντων εὐπραγίας μᾶλλον ἢ τοὺς ἄρχοντας αὐτοὺς εἰώθασι θεραπεύειν —, ὅτι μείζους μὲν οἱ αὐτοκράτορες τὰ ἀξιώματα καὶ τὰς τύχας τῶν Πτολεμαίων εἰσί, μειζόνων δὲ καὶ τιμῶν τυγχάνειν ὀφείλουσιν.

141Öyleyse ey insanların —kaba bir söz söylemek zorunda kalmayayım diye böyle diyorum— en saflarına! Gaius'tan önceki Tiberius'u, Gaius'a hükümdarlığı kazandıran kişiyi neden aynı onura layık görmediniz? O, yirmi üç yıl boyunca karaların ve denizlerin hâkimi oldu; ne Yunan dünyasında ne barbar dünyasında için için yanan bir savaş tohumuna izin verdi; ömrünün sonuna kadar barışı ve barışın nimetlerini cömert bir elle ve gönülle sağladı. Soyu mu daha aşağıydı?

141

εἶτα, ὦ πάντων ἀνθρώπων, ἵνα μηδὲν ἀναγκασθῶ βλάσφημον εἰπεῖν, εὐηθέστατοι, διὰ τί τὸν πρὸ Γαΐου Τιβέριον, ὃς κἀκείνῳ τῆς ἡγεμονίας αἴτιος γέγονε, τρία πρὸς τοῖς εἴκοσιν ἔτη γῆς καὶ θαλάσσης ἀναψάμενον τὸ κράτος καὶ μηδὲ σπέρμα πολέμου μήτε κατὰ τὴν Ἑλλάδα μήτε κατὰ τὴν βάρβαρον ὑποτυφόμενον ἐάσαντα, τὴν δὲ εἰρήνην καὶ τὰ τῆς εἰρήνης ἀγαθὰ παρασχόμενον ἄχρι τῆς τοῦ βίου τελευτῆς ἀφθόνῳ καὶ πλουσίᾳ χειρὶ καὶ γνώμῃ, τῆς ὁμοίας τιμῆς οὐκ ἠξιώσατε; τὸ γένος ἦν ἐλάττων;

142Hayır, hem anne hem baba tarafından son derece soyluydu. Terbiyesi mi? Çağında yetişenler içinde ondan daha akıllı, daha bilgili kim vardı? Yaşı mı? Krallar ya da imparatorlar içinde kim ondan daha güzel bir yaşlılık sürdü? Üstelik daha gençken, keskin zekâsına duyulan saygıdan dolayı ona “ihtiyar” denirdi. İşte bu kadar değerli, bu kadar büyük bir adamı göz ardı ettiniz, bir kenara ittiniz. Peki ya şu?

142

ἀλλ’ εὐγενέστατος κατ’ ἀμφοτέρους τοὺς γονεῖς. ἀλλὰ τὴν παιδείαν; καὶ τίς ἦν φρονιμώτερος ἢ λογιώτερος ἐκείνου τῶν κατ’ αὐτὸν ἀκμασάντων; ἀλλὰ τὴν ἡλικίαν; καὶ ποῖος μᾶλλον ἢ βασιλέων ἢ αὐτοκρατόρων εὐγήρως; οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ ἔτι νέος ὢν ὁ πρεσβύτης ἐλέγετο δι’ αἰδῶ τὴν περὶ τὴν ἀγχίνοιαν. οὗτος οὖν ὁ τοιοῦτος καὶ τοσοῦτος ὑμῖν παρώφθη καὶ παρεσύρη. τί δέ;

143Bütün aretēlerde insan tabiatını aşan, mutlak egemenliğinin ve erdemliliğinin büyüklüğü yüzünden ilk kez Augustus, yani “saygıdeğer” adını alan adam? Bu unvanı bir miras payı gibi soy yoluyla almamış, kendisi sonrakiler için de bu saygınlığın kaynağı olmuştu. Kamu işlerinin başına geçer geçmez karmakarışık, altüst olmuş durumu eline alan oydu.

143

ὁ τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν ὑπερβαλὼν ἐν ἁπάσαις ταῖς ἀρεταῖς, ὁ διὰ μέγεθος ἡγεμονίας αὐτοκρατοῦς ὁμοῦ καὶ καλοκαγαθίας πρῶτος ὀνομασθεὶς Σεβαστός, οὐ διαδοχῇ γένους ὥσπερ τι κλήρου μέρος τὴν ἐπωνυμίαν λαβών, ἀλλ’ αὐτὸς γενόμενος ἀρχὴ σεβασμοῦ καὶ τοῖς ἔπειτα; ὁ τοῖς μὲν πράγμασι τεταραγμένοις καὶ συγκεχυμένοις ἐπιστάς, ὅτε εὐθὺς παρῆλθεν ἐπὶ τὴν τῶν κοινῶν ἐπιμέλειαν;

144O zaman adalar anakaralarla, anakaralar adalarla birincilik için çekişiyor, başlarında ve öncülerinde de Romalıların en saygın makam sahipleri bulunuyordu. Dünyanın büyük parçaları, Asya Avrupa'yla, Avrupa Asya'yla egemenlik için yarışıyordu; Avrupa ve Asya kavimleri yeryüzünün uçlarından ayaklanmış, bütün karalarda ve denizlerde kara ve deniz savaşlarıyla birbirine ağır savaşlar açıyordu. Öyle ki bütün insan soyu karşılıklı katliamlarla tükenip tamamen yok olmanın eşiğine gelmişti; bir tek adam, bir tek hükümdar olmasaydı: kötülükleri savan diye anılmaya layık olan Augustus.

144

νῆσοι γὰρ πρὸς ἠπείρους καὶ ἤπειροι πρὸς νήσους περὶ πρωτείων ἀντεφιλονείκουν ἡγεμόνας ἔχουσαι καὶ προαγωνιστὰς Ῥωμαίων τοὺς ἐν τέλει δοκιμωτάτους· καὶ αὖθις τὰ μεγάλα τμήματα τῆς οἰκουμένης, Ἀσία πρὸς Εὐρώπην καὶ Εὐρώπη πρὸς Ἀσίαν, ἡμιλλῶντο περὶ κράτους ἀρχῆς, τῶν Εὐρωπαίων καὶ Ἀσιανῶν ἐθνῶν ἀπὸ ἐσχάτων γῆς ἀναστάντων καὶ βαρεῖς πολέμους ἀντεπιφερόντων διὰ πάσης γῆς καὶ θαλάττης πεζομαχίαις ⟨καὶ ναυμαχίαις⟩, ὡς μικροῦ σύμπαν τὸ ἀνθρώπων γένος ἀναλωθὲν ταῖς ἀλληλοκτονίαις εἰς τὸ παντελὲς ἀφανισθῆναι, εἰ μὴ δι’ ἕνα ἄνδρα καὶ ἡγεμόνα, τὸν Σεβαστόν [οἶκον], ὃν ἄξιον καλεῖν ἀλεξίκακον.

145Her yanda patlayan fırtınaları dindiren Caesar budur. Yunanlıların ve barbarların ortak hastalıklarını o iyileştirdi; bu hastalıklar güneyden ve doğudan inmiş, batıya ve kuzeye kadar koşmuş, aradaki toprakları ve denizleri felaketlerle doldurmuştu.

145

οὗτός ἐστιν ὁ Καῖσαρ, ὁ τοὺς καταρράξαντας πανταχόθι χειμῶνας εὐδιάσας, ὁ τὰς κοινὰς νόσους Ἑλλήνων καὶ βαρβάρων ἰασάμενος, αἳ κατέβησαν μὲν ἀπὸ τῶν μεσημβρινῶν καὶ ἑῴων, ἔδραμον δὲ καὶ μέχρι δύσεως καὶ πρὸς ἄρκτον, τὰ μεθόρια χωρία καὶ πελάγη κατασπείρασαι τῶν ἀβουλήτων·

146Dünyanın boyunduruğuna vurulup ezildiği zincirleri yalnız gevşetmekle kalmayıp kıran odur; eşkıya saldırıları yüzünden çıkan açık ve gizli savaşları ortadan kaldıran odur; denizi korsan gemilerinden temizleyip yük gemileriyle dolduran odur.

146

οὗτός ἐστιν ὁ τὰ δεσμά, οἷς κατέζευκτο καὶ ἐπεπίεστο ἡ οἰκουμένη, παραλύσας, οὐ μόνον ἀνείς· οὗτος ὁ καὶ τοὺς φανεροὺς καὶ ἀφανεῖς πολέμους διὰ τὰς ἐκ λῃστῶν ἐπιθέσεις ἀνελών· οὗτος ὁ τὴν θάλατταν πειρατικῶν μὲν σκαφῶν κενὴν ἐργασάμενος, φορτίδων δὲ πληρώσας·

147Bütün şehirleri özgürlüğe kavuşturan, düzensizliği düzene sokan, geçimsiz ve vahşi bütün kavimleri ehlileştirip uyuma getiren, Yunanistan'ı birçok yeni Yunanistan'la büyüten, barbar dünyasını en önemli bölgelerinde Yunanlılaştıran odur. Barışın bekçisi, herkese payına düşeni dağıtan, lütuflarını esirgemeden ortaya koyan, bütün hayatı boyunca hiçbir iyiyi, hiçbir güzeli saklamayan odur.

147

οὗτος ὁ τὰς πόλεις ἁπάσας εἰς ἐλευθερίαν ἐξελόμενος, ὁὁ τὴν ἀταξίαν εἰς τάξιν ἀγαγών, ὁὁ τὰ ἄμικτα ἔθνη καὶ θηριώδη πάντα ἡμερώσας καὶ ἁρμοσάμενος, ὁ τὴν μὲν Ἑλλάδα Ἑλλάσι πολλαῖς παραυξήσας, τὴν δὲ βάρβαρον ἐν τοῖς ἀναγκαιοτάτοις τμήμασιν ἀφελληνίσας, ὁὁ εἰρηνοφύλαξ, ὁὁ διανομεὺς τῶν ἐπιβαλλόντων ἑκάστοις, ὁὁ τὰς χάριτας ἀταμιεύτους εἰς μέσον προθείς, ὁὁ μηδὲν ἀποκρυψάμενος ἀγαθὸν ἢ καλὸν ἐν ἅπαντι τῷ ἑαυτοῦ βίῳ.

148İşte İskenderiyeliler, Augustus'un Mısır'a hükmettiği kırk üç yıl boyunca böylesine büyük bir velinimeti görmezden geldiler; dua evlerinde onun için hiçbir şey, ne bir heykel, ne bir tahta oyma, ne de bir resim diktiler.

148

τοῦτον οὖν τὸν τοσοῦτον εὐεργέτην ἐν τρισὶ καὶ τεσσαράκοντα ἐνιαυτοῖς, οὓς ἐπεκράτησεν Αἰγύπτου, παρεκαλύψαντο, μηδὲν ἐν προσευχαῖς ὑπὲρ αὐτοῦ, μὴ ἄγαλμα, μὴ ξόανον, μὴ γραφὴν ἱδρυσάμενοι.

149Oysa yeni ve olağanüstü onurlar oylanması gereken biri varsa, o oydu. Yalnız Augustus soyunun başlangıcı ve kaynağı olduğu için değil; yalnız ilk, en büyük ve ortak velinimet olduğu, çok başlılık yerine ortak gemiyi tek bir dümenciye, hükümdarlık epistēmēsinde şaşılacak kadar usta olan kendisine teslim ettiği için de değil —“çok başlılık iyi değildir” sözü yerinde söylenmiştir, çünkü oy çokluğu türlü türlü kötülüklere yol açar—; bütün dünya ona Olymposlu tanrılara denk onurlar oyladığı için de.

149

καὶ μὴν εἴ τινι καινὰς καὶ ἐξαιρέτους ἔδει ψηφίζεσθαι τιμάς, ἐκείνῳ προσῆκον ἦν, οὐ μόνον ὅτι τοῦ Σεβαστοῦ γένους ἀρχή τις ἐγένετο καὶ πηγή, οὐδὲ ὅτι πρῶτος καὶ μέγιστος καὶ κοινὸς εὐεργέτης, ἀντὶ πολυαρχίας ἑνὶ κυβερνήτῃ παραδοὺς τὸ κοινὸν σκάφος οἰακονομεῖν ἑαυτῷ, θαυμασίῳ τὴν ἡγεμονικὴν ἐπιστήμην — τὸ γὰρ "οὐκ ἀγαθὸν πολυκοιρανίη“ λέλεκται δεόντως, ἐπειδὴ πολυτρόπων αἴτιαι κακῶν αἱ πολυψηφίαι —, ἀλλ’ ὅτι καὶ πᾶσα ἡ οἰκουμένη τὰς ἰσολυμπίους αὐτῷ τιμὰς ἐψηφίσαντο.

150Tapınaklar, anıtsal kapılar, kutsal alan avluları, revaklar buna tanıktır: Yeni ya da eski, görkemli yapıları olan bütün şehirlerde bu yapılar güzellikte ve büyüklükte Caesar tapınaklarının gerisinde kalır; özellikle de bizim İskenderiye'mizde.

150

καὶ μαρτυροῦσι ναοί, προπύλαια, προτεμενίσματα, στοαί, ὡς ὅσαι τῶν πόλεων, ἢ νέα ἢ παλαιά, ἔργα φέρουσι μεγαλοπρεπῆ, τῷ κάλλει καὶ μεγέθει τῶν Καισαρείων παρευημερεῖσθαι, καὶ μάλιστα κατὰ τὴν ἡμετέραν Ἀλεξάνδρειαν.

151Çünkü Sebasteion denen, denizcileri koruyan Caesar'a adanmış tapınak gibi bir kutsal alan hiçbir yerde yoktur. En güvenli limanların karşısında, yüksekte kurulmuştur; çok büyük ve göz alıcıdır, adaklarla başka hiçbir yerde görülmeyecek kadar doludur; çepeçevre resimler, heykeller, gümüş ve altınla donatılmıştır. Revaklar, kütüphaneler, salonlar, korular, anıtsal kapılar, geniş meydanlar, açık avlular ve en görkemli süslemeye yarayan her şeyle bezenmiş çok geniş bir kutsal alandır; denize açılanlar da limana dönenler için de bir kurtuluş umududur.

151

οὐδὲν γὰρ τοιοῦτόν ἐστι τέμενος, οἷον τὸ λεγόμενον Σεβαστεῖον, ἐπιβατηρίου Καίσαρος νεώς, ⟨ὃς⟩ ἀντικρὺ τῶν εὐορμοτάτων λιμένων μετέωρος ἵδρυται μέγιστος καὶ ἐπιφανέστατος καὶ οἷος οὐχ ἑτέρωθι κατάπλεως ἀναθημάτων, [ἐν] γραφαῖς καὶ ἀνδριάσι καὶ ἀργύρῳ καὶ χρυσῷ περιβεβλημένος ἐν κύκλῳ, τέμενος εὐρύτατον στοαῖς, βιβλιοθήκαις, ἀνδρῶσιν, ἄλσεσι, προπυλαίοις, εὐρυχωρίαις, ὑπαίθροις, ἅπασι τοῖς εἰς πολυτελέστατον κόσμον ἠσκημένον, ἐλπὶς καὶ ἀναγομένοις καὶ καταπλέουσι σωτήριος.

152Böyle dayanakları olduğu ve her yerdeki herkes de aynı görüşü paylaştığı hâlde, İskenderiyeliler dua evlerine dokunmadılar, her birinde kanunun gereğini korudular. Yoksa Caesar'a borçlu oldukları saygılardan birini mi eksik bıraktılar? Aklı başında kim bunu söyleyebilir? Peki onu bu onurdan neden yoksun bıraktılar? Hiç çekinmeden söyleyeyim.

152

ἔχοντες οὖν τοιαύτας ἀφορμὰς καὶ τοὺς πανταχοῦ πάντας ὁμογνώμονας οὔτε περὶ τὰς προσευχὰς ἐνεωτέρισαν καὶ καθ’ ἕκαστον ⟨τὸ⟩ νόμιμον ἐφύλαξαν· ἤ τινα σεβασμὸν παρέλιπον τῶν ὀφειλομένων Καίσαρι; καὶ τίς ἂν εὖ φρονῶν εἴποι; διὰ τί οὖν ἐστέρησαν; ἐγὼ φράσω μηδὲν ὑποστειλάμενος.

153Onun özenini biliyorlardı: Her milletin atalarından kalan âdetlerin korunmasına Roma âdetlerine gösterdiği kadar önem verirdi. Onurları, kendini kibirle şişirip bazı milletlerin kanunlarını ortadan kaldırmak için değil, böylesine büyük bir egemenliğin büyüklüğüne uyarak kabul ettiğini biliyorlardı; çünkü egemenlik bu tür onurlarla yüceltilir.

153

ᾔδεσαν αὐτοῦ τὴν ἐπιμέλειαν καὶ ὅτι τοσαύτην ποιεῖται τῆς βεβαιώσεως τῶν παρ’ ἑκάστοις πατρίων, ὅσην καὶ τῶν Ῥωμαϊκῶν, καὶ ὅτι δέχεται τὰς τιμὰς οὐκ ἐπὶ καθαιρέσει τῶν παρ’ ἐνίοις νομίμων τυφοπλαστῶν ἑαυτόν, ἀλλὰ τῷ μεγέθει τῆς τοσαύτης ἡγεμονίας ἑπόμενος, ἣ διὰ τῶν τοιούτων πέφυκε σεμνοποιεῖσθαι.

154Aşırı onurlara hiçbir zaman kapılıp şişinmediğinin en açık kanıtı, kendine asla tanrı denmesini istememesi, hatta biri böyle derse rahatsız olmasıdır; bir de böyle şeylerden titizlikle kaçındıklarını çok iyi bildiği Yahudileri hoş karşılaması.

154

τοῦ δὲ μὴ ταῖς ὑπερόγκοις τιμαῖς δεθῆναι καὶ φυσηθῆναί ποτε πίστις ἐναργεστάτη τὸ μηδέποτε θεὸν ἑαυτὸν ἐθελῆσαι προσειπεῖν, ἀλλὰ κἂν εἰ λέγοι τις δυσχεραίνειν, καὶ τὸ τοὺς Ἰουδαίους ἀποδέχεσθαι, οὓς ἀκριβῶς ᾔδει πάντα ἀφοσιουμένους τὰ τοιαῦτα.

155Roma'nın Tiber ırmağının öte yakasındaki büyük kısmının Yahudilerin elinde olduğunu, orada onların oturduğunu bilmiyor değildi; peki buna nasıl bakıyordu? Bunların çoğu azat edilmiş Roma vatandaşlarıydı: Savaş esiri olarak İtalya'ya getirilmiş, sahiplerince azat edilmişlerdi; atalarından kalan âdetlerden hiçbirini bozmaya zorlanmamışlardı.

155

πῶς οὖν ἀπεδέχετο τὴν πέραν τοῦ Τιβέρεως ποταμοῦ μεγάλην τῆς Ῥώμης ἀποτομήν, ἣν οὐκ ἠγνόει κατεχομένην καὶ οἰκουμένην πρὸς Ἰουδαίων; Ῥωμαῖοι δὲ ἦσαν οἱ πλείους ἀπελευθερωθέντες· αἰχμάλωτοι γὰρ ἀχθέντες εἰς Ἰταλίαν ὑπὸ τῶν κτησαμένων ἠλευθερώθησαν, οὐδὲν τῶν πατρίων παραχαράξαι βιασθέντες.

156Dua evleri olduğunu ve buralarda, özellikle kutsal yedinci günlerde, atalarından kalan felsefeyle topluca terbiye olmak için toplandıklarını biliyordu. Turfanda adaklarından kutsal paralar toplayıp kurbanları sunacak kişilerle Kudüs'e gönderdiklerini de biliyordu.

156

ἠπίστατο οὖν καὶ προσευχὰς ἔχοντας καὶ συνιόντας εἰς αὐτάς, καὶ μάλιστα ταῖς ἱεραῖς ἑβδόμαις, ὅτε δημοσίᾳ τὴν πάτριον παιδεύονται φιλοσοφίαν. ἠπίστατο καὶ χρήματα συνάγοντας ἀπὸ τῶν ἀπαρχῶν ἱερὰ καὶ πέμποντας εἰς Ἱεροσόλυμα διὰ τῶν τὰς θυσίας ἀναξόντων.

157Yine de ne onları Roma'dan sürdü ne de Yahudi vatandaşlığına da önem veriyorlar diye Roma vatandaşlıklarını ellerinden aldı. Dua evlerine dokunmadı, kanunları öğrenmek için toplanmalarını engellemedi, turfanda adağı sunanlara karşı çıkmadı. Bize ait şeylere öyle saygı gösterdi ki neredeyse bütün ailesiyle birlikte tapınağımızı görkemli adaklarla süsledi. Ayrıca kendi gelirlerinden, en yüce Tanrı'ya bir turfanda adağı olarak, her gün sürekli ve tamamen yakılan kurbanların sonsuza dek sunulmasını buyurdu. Bu kurbanlar bugün de sunuluyor ve hep sunulacak; gerçekten imparatora yaraşır bir karakterin işaretidir bu.

157

ἀλλ’ ὅμως οὔτε ἐξῴκισε τῆς Ῥώμης ἐκείνους οὔτε τὴν Ῥωμαϊκὴν αὐτῶν ἀφείλετο πολιτείαν, ὅτι καὶ τῆς Ἰουδαϊκῆς ἐφρόντιζον, οὔτε ἐνεωτέρισεν εἰς τὰς προσευχὰς οὔτε ἐκώλυσε συνάγεσθαι πρὸς τὰς τῶν νόμων ὑφηγήσεις οὔτε ἠναντιώθη τοῖς ἀπαρχομένοις, ἀλλ’ οὕτως ὡσίωτο περὶ τὰ ἡμέτερα, ὥστε μόνον οὐ πανοίκιος ἀναθημάτων πολυτελείαις τὸ ἱερὸν ἡμῶν ἐκόσμησε, προστάξας καὶ διαιωνίους ἀνάγεσθαι θυσίας ἐντελεχεῖς ὁλοκαύτους καθ’ ἑκάστην ἡμέραν ἐκ τῶν ἰδίων προσόδων ἀπαρχὴν τῷ ὑψίστῳ θεῷ, αἳ καὶ μέχρι νῦν ἐπιτελοῦνται καὶ εἰς ἅπαν ἐπιτελεσθήσονται, μήνυμα τρόπων ὄντως αὐτοκρατορικῶν.

158Dahası, vatanında her ay yapılan dağıtımlarda, bütün halk sırayla para ya da buğday alırken, Yahudileri bu lütuftan asla eksik bırakmadı. Dağıtım, bir şey alıp vermenin ya da genel olarak gündelik bir iş görmenin, özellikle de geçim için çalışmanın yasak olduğu kutsal yedinci güne denk gelirse, dağıtıcılara bu ortak lütfu Yahudiler için ertesi güne saklamaları emredilmişti.

158

οὐ μὴν ἀλλὰ κἀν ταῖς μηνιαίοις τῆς πατρίδος διανομαῖς, ἀργύριον ἢ σῖτον ἐν μέρει παντὸς τοῦ δήμου λαμβάνοντος, οὐδέποτε τοὺς Ἰουδαίους ἠλάττωσε τῆς χάριτος, ἀλλ’ εἰ καὶ συνέβη τῆς ἱερᾶς ἑβδόμης ἐνεστώσης γενέσθαι τὴν διανομήν, ὅτε οὔτε λαμβάνειν οὔτε διδόναι ἢ συνόλως τι πράττειν τῶν κατὰ βίον καὶ μάλιστα τὸν ποριστὴν ἐφεῖται, προσετέτακτο τοῖς διανέμουσι ταμιεύειν τοῖς Ἰουδαίοις εἰς τὴν ὑστεραίαν τὴν κοινὴν φιλανθρωπίαν.

159Bu yüzden her yerdeki herkes, tabiatça Yahudilere pek iyi niyetli olmasa da, Yahudi âdetlerinden birini ortadan kaldırmak için ona el sürmekten çekiniyordu. Tiberius zamanında da durum aynıydı; gerçi Seianus saldırıyı tezgâhladığında İtalya'daki işler epey karışmıştı.

159

Τοιγαροῦν οἱ πανταχοῦ πάντες, εἰ καὶ φύσει διέκειντο πρὸς Ἰουδαίους οὐκ εὐμενῶς, εὐλαβῶς εἶχον ἐπὶ καθαιρέσει τινὸς τῶν Ἰουδαϊκῶν νομίμων προσάψασθαι· καὶ ἐπὶ Τιβερίου μέντοι τὸν αὐτὸν τρόπον, καίτοι τῶν ἐν Ἰταλίᾳ παρακινηθέντων, ἡνίκα Σηιανὸς ἐσκευώρει τὴν ἐπίθεσιν.

160Çünkü Tiberius, Seianus öldükten hemen sonra anladı ki Roma'da oturan Yahudilere yöneltilen suçlamalar yalan iftiralardı; bunlar, bu milleti ortadan kaldırmak isteyen Seianus'un uydurmalarıydı. Seianus, ihanete uğrama tehlikesi geçiren imparatoru korumak için onun kutsallığı çiğneyen kararlarına ve işlerine karşı çıkacak olanın tek, ya da her şeyden önce bu millet olduğunu biliyordu.

160

ἔγνω γάρ, εὐθέως ἔγνω μετὰ τὴν ἐκείνου τελευτήν, ὅτι τὰ κατηγορηθέντα τῶν ᾠκηκότων τὴν Ῥώμην Ἰουδαίων ψευδεῖς ἦσαν διαβολαί, πλάσματα Σηιανοῦ τὸ ἔθνος ἀναρπάσαι θέλοντος, ὅπερ ἢ μόνον ἢ μάλιστα ᾔδει βουλαῖς ἀνοσίοις καὶ πράξεσιν ἀντιβησόμενον ὑπὲρ τοῦ παρασπονδηθῆναι κινδυνεύσαντος αὐτοκράτορος.

161Tiberius her yere atanan valilere şunu buyurdu: Şehirlerdeki bu milletten insanları teselli etsinler; cezanın herkese değil, yalnız suçlulara —ki bunlar azdı— uygulandığını söylesinler; yerleşik âdetlerden hiçbirine dokunmasınlar; hem bu insanları tabiatça barışsever kimseler olarak, hem de kanunlarını huzura alıştıran kanunlar olarak bir emanet gibi gözetsinler.

161

καὶ τοῖς πανταχόσε χειροτονουμένοις ὑπάρχοις ἐπέσκηψε παρηγορῆσαι μὲν τοὺς κατὰ πόλεις τῶν ἀπὸ τοῦ ἔθνους, ὡς οὐκ εἰς πάντας προβάσης τῆς ἐπεξελεύσεως, ἀλλ’ ἐπὶ μόνους τοὺς αἰτίους — ὀλίγοι δὲ ἦσαν —, κινῆσαι δὲ μηδὲν τῶν ἐξ ἔθους, ἀλλὰ καὶ παρακαταθήκην ἔχειν τούς τε ἄνδρας ὡς εἰρηνικοὺς τὰς φύσεις καὶ τὰ νόμιμα ὡς ἀλείφοντα πρὸς εὐστάθειαν.

162Gaius ise kibre kapıldı; yalnız tanrı olduğunu söylemekle kalmıyor, buna inanıyordu da. Ölçüsüz ve insan tabiatını aşan bu arzusunu pekiştirmek için ne Yunanlılar ne de barbarlar arasında İskenderiyelilerden daha elverişli kimse bulamadı. Çünkü onlar dalkavuklukta, büyücülükte, ikiyüzlülükte ustadır; yaltakçı sözlere her an hazırdırlar, gevşek ve dizginsiz ağızlarıyla her şeyi birbirine karıştırırlar.

162

Ὁ δὲ Γάιος ἑαυτὸν ἐξετύφωσεν, οὐ λέγων μόνον ἀλλὰ καὶ οἰόμενος εἶναι θεός. εἶτα οὐδένας εὗρεν οὔτε Ἑλλήνων οὔτε βαρβάρων ἐπιτηδειοτέρους Ἀλεξανδρέων εἰς τὴν τῆς ἀμέτρου καὶ ὑπὲρ φύσιν ἀνθρωπίνην ἐπιθυμίας βεβαίωσιν· δεινοὶ γάρ εἰσι τὰς κολακείας καὶ γοητείας καὶ ὑποκρίσεις, παρεσκευασμένοι μὲν θῶπας λόγους, ἀνειμένοις δὲ στόμασι καὶ ἀχαλίνοις πάντα φύροντες.

163Tanrı adı onların gözünde öylesine “kutsaldır” ki onu ibislerle, ülkelerinin zehirli yılanlarıyla ve daha birçok vahşi hayvanla da paylaşmışlardır. Bu yüzden tanrıya yakışan sıfatları esirgemeden kullanmaları, aklı kıt olanları ve Mısır tanrısızlığını bilmeyenleri kandırır; ama onların büyük budalalığını, daha doğrusu dinsizliğini bilenler karşısında foyaları ortaya çıkar.

163

θεοῦ κλῆσις οὕτως ἐστὶ σεμνὸν παρ’ αὐτοῖς, ὥστε καὶ ἴβεσι καὶ ἰοβόλοις ἀσπίσι ταῖς ἐγχωρίοις καὶ πολλοῖς ἑτέροις τῶν ἐξηγριωμένων αὐτῆς θηρίων μεταδεδώκασιν· ὥστε εἰκότως ἀταμιεύτοις χρώμενοι ταῖς εἰς θεὸν τεινούσαις προσηγορίαις ἀπατῶσι μὲν τοὺς ὀλιγόφρονας καὶ ἀπείρους τῆς Αἰγυπτιακῆς ἀθεότητος, ἁλίσκονται δὲ ὑπὸ τῶν ἐπισταμένων τὴν πολλὴν αὐτῶν ἠλιθιότητα, μᾶλλον δὲ ἀσέβειαν.

164Bu dinsizliği bilmeyen Gaius, İskenderiyelilerin kendisini gerçekten tanrı saydığını sanıyordu; çünkü öteki tanrılara verilmesi âdet olan bütün adları dolambaçsız, açıkça ve bıkkınlık verecek kadar ona da veriyorlardı.

164

ἧς ἄπειρος ὢν Γάιος ὑπελάμβανε τῷ ὄντι νομίζεσθαι παρ’ Ἀλεξανδρεῦσι θεός, ἐπειδήπερ οὐ πλαγίως ἀλλ’ ἄντικρυς ἅπασιν ἐχρῶντο κατακόρως τοῖς ὀνόμασιν, ὅσα τοῖς ἄλλοις ἔθος ἐπιφημίζεσθαι θεοῖς.

165Dua evlerinde yapılan yenilikleri de saf bir vicdandan ve kendisine duyulan katıksız saygıdan doğmuş sanıyordu. Bu kanıya bir yandan İskenderiye'den bazı kimselerin gönderdiği günlük raporlar yüzünden varmıştı —bunları okumaktan pek hoşlanırdı; öyle ki başka yazarların ve şairlerin eserleri, bunların tadı yanında ona en tatsız şeyler gibi gelirdi—, öte yandan da onunla birlikte hep alay edip eğlenen bazı hizmetkârları yüzünden.

165

εἶτα καὶ τὴν περὶ τὰς προσευχὰς νεωτεροποιίαν ἀπὸ καθαροῦ τοῦ συνειδότος καὶ τῆς εἰς αὑτὸν ἀκραιφνοῦς τιμῆς ᾤετο γεγενῆσθαι, τῇ μὲν ταῖς ὑπομνηματικαῖς ἐφημερίσιν, ἃς ἀπὸ τῆς Ἀλεξανδρείας διεπέμποντό τινες, προσέχων — ἥδιστον γὰρ ἦν ἀνάγνωσμα τοῦτο αὐτῷ, ὡς καὶ τὰ τῶν ἄλλων συγγραφέων καὶ ποιητῶν ἀηδέστατα συγκρίσει τῆς ἐν τούτοις χάριτος νομίζεσθαι —, τῇ δὲ καὶ δι’ ἐνίους οἰκέτας τοὺς τωθάζοντας ἀεὶ καὶ χλευάζοντας σὺν αὐτῷ.

166Bunların çoğu Mısırlıydı, kötü tohumlardı; psykhēlerinde ülkelerinin timsahlarının ve yılanlarının zehrini ve öfkesini taşıyorlardı. Bütün bu Mısırlı alayının koro başı gibi olan kişi Helikon'du: imparatorluk sarayına sızmış lanetli, iğrenç bir köle. Eski efendisinin hevesi sayesinde genel eğitimin biraz tadına bakmıştı; o efendi onu Tiberius Caesar'a armağan etmişti.

166

Τούτων ἦσαν οἱ πλείους Αἰγύπτιοι, πονηρὰ σπέρματα, κροκοδείλων καὶ ἀσπίδων τῶν ἐγχωρίων ἀναμεμαγμένοι τὸν ἰὸν ὁμοῦ καὶ θυμὸν ἐν ταῖς ψυχαῖς. ἡγεμὼν δὲ οἷά τις ἦν χοροῦ τοῦ Αἰγυπτιακοῦ θιάσου παντὸς Ἑλικών, ἐπάρατον καὶ ἐξάγιστον ἀνδράποδον παρεισφθαρὲν εἰς τὴν αὐτοκρατορικὴν οἰκίαν· ἀπεγεύσατο γὰρ τῶν ἐγκυκλίων κατὰ φιλοτιμίαν τοῦ προτέρου δεσπότου, ὃς αὐτὸν ἐδωρήσατο Τιβερίῳ Καίσαρι.

167O zamanlar hiçbir ayrıcalık görmüyordu; çünkü Tiberius, neredeyse ilk gençliğinden beri ağırbaşlılığa ve sertliğe yatkın olduğundan çocukça şakalardan nefret ederdi.

167

τότε μὲν οὖν οὐδεμιᾶς ἐτύγχανε προνομίας, ὅσα μειρακιώδη χαριεντίσματα Τιβερίου διαμεμισηκότος, ἐπειδὴ πρὸς τὸ σεμνότερόν τε καὶ αὐστηρότερον σχεδὸν ἐκ πρώτης ἡλικίας ἐπικλινῶς εἶχεν.

168Ama Tiberius ölüp Gaius hükümdarlığı devralınca Helikon, kendini gevşemeye ve bütün hislerin zevkine bırakan yeni efendisinin peşine takıldı ve kendi kendine şöyle dedi: “Helikon, fırsat senin fırsatın; kendine gel! Marifetlerini sergilemek için dinleyicilerin ve seyircilerin en iyisi elinde. Zeki bir tabiatın var; alay etmekte, espri yapmakta başkalarından ustasın. Oyuncakları, saçma ve bayağı eğlenceleri iyi bilirsin; genel eğitimin kaba ve yakışıksız yanlarında da öbürleri kadar yetiştin. Bir de hiç de tatsız olmayan bir çenen var.

168

ἐπεὶ δὲ ὁ μὲν ἐτελεύτησε, Γάιος δὲ τὴν ἡγεμονίαν διεδέξατο, νέῳ δεσπότῃ παρεπόμενος εἰς ἀνέσεις καὶ τρυφὴν τὴν διὰ πάσης αἰσθήσεως ἐπιχαλῶντι „σός“ εἶπε „νῦν ὁ καιρός ἐστιν, Ἑλικών, ἐπέγειρε σαυτόν· ἔχεις πρὸς ἐπίδειξιν ἀκροατὴν καὶ θεατὴν τὸν πάντων ἄριστον· εὔθικτος εἶ τὴν φύσιν· σκώπτειν καὶ χαριεντίζεσθαι δύνασαι μᾶλλον ἑτέρων· ἀθύρματα καὶ παιδιὰς ληρώδεις καὶ παρασεσυρμένας οἶδας· τῶν ἐγκυκλίων οὐχ ἧττον πεπαίδευσαι τὰ ἀχόρευτα· πρόσεστί σοι καὶ τὸ στωμύλον οὐκ ἀτερπές.

169Alaylarına biraz da sinsi bir iğne katarsan, yalnız güldürmekle kalmayıp kötü niyetli kuşkular da uyandırırsan, alaylı suçlamaları dinlemeye pek yatkın olan efendini büsbütün avucuna alırsın. Çünkü bildiğin gibi onun kulakları, hakaretle iftirayı birlikte örmeyi iş edinmiş olanlara ardına kadar açıktır, onlara dikilmiştir.

169

ἐὰν ἔτι κέντρον ἐγκαταμίξῃς τοῖς τωθασμοῖς ὑποκακόηθες, ὡς μὴ γέλωτα κινεῖν μόνον ἀλλὰ καὶ πικρίαν ἐκ τοῦ καχυπόνου, τὸν δεσπότην ὅλον ἥρπακας εὐφυῶς διακείμενον πρὸς ἀκρόασιν τῶν μετὰ χλεύης ἐγκλημάτων· ἀναπέπταται γὰρ αὐτοῦ, ὡς οἶδας, τὰ ὦτα καὶ ἀνωρθίασται πρὸς τοὺς ἐπιτετηδευκότας συνυφαίνειν τὸ βλασφημεῖν τῷ συκοφαντεῖν.

170Fazla malzeme arama; Yahudilere ve Yahudi âdetlerine karşı iftiralar elinde, onlarla büyüdün. Bunları kundaktan beri öğrendin; tek bir adamdan değil, İskenderiye şehrinin en geveze kesiminden. Şimdi öğrendiklerini göster.”

170

ὕλας δὲ μὴ ζήτει περιττοτέρας· ἔχεις τὰς κατὰ Ἰουδαίων καὶ τῶν Ἰουδαϊκῶν ἐθῶν διαβολάς, αἷς ἐνετράφης· ἐξ ἔτι σπαργάνων ἀνεδιδάχθης αὐτάς, οὐ παρ’ ἑνὸς ἀνδρὸς ἀλλὰ τοῦ γλωσσαργοτάτου μέρους τῆς Ἀλεξανδρέων πόλεως· ἐπίδειξαι τὰ μαθήματα.“

171Bu akılsızca ve lanetli düşüncelerle kendini kışkırtıp hazırlayan Helikon, Gaius'un etrafından ayrılmaz oldu, onun hizmetine koştu; ne gece ne gündüz ondan ayrılıyor, her yerde yanında bulunuyordu. Böylece imparatorun yalnız kaldığı, dinlendiği anları bu millete karşı suçlamalar için kullanıyordu. Bu kurnazlar kurnazı, iftiralar yaralasın diye alaylarla haz uyandırıyordu. Açıkça suçlayıcı olduğunu ne kabul ediyor ne de kabul edebiliyordu; ama yan yollardan ve ustalıkla iş gördüğü için, düşmanlığını açıkça ilan edenlerden daha tehlikeli, daha ağır bir düşmandı.

171

τούτοις τοῖς παραλόγοις καὶ ἐπαράτοις λογισμοῖς ἐπάρας καὶ συγκροτήσας ἑαυτὸν συνεῖχε καὶ περιεῖπε τὸν Γάιον, οὐ νύκτωρ, οὐ μεθ’ ἡμέραν ἀφιστάμενος, ἀλλὰ πανταχοῦ συμπαρών, ἵνα ταῖς ἐρημίαις καὶ ἀναπαύλαις αὐτοῦ καταχρῆται πρὸς τὰς κατὰ τοῦ ἔθνους αἰτίας, ἡδονὰς κινῶν τὰς διὰ σκωμμάτων ὁ πανουργότατος, ἵνα τιτρώσκωσιν αἱ διαβολαί· τὸν γὰρ ἐπ’ εὐθείας κατήγορον οὔτε ὡμολόγει οὔτε ὁμολογεῖν ἐδύνατο, πλαγιάζων δὲ καὶ τεχνιτεύων χαλεπώτερος καὶ βαρύτερος ἦν ἐχθρὸς τῶν ἐπιγεγραμμένων ἄντικρυς τὴν δυσμένειαν.

172Söylendiğine göre İskenderiyelilerin elçileri de bunu çok iyi bildikleri için onu gizlice büyük ücretlerle satın almışlardı; yalnız parayla değil, onur umutlarıyla da: Gaius İskenderiye'ye geldiğinde ona çok geçmeden onurlar sağlayacaklarını söyleyerek içine bu umudu ekmişlerdi.

172

φασὶ δὲ ὅτι καὶ τῶν Ἀλεξανδρέων οἱ πρέσβεις εὖ τοῦτο εἰδότες ἀφανῶς ἐμεμίσθωντο αὐτὸν μεγάλοις μισθοῖς, οὐ διὰ χρημάτων μόνον ἀλλὰ καὶ τῶν ἐπὶ τιμαῖς ἐλπίδων, ἃς ὑπέσπειραν αὐτῷ παρέξειν οὐκ εἰς μακράν, ἐπειδὰν ἀφίκηται Γάιος εἰς Ἀλεξάνδρειαν.

173Helikon da efendisinin ve onunla birlikte neredeyse bütün dünyanın orada bulunacağı, kendisinin de o en büyük ve en ünlü şehir tarafından onurlandırılacağı anın hayalini kuruyor, her şeyi vaat ediyordu. Çünkü şehirlerin en seçkinlerinin, gözbebeklerinin ta dünyanın uçlarından kalkıp Gaius'a hürmet etmek için onunla birlikte geleceği belliydi.

173

ὁ δὲ τὸν καιρὸν ἐκεῖνον ὀνειροπολῶν, ἐν ᾧ παρόντος τοῦ δεσπότου καὶ σὺν αὐτῷ σχεδόν τι τῆς οἰκουμένης — οὐ γὰρ ἦν ἄδηλον, ὅτι κατὰ θεραπείαν Γαΐῳ συνεισβαλεῖ τὸ δοκιμώτατον καὶ ὅσον τῶν πόλεων ὄψις ἐστὶν ἀναστὰν ἀπὸ περάτων αὐτῶν — ὑπὸ τῆς μεγίστης καὶ ἐνδοξοτάτης πόλεως τιμηθήσεται, πάντα ὑπισχνεῖτο.

174Bir süre içeride yuvalanmış bu düşmanı bilmeden yalnız dışarıdakilere karşı kendimizi koruduk. Ama farkına varınca, bizi her yoldan, her yerden isabetle vurup oka tutan bu adamı yumuşatıp ehlileştirmenin bir yolunu bulabilir miyiz diye her yolu kollayıp araştırdık.

174

μέχρι μὲν οὖν τινος τὸν ἐμφωλεύοντα ἔνδον πολέμιον ἀγνοοῦντες ἐφυλαττόμεθα τοὺς ἔξω μόνους· ἐπεὶ δὲ ᾐσθόμεθα, διηρευνῶμεν περιβλεπόμενοι πάσας ὁδούς, εἴ πως δυνησόμεθα μαλθάξαι καὶ τιθασεῦσαι τὸν ἄνθρωπον ἐξ ἅπαντος τρόπου καὶ τόπου βάλλοντα καὶ τοξεύοντα ἡμᾶς εὐσκόπως.

175Çünkü Helikon Gaius'la birlikte top oynuyor, idman yapıyor, yıkanıyor, kahvaltı ediyor, yatağa gireceği zaman yanında bulunuyordu. Yatak odası hizmetkârlığı ve sarayın muhafız başılığı görevini almıştı; başka hiç kimse bu kadar yetkiye sahip değildi. Böylece imparatorun dışarıdaki gürültülerden uzak, boş ve rahat kulaklarına en çok can attığı şeyleri işittirmek bir tek ona kalıyordu.

175

καὶ συνεσφαίριζε γὰρ καὶ συνεγυμνάζετο καὶ συνελούετο καὶ συνηρίστα καὶ μέλλοντι κοιμᾶσθαι παρῆν Γαΐῳ, τὴν τοῦ κατακοιμιστοῦ καὶ κατ’ οἰκίαν ἀρχισωματοφύλακος τεταγμένος τάξιν, ὅση μηδενὶ προσῆν ἄλλῳ, ὡς μόνος ἔχειν εὐκαιρούσας καὶ σχολαζούσας ἀκοὰς αὐτοκράτορος τῶν ἔξω διαφειμένας θορύβων εἰς ἀκρόασιν ὧν μάλιστα ἐπόθει.

176Alaylarına suçlamalar karıştırıyordu; böylece ötekilere eğlence sağlarken bize en büyük zararı veriyordu. Asıl iş gibi görünen alay onun için yan işti; yan iş gibi görünen suçlamalar ise asıl ve tek işiydi.

176

διασυρμοὶ δὲ ἦσαν ἀνακεκραμένοι κατηγορίαις, ἵνα τοῖς μὲν ἡδονὰς κινῇ, ἡμᾶς δὲ τὰ μέγιστα βλάπτῃ· τὸ μὲν γὰρ προηγούμενον ἔργον εἶναι δοκοῦν, ὁ διασυρμός, πάρεργον ἦν αὐτῷ, τὸ δὲ φαινόμενον πάρεργον, αἱ κατηγορίαι, μόνον καὶ πρῶτον ἔργον.

177Dümeninde uygun rüzgâr bulunan denizciler gibi bütün halatları salıp yelkenleri fora ederek, rüzgârı arkasına almış tam yol ilerliyor, suçlamaları birbiri ardına dizip örüyordu. Gaius'un zihnine de bunlar öyle sıkı kazınıyordu ki ithamların hatırası unutulmaz oluyordu.

177

πάντα δὴ κάλων ἀνασείων, ὡς οἱ πνεῦμα δεξιὸν κατ’ οἰάκων ἔχοντες, ἐφέρετο πλησίστιος οὐριοδρομῶν, ἄλλας ἐπ’ ἄλλαις συντιθεὶς καὶ συνείρων αἰτίας. τοῦ δὲ ἐνετυποῦτο ἡ διάνοια παγιώτερον, ὡς ἄληστον εἶναι τὴν τῶν ἐγκλημάτων μνήμην.

178Çaresiz kalmıştık, elimizden bir şey gelmiyordu. Helikon'un gönlünü kazanmak için her taşı yerinden oynattık, ama hiçbir yol bulamadık. Herkese karşı takındığı kibir ve ağırlık yüzünden kimse ona bir söz söylemeye, yanına yaklaşmaya cesaret edemiyordu. Efendisini durmadan bu millete karşı kışkırtıp gaza getirmesinin ardında Yahudi soyuna karşı bir husumet olup olmadığını da bilmiyorduk. Bu yüzden bu konuda uğraşmayı bırakıp daha gerekli olana sarıldık: Gaius'a, çektiklerimizi ve neler istediğimizi özetleyen bir dilekçe sunmaya karar verdik.

178

Ἐν ἀπόροις δὲ καὶ ἐν ἀμηχάνοις ὄντες, ἐπειδὴ πάντα λίθον κινοῦντες ὑπὲρ τοῦ τὸν Ἑλικῶνα ἐξευμενίσασθαι πάροδον οὐδεμίαν ἀνευρίσκομεν, μηδενὸς μήτε εἰπεῖν μήτε προσελθεῖν τολμῶντος ἕνεκα τῆς ἀλαζονείας καὶ βαρύτητος, ᾗ πρὸς πάντας ἐκέχρητο, καὶ ἅμα διὰ τὸ ἀγνοεῖν, εἴ τίς ἐστιν αὐτῷ πρὸς τὸ Ἰουδαίων γένος ἀλλοτρίωσις ἀλείφοντι τὸν δεσπότην ἀεὶ καὶ συγκροτοῦντι κατὰ τοῦ ἔθνους, τὸ μὲν ἔτι πονεῖσθαι περὶ τοῦτο τὸ μέρος εἰάσαμεν, τοῦ δὲ ἀναγκαιοτέρου περιειχόμεθα· γραμματεῖον γὰρ ἔδοξεν ἀναδοῦναι Γαΐῳ κεφαλαιώδη τύπον περιέχον ὧν τε ἐπάθομεν καὶ ὧν τυχεῖν ἠξιοῦμεν.

179Bu dilekçe aşağı yukarı, kısa süre önce Kral Agrippa aracılığıyla gönderdiğimiz daha uzun bir yakarışın özetiydi. Agrippa, kendisine verilen krallığına gitmek üzere Suriye'ye yelken açacakken tesadüfen şehrimize uğramıştı.

179

ἦν δὲ σχεδὸν τοῦτο ἐπιτομή τις ἱκετείας μακροτέρας, ἣν ἐπεπόμφειμεν πρὸ ὀλίγου δι’ Ἀγρίππα τοῦ βασιλέως· ἐκ τύχης γὰρ ἐπεδήμησε τῇ πόλει μέλλων εἰς Συρίαν κατὰ τὴν δοθεῖσαν αὐτῷ βασιλείαν ἀπαίρειν.

Bizi ilk kez Tiber kıyısındaki ovada kabul etti; annesinin bahçelerinden çıkıyordu. Selamımıza karşılık verdi, iyi niyetini ima eder gibi sağ elini salladı ve elçiliklerle ilgilenen Homilos adlı görevliyi yanımıza gönderip şöyle dedi: “Davanızı vakit bulunca kendim dinleyeceğim.” Öyle ki etraftaki herkes, sanki davayı çoktan kazanmışız gibi bizimle birlikte sevindi; bizden de yüzeysel görüntülere kapılanlar sevindi.

181

δεξιωσάμενος γὰρ ἡμᾶς ἐν τῷ πρὸς Τιβέρει πεδίῳ τὸ πρῶτον — ἔτυχε δὲ ἐκ τῶν μητρῴων ἐξιὼν κήπων — ἀντιπροσηγόρευσε καὶ τὴν δεξιὰν χεῖρα κατέσεισεν αἰνιττόμενος εὐμένειαν καὶ τὸν ἐπὶ τῶν πρεσβειῶν, Ὅμιλον ὄνομα, προσπέμψας „αὐτὸς“ ἔφη „τῆς ὑμετέρας ὑποθέσεως ἀκούσομαι προσευκαιρήσας“, ὥστε τοὺς ἐν κύκλῳ πάντας συνήδεσθαι καθάπερ ἤδη νενικηκόσι καὶ τῶν ἡμετέρων ὅσοι ταῖς ἐπιπολαίοις παράγονται φαντασίαις.

182Ama ben, biraz daha sağduyulu olduğumu düşündüğümden, yaşım ve aldığım terbiye yüzünden daha temkinli olduğumdan, ötekilerin sevindiği şeylerden kaygılanıyordum. Kendi kendime düşünüp şöyle diyordum: “Neden, neredeyse bütün dünyadan bunca elçi gelmişken, yalnız bizi dinleyeceğini söyledi? Ne istiyor? Yahudi olduğumuzu bilmiyor değil; bizim için geri plana itilmemek bile yeterdi.

182

ἐγὼ δὲ φρονεῖν τι δοκῶν περιττότερον καὶ δι’ ἡλικίαν καὶ τὴν ἄλλην παιδείαν εὐλαβέστερος ἤμην ἐφ’ οἷς ἔχαιρον οἱ ἄλλοι. „διὰ τί γάρ“ ἔφασκον ἀνακινῶν τὸν ἐμαυτοῦ λογισμόν, „τοσούτων ὄντων πρεσβευτῶν σχεδὸν ἀπὸ πάσης γῆς ἀφιγμένων, ἡμῶν εἶπε τότε μόνων ἀκούσεσθαι; τί βουλόμενος; οὐ γὰρ ἠγνόει γε ὄντας Ἰουδαίους, οἷς ἀγαπητὸν τὸ μὴ ἐλαττοῦσθαι.

183Yabancı bir milletten, genç ve mutlak yetkili bir efendiden ayrıcalık göreceğini sanmak deliliğe yakın değil mi? Görünen o ki öteki taraf olan İskenderiyelileri tutuyor; onlara öncelik tanıyarak davaya bir an önce bakacağını vaat etti. Tabii eşit ve tarafsız bir dinleyici olmayı bir kenara bırakıp yargıç olacağı yerde onların yardakçısı, bizim de hasmımız olmazsa.”

183

τὸ δὲ δὴ καὶ προνομίας οἴεσθαι τυγχάνειν παρ’ ἀλλοεθνεῖ καὶ νέῳ καὶ αὐτεξουσίῳ δεσπότῃ μὴ καὶ μανίας ἐγγύς ἐστιν; ἀλλ’ ἔοικε τῇ τῶν ἄλλων Ἀλεξανδρέων μερίδι προσκεῖσθαι, ᾗ διδοὺς προνομίαν θᾶττον ὑπέσχετο δικάσειν, ἐὰν ἄρα μὴ τὸν ἴσον καὶ κοινὸν ἀκροατὴν ὑπερβὰς ἀντὶ δικαστοῦ γένηται τῶν μὲν συναγωνιστής, ἡμῶν δὲ ἀντίπαλος.“

184Bunları düşünerek çırpınıyor, ne gündüz ne gece rahat ediyordum. Ben böyle yüreğim daralmış, sıkıntımı içime gömmüşken —çünkü bunu açığa vurmak tehlikeliydi— ansızın, hiç beklenmedik, çok daha ağır başka bir kötülük çöktü. Bu kötülük tehlikeyi Yahudilerin bir kesimine değil, bütün millete birden getiriyordu.

184

Ταῦτα λογιζόμενος ἐσφάδᾳζον καὶ οὔτε μεθ’ ἡμέραν οὔτε νύκτωρ ἠρέμουν. ἀθυμοῦντος δέ μου καὶ τὴν ἀνίαν στέγοντος — οὐδὲ γὰρ ἀνενεγκεῖν ἀσφαλὲς ἦν —, ἕτερον κατασκήπτει βαρύτατον ἐξαπιναίως ἀπροσδόκητον κακόν, οὐχ ἑνὶ μέρει τοῦ Ἰουδαϊκοῦ τὸν κίνδυνον ἐπάγον, ἀλλὰ συλλήβδην ἅπαντι τῷ ἔθνει.

185Gaius'un peşinden Roma'dan Dikaiarkheia'ya (Puteoli) gelmiştik. O deniz kıyısına inmiş, körfezin çevresinde vakit geçiriyor, görkemle döşenmiş sayısız villası arasında gidip geliyordu.

185

ἀφίγμεθα μὲν γὰρ ἀπὸ Ῥώμης εἰς Δικαιάρχειαν ἐπακολουθοῦντες Γαΐῳ· κατεληλύθει δὲ ἐπὶ θάλατταν καὶ διέτριβε περὶ τὸν κόλπον, ἀμείβων τὰς ἰδίας ἐπαύλεις πολλὰς καὶ πολυτελῶς ἠσκημένας.

186Biz davamızı düşünürken —çünkü her an çağrılmayı bekliyorduk— biri yanımıza geldi; gözleri kanlanmıştı, telaşla etrafı süzüyor, soluk soluğa kalmıştı. Yakında birkaç kişi olduğu için bizi ötekilerden biraz uzağa çekti ve “Yeni haberleri duydunuz mu?” dedi. Anlatmaya başlayacakken gözlerinden yaşlar boşandı ve sustu.

186

φροντίζουσι δὲ ἡμῖν τῆς ὑποθέσεως — ἀεὶ γὰρ κληθήσεσθαι προσεδοκῶμεν — προσέρχεταί τις ὕφαιμόν τι καὶ ταραχῶδες ὑποβλεπόμενος, ἄσθματος μεστός, καὶ μικρὸν ἀπὸ τῶν ἄλλων ἀπαγαγών — πλησίον γὰρ ἦσάν τινες — „ἠκούσατε“ ἔφη „τὰ καινά;“ καὶ μέλλων ἀπαγγέλλειν ἐπεσχέθη, δακρύων ἀθρόας φορᾶς ἐνεχθείσης.

187Yeniden başladı, ikinci, üçüncü kez yine durdu. Bunu görünce telaşlandık ve geliş sebebi dediği şeyi açıklamasını rica ettik: “Tanıklar önünde ağlamak için gelmedin ya. Ağlanacak bir şeyse acıyı yalnız sen çekme; biz artık felaketlere alıştık.”

187

καὶ πάλιν ἀρξάμενος δεύτερον ἐπεσχέθη καὶ τρίτον. ἅπερ ὁρῶντες ἡμεῖς ἐπτοήμεθα καὶ παρεκαλοῦμεν μηνῦσαι τὸ πρᾶγμα, οὗ χάριν ἐλθεῖν ἔφασκεν· „οὐ γὰρ ἕνεκα τοῦ διὰ μαρτύρων κλαίειν· εἰ δὲ ἄξια δακρύων ἐστί, μὴ μόνος ἀπόλαυε τῆς λύπης· ἐθάδες γεγόναμεν ἤδη κακοπραγιῶν.“

188O da güçlükle, hıçkırarak, kesik kesik soluyarak şöyle dedi: “Tapınağımız gitti! Gaius, tapınağın en içerideki kutsal bölümüne, kendi adına Zeus diye anılacak devasa bir heykel dikilmesini emretti.”

188

ὁ δὲ μόλις μὲν ἀναλύζων δὲ ὅμως κεκομμένῳ τῷ πνεύματί φησιν· „οἴχεται ἡμῶν τὸ ἱερόν· ἀνδριάντα κολοσσιαῖον ἐσωτάτω τῶν ἀδύτων ἀνατεθῆναι Γάιος προσέταξε Διὸς ἐπίκλησιν αὐτοῦ.“

189Söylenenler karşısında şaşkına döndük, dehşetten donakaldık, bir adım bile atamaz olduk. Ağzımız açık, takatsiz, bedenimizin bütün gerginliği çözülmüş, olduğumuz yere yığılmış dururken başkaları da aynı ıstırabı taşıyarak geldi.

189

θαυμασάντων δὲ τὸ λεχθὲν καὶ πεπηγότων ὑπ’ ἐκπλήξεως καὶ μηδὲ προελθεῖν ἔτι δυναμένων — ἀχανεῖς γὰρ εἱστήκειμεν ὀλιγοδρανοῦντες καὶ καταρρέοντες περὶ αὑτοῖς, τῶν σωματικῶν τόνων ἐκνενευρισμένων —, ἕτεροι παρῆσαν τὰς αὐτὰς φέροντες ὠδῖνας.

190Sonra hep birlikte bir yere kapanıp hem kendi başımıza gelenlere hem ortak talihimize ağıt yaktık; nous'umuz ne fısıldadıysa onu söyledik —çünkü talihsiz insan pek konuşkan olur—: “Bu onulmaz kanunsuzlukların büsbütün insafına bırakılmamak için mücadele edelim! Kışın ortasında denize açıldık; karada pusuda bekleyen fırtınanın denizdekinden çok daha çetin olduğunu bilmiyorduk. Denizdeki fırtınanın sebebi mevsimleri birbirinden ayıran tabiattır; tabiat ise kurtarıcıdır. Karadaki fırtınanın sebebiyse insanca hiçbir düşüncesi olmayan bir insan; her şey üzerinde hesabı sorulmaz bir egemenliği eline almış, yenilik meraklısı genç bir adam. Mutlak yetkiyle birleşip dizginlenemez dürtülerle hareket eden gençlik, baş edilmesi güç bir kötülüktür.

190

ἔπειτα συγκλεισάμενοι πάντες ἀθρόοι ἰδίας ὁμοῦ καὶ κοινὰς τύχας ἐθρηνοῦμεν καὶ οἷα ὑπέβαλλεν ὁ νοῦς διεξῇμεν — λαλίστατον γὰρ ἄνθρωπος ἀτυχῶν —· ἀγωνιάσωμεν ὑπὲρ τοῦ μὴ εἰς ἅπαν ταῖς ἀνιάτοις παρανομίαις ἀφεθῆναι. χειμῶνος μέσου διεπλεύσαμεν ἀγνοοῦντες, ὅσος χειμὼν ἔφεδρός ἐστιν ὁ κατὰ γῆν ἀργαλεώτερος πολλῷ τοῦ κατὰ θάλατταν· τοῦ μὲν γὰρ ἡ φύσις αἰτία διακρίνουσα τοὺς ἐτησίους καιρούς, φύσις δὲ σωτήριον· ἐκείνου δὲ ἄνθρωπος οὐδὲν φρονῶν ἀνθρώπινον, νέος καὶ νεωτεροποιὸς ἀνημμένος τὴν ἐφ’ ἅπασιν ἀνυπεύθυνον ἀρχήν· νεότης δὲ μετ’ ἐξουσίας αὐτοκρατοῦς ὁρμαῖς ἀκαθέκτοις χρωμένη κακὸν δύσμαχον.

191En kutsal yeri kirleten bu baş belasının huzuruna çıkıp dua evleri için ağzımızı açmamıza izin verilecek mi? Doğunun ve batının gözlerini diktiği, güneş gibi her yana ışık saçan en ünlü, en göz alıcı tapınağa hakaret eden adamın, daha az bilinen ve daha az onur gören yerleri umursamayacağı açık.

191

ἐξέσται δὲ προσελθεῖν ἢ διᾶραι τὸ στόμα περὶ προσευχῶν τῷ λυμεῶνι τοῦ πανιέρου; δῆλον γὰρ ὡς οὐ φροντιεῖ τῶν ἀφανεστέρων καὶ τιμῆς ἐλάττονος ἠξιωμένων ὁ τὸν περισημότατον καὶ ἐπιφανέστατον νεών, εἰς ὃν ἀνατολαὶ καὶ δύσεις ἀποβλέπουσιν ἡλίου τρόπον πανταχόσε λάμποντα, καθυβρίζων.

192Huzura çıkmamıza izin verilse bile, kaçınılmaz bir ölümden başka ne bekleyebiliriz? Olsun, öleceğiz; çünkü kanunları korumak uğruna ölmek, en şerefli ölümdür, bir tür hayattır. Ama ölümümüzden hiçbir yarar doğmayacaksa, hem de elçi sıfatıyla bulunduğumuz hâlde boşuna can vermek delilik değil mi? Çünkü o zaman felaket, ona katlananlardan çok bizi gönderenlerin felaketi olur.

192

εἰ δὲ καὶ γένοιτό τις ἄδεια προσόδου, τί χρὴ προσδοκᾶν ἢ θάνατον ἀπαραίτητον; ἀλλ’ ἔστω, τεθνηξόμεθα· ζωὴ γάρ τίς ἐστιν ὁ ὑπὲρ φυλακῆς νόμων εὐκλεέστατος θάνατος. εἰ δὲ ἐκ τῆς ἡμετέρας τελευτῆς γενήσεται μηδὲν ὄφελος, οὐ μανία παραπολέσθαι, καὶ ταῦτα πρεσβεύειν δοκοῦντας, ὡς τῶν πεμψάντων μᾶλλον ἢ τῶν ὑπομενόντων εἶναι τὴν συμφοράν;

193Dahası, soydaşlarımızdan kötülüğe en çok öfkelenenler bizi dinsizlikle suçlayacaktır: Her şey en büyük tehlikenin içinde sallanırken, bencilliğimizden kendi özel işimizi andık diye. Çünkü küçük şeyleri büyüklere, özel olanları ortak olanlara feda etmek zorunludur; ortak olanlar yok olursa vatandaşlık düzeni de çöker gider.

193

οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ ὅσοι τὰς φύσεις μισοπονηρότατοι τῶν ὁμοφύλων ἀσέβειαν ἡμῶν κατηγορήσουσιν ὡς, ἐν ἐσχάτῳ κινδύνῳ τῶν ὅλων σαλευόντων, ἐπιμνησθέντων ὑπὸ φιλαυτίας ἰδίου τινός· τοῖς γὰρ μεγάλοις τὰ βραχέα καὶ τοῖς κοινοῖς τὰ ἴδια ὑποστέλλειν ἀναγκαῖον, ὧν οἰχομένων ἔρρει καὶ ἡ πολιτεία.

194Yahudilerin daha küllî olan vatandaşlığı için tehlike başımızda sallanırken, İskenderiyeli olduğumuzu göstermek için başka bir mücadeleye girişmek nasıl kutsala uygun, nasıl meşru olabilir? Tapınak yıkılınca, bu yenilik meraklısı ve büyük işlere kalkışan adamın milletin ortak adını da yok etmeyi emretmesinden korkulur.

194

ποῦ γὰρ ὅσιον ἢ θεμιτὸν ἄλλως ἀγωνίζεσθαι, δεικνύντας ὡς ἐσμὲν Ἀλεξανδρεῖς, οἷς ὁ περὶ τῆς καθολικωτέρας πολιτείας ἐπικρέμαται κίνδυνος τῆς Ἰουδαίων; ἅμα γὰρ τῇ τοῦ ἱεροῦ καταλύσει δέος, μὴ καὶ τὸ κοινὸν τοῦ ἔθνους ὄνομα συναφανισθῆναι κελεύσῃ ὁ νεωτεροποιὸς καὶ μεγαλουργὸς ἄνθρωπος.

195Böylece bizi buraya gönderen iki dava da elden gitti. Belki biri “Peki, güvenle dönmenin yolunu bulmayı bilmiyorlar mıydı?” diyecektir. Ona şöyle cevap veririm: Ya soylu bir insanın gerçek duygusundan yoksunsun ya da kutsal yazılarla büyüyüp yetişmemişsin. Gerçekten soylu olanlar umut doludur; kanunlar da onları dudak ucuyla okumayanlarda iyi umutlar yaratır.

195

ἀμφοτέρων οὖν τῶν ὑποθέσεων δι’ ἃς ἐστάλημεν οἰχομένων, ἴσως φήσει τις· τι οὖν, οὐκ ᾔδεσαν πραγματεύεσθαι τὴν μετὰ ἀσφαλείας ἐπάνοδον; πρὸς ὃν εἴποιμι ἄν· ἢ οὐκ ἔχεις ἀνδρὸς εὐγενοῦς πάθος γνήσιον ἢ οὐκ ἐνετράφης οὐδὲ ἐνησκήθης τοῖς ἱεροῖς γράμμασιν. ἐλπίδων εἰσὶ πλήρεις οἱ ὄντως εὐγενεῖς, καὶ οἱ νόμοι τοῖς ἐντυγχάνουσι μὴ χείλεσιν ἄκροις ἐλπίδας ἀγαθὰς δημιουργοῦσιν.

196Belki bu, şimdiki neslin bir sınanmasıdır: aretēye karşı tutumu nasıl, korkunç şeylere önceden çökmeden, kararlı düşüncelerle katlanacak biçimde terbiye görmüş mü, diye. İnsanlardan gelen her şey yıkılıp gidiyor; gitsin de! Ama milleti nice kez çaresiz ve çıkışsız durumlardan kurtarmış olan kurtarıcı Tanrı'ya beslenen umut, psykhēlerimizde yıkılmadan kalsın.”

196

ἴσως ἀπόπειρα ταῦτα τῆς καθεστώσης γενεᾶς ἐστι, πῶς ἔχει πρὸς ἀρετὴν καὶ εἰ πεπαίδευται φέρειν τὰ δεινὰ λογισμοῖς ἰσχυρογνώμοσιν οὐ προκαταπίπτουσα. τὰ μὲν οὖν ἐξ ἀνθρώπων ἅπαντα καὶ ἔρρει καὶ ἐρρέτω· μενέτω δὲ ἐν ταῖς ψυχαῖς ἀκαθαίρετος ἡ ἐπὶ τὸν σωτῆρα θεὸν ἐλπίς, ὃς πολλάκις ἐξ ἀμηχάνων καὶ ἀπόρων περιέσωσε τὸ ἔθνος.

197Beklenmedik felaketlere ağıt yakarken bir yandan da daha sakin bir döneme geçileceği umuduyla kendimizi avutarak bunları konuşup durduk. Sonra biraz duraklayıp haberi getirenlere, “Ne diye kılınızı kıpırdatmadan oturuyorsunuz?” dedik. “Kulaklarımıza yalnızca kıvılcımlar atıyorsunuz; bizi yakıp kavuran da bunlar. Oysa Gaius'u buna neyin sürüklediğini de anlatmanız gerekirdi.”

197

Ταῦτα ἅμα μὲν ὀλοφυρόμενοι τὰς ἀπροσδοκήτους ἀτυχίας ἅμα δὲ καὶ παρηγοροῦντες ἑαυτοὺς ἐλπίδι μεταβολῆς γαληνοτέρας διεξῇμεν. μικρὸν δὲ ἐπισχόντες πρὸς τοὺς ἀπαγγείλαντας „τί καθ’ ἡσυχίαν“ εἴπομεν „κάθησθε, σπινθῆρας αὐτὸ μόνον τοῖς ὠσὶν ἡμῶν ἐνιέντες, ὑφ’ ὧν καιόμεθα καὶ πυρπολούμεθα, δέον προσεξηγεῖσθαι καὶ τὰ κεκινηκότα τὸν Γάιον;“

198Onlar şöyle dedi: “En yüksek ve ilk sebebi biliyorsunuz; zaten bütün insanlar biliyor: Tanrı sayılmak istiyor ve buna yalnız Yahudilerin boyun eğmeyeceği kanısında. Onlara mabedin kutsal haşmetini çiğnemekten daha büyük bir kötülük edemeyeceğini düşünüyor. Ayrıca kendisine, mabedin her yerdeki bütün mabetlerin en güzeli olduğu, sayısız çağdan beri hiç kesilmeyen, hiçbir şey esirgenmeyen harcamalarla durmadan daha da süslendiği anlatılmış. Kavgacı ve hırslı bir adam olduğundan onu kendine mal etmeyi tasarlıyor.

198

οἱ δέ· „τὴν μὲν ἀνωτάτω καὶ πρώτην αἰτίαν ἴστε, ἣν καὶ πάντες ἴσασιν ἄνθρωποι· θεὸς βούλεται νομίζεσθαι, ὑπείληφε δὲ μόνους Ἰουδαίους μὴ πείσεσθαι, οἷς μεῖζον οὐδὲν ἂν προστρίψαιτο κακὸν ἢ λυμηνάμενος τὴν τοῦ ἱεροῦ σεμνότητα. κατήχηται δέ, ὅτι καὶ πάντων ἱερῶν τῶν πανταχοῦ κάλλιστόν ἐστιν ἐξ ἀπείρων χρόνων ἀπαύστοις καὶ ἀφειδέσι δαπάναις ἀεὶ προσκοσμούμενον· δύσερις δὲ καὶ φιλόνεικος ὢν σφετερίσασθαι τοῦτο εἰς ἑαυτὸν διανοεῖται.

199Bu tasarı şimdi, Kapiton'un gönderdiği bir mektup yüzünden eskisinden daha da kızışmış. Kapiton Yahudiye'nin vergi tahsildarıdır ve yerli halka bir kini vardır. Buraya yoksul gelmiş, zimmetine geçirdikleri ve fazladan topladıklarıyla çeşit çeşit, büyük bir servet biriktirmiş; sonra hakkında bir şikâyet çıkar diye korkup bir hile düşünmüş: haksızlığa uğrattığı insanlara iftira ederek suçlamaları üzerinden savuşturacakmış.

199

παρατέθηκται δὲ νῦν μᾶλλον ἢ πρότερον ἐξ ἐπιστολῆς, ἣν ἔπεμψε Καπίτων. φόρων ἐκλογεὺς ὁ Καπίτων ἐστὶ τῶν τῆς Ἰουδαίας, ἔχει δέ πως πρὸς τοὺς ἐγχωρίους ἐγκότως· πένης γὰρ ἀφιγμένος καὶ ἐξ ὧν νοσφίζεται καὶ παρεκλέγει ποικίλον τινὰ καὶ πολὺν πλοῦτον ἠθροικώς, εἶτα εὐλαβηθείς, μή τις αὐτοῦ γένηται κατηγορία, τέχνην ἐπενόησεν, ᾗ διαβολαῖς τῶν ἀδικηθέντων διακρούσεται τὰς αἰτίας.

200İstediği şeye de şöyle bir rastlantı fırsat vermiş. Yahudiye'nin en kalabalık şehirlerinden biri olan Iamneia'da karışık bir halk yaşar. Çoğu Yahudidir; ama komşu bölgelerden sızmış birtakım yabancılar da vardır. Bunlar, bir bakıma yerli sayılan halkın arasında birer misafir oldukları hâlde ona dert ve sıkıntı çıkarır, Yahudilerin atalarından kalan âdetlerinden her seferinde bir şeyi bozarlar.

200

ἀφορμὴν δὲ αὐτῷ δίδωσιν εἰς ὅπερ ἐβούλετο συντυχία τις τοιαύτη. τὴν Ἰάμνειαν — πόλις δέ ἐστι τῆς Ἰουδαίας ἐν τοῖς μάλιστα πολυάνθρωπος — [ταύτην] μιγάδες οἰκοῦσιν, οἱ πλείους μὲν Ἰουδαῖοι, ἕτεροι δέ τινες ἀλλόφυλοι παρεισφθαρέντες ἀπὸ τῶν πλησιοχώρων, οἳ τοῖς τρόπον τινὰ αὐθιγενέσιν ὄντες μέτοικοι κακὰ καὶ πράγματα παρέχουσιν, ἀεί τι παραλύοντες τῶν πατρίων Ἰουδαίοις.

201Bu adamlar, oraya gelip gidenlerden Gaius'un kendini tanrılaştırmaya ne büyük bir hevesle sarıldığını ve bütün Yahudi soyuna ne kadar düşmanca baktığını duyunca saldırı için uygun fırsatın ayaklarına geldiğine hükmetmişler. En değersiz malzemeden, çamuru kerpiç biçimine sokarak alelacele bir sunak dikmişler; amaçları yalnızca birlikte yaşadıkları insanlara tuzak kurmakmış. Çünkü onların âdetlerinin çiğnenmesine katlanmayacaklarını biliyorlardı; nitekim de öyle oldu.

201

οὗτοι παρὰ τῶν ἐπιφοιτώντων ἀκούοντες, ὅσῃ σπουδῇ κέχρηται Γάιος περὶ τὴν ἰδίαν ἐκθέωσιν καὶ ὡς ἀλλοτριώτατα διάκειται πρὸς ἅπαν τὸ Ἰουδαϊκὸν γένος, καιρὸν ἐπιτήδειον εἰς ἐπίθεσιν παραπεπτωκέναι νομίζοντες αὐτοσχέδιον ἀνιστᾶσι βωμὸν εἰκαιοτάτης ὕλης, πηλὸν σχηματίσαντες εἰς πλίνθους, ὑπὲρ τοῦ μόνον ἐπιβουλεύειν τοῖς συνοικοῦσιν· ᾔδεσαν γὰρ οὐκ ἀνεξομένους καταλυομένων τῶν ἐθῶν, ὅπερ καὶ ἐγένετο.

202Yahudiler sunağı görünce, kutsal toprağın gerçek kutsallığının yok edilmesine dayanamayıp toplandılar ve onu yıktılar. Ötekiler de hemen bütün bu oyunun yazarı olan Kapiton'a koştular. O da yıllardır aradığı bulunmaz fırsatı yakaladığına hükmederek olayları şişire şişire, abartarak Gaius'a yazdı.

202

θεασάμενοι γὰρ καὶ δυσανασχετήσαντες ἐπὶ τῷ τῆς ἱερᾶς χώρας τὸ ἱεροπρεπὲς ὄντως ἀφανίζεσθαι καθαιροῦσι συνελθόντες· οἱ δὲ εὐθὺς ἐπὶ τὸν Καπίτωνα ἧκον, ὃς ἦν τοῦ δράματος ὅλου δημιουργός. ἕρμαιον δὲ εὑρηκέναι νομίσας, ὅπερ ἐκ πολλῶν χρόνων ἀνεζήτει, γράφει Γαΐῳ διαίρων τὰ πράγματα καὶ μετεωρίζων.

203Gaius mektubu okuyunca Iamneia'da inadına dikilen kerpiç sunağın yerine daha gösterişli, daha görkemli bir şey istedi: ana şehrin mabedine yaldızlı, devasa bir heykel konmasını emretti. Bu işte danışman olarak en iyi ve en bilge kimselere başvurmuştu: soylu köle Helikon'a, o lafebesi, o ayak takımına, bir de Apelles adlı bir trajedi oyuncusuna. Dediklerine göre bu Apelles ilk gençliğinin baharında güzelliğini satmış, yaşı geçince de sahneye çıkmıştı.

203

ὁ δὲ διαναγνοὺς πλουσιώτερον καὶ μεγαλοφρονέστερόν τι ἀντὶ τοῦ πλινθίνου βωμοῦ τοῦ κατ’ ἐπήρειαν ἀνασταθέντος ἐν Ἰαμνείᾳ κελεύει κολοσσιαῖον ἀνδριάντα ἐπίχρυσον ἐν τῷ τῆς μητροπόλεως ἱερῷ καθιδρυθῆναι, συμβούλοις χρησάμενος τοῖς ἀρίστοις καὶ σοφωτάτοις, Ἑλικῶνι τῷ εὐπατρίδῃ δούλῳ, σπερμολόγῳ, περιτρίμματι, καὶ Ἀπελλῇ τινι τραγῳδῷ, ὃς ἀκμῇ μὲν τῆς πρώτης ἡλικίας, ὥς φασιν, ἐκαπήλευσε τὴν ὥραν, ἔξωρος δὲ γενόμενος ἐπὶ τὴν σκηνὴν παρῆλθεν.

204Seyircilerle tiyatroları ticaret meydanı edinip sahneye çıkanlar sanki hayânın ve itidalin âşığıdır da en ileri derecedeki utanmazlığın ve hayasızlığın âşığı değildir! İşte bu yüzden Apelles danışmanlık mevkiine yükseldi: Gaius, bir kimseyle nasıl alay edeceğini, bir başkasıyla nasıl şarkı söyleyeceğini ona danışsın diye. Devletin bütün işleri üzerine düşünmeyi ise bir kenara bırakmıştı; sanki her yerde her şey barış ve sükûnet içindeymiş gibi.

204

ὅσοι δὲ σκηνοβατοῦσιν ἐμπορευόμενοι θεαταῖς καὶ θεάτροις, αἰδοῦς εἰσι καὶ σωφροσύνης ἀλλ’ οὐκ ἀναισχυντίας καὶ ἀκοσμίας ἐρασταὶ τῆς ἀνωτάτω; διὰ ταῦτα εἰς τὴν τοῦ συμβούλου τάξιν ὁ Ἀπελλῆς παρῆλθεν, ἵνα βουλεύσηται Γάιος μεθ’ οὗ μὲν ὡς σκωπτέον, μεθ’ οὗ δὲ ὡς ᾀστέον, ὑπερβὰς τὰς περὶ τῶν ὅλων σκέψεις, ὡς εἰρηνεύεσθαι καὶ ἠρεμεῖσθαι τὰ πανταχοῦ πάντα.

205Akrep yaratılışlı bir köle olan Helikon Yahudilere Mısır zehrini akıtıyordu, Apelles de Askalon zehrini; çünkü oralıydı. Askalonluların ise sınır komşusu oldukları kutsal toprağın sakinleri Yahudilere karşı uzlaşmaz, barışmaz bir düşmanlıkları vardır.” Bunları dinlerken her sözcükte, her adda psykhēmiz yaralanıyordu.

205

ὁὁ μὲν οὖν Ἑλικών, σκορπιῶδες ἀνδράποδον, τὸν Αἰγυπτιακὸν ἰὸν εἰς Ἰουδαίους ἤφιεν, ὁὁ δὲ Ἀπελλῆς τὸν ἀπὸ Ἀσκάλωνος· ἦν γὰρ ἐκεῖθεν· Ἀσκαλωνίταις δὲ ἀσύμβατός τις καὶ ἀκατάλλακτος δυσμένεια πρὸς τοὺς τῆς ἱερᾶς χώρας οἰκήτορας Ἰουδαίους ἐστὶν οὖσιν ὁμόροις.“ ταῦτα ἀκούοντες ἐφ’ ἑκάστου ῥήματος καὶ ὀνόματος ἐτιτρωσκόμεθα τὰς ψυχάς.

206Ama bu güzel işlerin güzel danışmanları az sonra dinsizliklerinin karşılığını buldular. Biri, Apelles, başka suçlar yüzünden Gaius tarafından demire vuruldu; nöbet nöbet tutan hastalıklarda olduğu gibi aralıklarla işkenceye çekildi, çarka bağlandı. Helikon'u da o kaçık adamın işlediği başka haksızlıklar yüzünden Klaudios Germanikos Kaisar öldürttü. Ama bunlar daha sonra oldu.

206

ἀλλ’ οἱ μὲν καλῶν πράξεων καλοὶ σύμβουλοι μικρὸν ὕστερον τὰ ἐπίχειρα εὗρον τῆς ἀσεβείας, ὁ μὲν ὑπὸ Γαΐου σιδήρῳ δεθεὶς ἐφ’ ἑτέραις αἰτίαις καὶ στρεβλούμενος καὶ τροχιζόμενος ἐκ περιτροπῆς, ὥσπερ ἐν ταῖς περιοδιζούσαις νόσοις, ὁ δὲ Ἑλικὼν ὑπὸ Κλαυδίου Γερμανικοῦ Καίσαρος ἀναιρεθείς, ἐφ’ οἷς ἄλλοις ὁ φρενοβλαβὴς ἠδίκησεν. ἀλλὰ ταῦτα μὲν ὕστερον ἐγένετο.

207Heykelin dikilmesine dair mektup yazıldı; hem de gelişigüzel değil, güvenlik için akla gelebilecek her şey düşünülerek. Gaius, mektubu da kendisine yazdığı bütün Suriye valisi Petronius'a, doğu krallarının ve kavimlerinin nehri geçmesini önlemek için Fırat kıyısında nöbet tutan ordunun yarısını alıp heykele eşlik ettirerek Yahudiye'ye götürmesini emrediyordu. Bu, dikiliş törenini görkemli kılmak için değil, karşı çıkan olursa onu derhâl ortadan kaldırmak içindi.

207

Ἡ δὲ περὶ τῆς ἀναθέσεως τοῦ ἀνδριάντος ἐπιστολὴ γράφεται, καὶ οὐχ ἁπλῶς ἀλλ’ ὡς οἷόν τε ἦν περιεσκεμμένως εἰς ἀσφάλειαν. κελεύει γὰρ Πετρωνίῳ τῷ τῆς Συρίας ἁπάσης ὑπάρχῳ, πρὸς ὃν καὶ τὴν ἐπιστολὴν ἐγεγράφει, τῆς παρ’ Εὐφράτῃ στρατιᾶς, ἣ τὴν διάβασιν τῶν ἑῴων βασιλέων καὶ ἐθνῶν παρεφύλαττε, τὴν ἡμίσειαν ἄγειν ἐπὶ τῆς Ἰουδαίας τὸν ἀνδριάντα παραπέμψουσαν, οὐχ ἵνα σεμνοποιήσῃ τὴν ἀνάθεσιν, ἀλλ’ ἵνα, εἰ διακωλύοι τις, εὐθὺς ἀπόληται.

208Ne diyorsun efendim? Onların buna katlanmayacaklarını, kanunlarını kalkan gibi koruyacaklarını, atalarının âdetleri uğruna canlarını vermeye hazır olduklarını önceden bildiğin hâlde savaş mı çıkarıyorsun? Çünkü mabede el uzatıp ona bir yenilik getirmeye, bunun nelere yol açacağını bilmediğinden kalkışmış gibi görünmüyorsun. Gelecek olanları şimdiden olmuşçasına, olacakları hâlihazırda yaşanıyormuşçasına önceden iyice öğrenmişsin; orduyu da bunun için içeri sokmayı buyurdun ki heykel ilk olarak lanetli kurbanlarla, zavallı erkeklerin ve kadınların boğazlanmasıyla kutsansın.

208

τί λέγεις, ὦ δέσποτα; προειληφὼς οὐκ ἀνεξομένους, ἀλλ’ ὑπερασπιοῦντας τοῦ νόμου καὶ προαποθανουμένους τῶν πατρίων πολεμοποιεῖς; οὐ γὰρ ἔοικας δι’ ἄγνοιαν ὧν εἰκὸς ἦν ἀποβήσεσθαι τοῦ περὶ τὸ ἱερὸν ἅψασθαι νεωτερισμοῦ, προμαθὼν δὲ ἀκριβῶς τὰ μέλλοντα ὡς ἤδη παρόντα καὶ τὰ γενησόμενα ὡς χειριζόμενα τὴν στρατιὰν εἰσάγειν προσέταξας, ἵνα θυσίαις ἐναγέσι πρώταις καθιερωθῇ τὸ ἀφίδρυμα, σφαγαῖς ἀθλίων ἀνδρῶν ὁμοῦ καὶ γυναικῶν.

209Petronius kendisine yazılanları okuyunca çaresiz kaldı. Korkudan karşı çıkamıyordu; çünkü Gaius'un öfkesinin yalnız emredileni yapmayanlara değil, onu hemen yapmayanlara karşı da dayanılmaz olduğunu biliyordu. İşe kolayca girişemiyordu da; çünkü biliyordu ki o insanlar, mümkün olsa, yasaklanmış bir şeyin yapılmasına göz yummaktansa bir kez değil bin kez ölmeye katlanırlardı.

209

ὁ μὲν οὖν Πετρώνιος τὰ ἐπισταλέντα διαναγνοὺς ἐν ἀμηχάνοις ἦν, οὔτε ἐναντιοῦσθαι δυνάμενος διὰ φόβον — ᾔδει γὰρ ἀφόρητον οὐ μόνον κατὰ τῶν τὰ κελευσθέντα μὴ πραξάντων, ἀλλὰ καὶ κατὰ τῶν μὴ εὐθύς — οὔτε ἐγχειρεῖν εὐμαρῶς· ᾔδει γὰρ ἀνθ’ ἑνὸς θανάτου μυρίους ἄν, εἴπερ δυνατὸν ἦν, ἐθελήσοντας ὑπομεῖναι μᾶλλον ἢ περιιδεῖν τι τῶν ἀπειρημένων δρώμενον.

210Bütün insanlar kendi âdetlerini korur, ama Yahudi milleti bunu herkesten çok yapar. Kanunlarının Tanrı tarafından bildirilmiş sözler olduğuna inanırlar; ilk yaşlarından beri bu dersle terbiye edildikleri için de buyrulan şeylerin suretlerini psykhēlerinde kutsal birer tasvir gibi taşırlar.

210

ἅπαντες γὰρ ἄνθρωποι φυλακτικοὶ τῶν ἰδίων ἐθῶν εἰσι, διαφερόντως δὲ τὸ Ἰουδαίων ἔθνος· θεόχρηστα γὰρ λόγια τοὺς νόμους εἶναι ὑπολαμβάνοντες καὶ τοῦτο ἐκ πρώτης ἡλικίας τὸ μάθημα παιδευθέντες ἐν ταῖς ψυχαῖς ἀγαλματοφοροῦσι τὰς τῶν διατεταγμένων εἰκόνας·

211Sonra bunların açık seçik izlerini ve biçimlerini akıllarında durmadan seyreder, onlara hayran kalırlar. Bu kanunlara saygı gösteren yabancıları kendi vatandaşlarından aşağı tutmadan benimserler; onları ortadan kaldırmaya çalışanlardan ya da onlarla alay edenlerden ise en amansız düşmanlarından nefret eder gibi nefret ederler. Buyrulan her şeyin önünde öyle bir saygıyla titrerler ki insanlar arasındaki bütün talihi ya da saadeti, adına ne denirse, en küçük bir çiğnemeye karşılık asla değişmezler.

211

εἶτα ἐναργεῖς τύπους καὶ μορφὰς αὐτῶν καθορῶντες ἀεὶ τοῖς λογισμοῖς αὑτῶν τεθήπασι· καὶ τοὺς μὲν τιμητικῶς ἔχοντας ἀλλοφύλους αὐτῶν οὐχ ἧττον τῶν ἰδίων ἀποδέχονται πολιτῶν, τοῖς δὲ ἢ καθαιροῦσιν ἢ χλευάζουσιν ὡς πολεμιωτάτοις ἀπέχθονται· καὶ πεφρίκασι μὲν ἕκαστον τῶν διηγορευμένων οὕτως, ὡς ἅπασαν τὴν παρ’ ἀνθρώποις εἴτε εὐτυχίαν εἴτε εὐδαιμονίαν χρὴ καλεῖν μηδέποτ’ ἂν ὑπὲρ παραβάσεως καὶ τοῦ τυχόντος ἂν ὑπαλλάξασθαι.

212Mabede gösterdikleri özen ise hepsinde bambaşka ve olağanüstü büyüktür. Bunun en güçlü kanıtı şudur: Kendi milletinden olmayıp iç avlulara girenler için affı olmayan bir ölüm cezası konmuştur; oysa dış avlulara her yerden gelen herkesi kabul ederler.

212

περιττοτέρα δὲ καὶ ἐξαίρετός ἐστιν αὐτοῖς ἅπασιν ἡ περὶ τὸ ἱερὸν σπουδή. τεκμήριον δὲ μέγιστον· θάνατος ἀπαραίτητος ὥρισται κατὰ τῶν εἰς τοὺς ἐντὸς περιβόλους παρελθόντων — δέχονται γὰρ εἰς τοὺς ἐξωτέρω τοὺς πανταχόθεν πάντας — τῶν οὐχ ὁμοεθνῶν.

213Petronius bunları göz önünde tuttuğundan işe girişmekte ağır davrandı; ne büyük bir cüretin işlenmek üzere olduğunu düşünüyordu. Psykhēsindeki bütün düşünceleri bir meclise çağırır gibi toplayıp her birinin görüşünü yokladı ve hepsinin, baştan beri kutsanmış olan hiçbir şeye dokunulmaması gerektiğinde birleştiğini gördü. Önce, tabiatça adil ve dindarca olan bunu gerektirdiği için; sonra da tepede asılı duran tehlike yüzünden: Bu tehlike yalnız Tanrı'dan değil, hakarete uğrayanlardan da gelecekti.

213

εἰς δὴ ταῦτα ἀφορῶν ὁ Πετρώνιος βραδὺς ἦν ἐγχειρητής, ὅσον τόλμημα μεγαλουργεῖται σκεπτόμενος, καὶ συγκαλέσας ὡς ἐν συνεδρίῳ τοὺς τῆς ψυχῆς ἅπαντας λογισμοὺς τὴν ἑκάστου γνώμην διηρεύνα καὶ πάντας εὕρισκεν ὁμογνωμονοῦντας περὶ τοῦ μηδὲν κινεῖν τῶν ἐξ ἀρχῆς καθωσιωμένων, πρῶτον διὰ τὸ φύσει δίκαιον καὶ εὐσεβές, ἔπειτα διὰ τὸν ἐπικρεμάμενον κίνδυνον, οὐκ ἐκ θεοῦ μόνον ἀλλὰ καὶ τῶν ἐπηρεαζομένων.

214Aklına bu milletin ne kadar kalabalık olduğu da geldi. Öteki milletlerin her biri yalnız kendisine ayrılmış tek bir ülkenin sınırları içinde yaşar; bu millet ise öyle değildir, onu neredeyse bütün dünya barındırır diyebilirim. Bütün kıtalara ve adalara yayılmıştır; öyle ki yerli halklardan pek de az görünmez.

214

ἔννοιά τε αὐτὸν εἰσῄει τοῦ ἔθνους, ὅσον ἐστὶν ἐν πολυανθρωπίᾳ, ὅπερ οὐκ ἐδέξατο καθάπερ τῶν ἄλλων ἕκαστον μιᾶς χώρας τῆς ἀποκεκληρωμένης αὐτῷ μόνῳ περίβολος, ἀλλ’ ὀλίγου δέω φάναι πᾶσα ἡ οἰκουμένη· κέχυται γὰρ ἀνά τε τὰς ἠπείρους καὶ νήσους ἁπάσας, ὡς τῶν αὐθιγενῶν μὴ πολλῷ τινι δοκεῖν ἐλαττοῦσθαι.

215Bu kadar on binlerce insanı düşman edinmek en tehlikeli şey değil midir? Hele her yerdekiler anlaşıp ortak savunmaya kalkarsa (Allah göstermesin!), karşı konulamaz bir şey çıkar ortaya. Üstelik Yahudiye'de oturanların kendileri de hem sayısızdır, hem bedence pek güçlü, psykhēce pek yüreklidir; atalarının âdetleri uğruna ölmeyi seçecek kadar yüce gönüllüdürler. Onları kötüleyenlerden bazıları buna barbarca bir gurur diyebilir; ama gerçekte bu, özgür ve soylu bir gururdur.

215

τοσαύτας μυριάδας ἐφέλκεσθαι πολεμίων ἆρ’ οὐ σφαλερώτατον; ἀλλὰ μήποτε γένοιτο συμφρονήσαντας τοὺς ἑκασταχοῦ πρὸς ἄμυναν ἐλθεῖν· ἄμαχόν τι συμβήσεται χρῆμα· δίχα τοῦ καὶ τοὺς τὴν Ἰουδαίαν κατοικοῦντας ἀπείρους τε εἶναι τὸ πλῆθος καὶ τὰ σώματα γενναιοτάτους καὶ τὰς ψυχὰς εὐτολμοτάτους καὶ προαποθνῄσκειν αἱρουμένους τῶν πατρίων ὑπὸ φρονήματος, ὡς μὲν ἔνιοι τῶν διαβαλλόντων εἴποιεν ἄν, βαρβαρικοῦ, ὡς δὲ ἔχει τἀληθές, ἐλευθερίου καὶ εὐγενοῦς.

216Fırat'ın ötesindeki kuvvetler de onu korkutuyordu. Babil'in ve başka birçok satraplığın Yahudilerle dolu olduğunu yalnız duyarak değil, tecrübeyle de biliyordu. Çünkü her yıl, turfanda sunulardan toplanmış bol altın ve gümüşü mabede götürmek üzere kutsal elçiler yola çıkarılır. Bunlar geçilmesi güç, izi belirsiz, sonu gelmez yolları aşarlar; ama onları ana yol sayarlar, çünkü kendilerini dindarlığa götürdüğüne inanırlar.

216

ἐφόβουν δὲ αὐτὸν καὶ αἱ πέραν Εὐφράτου δυνάμεις· ᾔδει γὰρ Βαβυλῶνα καὶ πολλὰς ἄλλας τῶν σατραπειῶν ὑπὸ Ἰουδαίων κατεχομένας, οὐκ ἀκοῇ μόνον ἀλλὰ καὶ πείρᾳ· καθ’ ἕκαστον γὰρ ἐνιαυτὸν ἱεροπομποὶ στέλλονται χρυσὸν καὶ ἄργυρον πλεῖστον κομίζοντες εἰς τὸ ἱερὸν τὸν ἀθροισθέντα ἐκ τῶν ἀπαρχῶν, δυσβάτους καὶ ἀτριβεῖς καὶ ἀνηνύτους ὁδοὺς περαιούμενοι, ἃς λεωφόρους εἶναι νομίζουσιν, ὅτι πρὸς εὐσέβειαν ἄγειν δοκοῦσι.

217Bu yüzden haklı olarak dehşete düşmüştü: Ya bu insanlar heykelin dikilmesi gibi görülmemiş bir işi duyup ansızın üstüne gelirler ve biri bir yandan, öteki öbür yandan kuşatıp halka kurarak, birleşip aradaki sıkışanların başına korkunç işler açarlarsa? Bu düşüncelerle işi yokuşa sürdü.

217

περιδεὴς οὖν ὡς εἰκὸς ἦν, μὴ πυθόμενοι τὴν καινουργουμένην ἀνάθεσιν ἐπιφοιτήσωσιν ἐξαίφνης καὶ περίσχωσιν, οἱ μὲν ἔνθεν οἱ δὲ ἔνθεν, κύκλος γενόμενοι, καὶ συνάψαντες ἀλλήλοις τοὺς ἐναποληφθέντας μέσους δεινὰ ἐργάσωνται. τοιούτοις μὲν λογισμοῖς χρώμενος ἀπώκνει.

218Öte yandan, karşıt düşünceler onu yeniden öbür yana çekiyordu. “Bu, bir efendinin emridir,” diyordu, “hem de genç bir efendinin. O, ne isterse yararlı sayar ve bir kez karar verdiğinin, en zararlı, kavga ve kibirle dolu bir şey de olsa, yerine getirilmesini ister. Ne de olsa insanlığın üstünden atlayıp kendini artık tanrıların arasına yazıyor. Karşı çıksam da, boyun eğsem de başımın üstünde can tehlikesi asılı duruyor. Boyun eğersem, savaşla birlikte gelir; ama belki o zaman bile belirsizdir, her hâlükârda gerçekleşmeyebilir. Karşı çıkarsam, Gaius'tan gelecek tehlike kaçınılmaz ve kesindir.”

218

πάλιν δὲ ὑπὸ τῶν ἐναντίων ἀνθείλκετο, „δεσπότου“ λέγων „ἡ πρόσταξίς ἐστι καὶ νέου καὶ ὅ τι ἂν βουληθῇ τοῦτο συμφέρον κρίνοντος καὶ τὸ γνωσθὲν ἅπαξ ἐπιτελεσθῆναι, κἂν ἀλυσιτελέστατον ᾖ καὶ φιλονεικίας καὶ ἀλαζονείας γέμον, ὅς γε καὶ ὑπερπηδήσας τὸν ἄνθρωπον ἐν θεοῖς ἤδη γράφει ἑαυτόν. ἐπικρέμαται δή μοι κίνδυνος ὁ περὶ ψυχῆς καὶ ἐναντιωθέντι καὶ εἴξαντι, ἀλλ’ εἴξαντι μὲν μετὰ πολέμου καὶ τάχα ἀμφίβολος καὶ οὐ πάντως ἀποβησόμενος, ἐναντιωθέντι δὲ ἀπαραίτητος καὶ ὁμολογούμενος ἐκ Γαΐου.“

219Suriye'nin işlerini onunla birlikte yöneten Romalıların çoğu da bu görüşü destekliyordu. Çünkü emredilenin yapılmamasından ortak sorumlu tutulacakları için Gaius'un öfkesinin ve cezalarının önce kendi üzerlerine yöneleceğini biliyorlardı.

219

συνελάμβανον δὲ τῇ γνώμῃ ταύτῃ πολλοὶ τῶν συνδιεπόντων τὰ κατὰ Συρίαν αὐτῷ Ῥωμαίων, εἰδότες ὅτι καὶ ἐπ’ αὐτοὺς πρώτους αἱ ἀπὸ Γαΐου χωρήσουσιν ὀργαὶ καὶ τιμωρίαι ὡς συναιτίους τοῦ τὸ κελευσθὲν μὴ γενέσθαι.

220Heykelin yapılması ise meseleyi daha dikkatle düşünmek için bir soluklanma fırsatı verdi. Çünkü Gaius onu ne Roma'dan göndermişti — bunda, haksızlığa uğrayanların üzerine elini görünmeden uzatan Tanrı'nın inayeti olduğu kanısındayım — ne de Suriye'de en iyisi sayılan heykeli alıp oraya taşımayı emretmişti. Öyle olsaydı, kanunsuzluk ne kadar hızlı işlenirse savaş da o kadar hızlı alevlenirdi.

220

παρέσχε δὲ εἰς ἀκριβεστέραν σκέψιν ἀναχώρησιν ἡ κατασκευὴ τοῦ ἀνδριάντος· οὔτε γὰρ ἀπὸ τῆς Ῥώμης διεπέμψατο — θεοῦ μοι προνοίᾳ δοκῶ τὴν χεῖρα τῶν ἀδικουμένων ἀφανῶς ὑπερέχοντος — οὔτε τῶν κατὰ Συρίαν ὅστις ἂν ἄριστος εἶναι δοκιμασθῇ μετακομίζειν προσέταξεν, ἐπεὶ κἂν τῷ τάχει τῆς παρανομίας ταχὺς ἐξήφθη ὁ πόλεμος.

221Böylece Petronius neyin yararlı olduğunu düşünüp taşınmak için zaman buldu; çünkü ani ve büyük olaylar bir anda üstüne çöktüğünde insanın aklını kırıp geçirir. Heykelin komşu ülkelerden birinde yapılmasını emretti.

221

καιρὸν οὖν σχὼν εἰς τὴν τοῦ συμφέροντος διάσκεψιν — τὰ γὰρ αἰφνίδια καὶ μεγάλα, ὅταν ἀθρόα προσπέσῃ, κατακλᾷ τὸν λογισμόν — προστάττει τὴν κατασκευὴν ἔν τινι τῶν ὁμόρων ποιεῖσθαι.

222Petronius Fenike'deki ustaların en yeteneklilerini çağırtıp malzemeyi onlara verdi; onlar da işi Sidon'da yapmaya koyuldular. Yahudilerin ileri gelenlerini, kâhinleri ve yöneticileri de çağırttı. Hem Gaius'un buyruklarını bildirmek, hem de onlara efendinin emrettiklerine katlanmalarını ve başlarına gelebilecek felaketleri gözlerinin önüne getirmelerini öğütlemek istiyordu: Suriye'deki askerî kuvvetlerin en savaşçı birlikleri hazır bekliyor, bütün ülkeyi ölülerle döşeyeceklerdi.

222

μεταπεμψάμενος οὖν ὁ Πετρώνιος δημιουργοὺς τῶν ἐν Φοινίκῃ τοὺς φρονιμωτάτους δίδωσι τὴν ὕλην· οἱ δὲ ἐν Σιδῶνι εἰργάζοντο. μεταπέμπεται δὲ καὶ τοὺς ἐν τέλει τῶν Ἰουδαίων ἱερεῖς τε καὶ ἄρχοντας, ἅμα μὲν δηλώσων τὰ ἀπὸ Γαΐου, ἅμα δὲ καὶ συμβουλεύσων ἀνέχεσθαι τῶν ὑπὸ τοῦ δεσπότου προσταττομένων καὶ τὰ δεινὰ πρὸ ὀφθαλμῶν λαμβάνειν· εὐτρεπεῖς γὰρ εἶναι τῶν κατὰ Συρίαν στρατιωτικῶν δυνάμεων τὰς μαχιμωτέρας, αἳ πᾶσαν τὴν χώραν καταστορέσουσι νεκρῶν.

223Önce bunları yumuşatırsa onlar aracılığıyla bütün öteki halka da karşı koymamayı öğretebileceğini sanıyordu; ama beklenebileceği gibi yanıldı. Anlatılanlara göre adamlar ilk sözlerle sarsılmışlar, bu alışılmadık felaketi dinler dinlemez donakalmışlar. Ağızları açık kalmış, gözlerinden pınar gibi sel sel yaş boşanmış; sakallarını ve saçlarını yolarak şöyle demişler:

223

ᾤετο γάρ, εἰ προμαλάξειε τούτους, δυνήσεσθαι δι’ αὐτῶν καὶ τὴν ἄλλην πληθὺν ἅπασαν ἀναδιδάξαι μὴ ἐναντιοῦσθαι· γνώμης δέ, ὡς εἰκός, διημάρτανε. πληχθέντας γάρ φασιν ὑπὸ τῶν πρώτων ῥημάτων εὐθὺς αὐτοὺς ἀήθους κακοῦ διηγήσει καταπαγῆναι καὶ ἀχανεῖς γενομένους φοράν τινα δακρύων ὥσπερ ἀπὸ πηγῶν ἀθρόαν ἐκχεῖν, τὰ γένεια καὶ τὰς τρίχας τῆς κεφαλῆς τίλλοντας καὶ τοιαῦτα ἐπιλέγοντας·

224“Biz ne talihli insanlarmışız ki bu kadar uzun yaşadık: atalarımızdan hiçbirinin görmediğini görelim diye! Hangi gözlerle? Böyle bir kötülüğü, görülmemesi gereken bu manzarayı, duyulması da düşünülmesi de günah olan bu şeyi görmektense o gözler, zavallı psykhēmiz ve acı dolu ömrümüzle birlikte, önce oyulsun daha iyi.”

224

„πολλὰ εἰσηνέγκαμεν εἰς εὐγήρω βίον οἱ λίαν εὐτυχεῖς, ἵνα ὃ μηδεὶς πώποτε εἶδε τῶν προγόνων ἡμεῖς θεασώμεθα· τίσιν ὀφθαλμοῖς; ἐκκοπήσονται πρότερον μετὰ τῆς ἀθλίας ψυχῆς καὶ τῆς ἐπωδύνου ζωῆς ἢ τοιοῦτον ὄψονται κακόν, ἀθέατον θέαν, ἣν οὔτε ἀκοῦσαι θέμις οὔτε νοῆσαι.“

225Onlar böyle ağıt yakıyordu. Kutsal şehirdeki ve ülkenin geri kalanındaki halk ise olup biteni öğrenince, sanki tek bir parolayla, ortak acının verdiği parolayla düzene girmişçesine topluca yola çıktı. Şehirleri, köyleri, evleri boş bırakıp tek bir hamleyle Fenike'ye doğru koştular; çünkü Petronius o sırada oradaydı.

225

Καὶ οἱ μὲν τοιαῦτα ὠλοφύροντο. πυθόμενοι δὲ οἱ κατὰ τὴν ἱερόπολιν καὶ τὴν ἄλλην χώραν τὸ κινούμενον, ὥσπερ ἀφ’ ἑνὸς συνθήματος συνταξάμενοι, τοῦ κοινοῦ πάθους τὸ σύνθημα δόντος, ἐξεληλύθεσαν ἀθρόοι καὶ κενὰς τὰς πόλεις καὶ κώμας καὶ οἰκίας ἀπολιπόντες μιᾷ ῥύμῃ συνέτεινον εἰς Φοινίκην· ἐκεῖ γὰρ ὢν ἐτύγχανεν ὁ Πετρώνιος.

226Petronius'un adamlarından bazıları sayısız bir kalabalığın akın ettiğini görünce, savaş çıkacağını sanarak onu tedbir alsın diye uyarmaya koştular. Onlar daha anlatırken, Petronius'un yanında koruma yokken, Yahudilerin kalabalığı birden bir bulut gibi çöküp bütün Fenike'yi kapladı; milletin ne kadar kalabalık olduğunu bilmeyenleri dehşete düşürdü.

226

ἰδόντες δὲ τῶν Πετρωνίου τινὲς ὄχλον ἀμύθητον φερόμενον ἐβοηδρόμουν ἀπαγγέλλοντες, ἵνα φυλάττηται, πόλεμον προσδοκήσαντες. ἔτι δὲ διηγουμένων, ὁ μὲν ἀφρούρητος ἦν, ἡ δὲ τῶν Ἰουδαίων πληθὺς ἐξαπιναίως ὥσπερ νέφος ἐπιστᾶσα πᾶσαν Φοινίκην ἐπέσχε, κατάπληξιν τοῖς οὐκ εἰδόσι τὴν τοῦ ἔθνους πολυανθρωπίαν ἐργασαμένη.

227Önce gözyaşları ve göğüs dövmelerle öyle büyük bir çığlık koptu ki orada bulunanların kulakları bile bu büyüklüğü almıyordu. Kalabalık sustuğunda bile ses dinmedi, susmuşların arasında hâlâ çınlıyordu. Ardından, o anın gerektirdiği yaklaşmalar ve yakarışlar geldi; çünkü insana o anda ne yapacağını felaketler kendileri öğretir. Kalabalık altı bölüğe ayrılmıştı: yaşlı erkekler, gençler, çocuklar; ayrıca kendi sıralarında yaşlı kadınlar, olgun yaştaki kadınlar ve genç kızlar.

227

καὶ βοὴ μὲν τοσαύτη τὸ πρῶτον ἤρθη μετὰ κλαυθμῶν καὶ στερνοτυπιῶν, ὡς ἂν μηδὲ τὰς ἀκοὰς τῶν παρόντων χωρεῖν τὸ μέγεθος· οὐδὲ γὰρ ἐπαύσατο παυσαμένων, ἀλλ’ ἡσυχασάντων ἔτι συνήχει. ἔπειτα πρόσοδοι καὶ δεήσεις, οἵας ὁ καιρὸς ὑπέβαλλε· διδάσκαλοι γὰρ τοῦ παρόντος αὐταὶ αἱ συμφοραί. εἰς τάξεις δὲ ἓξ διενεμήθησαν, πρεσβυτῶν, νέων, παίδων, πάλιν ἐν μέρει πρεσβυτίδων, γυναικῶν τῶν ἐν ἡλικίᾳ, παρθένων.

228Petronius uzaktan görününce bütün bölükler sanki emir almışçasına yere kapandı, yakarışlarla birlikte ağıt gibi bir feryat kopardı. Petronius kalkıp yaklaşmalarını söyleyince güçlükle ayağa kalktılar; başlarına bol toprak serpmiş, gözyaşlarına boğulmuş hâlde, iki ellerini de kolları bağlıymış gibi arkalarına götürerek yaklaştılar.

228

ἐπεὶ δὲ ὁ Πετρώνιος ἐξ ἀπόπτου κατεφάνη, πᾶσαι αἱ τάξεις καθάπερ κελευσθεῖσαι προσπίπτουσιν εἰς ἔδαφος ὀλολυγὴν θρηνώδη τινὰ μεθ’ ἱκετηριῶν ἀφιεῖσαι. παραινέσαντος δὲ ἀνίστασθαι καὶ προσελθεῖν ἐγγυτέρω, μόλις ἀνίσταντο καὶ καταχεάμενοι πολλὴν κόνιν καὶ ῥεόμενοι δακρύοις, τὰς χεῖρας ἀμφοτέρας εἰς τοὐπίσω περιαγαγόντες τρόπον ἐξηγκωνισμένων, προσῄεσαν.

229Sonra ihtiyarlar meclisi ayağa kalkıp şöyle konuştu: “Gördüğün gibi silahsızız; ama bazıları gelişimizi düşman gelişiymiş gibi suçluyor. Tabiatın her birimize savunma için verdiği uzuvları, ellerimizi, hiçbir şey yapamayacakları yere, arkamıza çevirdik; bedenlerimizi öldürmek isteyenlerin rahatça nişan alacağı bir hedef olarak sunuyoruz.

229

εἶτα ἡ γερουσία καταστᾶσα τοιάδε ἔλεξεν· „ἄοπλοι μέν ⟨ἐσμεν⟩, ὡς ὁρᾷς, παραγενομένους δὲ αἰτιῶνταί τινες ὡς πολεμίους. ἃ δὲ ἡ φύσις ἑκάστῳ προσένειμεν ἀμυντήρια μέρη, χεῖρας, ἀπεστρόφαμεν, ἔνθα μηδὲν ἐργάσασθαι δύνανται, παρέχοντες αὑτῶν τὰ σώματα πρὸς εὐσκόπους τοῖς θέλουσιν ἀποκτεῖναι βολάς.

230Karılarımızı, çocuklarımızı, bütün soyumuzu sana getirdik; evde kimseyi bırakmadan, senin aracılığınla Gaius'un ayaklarına kapandık. Ya hepimizi kurtarın, ya da hepimizi topyekûn yok edin. Petronius, biz hem tabiatımızla hem prohairesimizle barışsever insanlarız; çocuk yetiştirmek için harcadığımız emek de bize başından beri bu yaşayış tarzını öğretti.

230

γυναῖκας καὶ τέκνα καὶ γενεὰς ἐπηγαγόμεθά σοι καὶ διὰ σοῦ προσεπέσομεν Γαΐῳ μηδένα οἴκοι καταλιπόντες, ἵνα ἢ περισώσητε πάντας ἢ πάντας πανωλεθρίᾳ διαφθείρητε. Πετρώνιε, καὶ τὰς φύσεις ἐσμὲν εἰρηνικοὶ καὶ τὴν προαίρεσιν, καὶ αἱ διὰ παιδοτροφίαν φιλεργίαι τοῦτο ἡμᾶς ἐξ ἀρχῆς ἐπαίδευσαν τὸ ἐπιτήδευμα.

231Gaius hükümdarlığı devraldığında Suriye'deki herkesten önce biz sevindik. O sırada, görevini devraldığın Vitellius bizim şehrimizde bulunuyordu; bu konudaki mektup ona getirildi ve müjdeli haber bizim şehrimizden öteki şehirlere koştu.

231

Γαΐῳ παραλαβόντι τὴν ἡγεμονίαν πρῶτοι τῶν κατὰ Συρίαν ἁπάντων ἡμεῖς συνήσθημεν, Οὐιτελλίου τότε, παρ’ οὗ διεδέξω τὴν ἐπιτροπήν, ἐν τῇ πόλει διατρίβοντος, ᾧ τὰ περὶ τούτων ἐκομίσθη γράμματα, καὶ ἀπὸ τῆς ἡμετέρας πόλεως εὐαγγελιουμένη πρὸς τὰς ἄλλας ἔδραμεν ἡ φήμη.

232Gaius'un hükümdarlığı için kurbanları ilk kabul eden bizim mabedimiz oldu; şimdi de atalarımızdan kalan ibadetin ilk ondan, hatta yalnız ondan alınması için mi? Şehirlerimizi bırakıyoruz, evlerimizden ve mülklerimizden vazgeçiyoruz; eşyamızı, paramızı, değerli emanetlerimizi, ganimet olarak alınabilecek her şeyi isteyerek getireceğiz. Bunları vermiş değil, almış sayacağız.

232

πρῶτον τὸ ἡμέτερον ἱερὸν ἐδέξατο τὰς ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς Γαΐου θυσίας, ἵνα πρῶτον ἢ καὶ μόνον ἀφαιρεθῇ τῆς θρησκείας τὸ πάτριον; ἐξιστάμεθα τῶν πόλεων, παραχωροῦμεν τῶν οἰκιῶν καὶ κτημάτων, ἔπιπλα καὶ χρήματα καὶ κειμήλια καὶ τὴν ἄλλην ἅπασαν λείαν εἰσοίσομεν ἑκόντες· λαμβάνειν, οὐ διδόναι, ταῦτα νομιοῦμεν.

233Hepsine karşılık tek bir şey istiyoruz: Mabette hiçbir yenilik yapılmasın; onu dedelerimizden ve atalarımızdan nasıl teslim aldıysak öyle korunsun. Eğer seni ikna edemezsek kendimizi ölüme teslim ediyoruz; ta ki yaşayıp da ölümden beter bir kötülüğe tanık olmayalım. Duyduğumuza göre, heykelin dikilmesine karşı koyarsak bize karşı piyade ve süvari kuvvetleri hazırlanmış. Köle olup da efendisine karşı gelecek kadar aklını yitirmiş kimse yoktur. Boğazlarımızı seve seve, hazır bir şekilde uzatıyoruz. Öldürsünler, kurban etsinler, savaşsız ve kan dökmeden etimizi paylaşsınlar; galiplerin yaptığı her şeyi yapsınlar. Ama ordu ne işe yarar?

233

ἓν ἀντὶ πάντων αἰτούμεθα, μηδὲν ἐν τῷ ἱερῷ γενέσθαι νεώτερον, ἀλλὰ φυλαχθῆναι τοιοῦτον, οἷον παρὰ τῶν πάππων καὶ προγόνων παρελάβομεν. εἰ δὲ μὴ πείθομεν, παραδίδομεν ἑαυτοὺς εἰς ἀπώλειαν, ἵνα μὴ ζῶντες ἐπίδωμεν θανάτου χεῖρον κακόν. πυνθανόμεθα πεζὰς καὶ ἱππικὰς δυνάμεις εὐτρεπίσθαι καθ’ ἡμῶν, εἰ πρὸς τὴν ἀνάθεσιν ἀντιβαίημεν. οὐδεὶς οὕτως μέμηνεν, ὡς δοῦλος ὢν ἐναντιοῦσθαι δεσπότῃ· παρέχομεν ἐν ἑτοίμῳ τὰς σφαγὰς ἄσμενοι, κτεινέτωσαν, ἱερευέτωσαν, κρεανομείτωσαν ἀμαχεὶ καὶ ἀναιμωτί, πάντα ὅσα κεκρατηκότων ἔργα δράτωσαν. τίς δὲ χρεία στρατιᾶς;

234Kurbanları biz kendimiz başlatacağız, biz güzel kâhinler: Karılarını mabede getirip adayacaklar karı katilleri olacak, kardeşlerini getirecekler kardeş katilleri, oğlanlarla kızları, o masum çağı getirecekler çocuk katilleri. Çünkü trajik felaketlere katlananlara trajik adlar yakışır.

234

αὐτοὶ κατάρξομεν τῶν θυμάτων οἱ καλοὶ ἱερεῖς, παραστησόμενοι τῷ ἱερῷ γυναῖκας οἱ γυναικοκτόνοι, ἀδελφοὺς καὶ ἀδελφὰς οἱ ἀδελφοκτόνοι, κούρους καὶ κόρας, τὴν ἄκακον ἡλικίαν, οἱ παιδοφόνται· τραγικῶν γὰρ ὀνομάτων δεῖ τοῖς τὰς τραγικὰς συμφορὰς ὑπομένουσιν.

235Sonra onların ortasında durup akrabalarımızın kanıyla yıkanacağız (Hades'e giderken temizlenenlerin yıkanması böyle olur), ardından kendimizi de onların üzerinde boğazlayıp kendi kanımızı onlarınkine katacağız.

235

εἶτ’ ἐν μέσοις στάντες καὶ λουσάμενοι τῷ συγγενικῷ αἵματι — τοιαῦτα γὰρ τὰ λουτρὰ τοῖς εἰς ᾅδου φαιδρυνομένοις — ἀνακερασόμεθα τὸ ἴδιον ἐπικατασφάξαντες αὑτούς.

236Biz öldükten sonra emir yerine gelsin. Tanrı bile bizi kınayamaz; çünkü ikisini birden gözetmiş olacağız: hem imparatora saygıyı, hem kutsanmış kanunlara bağlılığı. Bu da yaşanmaya değmez bir hayatı hor görüp ondan çekip gidersek olur.

236

ἀποθανόντων τὸ ἐπίταγμα γενέσθω· μέμψαιτ’ ἂν οὐδὲ θεὸς ἡμᾶς ἀμφοτέρων στοχαζομένους, καὶ τῆς πρὸς τὸν αὐτοκράτορα εὐλαβείας καὶ τῆς πρὸς τοὺς καθωσιωμένους νόμους ἀποδοχῆς· γενήσεται δὲ τοῦτο, ἐὰν ὑπεκστῶμεν ἀβιώτου βίου καταφρονήσαντες.

237Yunanistan'ın bilgelerinden aktarılmış çok eski bir rivayet duymuşuzdur: Onlar Gorgo'nun başının öyle bir gücü olduğunu söylerlermiş ki ona bakanlar hemen taşa, kayaya dönermiş. Bu bir masal uydurmasına benziyor; ama gerçeğini büyük, istenmedik, çaresi olmayan felaketler getirir. Efendinin öfkesi ölüme ya da ölüme yakın bir şeye yol açar.

237

ἀκοὴν ἐδεξάμεθα παλαιτάτην ὑπὸ τῶν κατὰ τὴν Ἑλλάδα λογίων παραδοθεῖσαν, οἳ τὴν τῆς Γοργόνος κεφαλὴν τοσαύτην ἔχειν δύναμιν ὡμολόγουν, ὥστε τοὺς προσιδόντας εὐθὺς λίθους καὶ πέτρους γίνεσθαι. τοῦτο μύθου μὲν πλάσμα ἔοικεν εἶναι, τὸ δ’ ἀληθὲς αἱ μεγάλαι καὶ ἀβούλητοι καὶ ἀνήκεστοι συντυχίαι ἐπιφέρουσιν. ὀργαὶ δεσπότου θάνατον ἀπεργάζονται ἢ παραπλήσιόν τι θανάτῳ.

238Allah göstermesin, ama heykelin mabede götürüldüğünü görseler, bizimkilerden bazılarının taşa dönmeyeceğini mi sanıyorsun? Eklemleri kaskatı kesilir, gözleri donar, kımıldayamaz hâle gelirler; bütün beden, birbiriyle bağlantılı her uzvunda tabiî hareketlerini yitirirdi.

238

νομίζεις, ὃ μήποτε γένοιτο, παραπεμπόμενον εἰ θεάσαιντό τινες τῶν ἡμετέρων εἰς τὸ ἱερὸν τὸν ἀνδριάντα, οὐκ ἂν εἰς πέτρους μεταβαλεῖν, παγέντων μὲν αὐτοῖς τῶν ἄρθρων, παγέντων δὲ τῶν ὀφθαλμῶν, ὡς μηδὲ κινηθῆναι δύνασθαι, ὅλου δὲ τοῦ σώματος τὰς φυσικὰς κινήσεις μεταβαλόντος καθ’ ἕκαστον τῶν ἐν τῇ κοινωνίᾳ μερῶν αὐτοῦ;

239Petronius, son bir ricada bulunacağız, en adil olanında: Emredileni yapmamak gerekir demiyoruz; yalnız yalvararak bir süre erteleme istiyoruz, ta ki bir elçilik heyeti seçip efendinin huzuruna çıkmak üzere gönderelim.

239

τελευταίαν δέησιν, ὦ Πετρώνιε, ποιησόμεθα δικαιοτάτην· οὔ φαμεν μὴ δεῖν τὰ κελευσθέντα δρᾶν, ἀλλ’ ἀναχώρησιν αἰτούμεθα προσικετεύοντες, ἵνα πρεσβείαν ἑλόμενοι πέμψωμεν τὴν ἐντευξομένην τῷ δεσπότῃ.

240Belki elçilikle onu ikna ederiz: ya Tanrı'nın onurundan söz ederek, ya yıkılmaması gereken kanunların korunmasını anlatarak, ya da dünyanın en uç köşelerindeki milletlere bile atalarının âdetleri bağışlanmışken bizim herkesten aşağı muamele görmememiz gerektiğini, ya da dedesiyle büyük dedesinin bütün özenle bizim âdetlerimizi onaylayıp mühürlemek için verdiği kararları hatırlatarak.

240

τάχα που πρεσβευσάμενοι πείσομεν, ἢ περὶ θεοῦ τιμῆς πως διεξελθόντες ἢ περὶ νομίμων ἀκαθαιρέτων φυλακῆς ἢ περὶ τοῦ μὴ πάντων καὶ τῶν ἐν ἐσχατιαῖς ἐθνῶν, οἷς τετήρηται τὰ πάτρια, ἔλαττον ἐνέγκασθαι ἢ περὶ ὧν ὁ πάππος αὐτοῦ καὶ πρόπαππος ἔγνωσαν ἐπισφραγιζόμενοι τὰ ἡμέτερα ἔθη μετὰ πάσης ἐπιμελείας.

241Belki bunları duyunca yumuşar. Büyüklerin kararları aynı kalmaz; öfkeyle alınanlar da çabucak gevşer. Hakkımızda iftiralar edildi; bırak da iftiraları düzeltelim. Yargılanmadan mahkûm olmak ağır bir şeydir.

241

ἴσως ταῦτα ἀκούων ἔσται μαλακώτερος· οὐκ ἐν ὁμοίῳ μένουσιν αἱ γνῶμαι τῶν μεγάλων, αἱ δὲ σὺν ὀργῇ καὶ τάχιστα κάμνουσι. διαβεβλήμεθα, τὰς διαβολὰς ἐπίτρεψον ἰάσασθαι· ἀκρίτους καταγνωσθῆναι χαλεπόν.

242Onu ikna edemezsek, şimdi yapmayı düşündüklerini yapmana artık ne engel olabilir? Biz elçiliğimizi yapmadan, kazanç için değil dindarlık için çırpınan bunca on binlerce insanın daha iyi umutlarını kesip atma. Gerçi bunu söylemekle hata ettik; çünkü insanlar için takvadan daha yararlı ne kazanç olabilir ki?”

242

ἐὰν δὲ μὴ πείσωμεν, τί λοιπὸν ἐμποδών ἐστιν [ἢ] ταῦτα ἃ καὶ νῦν διανοῇ πράττειν; ἕως οὐ πεπρεσβεύμεθα, μὴ ἀποκόψῃς τὰς ἀμείνους ἐλπίδας μυριάδων τοσούτων, αἷς οὐχ ὑπὲρ κέρδους ἀλλ’ ὑπὲρ εὐσεβείας ἐστὶν ἡ σπουδή. καίτοι γε ἡμάρτομεν τοῦτο εἰπόντες· τί γὰρ ἂν εἴη κέρδος λυσιτελέστερον ὁσιότητος ἀνθρώποις;“

243Bunları büyük bir ıstırap ve heyecan içinde, nefes nefese, kesik kesik soluyarak anlatıyorlardı; bütün uzuvlarından ter boşanıyor, gözyaşları dinmeden akıyordu. Öyle ki dinleyenler de onlarla birlikte acı duymaya başladı. Petronius da (çünkü tabiatı nazik ve yumuşaktı) söylenenlere ve gördüklerine kapıldı. Söylenenler ona son derece adil, gördüğü acılar ise yürek paralayıcı geldi.

243

Ταῦτα δὲ διεξῄεσαν ὑπ’ ἀγωνίας καὶ περιπαθήσεως ἄσθματι πολλῷ, κεκομμένῳ τῷ πνεύματι, ῥεόμενοι κατὰ τῶν μελῶν ἁπάντων ἱδρῶτι, μετὰ φορᾶς ἀπαύστων δακρύων, ὡς ἤδη συναλγεῖν τοὺς ἀκούοντας καὶ τὸν Πετρώνιον — ἦν γὰρ καὶ τὴν φύσιν εὐμενὴς καὶ ἥμερος — ὑπὸ τῶν λεχθέντων καὶ ὁρωμένων συνηρπάσθαι· ἐδόκει γὰρ αὐτῷ καὶ τὰ λεγόμενα εἶναι δικαιότατα καὶ οἰκτρά τις ἡ τῶν ὁρωμένων περιπάθησις.

244Danışmanlarıyla birlikte kalkıp çekildi ve ne yapılması gerektiğini görüştü. Kısa süre önce kesinlikle karşı çıkanların artık iki arada kaldığını, kararsız olanların ise çoğunlukla merhamete doğru meylettiğini gördü. Buna sevindi; gerçi başındaki adamın tabiatını ve öfkesinin ne kadar amansız olduğunu biliyordu.

244

ἐπεξαναστὰς δὲ μετὰ τῶν συνέδρων ἐβουλεύετο τὰ πρακτέα καὶ ἑώρα τοὺς μὲν πρὸ μικροῦ παντάπασιν ἐναντιουμένους ἐπαμφοτερίζοντας, τοὺς δὲ ἐνδοιαστὰς ἐπιρρέποντας ἤδη τῷ πλείονι μέρει πρὸς ἔλεον· ἐφ’ οἷς ἥδετο, καίτοι τὴν φύσιν εἰδὼς τοῦ προεστῶτος καὶ ὡς ἔστιν ἀπαραίτητος ὀργήν.

245Ama anlaşılan, kendisinde de Yahudi felsefesinin ve dindarlığının bazı kıvılcımları vardı. Bunları ya terbiyeye duyduğu ilgi yüzünden çok önceden öğrenmişti, ya Yahudilerin her şehirde kalabalık topluluklar hâlinde yaşadığı Asya ve Suriye bölgelerini yönettiğinden beri edinmişti; ya da psykhēsi, ciddiye değer şeylere karşı kendi kendine kulak veren, kendi kendine harekete geçen, kendi kendine öğrenen bir tabiatla böyle yaratılmıştı. Tanrı iyi insanlara iyi düşünceler fısıldar gibidir; bu düşüncelerle onlar başkalarına yararlı olurken kendileri de yarar görürler. Onun başına gelen de buydu. Neydi peki bu düşünceler?

245

ἀλλ’ εἶχέ τινα καὶ αὐτός, ὡς ἔοικεν, ἐναύσματα τῆς Ἰουδαϊκῆς φιλοσοφίας ἅμα καὶ εὐσεβείας, εἴτε καὶ πάλαι προμαθὼν ἕνεκα τῆς περὶ παιδείαν σπουδῆς εἴτε καὶ ἀφ’ οὗ τῶν χώρων ἐπετρόπευσεν, ἐν οἷς Ἰουδαῖοι καθ’ ἑκάστην πόλιν εἰσὶ παμπληθεῖς, Ἀσίας τε καὶ Συρίας, εἴτε καὶ τὴν ψυχὴν οὕτω διατεθεὶς αὐτηκόῳ καὶ αὐτοκελεύστῳ καὶ αὐτομαθεῖ τινι πρὸς τὰ σπουδῆς ἄξια φύσει. τοῖς δὲ ἀγαθοῖς ἀγαθὰς ὑπηχεῖν ἔοικε γνώμας ὁ θεός, δι’ ὧν ὠφελοῦντες ὠφεληθήσονται· ὅπερ κἀκείνῳ συνέβη. τίνες οὖν ἦσαν αἱ γνῶμαι;

246Ustaları sıkıştırmayacak, tersine, heykeli iyice işleyip sanatla yapmaya ikna edecekti; ün salmış örneklerden geri kalmamaya elden geldiğince özen göstersinler, bunun için de işi uzun zamana yaysınlar. Çünkü alelacele yapılan iş kısa kesilmeye yatkındır; emekle ve bilgiyle yapılan iş ise uzun zaman ister.

246

μὴ κατεπείγειν τοὺς δημιουργούς, ἀλλ’ ἀναπείθειν εὖ τετεχνιτευμένον ἀπεργάσασθαι τὸν ἀνδριάντα, στοχαζομένους καθ’ ὅσον ἂν οἷόν τε ᾖ μὴ ἀπολειφθῆναι τῶν διωνομασμένων ἀρχετύπων εἰς πλείονος χρόνου μῆκος, ἐπειδὴ τὰ μὲν αὐτοσχέδια φιλεῖ πως ἐπιτέμνεσθαι, τὰ δὲ σὺν πόνῳ καὶ ἐπιστήμῃ μῆκος χρόνων ἐπιζητεῖν.

247İstedikleri elçiliğe izin vermeyecekti; çünkü bu güvenli değildi. Ama meseleyi herkesin hükümdarı ve efendisine taşımak isteyenlere de karşı çıkmayacaktı. Kalabalığa ise ne evet diyecek ne hayır;

247

ἣν ᾐτήσαντο πρεσβείαν, οὐκ ἐπιτρέπειν· ἀσφαλὲς γὰρ οὐκ εἶναι. τοῖς βουλομένοις ἐπὶ τὸν πάντων ἡγεμόνα καὶ δεσπότην ἐκκαλεῖσθαι τὰ πράγματα μὴ ἐναντιοῦσθαι. τῷ πλήθει μήτε ὁμολογεῖν μήτε ἀρνεῖσθαι·

248çünkü ikisi de tehlikeliydi. Gaius'a yazacak, Yahudileri hiçbir şeyle suçlamayacak, ama yakarışlarını ve yalvarmalarını da olduğu gibi bildirmeyecekti. Heykelin dikilmesindeki gecikmeyi kısmen yapımın belli bir süre gerektirmesine, kısmen de mevsimin ertelemek için makul ve güçlü gerekçeler sunmasına bağlayacaktı; Gaius'un kendisi de bu gerekçelere, belki gönülden değilse bile, zorunlu olarak katılacaktı.

248

ἑκάτερον γὰρ φέρειν κίνδυνον. ἐπιστέλλειν Γαΐῳ μηδὲν μὲν τῶν Ἰουδαίων κατηγοροῦντα, μὴ δηλοῦντα δὲ ἐπ’ ἀληθείας τὰς ἱκετείας καὶ ἀντιβολίας αὐτῶν, καὶ τῆς περὶ τὴν ἀνάθεσιν βραδυτῆτος αἰτιᾶσθαι τὸ μέν τι τὴν κατασκευὴν χρόνου μεμετρημένου δεομένην, τὸ δέ τι καὶ τὸν καιρὸν διδόντα μεγάλας ἀφορμὰς εἰς ἀναβολὴν εὐλόγους, αἷς συναινέσειν οὐκ ἴσως ἀλλ’ ἀναγκαίως καὶ αὐτὸν Γάιον.

249Çünkü buğday ve öteki ekinlerin hasat zamanı tam gelmişti. Atalarının âdetlerinden umudu kesip hayatı hiçe sayan insanların ya tarlaları yağmalamasından ya da dağdaki ve ovadaki başak dolu ekinleri ateşe vermesinden korkulurdu. Hem ekilenlerin hem de ağaçlıkların verdiği ürünlerin daha özenle toplanabilmesi için de bunların korunması gerekiyordu.

249

ἐν ἀκμῇ μὲν γὰρ τὸν τοῦ σίτου καρπὸν εἶναι καὶ τῶν ἄλλων ὅσα σπαρτά, δεδιέναι δὲ μὴ κατ’ ἀπόγνωσιν τῶν πατρίων ἄνθρωποι καὶ τοῦ ζῆν καταφρονοῦντες ἢ δῃώσωσι τὰς ἀρούρας ἢ ἐμπρήσωσι τὴν σταχυηφόρον ὀρεινὴν καὶ πεδιάδα, φυλακῆς δὲ χρῄζειν εἰς ἐπιμελεστέραν τῶν καρπῶν συγκομιδήν, οὐ μόνον τῶν σπειρομένων ἀλλὰ καὶ ὧν ἡ δενδροφόρος παρέχει.

250Söylendiğine göre Gaius Mısır'daki İskenderiye'ye gitmeye karar vermişti. Ama o kadar büyük bir hükümdar açık denizden gitmeye razı olmazdı: hem tehlikeler yüzünden, hem kendisine eşlik edecek donanmanın büyüklüğü yüzünden, hem de sağlığına gösterdiği özen yüzünden. Bütün bunlar, Asya ve Suriye üzerinden kıyıyı dolaşan biri için kolayca sağlanırdı.

250

διεγνώκει μὲν γάρ, ὡς λόγος, πλεῖν εἰς Ἀλεξάνδρειαν τὴν πρὸς Αἰγύπτῳ, πελάγει δὲ οὐκ ἀξιώσει τοσοῦτος ἡγεμὼν διά τε τοὺς κινδύνους καὶ διὰ τὸ πλῆθος τοῦ παραπέμποντος στόλου καὶ ἅμα διὰ τὴν ἐπιμέλειαν τοῦ σώματος, ἃ δὴ πάντα γίνεται ῥᾳδίως τὸν δι’ Ἀσίας καὶ Συρίας κύκλον περαιουμένῳ·

251Çünkü böylece her gün hem denize açılabilir hem karaya çıkabilirdi; özellikle de yanında çoğunlukla yük gemileri değil savaş gemileri götüreceği için. Yük gemileri için açık deniz nasıl daha elverişliyse, savaş gemileri için de kıyı boyunca yolculuk öyledir.

251

δυνήσεται γὰρ καθ’ ἑκάστην ἡμέραν καὶ πλεῖν καὶ ἀποβαίνειν, καὶ μάλιστα τὰς πλείστας ναῦς ἐπαγόμενος μακράς, ἀλλ’ οὐχ ὁλκάδας, αἷς ὁ παρὰ γῆν πλοῦς ἀνυσιμώτερος, ὡς ταῖς φορτίσι διὰ πελάγους ἐστίν.

252Bu yüzden bütün Suriye şehirlerinde, özellikle kıyı şehirlerinde, hayvanlar için yem ve bol yiyecek hazırlanması gerekiyordu.

252

ἀναγκαῖον οὖν καὶ χιλὸν κτήνεσι καὶ τροφὰς ἀφθόνους ἐν ἁπάσαις ταῖς Συριακαῖς πόλεσιν εὐτρεπίσθαι, καὶ μάλιστα ταῖς παράλοις.

253Çünkü karadan da denizden de muazzam bir kalabalık gelecekti; yalnız Roma'nın ve İtalya'nın kendisinden yola çıkanlar değil, Suriye'ye kadar sıra sıra uzanan eyaletlerden peşine takılanlar da: bir kısmı yüksek mevkideki kişiler, bir kısmı askerler (süvariler, piyadeler, gemilerdekiler), bir kısmı da sayıca askerlerden aşağı kalmayan hizmetkârlar. Yalnız zorunlu ihtiyaçlara göre ölçülmüş değil, Gaius'un istediği o taşkın bolluğa da yetecek erzak gerekir. Bu mektubu okursa belki kızmamakla kalmayacak, ertelemeyi Yahudilerin hatırı için değil hasadın toplanması için yaptığımızı düşünüp öngörümüzü de takdir edecektir.”

253

ἀφίξεται γὰρ παμπληθὴς ὄχλος καὶ διὰ γῆς καὶ διὰ θαλάττης, οὐ μόνον ἀπ’ αὐτῆς Ῥώμης καὶ Ἰταλίας ἀναστάς, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῶν ἑξῆς ἄχρι Συρίας ἐπικρατειῶν ἐπηκολουθηκώς, ὁ μὲν τῶν ἐν τέλει, ὁ δὲ στρατιωτικός, ἱππέων, πεζῶν, τῶν ἐν ταῖς ναυσίν, ὁ δὲ οἰκετικὸς οὐκ ἀποδέων τοῦ στρατιωτικοῦ. δεῖ δὲ χορηγιῶν οὐ πρὸς τὰ ἀναγκαῖα συμμεμετρημένων αὐτὸ μόνον, ἀλλὰ καὶ πρὸς περιττὴν δαψίλειαν, ἣν ἐπιζητεῖ Γάιος. τούτοις ἐὰν ἐντύχῃ τοῖς γράμμασιν, ἴσως πρὸς τῷ μὴ δυσχερᾶναι καὶ τῆς προνοίας ἡμᾶς ἀποδέξεται ὡς ποιησαμένους τὴν ὑπέρθεσιν, οὐ χάριτι τῇ τῶν Ἰουδαίων, ἀλλ’ ἕνεκα τῆς τῶν καρπῶν συγκομιδῆς.

254Danışmanlar bu düşünceyi benimseyince Petronius mektupların yazılmasını emretti ve onları götürmek için yolu kısaltmanın her yolunu bilen, çevik adamlar seçti.

254

Ἀποδεξαμένων δὲ τὴν ἐπίνοιαν τῶν συνέδρων, κελεύει γράφεσθαι τὰς ἐπιστολὰς καὶ ἐχειροτόνει τοὺς διακομιοῦντας ἄνδρας εὐζώνους, ἐθάδας δὲ καὶ τῶν κατὰ τὰς ὁδοιπορίας ἐπιτομῶν.

255Bunlar varıp mektupları teslim ettiler. Gaius daha okurken kabardı, her ayrıntıya işaret koydukça öfkeyle doldu. Okumayı bitirince ellerini çırptı: “Aferin Petronius!” dedi. “Sen imparatoru dinlemeyi öğrenmemişsin. Ard arda gelen makamlar seni şişirmiş. Görünüşe göre şimdiye kadar Gaius'u kulaktan bile tanımıyorsun; yakında onu tecrübeyle tanıyacaksın.

255

καὶ οἱ μὲν ἥκοντες ἀνέδοσαν τὰς ἐπιστολάς, ὁ δ’ ἔτι μὲν ἀναγινώσκων διῴδει καὶ μεστὸς ἦν ὀργῆς ἐφ’ ἑκάστῳ σημειούμενος· ὡς δὲ ἐπαύσατο, συνεκρότει τὰς χεῖρας "εὖ, Πετρώνιε“, φάσκων „οὐκ ἔμαθες ἀκούειν αὐτοκράτορος· αἱ ἐπάλληλοί σε ἀρχαὶ πεφυσήκασιν· ἄχρι τοῦ παρόντος οὐδὲ ἀκοῇ γνωρίζειν μοι δοκεῖς Γάιον, οὐκ εἰς μακρὰν αὐτοῦ πεῖραν ἕξεις.

256Bana en düşman millet olan Yahudilerin kanunlarını önemsiyorsun da hükümdarının buyruklarını hiçe sayıyorsun.

256

μέλει μὲν γάρ σοι τῶν Ἰουδαϊκῶν νομίμων, ἐχθίστου μοι ἔθνους, ἀλογεῖς δὲ τῶν ἄρχοντος ἡγεμονικῶν προστάξεων.

257Kalabalıktan korktun. Doğu milletlerinin ve onların başı Partların bile korktuğu askerî kuvvetler yanında değil miydi? Ama acıdın, öyle mi? Demek Gaius'tan çok merhamete boyun eğdin. Şimdi hasadı bahane et bakalım; çok geçmeden bahanesi olmayan cezayı kendi başında tadacaksın. Ürünlerin toplanmasını ve bizim gelişimiz için yapılacak hazırlıkları gerekçe göster. Yahudiye'yi tam bir kıtlık sarsaydı bile, o kadar çok ve o kadar bereketli komşu ülke gerekli erzakı sağlamaya ve tek bir ülkenin eksiğini kapamaya yetmez miydi?

257

ἐφοβήθης τὸ πλῆθος· εἶτα οὐ παρῆσαν αἱ στρατιωτικαὶ δυνάμεις, ἃς δέδιεν ἔθνη τὰ ἑῷα καὶ ἡγεμόνες αὐτῶν Παρθυαῖοι; ἀλλ’ ἠλέησας· εἶτα οἴκτῳ μᾶλλον ἐνέδωκας ἢ Γαΐῳ; προφασίζου νῦν ἄμητον, τὸν ἀπροφάσιστον οὐκ εἰς μακρὰν ἐνδεξόμενος αὐτὸς τῇ κεφαλῇ· συγκομιδὴν αἰτιῶ καρπῶν καὶ τὰς εἰς τὴν ἡμετέραν ἄφιξιν παρασκευάς· εἰ γὰρ ἀφορία παντελὴς ἐπέσχε τὴν Ἰουδαίαν, οὐκ ἦσαν αἱ πλησιόχωροι τοσαῦται καὶ οὕτως εὐδαίμονες ἱκαναὶ χορηγεῖν τὰ ἐπιτήδεια καὶ τὴν μιᾶς ἔνδειαν ἀναπληρῶσαι;

258Ama neden harekete geçmekte acele ediyorum? Neden bazıları niyetimi önceden sezsin? Hak ettiği karşılığı görecek olan, bunu ilk önce başına gelenlerden öğrensin. Söylemeyi bırakıyorum, ama düşünmeyi bırakmayacağım.”

258

ἀλλὰ τί προανίσταμαι τῶν χειρῶν; τί δέ μου τῆς γνώμης προαισθάνονταί τινες; ὁ μέλλων τὰ ἐπίχειρα καρποῦσθαι γινωσκέτω πρῶτος ἐξ ὧν ἂν πάθῃ. παύομαι λέγων, φρονῶν δὲ οὐ παύσομαι.“

259Az bir süre durduktan sonra yazı işlerine bakan adamlarından birine Petronius'a gönderilecek cevabı yazdırdı. Görünürde onun ileri görüşlülüğünü ve geleceği titizlikle hesaba katışını övüyordu. Çünkü hükümdarlık makamındakilerden, özellikle de büyük eyaletleri yöneten ve Suriye'de Fırat kıyısındaki gibi büyük ordulara kumanda edenlerden çok çekiniyordu; ellerinde ayaklanma için hazır imkânlar bulunduğunu görüyordu.

259

καὶ μικρὸν ὅσον ἐπισχών τινι τῶν πρὸς ταῖς ἐπιστολαῖς ὑπέβαλε τὰς πρὸς Πετρώνιον ἀποκρίσεις, ἐπαινῶν αὐτὸν ὅσα τῷ δοκεῖν εἰς τὸ προμηθὲς καὶ τὴν τοῦ μέλλοντος ἀκριβῆ περίσκεψιν· σφόδρα γὰρ τοὺς ἐν ἡγεμονίαις εὐλαβεῖτο τὰς πρὸς νεωτεροποιίαν ἀφορμὰς ὁρῶν ἔχοντας ἐν ἑτοίμῳ, καὶ μάλιστα τοὺς ἐν ταῖς μεγάλαις καὶ μεγάλοις ἐπιτάττοντας στρατοπέδοις, ἡλίκα τὰ πρὸς Εὐφράτῃ κατὰ Συρίαν ἐστίν.

260Bu yüzden sözleriyle ve mektuplarıyla gönlünü alarak, uygun zaman gelinceye kadar kinini örtbas etti; oysa kini derindi. Sonra her şeyin ardından, heykelin bir an önce dikilmesinden başka hiçbir şeyi dert etmemesini emreden bir mektup yazdı: Çünkü ister inandırıcı ister gerçek bir bahane olsun, ürünler artık toplanmış olabilirdi.

260

θεραπεύων οὖν τοῖς ὀνόμασι καὶ γράμμασιν ἄχρι καιροῦ τὸ ἔγκοτον ἐπεσκίαζε βαρύμηνις ὤν. εἶτα ἐπὶ πᾶσι γράφει κελεύων μηδενὸς οὕτω φροντίζειν ἢ τοῦ θᾶττον ἀνατεθῆναι τὸν ἀνδριάντα· καὶ γὰρ ἤδη τὰ θέρη, τὴν εἴτε πιθανὴν εἴτε ἀληθῆ πρόφασιν, συγκεκομίσθαι δύνασθαι.

261Çok geçmeden Kral Agrippa her zamanki gibi Gaius'u selamlamaya geldi. Petronius'un yazdıklarından da, Gaius'un önce ya da sonra yazdıklarından da hiçbir şey bilmiyordu. Ama Gaius'un düzensiz hareketlerinden ve gözlerindeki karışıklıktan için için tüten bir öfke sezdi. Kendini her yönden yokladı, aklını küçük büyük her şeye uzatıp gözden geçirdi: Acaba yapmaması gereken bir şey yapmış ya da söylememesi gereken bir şey söylemiş miydi?

261

Μετ’ οὐ πολὺ μέντοι παρῆν Ἀγρίππας ὁ βασιλεὺς κατὰ τὸ εἰωθὸς ἀσπασόμενος Γάιον. ᾔδει δὲ ἁπλῶς οὐδὲν οὔτε ὧν ἐπεστάλκει ὁ Πετρώνιος οὔτε ὧν ὁ Γάιος ἢ πρότερον ἢ ὕστερον· ἐτεκμαίρετο μέντοι διὰ τῆς οὐκ ἐν τάξει κινήσεως καὶ τῆς τῶν ὀμμάτων ταραχῆς ὑποτυφομένην ὀργὴν καὶ ἀνεσκόπει καὶ διηρεύνα ἑαυτὸν πάντῃ καὶ πρὸς πάντα μικρά τε αὖ καὶ μεγάλα τὸν λογισμὸν ἀποτείνων, μή τι δέδρακεν ἢ εἶπεν ὧν οὐ χρή.

262Hiçbir şey bulamayınca, akla yatkın olduğu üzere, Gaius'un başka birilerine kızgın olduğunu tahmin etti. Ama sonra onun yan gözle baktığını, gözlerini orada bulunanlardan hiçbirine değil yalnız kendisine diktiğini görünce korktu. Birkaç kez sormayı düşündüyse de kendini tuttu; şöyle düşünüyordu: “Belki başkalarına yönelik tehdidi ben kendi üzerime çekerim; üstelik meraklı, aceleci ve küstah biri olduğum izlenimini de veririm.”

262

ὡς δὲ συνόλως οὐδὲν εὕρισκεν, ἐτόπασεν, ὅπερ ἦν εἰκός, ἑτέροις τισὶ πικραίνεσθαι. πάλιν δὲ ὅτε ὑποβλεπόμενον εἶδε καὶ τετακότα τὰς ὄψεις πρὸς μηδένα τῶν παρόντων ἢ μόνον ἐπ’ αὐτόν, ἐδεδίει καὶ πολλάκις ἐρέσθαι διανοηθεὶς ἐπέσχε, τοιοῦτον λαμβάνων λογισμόν· "ἴσως τὴν ἀπειλὴν πρὸς ἑτέρους οὖσαν αὐτὸς ἕλξω περιεργίας ὁμοῦ καὶ προπετείας καὶ θράσους ὑπόληψιν ἐξενεγκάμενος.“

263Gaius onun ürkmüş ve şaşkın hâlini görünce (çünkü bir insanın görünen yüzünden onun gizli isteğini ve duygusunu sezmekte ustaydı), “Şaşkınsın Agrippa,” dedi. “Seni şaşkınlıktan kurtarayım.

263

ἐπτοημένον δ’ οὖν καὶ ἀποροῦντα θεασάμενος αὐτὸν Γάιος — ἦν γὰρ δεινὸς ἐκ τῆς φανερᾶς ὄψεως ἀφανὲς ἀνθρώπου βούλημα καὶ πάθος συνιδεῖν — „ἀπορεῖς“, εἶπεν "Ἀγρίππα; παύσω σε τῆς ἀπορίας.

264Bunca zamandır benimle birliktesin de hâlâ bilmiyor musun, ben her şeyi yalnız sesimle değil, gözlerimle de, hatta onlarla daha da çok anlatırım?

264

ἐπὶ τοσοῦτόν μοι χρόνον συνδιατρίψας ἠγνόησας, ὅτι οὐ τῇ φωνῇ μόνον ἀλλὰ καὶ τοῖς ὄμμασι φθέγγομαι μᾶλλον ἢ οὐχ ἧττον ἕκαστα διασημαίνων;

265Senin o güzel ve iyi vatandaşların, bütün insan soyu içinde Gaius'u tanrı saymayan tek kişiler, şimdi gem azıya alıp ölüme can atıyorlar galiba. Mabede Zeus'un heykelinin dikilmesini emrettim; onlar da bütün halkıyla toplanıp şehirden ve ülkeden dışarı çıkmışlar. Görünüşte yalvarmak için, ama gerçekte emredilenin tersini yapmak için.”

265

οἱ καλοί σου καὶ ἀγαθοὶ πολῖται, παρ’ οἷς μόνοις ἐξ ἅπαντος ἀνθρώπων γένους θεὸς οὐ νομίζεται Γάιος, ἤδη μοι δοκοῦσι καὶ θανατᾶν ἀφηνιάζοντες· ἐμοῦ κελεύσαντος ἐν τῷ ἱερῷ Διὸς ἀνδριάντα ἀνατεθῆναι, πανδημεὶ συνταξάμενοι τῆς πόλεως καὶ τῆς χώρας ὑπεξῆλθον, πρόφασιν ἱκετεύσοντες, τὸ δ’ ἀληθὲς ἐναντία τοῖς προστεταγμένοις ἐργασόμενοι.“

266Gaius daha başka şeyler de ekleyecekti ki Agrippa ıstıraptan renkten renge girdi; aynı anda hem kıpkırmızı kesiliyor, hem sararıyor, hem morarıyordu.

266

μέλλοντος δὲ προσεπιφέρειν ἕτερα, ὑπ’ ἀγωνίας παντοδαπὰς χρόας ἐνήλλαττεν ἐν ταὐτῷ γινόμενος αἱμωπός, ὠχρός, πελιδνός.

267Çok geçmeden tepeden tırnağa bir titreme kapladı onu; sarsıntı ve titreme bütün uzuvlarını, bütün eklemlerini birbirine kattı. Bedeninin gerginliği gevşeyip çözülünce olduğu yere yığılmaya başladı; sonunda tamamen bitkin düştü ve orada bulunanlardan bazıları tutmasa yere yıkılacaktı. Onlar da emir üzerine onu sedyeyle evine taşıdılar. Üstüne bir anda çöken felaketlerden derin bir baygınlığa düşmüş, hiçbir şeyin farkında değildi.

267

ἤδη δὲ καὶ ἀπὸ κεφαλῆς ἄκρας ἄχρι ποδῶν φρίκῃ κατέσχητο, τρόμος τε καὶ σεισμὸς πάντα αὐτοῦ τὰ μέρη καὶ τὰ μέλη συνεκύκα, χαλωμένων τε καὶ ἀνιεμένων τῶν σωματικῶν τόνων περὶ ἑαυτῷ κατέρρει καὶ τὰ τελευταῖα παρεθεὶς μικροῦ κατέπεσεν, εἰ μὴ τῶν παρεστώτων τινὲς ὑπέλαβον αὐτόν· καὶ κελευσθέντες φοράδην οἴκαδε κομίζουσιν οὐδενὸς συναισθανόμενον ὑπὸ κάρου τῶν ἀθρόων κατασκηψάντων κακῶν.

268Gaius ise bu millete duyduğu nefreti daha da artırarak büsbütün sertleşti. “Bana en yakın, en sevgili olan, bunca iyilikle bana bağlı Agrippa bile,” diyordu, “âdetlerine öyle yenik düşmüş ki onların aleyhine bir söz duymaya bile dayanamıyor, bayılıp neredeyse ölüyor. Öyleyse onu tersi yöne çekecek hiçbir gücü olmayan ötekilerden ne beklemeli?”

268

ὁ μὲν οὖν Γάιος ἔτι μᾶλλον ἐξετραχύνθη τὸ κατὰ τοῦ ἔθνους μῖσος ἐπιτείνων· „εἰ γὰρ Ἀγρίππας“ ἔφασκεν „ὁ συνηθέστατος καὶ φίλτατος καὶ τοσαύταις ἐνδεδεμένος εὐεργεσίαις ἥττηται τῶν ἐθῶν, ὡς μηδὲ ἀκοὴν ἀνέχεσθαι τὴν κατ’ αὐτῶν, ἀλλ’ ὑπ’ ἐκλύσεως μικροῦ καὶ τελευτῆσαι, τί χρὴ περὶ τῶν ἄλλων προσδοκᾶν, οἷς μηδεμία πρόσεστιν ὁλκὸς δύναμις εἰς τοὐναντίον;“

269Agrippa ilk günü ve ertesi günün büyük bölümünü derin bir baygınlık içinde, olup bitenlerden hiçbir şey anlamadan geçirdi. Akşamüstüne doğru başını biraz kaldırdı, ağırlaşmış gözlerini güçlükle bir an araladı ve bulanık, puslu bakışlarla çevresindekileri seçmeye çalıştı; ama henüz kimsenin yüzünü tam olarak tanıyamıyordu.

269

ὁ δὲ Ἀγρίππας τὴν μὲν πρώτην ἡμέραν καὶ τὸ πλεῖστον μέρος τῆς ὑστεραίας ὑπὸ κάρου πιεσθεὶς βαθέος οὐδὲν ἐγνώριζε τῶν ὄντων, περὶ δὲ δείλην ἑσπέραν μικρὸν ὅσον τὴν κεφαλὴν ἐπάρας καὶ βεβαρημένους τοὺς ὀφθαλμοὺς ἐπὶ βραχὺ μόλις διοίξας ἀμαυραῖς καὶ ἀχλυώδεσι ταῖς ὄψεσι τοὺς ἐν κύκλῳ παρεθεᾶτο, μήπω γνωρίζειν δυνάμενος ἐπ’ ἀκριβὲς τὰς ἑκάστων ἰδέας.

270Sonra yeniden uykuya dalıp sakinleşti; soluğundan ve bedeninin duruşundan anlaşıldığına göre durumu öncekinden daha iyiydi. Daha sonra uyanıp doğrulunca sordu: “Şimdi neredeyim?

270

πάλιν δὲ ὑπενεχθεὶς εἰς ὕπνον ἠρέμει τῆς προτέρας ὑγιεινοτέρᾳ καταστάσει χρώμενος, ὡς ἐνῆν ἔκ τε τῆς ἀναπνοῆς καὶ ἐκ τῆς περὶ τὸ σῶμα σχέσεως τεκμήρασθαι. περιαναστὰς δὲ ὕστερον ἐπυνθάνετο· „ποῦ τὰ νῦν εἰμι;

271Yoksa Gaius'un yanında mıyım? Efendinin kendisi de burada mı?” Onlar, “Merak etme,” dediler, “kendi evindesin; Gaius burada değil.

271

μήτι παρὰ Γαΐῳ; μὴ καὶ αὐτὸς πάρεστιν ὁ δεσπότης;“ ἀποκριναμένων δέ· „θάρρει, παρὰ σαυτῷ διατρίβεις, Γάιος οὐ πάρεστιν·

272Yeterince uyuyup dinlendin. Hadi dön, doğrul, dirseğine dayan da yanındakileri tanı. Hepsi senin adamların: dostlarının, azatlılarının, hizmetkârlarının içinde seni en çok sayan ve senin de en çok saydığın kişiler.”

272

ἱκανῶς ἠρέμησας ⟨ὑπενεχθεὶς⟩ εἰς ὕπνον· ἀλλ’ ἐπιστραφεὶς καὶ μετεωρίσας σαυτὸν τὸν ἀγκῶνα πῆξον, γνώρισον τοὺς παρόντας· ἴδιοι πάντες εἰσί, φίλων καὶ ἀπελευθέρων καὶ οἰκετῶν οἱ μάλιστα τιμῶντες καὶ ἀντιτιμώμενοι“ —

273Agrippa kendine gelmeye başlamıştı; her birinin yüzündeki derin acıyı gördü. Hekimler, ovma yağlarıyla ve vaktinde verilecek yemekle bedenini toparlayabilmek için kalabalığın odadan çıkmasını isteyince, “Benim beslenmemle bu kadar titizlikle ilgilenmenize gerek mi var?” dedi.

273

ὁ δὲ — νήφειν γὰρ ἤρχετο — καθεώρα τὸ παρ’ ἑκάστῳ συμπαθές· καὶ κελευσάντων τοὺς πολλοὺς μεταστῆναι τῶν ἰατρῶν, ἵνα δι’ ἀλειμμάτων καὶ τροφῆς καιρίου τὸ σωμάτιον ἀνακτήσωνται, „πάνυ γὰρ“ εἶπε „φροντιστέον ὑμῖν ἐπιμελεστέρας τῆς εἰς ἐμὲ διαίτης;

274“Benim gibi bahtsız birine, en gerekli şeylerin en sade, iyice kısılmış ölçüsüyle açlığı bastırmak yetmez mi? Talihsiz milletime son bir yardım etmeyi aklım hayal etmeseydi, bunlara bile el sürmezdim.”

274

οὐ γὰρ ἐξαρκεῖ μοι τῷ βαρυδαίμονι λιμὸν ἀκέσασθαι διὰ ψιλῆς καὶ εἰς εὐτέλειαν ἀπηκριβωμένης τῆς τῶν ἀναγκαίων χρήσεως; οὐδ’ αὐτὰ δὴ ταῦτα προσηκάμην ἄν, εἰ μὴ ἕνεκα τελευταίας βοηθείας, ἣν ὀνειροπολεῖ μου ἡ διάνοια τῷ ταλαιπώρῳ ἔθνει παρασχεῖν.“

275Gözyaşları içinde, katıksız birkaç lokmayı zorla yedi; karışık şarap getirildiğinde onu da kabul etmedi, yalnız biraz su tattı. “Zavallı midem istediği borcu aldı,” dedi. “Bana düşen ise, içinde bulunduğumuz durum hakkında Gaius'a yalvarmaktan başka ne olabilir?”

275

καὶ ὁ μὲν δεδακρυμένος καὶ ἀναγκοφαγῶν δίχα προσοψήματος οὐδὲ κράματος προσενεχθέντος ἠνέσχετο, ἀλλ’ ὕδατος ἀπογευσάμενος „ἐπέχει μὲν“ εἶπεν „ἡ τάλαινα γαστὴρ ὃ ἀπῄτει δάνειον· ἐμοὶ δὲ τί προσήκει ποιεῖν ἢ δεῖσθαι Γαΐου περὶ τῶν

276Sonra bir yazı tableti alıp şunları yazdı: “Efendim, huzuruna çıkıp yüz yüze konuşmaktan beni korku ve mahcubiyet alıkoydu. Korku tehdidinden kaçındığım için, mahcubiyet ise makamının yüceliği karşısında beni sarstığı için.

276

ἐνεστώτων;“ καὶ δέλτον λαβὼν ταῦτα ἐπιστέλλει· "τὴν μὲν κατ’ ὄψιν ἔντευξιν, ὦ δέσποτα, φόβος με καὶ αἰδὼς ἀφείλαντο, ὁ μὲν ἀπειλὴν ἐκτρεπόμενος, ἡ δὲ τῷ μεγέθει τοῦ περὶ σὲ ἀξιώματος καταπλήττουσα·

277Ama yalvarma dalı yerine sana uzattığım dileğimi yazı bildirecek. İmparatorum, bütün insanların içinde yurt sevgisi ve kendi kanunlarına bağlılık doğuştan vardır. Bu konuda sana ders vermeye hiç gerek yok; çünkü sen de yurdunu yürekten sever, atalarının âdetlerini yürekten sayarsın.

277

γραφὴ δὲ μηνύσει μου τὴν δέησιν, ἣν ἀνθ’ ἱκετηρίας προτείνω. πᾶσιν ἀνθρώποις, αὐτοκράτορ, ἐμπέφυκεν ἔρως μὲν τῆς πατρίδος, τῶν δὲ οἰκείων νόμων ἀποδοχή· καὶ περὶ τούτων οὐδεμιᾶς ἐστί σοι χρεία διδασκαλίας, ἐκθύμως μὲν στέργοντι τὴν πατρίδα, ἐκθύμως δὲ τὰ πάτρια τιμῶντι.

278Herkese kendi şeyleri, gerçekte öyle olmasa bile, güzel görünür; çünkü insanlar onları akılla değil, sevginin duygusuyla yargılar. Bildiğin gibi ben Yahudi olarak doğdum. Yurdum, yüce Tanrı'nın kutsal mabedinin kurulu olduğu Kudüs'tür. Dedelerim ve atalarım krallardı; bunların çoğu başkâhin diye anılırdı. Krallığı kâhinliğin arkasında ikinci sıraya koyarlardı. Tanrı insanlardan ne kadar üstünse, başkâhinliğin de krallıktan o kadar üstün olduğuna inanırlardı; çünkü biri Tanrı'ya hizmet, öteki insanları yönetmekti.

278

καλὰ δὲ ἑκάστοις, εἰ καὶ μὴ πρὸς ἀλήθειάν ἐστι, διαφαίνεται τὰ οἰκεῖα· κρίνουσι γὰρ αὐτὰ οὐ λογισμῷ μᾶλλον ἢ τῷ τῆς εὐνοίας πάθει. γεγέννημαι μέν, ὡς οἶδας, Ἰουδαῖος· ἔστι δέ μοι Ἱεροσόλυμα πατρίς, ἐν ᾗ ὁ τοῦ ὑψίστου θεοῦ νεὼς ἅγιος ἵδρυται· πάππων δὲ καὶ προγόνων βασιλέων ἔλαχον, ὧν οἱ πλείους ἐλέγοντο ἀρχιερεῖς, τὴν βασιλείαν τῆς ἱερωσύνης ἐν δευτέρᾳ τάξει τιθέμενοι καὶ νομίζοντες, ὅσῳ θεὸς ἀνθρώπων διαφέρει κατὰ τὸ κρεῖττον, τοσούτῳ καὶ βασιλείας ἀρχιερωσύνην· τὴν μὲν γὰρ εἶναι θεοῦ θεραπείαν, τὴν δὲ ἐπιμέλειαν ἀνθρώπων.

279İşte böyle bir millete, böyle bir yurda, böyle bir mabede bağlı olan ben, hepsi için sana yalvarıyorum. Önce millet için: Başından beri bütün hanedanınıza karşı son derece dindarca ve saygıyla bağlı olan bu millet, gerçeğin tam tersi bir şöhretle anılmasın.

279

ἔθνει δὴ τοιούτῳ προσκεκληρωμένος καὶ πατρίδι καὶ ἱερῷ δέομαι ὑπὲρ ἁπάντων· τοῦ μὲν ἔθνους, ἵνα μὴ τὴν ἐναντίαν δόξαν ἐνέγκηται τῆς ἀληθείας, εὐσεβέστατα καὶ ὁσιώτατα διακείμενον ἐξ ἀρχῆς πρὸς ἅπαντα τὸν ὑμέτερον οἶκον·

280Çünkü kanunlarla bağdaşan ve izin verilen her konuda dindarlıkta ne Asyalılardan ne de Avrupalılardan hiç geri kalmaz: dualarda, adak armağanlarında, kurbanların çokluğunda. Hem de yalnız halkın ortak bayramlarında sunulan kurbanlarda değil, her gün aralıksız sunulanlarda da. Bunlarla dindarlıklarını ağızdan ve dilden çok psykhēnin görünmeyen niyetleriyle gösterirler. Kaisar'ı sevdiklerini söylemezler, ama gerçekten severler.

280

ἐν οἷς γὰρ ἐφεῖται καὶ ἔξεστι μετὰ νόμων εὐσεβεῖν, οὐδενὸς οὔτε τῶν Ἀσιανῶν οὔτε τῶν ἐν Εὐρώπῃ λείπεται τὸ παράπαν, εὐχαῖς, ἀναθημάτων κατασκευαῖς, πλήθει θυσιῶν, οὐ μόνον ἐν ταῖς κατὰ τὰς δημοτελεῖς ἑορτὰς ἀναγομέναις, ἀλλὰ καὶ ἐν ταῖς καθ’ ἑκάστην ἡμέραν ἐντελεχέσιν· ἐξ ὧν οὐ στόματι καὶ γλώσσῃ μηνύουσι τὸ εὐσεβὲς μᾶλλον ἢ ψυχῆς ἀφανοῦς βουλεύμασιν οἱ μὴ λέγοντες, ὅτι φιλοκαίσαρές εἰσιν, ἀλλ’ ὄντες ὄντως.

281Kutsal şehir hakkında da bana düşeni söylemeliyim. Dediğim gibi bu şehir benim yurdumdur; ama yalnız Yahudiye ülkesinin değil, başka birçok ülkenin de ana şehridir. Çünkü zaman zaman koloniler göndermiştir: bir yandan komşu ülkelere, Mısır'a, Fenike'ye, hem Suriye'nin geri kalanına hem Koile Suriye denen kısmına; öte yandan uzak yerlere, Pamfilya'ya, Kilikya'ya, Bitinya'ya ve Pontos'un en ücra köşelerine kadar Asya'nın büyük kısmına; aynı şekilde Avrupa'ya da, Teselya'ya, Boiotia'ya, Makedonya'ya, Aitolia'ya, Attika'ya, Argos'a, Korinthos'a, Peloponnesos'un en büyük ve en iyi kısmına.

281

περὶ δὲ τῆς ἱεροπόλεως τὰ προσήκοντά μοι λεκτέον· αὕτη, καθάπερ ἔφην, ἐμὴ μέν ἐστι πατρίς, μητρόπολις δὲ οὐ μιᾶς χώρας Ἰουδαίας ἀλλὰ καὶ τῶν πλείστων, διὰ τὰς ἀποικίας ἃς ἐξέπεμψεν ἐπὶ καιρῶν εἰς μὲν τὰς ὁμόρους, Αἴγυπτον, Φοινίκην, Συρίαν τήν τε ἄλλην καὶ τὴν Κοίλην προσαγορευομένην, εἰς δὲ τὰς πόρρω διῳκισμένας, Παμφυλίαν, Κιλικίαν, τὰ πολλὰ τῆς Ἀσίας ἄχρι Βιθυνίας καὶ τῶν τοῦ Πόντου μυχῶν, τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ εἰς Εὐρώπην, Θετταλίαν, Βοιωτίαν, Μακεδονίαν, Αἰτωλίαν, τὴν Ἀττικήν, Ἄργος, Κόρινθον, τὰ πλεῖστα καὶ ἄριστα Πελοποννήσου.

282Yahudi kolonileriyle dolu olan yalnız kıtalar değildir; adaların en ünlüleri de öyledir: Euboia, Kıbrıs, Girit. Fırat'ın ötesindekileri saymıyorum bile; çünkü küçük bir kısım dışında hepsinde, Babil'de ve çevresindeki toprakları verimli olan öteki satraplıklarda Yahudiler yaşar.

282

καὶ οὐ μόνον αἱ ἤπειροι μεσταὶ τῶν Ἰουδαϊκῶν ἀποικιῶν εἰσιν, ἀλλὰ καὶ νήσων αἱ δοκιμώταται, Εὔβοια, Κύπρος, Κρήτη. καὶ σιωπῶ τὰς πέραν Εὐφράτου· πᾶσαι γὰρ ἔξω μέρους βραχέος, Βαβυλὼν καὶ τῶν ἄλλων σατραπειῶν αἱ ἀρετῶσαν ἔχουσαι τὴν ἐκ κύκλῳ γῆν Ἰουδαίους ἔχουσιν οἰκήτορας.

283Böylece yurdum senin iyiliğinden pay alırsa yalnız bir şehre değil, dünyanın her bölgesine, Avrupa'ya, Asya'ya, Libya'ya, kıtalara, adalara, kıyılara ve iç bölgelere kurulmuş on binlerce başka şehre de iyilik etmiş olursun.

283

ὥστ’ ἐὰν μεταλάβῃ σου τῆς εὐμενείας ἡ ἐμὴ πατρίς, οὐ μία πόλις ἀλλὰ καὶ μυρίαι τῶν ἄλλων εὐεργετοῦνται καθ’ ἕκαστον κλίμα τῆς οἰκουμένης ἱδρυθεῖσαι, τὸ Εὐρωπαῖον, τὸ Ἀσιανόν, τὸ Λιβυκόν, τὸ ἐν ἠπείροις, τὸ ἐν νήσοις, πάραλόν τε καὶ μεσόγειον.

284Bu kadar büyük bir talihin yüceliğine yakışan da tek bir şehre yapılan iyiliklerle on binlerce başka şehre de iyilik etmektir; ta ki ünün dünyanın her köşesinde dillere destan olsun, şükranla birlikte övgüler her yerde yankılansın.

284

ἁρμόττει δέ σου τῷ μεγέθει τῆς τοσαύτης τύχης διὰ τῶν εἰς μίαν πόλιν εὐεργεσιῶν μυρίας ἄλλας συνευεργετεῖν, ὅπως διὰ πάντων τῶν τῆς οἰκουμένης μερῶν ᾄδηταί σου τὸ κλέος καὶ οἱ μετ’ εὐχαριστίας ἔπαινοι συνηχῶνται.

285Bazı dostlarının yurtlarını bütünüyle Roma vatandaşlığına layık gördün; kısa süre önce köle olanlar başkalarının efendisi oldu. Bu lütuftan yararlananlardan daha çok, ya da en azından onlar kadar, buna aracı olanlar sevindi.

285

φίλων ἐνίων πατρίδας ὅλας τῆς Ῥωμαϊκῆς ἠξίωσας πολιτείας, καὶ γεγόνασιν οἱ πρὸ μικροῦ δοῦλοι δεσπόται ἑτέρων· καὶ τῶν ἀπολελαυκότων τῆς χάριτος μᾶλλον ἢ οὐχ ἧττον οἱ δι’ οὓς γέγονεν ἥδονται.

286Ben de bir efendim ve sahibim olduğunu bilen, ama dostların arasına seçilmiş kişilerden biriyim. Mevkice pek çoğundan geride değilim; bağlılıkta ise kimseden aşağı değilim, birinci olduğumu söylemeyeyim.

286

κἀγώ τίς εἰμι τῶν εἰδότων μὲν ὅτι δεσπότην ἔχω καὶ κύριον, κεκριμένων δὲ ἐν τῇ τάξει τῶν ἑταίρων, ἀξιώματος μὲν ἕνεκα οὐ πολλῶν ὕστερος, εὐνοίας δὲ οὐδενὸς δεύτερος, ἵνα μὴ λέγω πρῶτος.

287Bu yaratılışım yüzünden ve beni zenginleştirdiğin iyiliklerin çokluğu yüzünden, belki ben de yurdum için Roma vatandaşlığı değilse bile hiç olmazsa özgürlük ya da vergilerden muafiyet istemeye cesaret edebilirdim. Ama böyle bir şey istemeye kalkışmadım. İstediğim, en katlanılabilir olanı: sana hiçbir zarar vermeden bağışlayacağın, yurdumun ise en büyük yararını göreceği bir lütuf. Çünkü uyruklar için hükümdarın iyiliğinden daha büyük ne iyilik olabilir?

287

διά τε οὖν τὸ πεφυκέναι καὶ διὰ τὸ πλῆθος τῶν εὐεργεσιῶν, αἷς με κατεπλούτισας, θαρρήσας ἂν ἴσως αἰτήσασθαι τῇ πατρίδι καὶ αὐτός, εἰ καὶ μὴ τὴν Ῥωμαϊκὴν πολιτείαν, ἐλευθερίαν γοῦν ἢ φόρων ἄφεσιν, οὐδὲν ἀπετόλμησα τοιοῦτον αἰτήσασθαι, τὸ δὲ φορητότατον, χάριν σοὶ μὲν ἀζήμιον δοῦναι, τῇ δὲ πατρίδι λαβεῖν ὠφελιμωτάτην· τί γὰρ ἂν γένοιτο εὐμενείας ἡγεμόνος ὑπηκόοις ἄμεινον ἀγαθόν;

288İmparatorum, arzu edilen tahta çıkışın ilk önce Kudüs'te haber verildi; haber de kutsal şehirden iki yandaki kıtalara yayıldı. Bu yüzden de senin yanında bir ayrıcalığı hak etmektedir.

288

ἐν Ἱεροσολύμοις πρῶτον, αὐτοκράτορ, ἠγγέλη σου ἡ εὐκταία διαδοχή, καὶ ἀπὸ τῆς ἱεροπόλεως ἐπὶ τὰς παρ’ ἑκάτερα ἠπείρους ἐχώρησεν ἡ φήμη· προνομίας καὶ διὰ τοῦτο τυγχάνειν ἐστὶν ἀξία παρὰ σοί.

289Nasıl ki ailelerde en büyük çocuklar, anne babalarına ilk kez “baba” ve “anne” diye seslendikleri için büyüklük hakkına sahip olurlar, aynı şekilde doğu şehirleri arasında seni imparator diye ilk selamlayan bu şehir olduğundan, daha fazla iyiliği, olmazsa hiç değilse eşit iyiliği görmeyi hak eder.

289

καθάπερ γὰρ ἐν ταῖς συγγενείαις οἱ πρεσβύτατοι παῖδες τυγχάνουσι πρεσβείων, ὅτι πρῶτοι τὸ πατρὸς καὶ τὸ μητρὸς ὄνομα τοῖς γονεῦσιν ἐφήμισαν, τὸν αὐτὸν τρόπον, ἐπειδὴ τῶν ἀνατολικῶν πρώτη πόλις αὕτη σε προσεῖπεν αὐτοκράτορα, δικαία τυγχάνειν πλειόνων ἐστὶν ἀγαθῶν, εἰ δὲ μή, τῶν γοῦν ἴσων.

290Yurdum için bu kadar hak gerekçesi gösterip bu kadar yalvardıktan sonra en son mabet için edeceğim ricaya geliyorum. Efendim Gaius, insan eliyle yapılmış bu mabet başından beri hiçbir suret kabul etmemiştir; çünkü hakiki Tanrı'nın meskenidir. Ressamların ve heykeltıraşların eserleri, duyularla algılanan tanrıların taklitleridir; görünmeyeni resmetmek ya da yontmak ise atalarımızca dinen caiz sayılmadı.

290

τοσαῦτα δικαιολογηθεὶς καὶ δεηθεὶς ἅμα περὶ τῆς πατρίδος εἶμι τὸ τελευταῖον ἐπὶ τὴν ⟨περὶ⟩ τοῦ ἱεροῦ δέησιν. τοῦτο, Γάιε δέσποτα, τὸ ἱερὸν χειρόκμητον οὐδεμίαν ἐξ ἀρχῆς μορφὴν παρεδέξατο διὰ τὸ ἕδος τοῦ ἀληθοῦς εἶναι θεοῦ· γραφέων μὲν γὰρ καὶ πλαστῶν ἔργα μιμήματα τῶν αἰσθητῶν θεῶν εἰσιν· τὸν δὲ ἀόρατον εἰκονογραφεῖν ἢ διαπλάττειν οὐχ

291Deden Agrippa mabedi ziyaret ederek onurlandırdı. Augustus da her yerden toplanan turfanda sunularının mektupla emir vererek oraya gönderilmesini sağlayarak ve her gün aralıksız sunulan kurbanla onu onurlandırdı.

291

ὅσιον ἐνομίσθη τοῖς ἡμετέροις προγόνοις. Ἀγρίππας ἐτίμησε τὸ ἱερὸν ἐλθών, ὁ πάππος σου, καὶ ὁ Σεβαστὸς διὰ τοῦ κελεῦσαι τὰς πανταχόθεν ἀπαρχὰς ἐπιστολαῖς πέμπειν ἐκεῖσε καὶ διὰ τῆς ἐντελεχοῦς θυσίας·

292Büyük ninen de… [metinde boşluk var]. Bu yüzden hiç kimse, ne Yunan ne barbar, ne satrap ne kral, ne barışmaz bir düşman, ne iç karışıklık, ne savaş, ne şehrin düşmesi, ne yağma, ne de var olan başka herhangi bir şey, mabede bir heykel, bir put ya da elle yapılmış herhangi bir şey dikecek kadar bir yenilik yapmaya kalkışmadı.

292

καὶ ἡ προμάμμη σου * * * ὅθεν οὐδείς, οὐχ Ἕλλην, οὐ βάρβαρος, οὐ σατράπης, οὐ βασιλεύς, οὐκ ἐχθρὸς ἄσπονδος, οὐ στάσις, οὐ πόλεμος, οὐχ ἅλωσις, οὐ πόρθησις, οὐκ ἄλλο τι τῶν ὄντων οὐδὲν ἐνεωτέρισέ ποτε οὕτως εἰς τὸν νεών, ὡς ἄγαλμα ἢ ξόανον ἤ τι τῶν χειροκμήτων ἱδρύσασθαι.

293Çünkü ülkenin sakinlerine düşmanlık beslediklerinde bile, her şeyin yaratıcısı ve babası olan Tanrı'nın onuruna baştan beri yerleşmiş âdetlerden herhangi birini bozmaya karşı içlerinde bir saygı ya da korku uyanırdı. Biliyorlardı ki bu tür davranışlardan, Tanrı'nın gönderdiği belaların doğurduğu, çaresi olmayan felaketler çıkar. Bu yüzden dinsizlik tohumu ekmekten sakındılar; tam bir yıkım getiren ürünleri biçmek zorunda kalmaktan korkuyorlardı.

293

καὶ γὰρ εἰ τοῖς οἰκήτορσι τῆς χώρας ἀπήχθοντο δυσμενεῖς ὄντες, ἀλλ’ αἰδώς γέ τις ἢ φόβος εἰσῄει παραλῦσαί τι τῶν ἐξ ἀρχῆς νενομισμένων ἐπὶ τιμῇ τοῦ ποιητοῦ τῶν ὅλων καὶ πατρός· ᾔδεσαν γὰρ ἐκ τούτων καὶ τῶν ὁμοιοτρόπων τὰς τῶν θεηλάτων κακῶν φυομένας ἀνηκέστους συμφοράς. ἧς χάριν αἰτίας ἀσεβὲς σπέρμα σπείρειν εὐλαβοῦντο δεδιότες, μὴ θερίζειν ἀναγκασθῶσι τοὺς ἐπ’ ὀλέθρῳ παντελεῖ καρπούς.

294Ama sana en yakın olanlardan pek çoğunu tanık gösterebilecekken yabancıları niye tanık çağırayım? Hemen anne tarafından deden Marcus Agrippa'yı ele alalım. Benim dedem Herodes ülkenin kralıyken Yahudiye'ye gelmiş, denizden iç kesimde bulunan ana şehre çıkmaya tenezzül etmişti.

294

ἀλλὰ τί μοι ξένους καλεῖν μάρτυρας ἔχοντι πολλοὺς τῶν οἰκειοτάτων σοι παραστῆσαι; Μάρκος Ἀγρίππας εὐθέως, ὁ πρὸς μητρός σου πάππος, ἐν Ἰουδαίᾳ γενόμενος, ἡνίκα Ἡρῴδης ὁ ἐμὸς πάππος ἐβασίλευε τῆς χώρας, ἀναβῆναι μὲν ἀπὸ θαλάττης εἰς τὴν μητρόπολιν ἐν μεσογείῳ κειμένην ἠξίωσε·

295Mabedi, kâhinlerin düzenini ve ülke halkının ibadetini görünce hayran kaldı; son derece kutsal, her sözün ötesinde bir şey gördüğünü düşündü. O sırada yanındaki dostlarına mabedi ve onunla ilgili her şeyi övmekten başka anlattığı bir şey yoktu.

295

θεασάμενος δὲ τὸ ἱερὸν καὶ τὸν τῶν ἱερέων κόσμον καὶ τὴν τῶν ἐγχωρίων ἁγιστείαν, ἠγάσθη χρῆμα νομίσας ὑπέρσεμνόν τι καὶ παντὸς λόγου μεῖζον ἑωρακέναι, καὶ διήγημα οὐδὲν ἦν ἕτερον αὐτῷ πρὸς τοὺς συνόντας τότε τῶν ἑταίρων ἢ ὁ τοῦ νεὼ καὶ τῶν κατ’ αὐτὸν ἁπάντων ἔπαινος.

296Herodes'in hatırı için şehirde kaldığı bütün günler boyunca kutsal alana gitti. Yapının, kurbanların, ayinlerdeki hizmetin ve düzenin, kutsal giysisini kuşanıp ayini başlattığı zaman başkâhinin vakarının seyrinden zevk alıyordu.

296

ὅσας γοῦν ἡμέρας διέτριψεν ἐν τῇ πόλει κατὰ χάριν τὴν πρὸς Ἡρῴδην, ἐφοίτησεν εἰς τὸ τέμενος τερπόμενος τῇ θέᾳ καὶ τῆς κατασκευῆς καὶ τῶν θυσιῶν καὶ τῆς περὶ τὰ ἱερουργούμενα λειτουργίας καὶ τάξεως καὶ τῆς περὶ τὸν ἀρχιερέα σεμνότητος, ὁπότε ἀσκηθείη τῇ ἱερᾷ στολῇ καὶ κατάρχοι τῶν ἱερῶν.

297Mabedi izin verilen bütün adak armağanlarıyla süsledi, şehrin sakinlerine zarar vermeyecek her lütfu bağışlayarak iyilik etti. Herodes'i çokça övdü, kendisi de sayısız övgü aldı. Limana kadar yalnız bir şehrin değil bütün ülkenin eşliğinde uğurlandı; dindarlığı yüzünden üstüne yapraklar serpiliyor, kendisine hayranlık duyuluyordu. Ya öbür deden Tiberius Kaisar?

297

ἀναθήμασι δὲ κοσμήσας ὅσοις ἐξῆν τὸ ἱερὸν καὶ τοὺς οἰκήτορας εὐεργετήσας ὅσα μὴ βλάψει χαριζόμενος, Ἡρῴδην εὐφημήσας πολλὰ καὶ εὐφημηθεὶς μυρία, παρεπέμφθη μέχρι λιμένων, οὐχ ὑπὸ μιᾶς πόλεως, ἀλλ’ ὑπὸ τῆς χώρας ἁπάσης, φυλλοβολούμενός τε καὶ θαυμαζόμενος ἐπ’ εὐσεβείᾳ. τί δὲ ὁ ἕτερός σου πάππος Τιβέριος Καῖσαρ;

298O da aynı tercihi yapmış görünmüyor mu? İmparator olduğu yirmi üç yıl boyunca mabette çok eski zamanlardan beri süregelen ibadeti korudu; onun hiçbir kısmını bozmadı, sarsmadı.

298

οὐχὶ ταὐτὰ φαίνεται προῃρημένος; ἐν γοῦν τρισὶ καὶ εἴκοσιν ἔτεσιν οἷς αὐτοκράτωρ ἐγένετο τὴν κατὰ τὸ ἱερὸν ἐκ μηκίστων χρόνων παραδεδομένην θρησκείαν ἐτήρησεν, οὐδὲν αὐτῆς παραλύσας ἢ παρακινήσας μέρος.

299Ondan bir onur davranışını da ayrıca anlatabilirim; gerçi o yaşarken başıma sayısız kötülük geldi. Ama gerçek değerlidir, sen de ona değer verirsin. Valilerin arasından Pilatus Yahudiye'ye vali olarak atanmıştı. Bu adam, Tiberius'u onurlandırmaktan çok halkı incitmek için, kutsal şehirdeki Herodes sarayına yaldızlı kalkanlar astırdı. Kalkanların üzerinde ne bir suret vardı ne de yasaklanmış başka bir şey; yalnız iki şeyi bildiren zorunlu bir yazıt vardı: onları adayanın ve kimin adına adandıklarının adı.

299

ἔχω δέ τι καὶ φιλοτίμημα αὐτοῦ προσδιηγήσασθαι, καίτοι μυρίων ἀπολελαυκὼς ὅτε ἔζη κακῶν· ἀλλὰ τἀληθὲς φίλον καὶ σοὶ τίμιον. Πιλᾶτος ἦν τῶν ὑπάρχων ἐπίτροπος ἀποδεδειγμένος τῆς Ἰουδαίας· οὗτος οὐκ ἐπὶ τιμῇ Τιβερίου μᾶλλον ἢ ἕνεκα τοῦ λυπῆσαι τὸ πλῆθος ἀνατίθησιν ἐν τοῖς κατὰ τὴν ἱερόπολιν Ἡρῴδου βασιλείοις ἐπιχρύσους ἀσπίδας μήτε μορφὴν ἐχούσας μήτε ἄλλο τι τῶν ἀπηγορευμένων, ἔξω τινὸς ἐπιγραφῆς ἀναγκαίας, ἣ δύο ταῦτα ἐμήνυε, τόν τε ἀναθέντα καὶ ὑπὲρ οὗ ἡ ἀνάθεσις.

300Halk bunu fark edince (iş artık herkesin ağzındaydı) mevkice ve talihçe krallardan aşağı kalmayan dört kral oğlunu, öteki kral soyundan gelenleri ve kendi aralarındaki yetkilileri başlarına geçirip Pilatus'a yalvardılar: Kalkanlarla getirdiği yeniliği düzeltsin, krallar ve imparatorlarca bunca çağ boyunca dokunulmadan korunmuş atalar âdetini sarsmasın.

300

ἐπεὶ δὲ ᾔσθοντο οἱ πολλοί — καὶ περιβόητον ἦν ἤδη τὸ πρᾶγμα —, προστησάμενοι τούς τε βασιλέως υἱεῖς τέτταρας οὐκ ἀποδέοντας τό τε ἀξίωμα καὶ τὰς τύχας βασιλέων καὶ τοὺς ἄλλους ἀπογόνους καὶ τῶν παρ’ αὐτοῖς τοὺς ἐν τέλει παρεκάλουν τὸ νεωτερισθὲν περὶ τὰς ἀσπίδας εἰς ἐπανόρθωσιν ἀγαγεῖν καὶ μὴ κινεῖν ἔθη πάτρια τὸν πρὸ τοῦ πάντα αἰῶνα διαφυλαχθέντα καὶ πρὸς βασιλέων καὶ πρὸς αὐτοκρατόρων ἀκίνητα.

301Pilatus sertçe karşı çıkınca (çünkü tabiatı eğilmez, kibirli ve acımasızdı) bağırdılar: “Kargaşa çıkarma, savaş başlatma, barışı bozma! Eski kanunları hor görmek imparatoru onurlandırmak değildir. Tiberius'u bu millete hakaret etmek için bahane etme; o bizim âdetlerimizden hiçbirinin bozulmasını istemez. Eğer istediğini söylüyorsan, bir ferman, bir mektup ya da buna benzer bir şey göster de seni rahatsız etmeyi bırakıp elçiler seçelim, efendimize yalvaralım.”

301

στερρῶς δὲ ἀντιλέγοντος — ἦν γὰρ τὴν φύσιν ἀκαμπὴς καὶ μετὰ τοῦ αὐθάδους ἀμείλικτος —, ἀνεβόησαν· „μὴ στασίαζε, μὴ πολεμοποίει, μὴ κατάλυε τὴν εἰρήνην· οὐκ ἔστιν ἀτιμία νόμων ἀρχαίων αὐτοκράτορος τιμή. μὴ πρόφασις τῆς εἰς τὸ ἔθνος ἐπηρείας ἔστω σοι Τιβέριος· οὐδὲν ἐθέλει τῶν ἡμετέρων καταλύεσθαι. εἰ δὲ φῄς, αὐτὸς ἐπίδειξον ἢ διάταγμα ἢ ἐπιστολὴν ἤ τι ὁμοιότροπον, ἵνα παυσάμενοι τοῦ σοὶ διενοχλεῖν πρέσβεις ἑλόμενοι δεώμεθα τοῦ δεσπότου."

302Bu son söz onu en çok kızdırdı; çünkü gerçekten bir elçilik gönderirlerse yönetiminin başka yönlerini de ortaya dökmelerinden korktu: rüşvetlerini, küstahlıklarını, yağmalarını, işkencelerini, hakaretlerini, yargısız ve ardı arkası kesilmeyen idamlarını, bitmek bilmeyen, son derece acı veren zalimliğini sayıp dökeceklerdi.

302

τὸ τελευταῖον τοῦτο μάλιστα αὐτὸν ἐξετράχυνε καταδείσαντα, μὴ τῷ ὄντι πρεσβευσάμενοι καὶ τῆς ἄλλης αὐτὸν ἐπιτροπῆς ἐξελέγξωσι τὰς δωροδοκίας, τὰς ὕβρεις, τὰς ἁρπαγάς, τὰς αἰκίας, τὰς ἐπηρείας, τοὺς ἀκρίτους καὶ ἐπαλλήλους φόνους, τὴν ἀνήνυτον καὶ ἀργαλεωτάτην ὠμότητα διεξελθόντες.

303Kinci ve öfkesi geçmeyen biri olduğundan çaresiz kaldı: Bir kez astırdığı kalkanları indirmeye cesaret edemiyordu, uyruklarını memnun edecek bir şey yapmayı da istemiyordu; öte yandan Tiberius'un bu konulardaki kararlılığını da biliyordu. İleri gelenler bunu görünce onun yaptığından pişman olduğunu, ama pişman görünmek istemediğini anladılar.

303

οἷα οὖν ἐγκότως ἔχων καὶ βαρύμηνις ⟨ὢν⟩ ἄνθρωπος ἐν ἀμηχάνοις ἦν, μήτε καθελεῖν τὰ ἅπαξ ἀνατεθέντα θαρρῶν μήτε βουλόμενός τι τῶν πρὸς ἡδονὴν τοῖς ὑπηκόοις ἐργάσασθαι, ἅμα δὲ καὶ τὴν ἐν τούτοις σταθερότητα Τιβερίου μὴ ἀγνοῶν· ἅπερ ὁρῶντες οἱ ἐν τέλει καὶ συνιέντες, ὅτι μετανοεῖ μὲν ἐπὶ τοῖς πεπραγμένοις, δοκεῖν δὲ οὐ βούλεται,

304Bunun üzerine Tiberius'a son derece yalvaran mektuplar yazdılar. Tiberius mektupları okuyunca Pilatus'a neler söylemedi, onu nasıl tehdit etmedi! Ne kadar öfkelendiğini anlatmaya gerek yok, gerçi kolay öfkelenen biri değildi; olayın kendisi konuşuyor.

304

γράφουσι Τιβερίῳ δεητικωτάτας ἐπιστολάς. ὁ δὲ διαναγνοὺς οἷα μὲν εἶπε Πιλᾶτον, οἷα δὲ ἠπείλησεν· ὡς δὲ ὠργίσθη, καίτοι οὐκ εὔληπτος ὢν ὀργῇ, περιττόν ἐστι διηγεῖσθαι, τοῦ πράγματος ἐξ αὑτοῦ φωνὴν ἀφιέντος.

305Çünkü ertesi güne bile bırakmadan hemen yazdı. Bu görülmemiş küstahlık için onu sayısız kez kınayıp azarladı; kalkanların derhâl indirilmesini ve ana şehirden alınıp deniz kıyısındaki, büyük dedesinin adıyla anılan Kaisareia Sebaste'ye götürülmesini, orada Sebasteion'a asılmasını emretti. Kalkanlar da oraya asıldı. Böylece ikisi birden korunmuş oldu: hem imparatorun onuru, hem de şehrin eski âdeti.

305

εὐθέως γὰρ οὐδὲ εἰς τὴν ὑστεραίαν ὑπερθέμενος ἐπιστέλλει, μυρία μὲν τοῦ καινουργηθέντος τολμήματος ὀνειδίζων καὶ ἐπιπλήττων, κελεύων δὲ αὐτίκα καθελεῖν τὰς ἀσπίδας καὶ μετακομισθῆναι ἐκ τῆς μητροπόλεως εἰς τὴν ἐπὶ θαλάττῃ Καισάρειαν, ἐπώνυμον τοῦ προπάππου Σεβαστήν, ἵνα ἀνατεθεῖεν ἐν τῷ Σεβαστείῳ· καὶ ἀνετέθησαν. οὕτως ἀμφότερα ἐφυλάχθη, καὶ ἡ τιμὴ τοῦ αὐτοκράτορος, καὶ ἡ περὶ τὴν πόλιν ἀρχαία συνήθεια.

306O zaman söz konusu olan, üzerinde hiçbir suret resmedilmemiş kalkanlardı; şimdi ise devasa bir heykel. O zaman adak valilerin konağına asılmıştı; şimdikinin ise, dediklerine göre, mabedin en iç kısmında, kutsalların kutsalında olması isteniyor. Oraya yılda bir kez, Oruç denen günde, yalnız başkâhin girer; tütsü yakmak ve atalar âdetince bütün insanlara bol nimet, bereket ve barış dilemek için.

306

τότε μὲν οὖν ἀσπίδες ἦσαν, αἷς οὐδὲν ἀνεζωγράφητο μίμημα· νυνὶ δὲ κολοσσιαῖος ἀνδριάς. καὶ τότε μὲν ἡ ἀνάθεσις ἐν οἰκίᾳ τῶν ἐπιτρόπων ἦν· τὴν δὲ μέλλουσάν φασιν ἐσωτάτω τοῦ ἱεροῦ κατ’ αὐτὰ τὰ ἄδυτα γίνεσθαι, εἰς ἃ ἅπαξ τοῦ ἐνιαυτοῦ ὁ μέγας ἱερεὺς εἰσέρχεται τῇ νηστείᾳ λεγομένῃ μόνον ἐπιθυμιάσων καὶ κατὰ τὰ πάτρια εὐξόμενος φορὰν ἀγαθῶν εὐετηρίαν τε καὶ εἰρήνην ἅπασιν ἀνθρώποις.

307Öteki Yahudileri bırakalım, kâhinlerden biri, hem de en aşağıdakilerden değil, ilk kâhinden hemen sonraki sırada bulunanlardan biri, oraya tek başına ya da onunla birlikte girecek olsa; daha da ötesi, başkâhinin kendisi yılda iki gün ya da aynı gün içinde üç dört kez girecek olsa, cezası affı olmayan bir ölümdür.

307

κἂν ἄρα τίς που, οὐ λέγω τῶν ἄλλων Ἰουδαίων, ἀλλὰ καὶ τῶν ἱερέων, οὐχὶ τῶν ὑστάτων, ἀλλὰ τῶν τὴν εὐθὺς μετὰ τὸν πρῶτον τάξιν εἰληχότων, ἢ καθ’ αὑτὸν ἢ καὶ μετ’ ἐκείνου συνεισέλθῃ, μᾶλλον δὲ κἂν αὐτὸς ὁ ἀρχιερεὺς δυσὶν ἡμέραις τοῦ ἔτους ἢ καὶ τῇ αὐτῇ τρὶς ἢ καὶ τετράκις εἰσφοιτήσῃ,

308Kanun koyucunun kutsalların kutsalını koruması o derecededir: Bütün yerler arasında yalnız oranın ayak basılmaz ve el sürülmez kalmasını istemiştir. Öyleyse bu konularda dine bağlı olanların, heykelin içeri sokulduğunu görürlerse, kaç kez seve seve ölüme katlanacaklarını sanıyorsun? Bana kalırsa bütün aileleri karılarıyla, çocuklarıyla birlikte boğazladıktan sonra en son kendilerini de yakınlarının cesetleri üzerinde kurban edeceklerdir. Tiberius bunu biliyordu.

308

θάνατον ἀπαραίτητον ὑπομένει. τοσαύτη τίς ἐστιν ἡ περὶ τὰ ἄδυτα φυλακὴ τοῦ νομοθέτου μόνα ἐκ πάντων ἄβατα καὶ ἄψαυστα βουληθέντος αὐτὰ διατηρεῖσθαι. πόσους ἂν οὖν οἴει θανάτους ἑκουσίως ὑπομένειν τοὺς περὶ ταῦτα ὡσιωμένους, εἰ θεάσαιντο τὸν ἀνδριάντα εἰσκομιζόμενον; ἐμοὶ μὲν δοκοῦσι γενεὰς ὅλας αὐταῖς γυναιξὶ καὶ τέκνοις ἀποσφάξαντες ἐπὶ τοῖς τῶν οἰκείων πτώμασιν ἑαυτοὺς τελευταῖον καθιερεύσειν. ταῦτα μὲν Τιβέριος ἔγνω.

309Ya büyük deden, gelmiş geçmiş imparatorların en iyisi, aretēsi ve talihi yüzünden ilk kez Augustus diye anılan, barışı karada ve denizde dünyanın sınırlarına kadar her yere yayan adam?

309

τί δὲ ὁ σὸς πρόπαππος, ὁ τῶν πώποτε γενομένων αὐτοκρατόρων ἄριστος, ὁ πρῶτος ἀρετῆς ἕνεκα καὶ τύχης Σεβαστὸς ὀνομασθείς, ὁ τὴν εἰρήνην διαχέας πάντῃ διὰ γῆς καὶ θαλάττης ἄχρι τῶν τοῦ κόσμου περάτων;

310Mabetle ilgili şeyleri ve içinde insan eliyle yapılmış hiçbir suret, görünmeyen tabiatın görünen hiçbir taklidi bulunmadığını kulaktan duyunca hayran kalıp saygıyla eğilmedi mi? O, felsefeyi dudağının ucuyla tatmış biri değildi; ona doyasıya kanmış, neredeyse her gün de ondan beslenen biriydi. Bunu kısmen zihninin önceden öğrenmiş olduğu felsefe bilgilerini anımsayarak, kısmen de çevresindeki bilginlerle sürekli birlikte yaşayarak yapardı. Çünkü yemek toplantılarında zamanın çoğu terbiyeyle ilgili konulara ayrılırdı; ta ki yalnız beden değil psykhē de kendine uygun gıdayla beslensin.

310

οὐκ ἀκοῇ πυνθανόμενος τὰ περὶ τὸ ἱερὸν καὶ ὅτι οὐδέν ἐστιν ἀφίδρυμα ἐν αὐτῷ χειρόκμητον, ὁρατὸν ἀοράτου μίμημα φύσεως, ἐθαύμαζε καὶ προσεκύνει, φιλοσοφίας οὐκ ἄκροις χείλεσι γευσάμενος ἀλλ’ ἐπὶ πλέον ἑστιαθεὶς καὶ σχεδόν τι καθ’ ἑκάστην ἡμέραν ἑστιώμενος, τὰ μὲν μνήμαις ὧν ἡ διάνοια προμαθοῦσα τὰ φιλοσοφίας ἀνεπόλει, τὰ δὲ καὶ ταῖς τῶν συνόντων ἀεὶ λογίων συνδιαιτήσεσι; κατὰ γὰρ τὰς ἐν δείπνῳ συνουσίας ὁ πλεῖστος χρόνος ἀπενέμετο τοῖς ἀπὸ παιδείας, ἵνα μὴ τὸ σῶμα μόνον ἀλλὰ καὶ

311Büyük deden Augustus'un niyetini bol bol kanıtla doğrulayabilirim, ama ikisiyle yetineceğim. Birincisi şudur: Kutsal turfanda sunularının hor görüldüğünü duyunca Asya'daki eyaletlerin valilerine yazıp yalnız Yahudilerin toplantı yerlerinde bir araya gelmelerine izin verilmesini emretti.

311

ἡ ψυχὴ τοῖς οἰκείοις ἀνατρέφοιτο. τεκμηρίοις δὲ ἀφθόνοις πιστώσασθαι δυνάμενος τὸ βούλημα τοῦ Σεβαστοῦ προπάππου σου δυσὶν ἀρκεσθήσομαι. τὸ μὲν γὰρ πρῶτον ἐπέστειλε τοῖς ἐπιτρόποις τῶν κατὰ τὴν Ἀσίαν ἐπικρατειῶν, πυθόμενος ὀλιγωρεῖσθαι τὰς ἱερὰς ἀπαρχάς, ἵνα ἐπιτρέπωσι τοῖς Ἰουδαίοις μόνοις εἰς τὰ συναγώγια συνέρχεσθαι·

312Çünkü bunlar, barışı bozacak şekilde sarhoşluk ve sarhoş taşkınlığıyla kurulmuş toplantılar değil, itidal ve adalet okullarıdır. Burada aretēyi gözeten insanlar yıllık turfanda sunularını toplar, bunlarla da Kudüs'teki mabede kutsal elçiler göndererek kurban sunarlar.

312

μὴ γὰρ εἶναι ταῦτα συνόδους ἐκ μέθης καὶ παροινίας ἐπισυστάσας, ὡς λυμαίνεσθαι τὰ τῆς εἰρήνης, ἀλλὰ διδασκαλεῖα σωφροσύνης καὶ δικαιοσύνης ἀνδρῶν ἐπιτηδευόντων μὲν ἀρετήν, ἀπαρχὰς δὲ ἐτησίους συμφερόντων, ἐξ ὧν ἀνάγουσι θυσίας στέλλοντες ἱεροπομποὺς εἰς τὸ ἐν Ἱεροσολύμοις ἱερόν.

313Sonra Yahudilerin atalarından kalma âdete göre toplanmalarına, bağış toplamalarına ve bunları Kudüs'e göndermelerine kimsenin engel olmamasını emretti. Bunlar, sözcüğü sözcüğüne olmasa da, özü itibarıyla yazılmıştır.

313

εἶτα κελεύει μηδένα ἐμποδὼν ἵστασθαι τοῖς Ἰουδαίοις μήτε συνιοῦσι μήτε συνεισφέρουσι μήτε διαπεμπομένοις κατὰ τὰ πάτρια εἰς Ἱεροσόλυμα· ταῦτα γὰρ εἰ καὶ μὴ τοῖς ῥήμασι, τοῖς γοῦν πράγμασιν ἐπέσταλται.

314Seni, efendimi ikna etmek için buraya bir mektup ekledim. Bunu Gaius Norbanus Flaccus, Kaisar'ın kendisine yazdıklarını bildirmek için yazmıştır.

314

μίαν δὲ ἐπιστολὴν ὑποτέταχα πρὸς τὴν σὴν τοῦ δεσπότου πειθώ, ἣν Γάιος Νορβανὸς Φλάκκος ἐπιστέλλει δηλῶν τὰ ὑπὸ Καίσαρος αὐτῷ γραφέντα.

315Mektubun sureti şudur: “Prokonsül Gaius Norbanus Flaccus'tan Ephesos yöneticilerine selam. Kaisar bana şunu yazdı: Yahudiler, nerede olurlarsa olsunlar, kendilerine özgü eski âdetleri gereği toplanıp para bağışı yapar ve bunu Kudüs'e gönderirler. Kaisar bunu yapmalarının engellenmesini istemedi. Bu yüzden, bunların böyle yapılmasını emrettiğini bilesiniz diye size yazdım.”

315

ἔστι δὲ τῆς ἐπιστολῆς τὸ ἀντίγραφον τόδε· ’Γάιος Νορβανὸς Φλάκκος ἀνθύπατος Ἐφεσίων ἄρχουσι χαίρειν. Καῖσάρ μοι ἔγραψεν, Ἰουδαίους, οὗ ἂν ὦσιν, ἰδίῳ ἀρχαίῳ ἐθισμῷ νομίζειν συναγομένους χρήματα φέρειν, ἃ πέμπουσιν εἰς Ἱεροσόλυμα· τούτους οὐκ ἠθέλησε κωλύεσθαι τοῦτο ποιεῖν. ἔγραψα οὖν ὑμῖν, ἵν’ εἰδῆτε, ὡς ταῦτα οὕτως γίνεσθαι κελεύει.’

316İmparatorum, bu, Kaisar'ın mabedimize saygı gösterme konusundaki prohairesinin açık bir kanıtı değil midir? Yahudilerin turfanda sunuları ve öteki dindarlık işleri için yaptıkları toplantıların, derneklere ilişkin genel kararla yasaklanmasını istemedi.

316

ἆρ’ οὐκ ἐναργὴς πίστις ἐστίν, αὐτοκράτορ, τῆς Καίσαρος προαιρέσεως, ᾗ περὶ τὴν τοῦ ἡμετέρου ἱεροῦ τιμὴν ἐκέχρητο, μὴ βουληθεὶς τῷ κοινῷ τύπῳ τῶν συνόδων ἀναιρεθῆναι τὰς τῶν Ἰουδαίων εἰς ταὐτὸ συμφοιτήσεις, ἃς ἀπαρχῶν ἕνεκα ποιοῦνται καὶ τῆς ἄλλης εὐσεβείας;

317Augustus'un isteğinin bundan geri kalmayan, son derece açık bir başka göstergesi daha var: Yüce Tanrı'ya kendi gelirinden her gün sürekli, bütünüyle yakılan kurbanlar sunulmasını buyurdu; bunlar bugüne kadar da sunulmaktadır. Kurbanlıklar iki kuzu ve bir boğadır. Kaisar sunağı bunlarla şenlendirdi; mabette ne açıkta ne gizlide hiçbir suret bulunmadığını gayet iyi bildiği hâlde.

317

ἕτερον δέ ἐστιν οὐκ ἀποδέον τούτου δεῖγμα σαφέστατον τῆς βουλήσεως τοῦ Σεβαστοῦ· διετάξατο γὰρ ἐκ τῶν ἰδίων προσόδων ἀνάγεσθαι θυσίας ἐντελεχεῖς ὁλοκαύτους τῷ ὑψίστῳ θεῷ καθ’ ἑκάστην ἡμέραν, αἳ καὶ μέχρι νῦν ἐπιτελοῦνται· ἄρνες εἰσὶ δύο καὶ ταῦρος τὰ ἱερεῖα, οἷς Καῖσαρ ἐφαίδρυνε τὸν βωμὸν ἐπιστάμενος σαφῶς, ὅτι οὐδέν ἐστιν ἀφίδρυμα οὔτε φανερὸν οὔτε ἀφανές·

318Ama bu kadar büyük bir hükümdar ve kimseden geri kalmayan bir filozof olarak kendi kendine şöyle düşündü: Yeryüzünde, görünmeyen Tanrı'ya, görünür hiçbir tasvir barındırmayan seçkin bir kutsal yer ayrılması zorunludur; ta ki insanlar iyi umutlara ortak olsunlar ve kusursuz nimetlerin tadına varsınlar.

318

ἀλλὰ γὰρ ὁ τοσοῦτος ἡγεμὼν καὶ φιλόσοφος οὐδενὸς δεύτερος ἐλογίσατο παρ’ ἑαυτῷ, ὅτι ἀναγκαῖόν ἐστιν ἐν τοῖς περιγείοις ἐξαίρετον ἀπονενεμῆσθαι τόπον ἱερὸν τῷ ἀοράτῳ θεῷ μηδὲν ὁρατὸν ἀπεικόνισμα περιέξοντα πρὸς μετουσίαν ἐλπίδων χρηστῶν καὶ ἀπόλαυσιν ἀγαθῶν τελείων.

319Dindarlıkta böyle bir yol göstericiye uyan büyük ninen Iulia Augusta da mabedi altın taslarla, sunu kaplarıyla ve çok değerli başka bir sürü adak armağanıyla süsledi. Peki o ne diye bunu yaptı, içeride hiçbir suret olmadığı hâlde? Çünkü kadınların kavrayışı bir bakıma daha zayıftır; duyularla algılananların ötesinde akılla kavranan hiçbir şeyi kavrayamaz.

319

ὑφηγητῇ τοιούτῳ τῆς εὐσεβείας χρησαμένη καὶ ἡ προμάμμη σου Ἰουλία Σεβαστὴ κατεκόσμησε τὸν νεὼν χρυσαῖς φιάλαις καὶ σπονδείοις καὶ ἄλλων ἀναθημάτων πολυτελεστάτων πλήθει· τί παθοῦσα καὶ αὕτη, μηδενὸς ἔνδον ὄντος ἀφιδρύματος; ἀσθενέστεραι γάρ πώς εἰσιν αἱ γνῶμαι τῶν γυναικῶν ἔξω τῶν αἰσθητῶν μηδὲν ἰσχύουσαι νοητὸν καταλαβεῖν.

320Ama o, başka konularda olduğu gibi bu konuda da bütün kadınlardan üstün çıktı. Saf terbiye sayesinde tabiatını da çalışmasıyla aşmış, aklı erkekleşmişti. Aklı öyle keskin görür hâle gelmişti ki akılla kavranan şeyleri duyularla algılananlardan daha iyi kavrıyor

320

ἡ δέ γε καθάπερ ἐν τοῖς ἄλλοις ὅλον τὸ γένος κἀν τούτῳ διήνεγκεν, ὑπὸ παιδείας ἀκράτου φύσει καὶ μελέτῃ περιγεγενημένη, ἀρρενωθεῖσα τὸν λογισμόν, ὃς οὕτως ὀξυδερκὴς ἐγεγένητο, ὡς μᾶλλον τὰ νοητὰ καταλαμβάνειν τῶν αἰσθητῶν

321ve bunları onların gölgeleri sayıyordu. Efendim, daha yumuşak bir prohairesin böyle örnekleri elindeyken, hem de bunların hepsi soyundan geldiğin, filizlenip bu kadar büyüdüğün en yakın akrabalarından gelirken, onların her birinin koruduğunu sen de koru.

321

καὶ ταῦτα νομίζειν ἐκείνων εἶναι σκιάς. ἔχων οὖν, δέσποτα, τῆς ἡμερωτέρας προαιρέσεως τοιαῦτα παραδείγματα, πάντα οἰκειότατα καὶ συγγενέστατα ἀφ’ ὧν ἐσπάρης καὶ ἀνέβλαστες καὶ τοσοῦτον ηὐξήθης, διατήρησον ἃ κἀκείνων ἕκαστος.

322Kanunlarımız için imparatorlar bir imparatora, Augustuslar bir Augustusa, dedeler ve atalar bir toruna arka çıkıyor; çoklar bire karşı, neredeyse şöyle diyerek: “Bizim isteğimizle bugüne kadar korunmuş kanunları yıkma. Çünkü onların yıkılmasından uğursuz bir şey çıkmasa bile, geleceğin belirsizliği en cesur insanlar için bile, ilahi şeyleri hor görmüyorlarsa, büsbütün korkusuz değildir.”

322

παρακλητεύουσι τοῖς νόμοις αὐτοκράτορες πρὸς αὐτοκράτορα, Σεβαστοὶ πρὸς Σεβαστόν, πάπποι καὶ πρόγονοι πρὸς ἔκγονον, πλείους πρὸς ἕνα, μονονουχὶ φάσκοντες· ἐν ταῖς ἡμετέραις βουλήσεσιν ἃ μέχρι καὶ τήμερον ἐφυλάχθη νόμιμα μὴ καθέλῃς· καὶ γὰρ εἰ μηδὲν ἐκ τῆς καταλύσεως αὐτῶν ἀπαντηθείη παλίμφημον, ἀλλ’ ἥ γε τοῦ μέλλοντος ἀδηλότης καὶ τοῖς θαρραλεωτάτοις, εἰ μὴ καταφρονηταὶ τῶν θείων εἰσίν, οὐ παντελῶς ἐστιν ἄφοβος.

323Bana yaptığın iyilikleri saymaya kalksam gün yetmez; üstelik asıl işi başka bir sözün yan işi yapmak da uygun düşmez. Ama ben sussam bile olayların kendisi bağırıyor, konuşuyor. Demire vurulmuşken beni sen kurtardın; bunu bilmeyen var mı?

323

ἐὰν καταλέγωμαι τὰς εἰς ἐμαυτὸν ἐκ σοῦ γενομένας εὐεργεσίας, ἐπιλείψει με ἡ ἡμέρα, πρὸς τῷ μηδὲ ἁρμόττον εἶναι προηγούμενον ἔργον πάρεργον ἑτέρου ποιεῖσθαι λόγου· κἂν ἡσυχάζω μέντοι, τὰ πράγματα αὐτὰ βοᾷ καὶ φωνὴν ἀφίησιν. ἔλυσάς με σιδήρῳ δεδεμένον· τίς οὐκ οἶδεν;

324Ama imparatorum, beni daha ağır zincirlerle sıkıştırma. Çünkü çözülen zincirler bedenimin bir kısmını sarmıştı; şimdi beklenenler ise psykhēnin zincirleridir, onu bütünüyle, baştan başa sıkacaklardır.

324

ἀλλὰ μὴ χαλεπωτέροις δεσμοῖς, αὐτοκράτορ, ἐπισφίγξῃς· οἱ μὲν γὰρ λυθέντες μέρει περιβέβληντο τοῦ σώματος, οἱ δὲ νῦν προσδοκώμενοι ψυχῆς εἰσιν, ὅλην αὐτὴν δι’ ὅλων μέλλοντες πιέζειν.

325Üzerimde hep asılı duran ölüm korkusunu sen uzaklaştırdın; korkudan ölmüş olan beni yeniden can verip sanki yeniden doğmuşum gibi diriltin. İmparatorum, bu lütfu sürdür ki senin Agrippa'n hayata veda etmesin. Yoksa kurtulmak için değil, daha ağır felaketlere uğrayıp daha göz önünde ölmek için serbest bırakılmışım gibi görünürüm.

325

τὸν ἐπικρεμάμενον ἀεὶ τοῦ θανάτου φόβον ἀπώσω καὶ τεθνεῶτα τῷ δέει ζωπυρήσας καθάπερ ἐκ παλιγγενεσίας ἀνήγειρας· διατήρησον τὴν χάριν, αὐτοκράτορ, ἵνα μὴ ὁ σὸς Ἀγρίππας ἀποτάξηται τῷ βίῳ· δόξω γὰρ οὐ τοῦ σωθῆναι χάριν ἀφεῖσθαι μᾶλλον ἢ τοῦ βαρυτέρας ἐνδεξάμενος συμφορὰς ἐπισημότερον τελευτῆσαι.

326Bana insanlar arasındaki en büyük ve en mutlu payı, krallığı bağışladın: önce tek bir ülkenin krallığını, sonra Trakhonitis denen ülkeyi ve Celile'yi de ekleyerek daha büyük bir ülkeninkini. Efendim, bolluk için gerekenleri bağışladıktan sonra zorunlu olanları elimden alma; beni en parlak ışığa çıkardıktan sonra yeniden en derin karanlığa atma.

326

τὸν μέγιστον καὶ εὐτυχέστατον ἐν ἀνθρώποις κλῆρον ἐχαρίσω μοι, βασιλείαν, πάλαι μὲν μιᾶς χώρας, αὖθις δὲ καὶ ἑτέρας μείζονος, τὴν Τραχωνῖτιν λεγομένην καὶ τὴν Γαλιλαίαν συνάψας· μὴ τὰ πρὸς περιουσίαν μοι χαρισάμενος, ὦ δέσποτα, τὰ ἀναγκαῖα ἀφέλῃς μηδὲ εἰς φῶς ἀναγαγὼν τηλαυγέστατον ἐξ ὑπαρχῆς εἰς βαθύτατον σκότος ῥίψῃς.

327O parlak şeylerden vazgeçiyorum; az önceki talihimi geri çevirmekten de kaçınmam. Hepsini tek bir şeye değişirim: atalarımın âdetlerine dokunulmamasına. Yoksa gerek soydaşlarımın gerek bütün öteki insanların gözünde ne itibarım kalır? Çünkü iki şeyden biri kaçınılmazdır: ya kendi halkıma ihanet etmiş sayılırım, ya da artık eskisi gibi senin dostun sayılmam. Bundan daha büyük ne kötülük olabilir?

327

ἐξίσταμαι τῶν λαμπρῶν ἐκείνων, τὴν πρὸ μικροῦ τύχην οὐ παραιτοῦμαι, πάντα ὑπαλλάττομαι ἑνός, τοῦ μὴ κινηθῆναι τὰ πάτρια. τίς γὰρ ἄν μου γένοιτο λόγος ἢ παρὰ τοῖς ὁμοφύλοις ἢ παρὰ τοῖς ἄλλοις ἅπασιν ἀνθρώποις; ἀνάγκη γὰρ δυοῖν θάτερον ἢ προδότην τῶν ἰδίων ἢ σοὶ μηκέτι ὁμοίως φίλον νομισθῆναι· ὧν τί ἂν εἴη μεῖζον κακόν;

328Eğer hâlâ dostların arasında sayılıyorsam, ne yurdum her kötülükten uzak tutulursa ne de mabet el değmeden kalırsa, hain diye ün salarım. Çünkü siz büyükler, dostlarınızın ve imparatorluk yüceliğinize sığınmış olanların çıkarlarını korursunuz.

328

εἰ μὲν γὰρ ἐν τῇ τάξει τῶν ἑταίρων ἔτι καταριθμοῦμαι, προδοσίας ἐξοίσομαι δόξαν, ἐὰν μήτε ἡ πατρὶς ἀπαθὴς παντὸς κακοῦ διαφυλαχθῇ μήτε τὸ ἱερὸν ἄψαυστον· τὰ γὰρ τῶν ἑταίρων καὶ προσπεφευγότων ταῖς αὐτοκρατορικαῖς ἐπιφανείαις ὑμεῖς οἱ μεγάλοι διασῴζετε.

329Ama zihninde bana karşı gizli bir düşmanlık barınıyorsa, Tiberius gibi beni zincire vurma; bir gün yeniden zincire vurulma umudunu da ortadan kaldır ve hemen ortadan kaldırılmamı emret. Tek kurtuluş umudu senin iyi niyetin olan benim için yaşamanın ne güzelliği kalır ki?”

329

εἰ δὲ ὑποικουρεῖ τί σου τὴν διάνοιαν ἔχθος, μὴ δήσῃς ὡς Τιβέριος, ἀλλὰ καὶ τὴν τοῦ δεθῆναί ποτε αὖθις ἐλπίδα συνανελὼν κέλευσον ἐκποδὼν αὐτίκα γενέσθαι· τί γὰρ ἐμοὶ ζῆν καλόν, ᾧ μία σωτηρίας ἐλπὶς ἦν τὸ σὸν εὐμενές;“

330Bunları yazıp mühürledi ve Gaius'a gönderdi. Sonra evine kapanıp kaldı; ıstırap içinde, altüst olmuş bir hâlde, mektubun nasıl karşılanacağını kaygıyla düşünüyordu. Çünkü önlerinde küçük bir tehlike yoktu: Yalnız kutsal toprakta yaşayanlar değil, dünyanın her yerindeki Yahudiler yurtlarından sürülme, köleleştirilme ve tam bir yıkım tehlikesiyle karşı karşıyaydı.

330

Ταῦτα γράψας καὶ σφραγισάμενος πέμπει Γαΐῳ καὶ συγκλεισάμενος οἴκοι κατέμενεν, ἀγωνιῶν καὶ συγκεχυμένος καὶ πῶς ἐντύχοι μάλιστα φροντίζων· οὐ γὰρ βραχὺς ἐπέρριπτο κίνδυνος, ἀλλ’ ὁ περὶ ἀναστάσεως καὶ ἀνδραποδισμοῦ καὶ παντελοῦς πορθήσεως, οὐ μόνον τοῖς τὴν ἱερὰν χώραν κατοικοῦσιν ἀλλὰ καὶ τοῖς πανταχοῦ τῆς οἰκουμένης Ἰουδαίοις.

331Gaius mektubu alıp okudu. Her düşüncede bir yandan isteğinin gerçekleşmeyeceğini görüp öfkeyle kabarıyor, bir yandan da hem hak gerekçeleri hem yakarışlar karşısında yumuşuyordu. Agrippa'yı kimi yönden övüyor, kimi yönden

331

λαβὼν δὲ καὶ διαναγινώσκων ἐφ’ ἑκάστῳ τῶν νοημάτων ἅμα μὲν ᾤδει, μὴ κατορθουμένου τοῦ βουλήματος, ἅμα δὲ καὶ ἐπεκλᾶτο ταῖς δικαιολογίαις ὁμοῦ καὶ δεήσεσι, καὶ τὸν Ἀγρίππαν τῇ μὲν ἐπῄνει, τῇ

332kınıyordu. İnsanlar arasında yalnız gem azıya alan ve onun tanrılaştırılmasından yüz çeviren soydaşlarına aşırı yaranmaya çalıştığı için onu suçluyordu; hiçbir şeyi içinde saklayıp örtmediği için de övüyordu. Bunun en özgür ve en soylu karakterlerin belirtisi olduğunu söylüyordu.

332

δὲ ἐμέμφετο· ᾐτιᾶτο μὲν τῆς εἰς τοὺς ὁμοφύλους ἄγαν ἀρεσκείας μόνους ἀνθρώπων ἀφηνιάζοντας καὶ ἐκτρεπομένους αὐτοῦ τὴν ἐκθέωσιν, ἐπῄνει δὲ τὸ μηδὲν ἐν ἑαυτῷ συσκιάζειν καὶ ἐπικρύπτειν, ἅπερ ἔλεγεν εἶναι δείγματα ἐλευθεριωτάτων καὶ εὐγενεστάτων ἠθῶν.

333Böylece yumuşayarak, görünüşte Agrippa'ya daha olumlu bir cevap vermeye razı oldu ve ona en yüksek, en büyük armağanı verdi: heykel artık dikilmeyecekti. Suriye valisi Publius Petronius'a da Yahudilerin mabedinde artık hiçbir yenilik yapmamasını yazdırdı.

333

ἡμερωθεὶς οὖν ὅσα τῷ δοκεῖν ἀποκρίσεων χρηστοτέρων Ἀγρίππαν ἠξίωσε, τὸ ἀνωτάτω καὶ μέγιστον δωρούμενος, τὸ μηκέτι γενέσθαι τὴν ἀνάθεσιν· καὶ Ποπλίῳ Πετρωνίῳ, τῷ τῆς Συρίας ἐπιτρόπῳ, κελεύει γραφῆναι μηδὲν ἐπὶ τῷ ἱερῷ τῶν Ἰουδαίων ἔτι νεώτερον κινεῖν.

334Yine de bu lütfu verirken saf olarak vermedi, içine son derece ağır bir korku kattı. Mektuba şunu ekledi: “Ama ana şehir dışında, komşu bölgelerde benim ya da ailemin adına sunaklar, mabetler, birtakım resimler ya da heykeller dikmek isteyenler engellenirse, engelleyenleri ya derhâl cezalandır ya da bana gönder.”

334

ὅμως μέντοι καὶ τὴν χάριν διδοὺς ἔδωκεν οὐκ ἀκέραιον, ἀλλ’ ἀναμίξας αὐτῇ δέος ἀργαλεώτατον· προσγράφει γάρ· „ἐὰν δέ τινες ἐν ταῖς ὁμόροις ἔξω μιᾶς τῆς μητροπόλεως ἐθέλοντες βωμοὺς ἢ ἱερὰ ἤ τινας εἰκόνας ἢ ἀνδριάντας ὑπὲρ ἐμοῦ καὶ τῶν ἐμῶν ἱδρύεσθαι κωλύωνται, τοὺς εἴργοντας ἢ παραχρῆμα κολάζειν ἢ εἰς αὐτὸν ἀνάγειν.“

335Bu, iç karışıklıkların ve iç savaşların başlangıcından, dosdoğru verdiği izlenimini uyandıran armağanın da dolaylı yoldan geri alınmasından başka bir şey değildi. Çünkü bir kısmı, Gaius'a saygıdan çok Yahudilere karşı duydukları hırs yüzünden bütün ülkeyi adak heykelleriyle dolduracaktı. Öbürleri ise, atalarının âdetlerinin gözlerinin önünde yıkıldığını görünce, en uysal insanlar da olsalar buna katlanmayacaklardı. Gaius da kışkırtılanları en ağır cezaya çarptırıp heykelin yeniden mabede dikilmesini emredecekti.

335

τοῦτο δὲ οὐδὲν ἦν ἕτερον ἢ στάσεων καὶ ἐμφυλίων πολέμων ἀρχὴ καὶ τῆς δωρεᾶς, ἣν ἐπ’ εὐθείας ἐδόκει παρασχεῖν, πλάγιός τις ἀναίρεσις· ἔμελλον γὰρ οἱ μὲν κατὰ τὴν πρὸς Ἰουδαίους φιλονεικίαν μᾶλλον ἢ τὸ πρὸς Γάιον εὐσεβὲς καταπλήσειν τὴν χώραν ἅπασαν ἀναθημάτων, οἱ δὲ ἐν ὄψεσι ταῖς αὑτῶν τὴν τῶν πατρίων ὁρῶντες κατάλυσιν, εἰ καὶ πάντων ἦσαν πρᾳοπαθέστατοι, μὴ ἀνέχεσθαι, Γάιος δὲ τοὺς παρακινηθέντας τιμωρίᾳ κρίνων μεγίστῃ ἀνατεθῆναι πάλιν κελεύειν τὸν ἀνδριάντα ἐν τῷ ἱερῷ.

336Ama her şeyi gözeten ve her şeyi adaletle yöneten Tanrı'nın inayeti ve özeni sayesinde komşu bölgelerdeki insanlardan hiçbiri, tek bir kişi bile, bir kışkırtmaya kalkışmadı. Böylece, daha ılımlı bir kınamanın yerine kaçınılmaz bir felaketin geleceği hiçbir durum ortaya çıkmadı.

336

προνοίᾳ δέ τινι καὶ ἐπιμελείᾳ τοῦ πάντα ἐφορῶντος καὶ σὺν δίκῃ πρυτανεύοντος θεοῦ τῶν ὁμόρων παρεκίνησεν οὐδὲν οὐδὲ εἷς, ὡς μὴ χρείαν τινὰ γενέσθαι, ᾗ πρὸ μετριωτέρας μέμψεως ἀπαραίτητος ἔμελλεν ἀπαντᾶσθαι συμφορά.

337“Peki bunun ne yararı oldu?” diyen olabilir. Çünkü onlar sakin durduğu hâlde Gaius sakin durmadı; lütfundan pişman olup az önceki arzusunu yeniden alevlendirdi. Roma'da tunçtan, yaldızlı, devasa başka bir heykel yapılmasını emretti. Sidon'dakine artık dokunmadı; onu yerinden oynatıp halkı huzursuz etmemek için. Amacı, halk sakinleşip kuşkudan kurtulunca heykeli büyük bir sessizlik içinde, gizlice gemilerle getirip kimseye sezdirmeden, ansızın dikmekti.

337

τί δὲ ὄφελος; εἴποι τις ἄν· οὐδὲ γὰρ ἠρεμούντων ὁ Γάιος ἠρέμει, μετανοῶν ἐπὶ τῇ χάριτι ἤδη καὶ τὴν πρὸ μικροῦ ζωπυρῶν ἐπιθυμίαν· προστάττει γὰρ ἕτερον ἀνδριάντα δημιουργεῖσθαι κολοσσιαῖον χαλκοῦν ἐπίχρυσον ἐν Ῥώμῃ, μηκέτι τὸν ἐν Σιδῶνι κινῶν, ἵνα μὴ τῇ κινήσει διαταράξῃ τὸ πλῆθος, ἀλλ’ ἠρεμοῦντος καὶ τῆς ὑπονοίας ἀπηλλαγμένου κατὰ πολλὴν ἡσυχίαν ἀφανῶς ἐν ταῖς ναυσὶ κομισθέντα λαθὼν τοὺς πολλοὺς ἐξαίφνης ἱδρύσηται.

338Bunu Mısır'a yapacağı yolculuk sırasında, kıyı boyunca yol alırken yapacaktı. Çünkü İskenderiye'ye karşı sözle anlatılmaz bir tutku duyuyordu. Oraya bütün hevesiyle gitmeye, vardığında da en uzun süre orada kalmaya can atıyordu. Hayal ettiği tanrılaştırmayı bu tek şehrin doğurduğunu ve büyüteceğini, öteki şehirlere de tapınmada örnek olduğunu düşünüyordu; çünkü hem en büyük şehirdi, hem dünyanın en güzel yerinde bulunuyordu. Ne de olsa büyük adamların da büyük şehirlerin de yaptıklarını, daha aşağıdaki insanlar ve halklar taklit etmeye çalışır.

338

Τοῦτο δὲ πράξειν ἔμελλεν ἐν παράπλῳ κατὰ τὴν εἰς Αἴγυπτον ἀποδημίαν. ἄλεκτος γάρ τις αὐτὸν ἔρως κατεῖχε τῆς Ἀλεξανδρείας, εἰς ἣν ἐπόθει σπουδῇ πάσῃ παραγενέσθαι καὶ ἀφικόμενος πλεῖστον χρόνον ἐνδιαιτηθῆναι, νομίζων τὴν ἐκθέωσιν, ἣν ὠνειροπόλει, μίαν ταύτην πόλιν καὶ γεγεννηκέναι καὶ συναυξήσειν καὶ ταῖς ἄλλαις παράδειγμα γεγενῆσθαι τοῦ σεβασμοῦ, μεγίστην τε οὖσαν καὶ ἐν καλῷ τῆς οἰκουμένης· τὰ γὰρ τῶν μεγάλων εἴτε ἀνδρῶν εἴτε πόλεων τοὺς καταδεεστέρους ἄνδρας τε καὶ δήμους ζηλοῦν ἐπιχειρεῖν.

339Ama o başka her konuda da tabiatça güvenilmez biriydi. İyi bir şey yapsa bile hemen pişman olur, onu da bozmanın bir yolunu arardı; üstelik daha büyük bir acı ve zararla.

339

ἦν μέντοι καὶ πρὸς τἄλλα πάντα τὴν φύσιν ἄπιστος, ὡς, εἰ καί τι χρηστὸν ἐργάσαιτο, μετανοεῖν εὐθὺς καὶ τρόπον τινὰ δι’ οὗ καὶ ταυτὶ λυθήσεται ζητεῖν μετὰ μείζονος ἀνίας καὶ βλάβης.

340Bir örnek vereyim: Bazı mahkûmları hiçbir gerekçe göstermeden serbest bıraktı, sonra yeniden zincire vurdu; böylece başlarına öncekinden daha ağır bir felaket getirdi, umutsuzluğun felaketini.

340

οἷον δή τι λέγω· δεσμώτας ἔλυσεν ἐνίους ἐπ’ οὐδεμιᾷ προφάσει, πάλιν ἔδησε βαρυτέραν τῆς προτέρας ἐπαγαγὼν συμφοράν, τὴν ἐκ δυσελπιστίας.

341Başkalarını da, ölüm beklerken sürgüne mahkûm etti. Bunlar ölümü, kendilerini ölümü ya da herhangi bir küçük cezayı hak edecek bir şey yapmış bildikleri için beklemiyorlardı; yargıcın aşırı zalimliği yüzünden kurtulacaklarını ummuyorlardı. Onlar için sürgün bulunmaz bir kazançtı; en büyük can tehlikesinden kaçmış olmayı yurda dönüşle bir sayıyorlardı.

341

πάλιν κατέγνω φυγὴν ἑτέρων θάνατον προσδοκησάντων, οὐκ ἐπειδὴ συνῄδεσαν αὑτοῖς ἄξια θανάτου πεπραχόσιν ἢ συνόλως βραχυτέρας ἡστινοσοῦν τιμωρίας, ἀλλὰ διὰ τὴν ὑπερβάλλουσαν ὠμότητα τοῦ δικαστοῦ μὴ προσδοκῶντες ἀποφεύξεσθαι. τούτοις ἕρμαιον ἦν ἡ φυγὴ καὶ ἰσότιμος καθόδῳ τὸν περὶ ψυχῆς ἀνωτάτω κίνδυνον ἀποδεδρακέναι νομίζουσιν.

342Ama çok zaman geçmeden, ortada yeni bir şey olmadığı hâlde, bazı askerleri gönderdi. Adalarda sanki kendi yurtlarındaymış gibi yaşayan, talihsizliklerine son derece mutlu bir şekilde katlanan en seçkin ve en soylu insanları topluca öldürttü; Roma'daki büyük ailelerin evlerine beklenmedik, yürek paralayıcı bir yas çöktü.

342

ἀλλ’ οὐ μακρὸς διῆλθε χρόνος, καὶ τῶν στρατευομένων ἐπιπέμψας τινάς, μηδενὸς καινοτέρου προσπεσόντος, τοὺς ἀρίστους καὶ εὐγενεστάτους ἤδη ζῶντας ὡς ἐν πατρίσι ταῖς νήσοις καὶ τὴν ἀτυχίαν εὐτυχέστατα φέροντας ἀθρόους ἀνῄρει, πένθος οἰκτρότατον καὶ ἀπροσδόκητον οἴκοις τῶν ἐν Ῥώμῃ μεγάλων προσβαλών.

343Bazılarına armağan olarak para verdiyse, bunu borç gibi faiziyle, faizin faiziyle değil, çalınmış mal gibi ve alanlara en büyük zararı vererek geri aldı. Çünkü zavallıların yalnız verileni ödemesi yetmiyordu; anne babalarından, akrabalarından ya da dostlarından miras kalmış ya da bir geçim yolu seçip kendi emekleriyle kazanmış oldukları bütün mal varlığını da üstüne vermeleri gerekiyordu.

343

εἰ δέ τισι καὶ δωρεὰν ἔδωκεν ἀργύριον, οὐχ ὡς δάνειον ἀνέπραττε τόκους προσεκλέγων καὶ ἐπιτοκίας, ἀλλ’ ὡς φώριον μετὰ μεγίστης τῶν λαβόντων ζημίας· οὐ γὰρ ἐξήρκει τὰ δοθέντα τοῖς ἀθλίοις ἀποτιννύειν, ἀλλὰ καὶ τὰς οὐσίας ὅλας προσεισέφερον, ἃς ἢ παρὰ γονέων ἢ παρ’ οἰκείων ἢ φίλων ἐκληρονόμουν ἢ ποριστὴν ἑλόμενοι βίον ἐκτήσαντο αὐτοὶ δι’ ἑαυτῶν.

344Mor şeritli giysiler giyen ve çok itibar gördüklerini sanan seçkinler ise başka bir yoldan, hoşa giden ve dostluk kılığına bürünmüş bir yoldan zarara uğratılıyordu. Gaius'un plansız, düzensiz, ansızın kararlaştırdığı yolculuklara pek çok para harcıyor, ziyafetlere de pek çok para harcıyorlardı. Bütün mal varlıklarını tek bir yemeğin hazırlanmasına harcayıp tüketiyorlar, borç almak zorunda kalıyorlardı; savurganlık o derecedeydi.

344

οἱ δ’ εὐπάρυφοι καὶ σφόδρ’ εὐδοκιμεῖν οἰόμενοι τρόπον ἕτερον τὸν σὺν ἡδονῇ μετὰ προσποιήσεως φιλικῆς ἐβλάπτοντο, πάμπολλα μὲν εἰς τὰς ἀκρίτους καὶ ἀτάκτους καὶ ἐξαπιναίους ἀποδημίας ἀναλίσκοντες, πάμπολλα δὲ εἰς τὰς ἑστιάσεις· ὅλας γὰρ οὐσίας ἐξανάλουν εἰς ἑνὸς δείπνου παρασκευήν, ὡς καὶ δανείζεσθαι· τοσαύτη τις ἦν ἡ πολυτέλεια.

345Bu yüzden bazıları artık ondan gelecek lütufların başlarına gelmemesi için dua ediyordu; bunların yarar değil, dayanılmaz bir zararın yemi ve tuzağı olduğunu düşünüyorlardı.

345

τοιγαροῦν ἀπηύχοντό τινες ἤδη τὰς δεδομένας ὑπ’ αὐτοῦ χάριτας, ὑπολαμβάνοντες οὐκ ὠφέλειαν ἀλλὰ δέλεαρ εἶναι καὶ ἐνέδραν ἀφορήτου ζημίας.

346Karakterindeki tutarsızlık herkese karşı bu derecedeydi; ama Yahudi soyuna karşı bambaşkaydı. Bu soya karşı derin bir düşmanlık beslediğinden İskenderiye'dekilerden başlayarak öteki şehirlerdeki ibadet yerlerini kendine mal ediyor, onları kendi suretinin resimleri ve heykelleriyle dolduruyordu; çünkü başkalarının dikmesine göz yuman aslında onları kendi dikmiş sayılır. Kutsal şehirdeki mabedi ise, el sürülmemiş kalan ve tam bir dokunulmazlığa layık görülen tek mabet olduğu hâlde, Yeni Görünür Zeus Gaius diye anılsın diye kendi mabedine dönüştürüp yeniden biçimlendiriyordu. Ne diyorsun?

346

τοσαύτη μὲν οὖν τις ἡ περὶ τὸ ἦθος ἦν ἀνωμαλία πρὸς ἅπαντας, διαφερόντως δὲ πρὸς τὸ Ἰουδαίων γένος, ᾧ χαλεπῶς ἀπεχθανόμενος τὰς μὲν ἐν ταῖς ἄλλαις πόλεσι προσευχὰς ἀπὸ τῶν κατ’ Ἀλεξάνδρειαν ἀρξάμενος σφετερίζεται, καταπλήσας εἰκόνων καὶ ἀνδριάντων τῆς ἰδίας μορφῆς — ὁ γὰρ ἑτέρων ἀνατιθέντων ἐφεὶς αὐτὸς ἱδρύετο δυνάμει —, τὸν δὲ ἐν τῇ ἱεροπόλει νεών, ὃς λοιπὸς ἦν ἄψαυστος ἀσυλίας ἠξιωμένος τῆς πάσης, μεθηρμόζετο καὶ μετεσχημάτιζεν εἰς οἰκεῖον ἱερόν, ἵνα Διὸς Ἐπιφανοῦς Νέου χρηματίζῃ Γαΐου. τί φῄς;

347Sen bir insan olduğun hâlde, hükmüne bağladığın o kadar çok kıtanın, adanın, milletin, bölgenin çokluğuyla yetinmeyip havayı ve göğü de ele geçirmeye mi çalışıyorsun? Tanrı'yı ise buradaki, aramızdaki hiçbir şeye layık görmüyorsun: ne bir ülkeye, ne bir şehre. Üstelik kehanetler ve ilahi sözlerle ona adanmış, kutsanmış o küçücük alanı bile elinden almayı tasarlıyorsun; ta ki bu kadar geniş yeryüzünün hiçbir yerinde gerçekten var olan hakiki Tanrı'ya gösterilen saygının ve dindarlığın hiçbir izi, hiçbir hatırası kalmasın.

347

σὺ μὲν ἄνθρωπος ὢν αἰθέρα καὶ οὐρανὸν ζητεῖς προσλαβεῖν, οὐκ ἀρκεσθεὶς τῷ πλήθει τῶν τοσούτων ἠπείρων, νήσων, ἐθνῶν, κλιμάτων, ὧν ἀνήψω τὴν ἀρχήν; τὸν δὲ θεὸν οὐδενὸς τῶν ἐνταῦθα καὶ παρ’ ἡμῖν ἀξιοῖς, οὐ χώρας, οὐ πόλεως, ἀλλὰ καὶ τὸν βραχὺν οὕτως περίβολον αὐτῷ καθιερωθέντα καὶ καθοσιωθέντα χρησμοῖς καὶ λογίοις θεσφάτοις ἀφελέσθαι διανοῇ, ἵν’ ἐν τῷ τῆς τοσαύτης γῆς περιβόλῳ μηδὲν ἴχνος μηδὲ ὑπόμνημα καταλειφθῇ τιμῆς καὶ εὐσεβείας τῆς εἰς τὸν ὄντως ὄντα ἀληθῆ θεόν;

348İnsan soyuna güzel umutlar çiziyorsun doğrusu! Yapılması da düşünülmesi de günah olan işleri yenilik diye büyük gösterişle yaparken toplu kötülüklerin kaynaklarını açtığının farkında değil misin? [Metinde boşluk var.]

348

καλὰς ὑπογράφεις τῷ γένει τῶν ἀνθρώπων ἐλπίδας· ἀγνοεῖς ὅτι πηγὰς ἀνατέμνεις ἀθρόων κακῶν, καινουργῶν καὶ μεγαλουργῶν ἃ μήτε δρᾶν μήτε λογίζεσθαι θέμις; ***

349Vatandaşlık davasını görmek üzere çağrıldığımızda gördüklerimizi ve duyduklarımızı da anmaya değer. İçeri girer girmez bakışından ve hareketlerinden bir yargıcın değil, bir davacının, hem de karşı taraftakilerden daha büyük bir düşmanın huzuruna geldiğimizi anladık.

349

Ἄξιον δὲ ἐπιμνησθῆναι καὶ ὧν εἴδομέν τε καὶ ἠκούσαμεν μεταπεμφθέντες ἀγωνίσασθαι τὸν περὶ τῆς πολιτείας ἀγῶνα. εἰσελθόντες γὰρ εὐθὺς ἔγνωμεν ἀπὸ τοῦ βλέμματος καὶ τῆς κινήσεως, ὅτι οὐ πρὸς δικαστὴν ἀλλὰ κατήγορον ἀφίγμεθα, τῶν ἀντιτεταγμένων μᾶλλον ἐχθρόν.

350Çünkü bir yargıcın yapacağı şunlardı: Dört yüz yıldır sessiz kalmış ve şimdi ilk kez İskenderiyeli Yahudilerin on binlerce insanı aleyhine mahkemeye getirilen bu çok büyük dava incelenirken, liyakatle seçilmiş danışmanlarla birlikte oturmak; davalı ve davacıyı savunucularıyla birlikte iki yana dizmek; ölçülü su saatine göre sırayla önce suçlamayı, sonra savunmayı dinlemek; sonra kalkıp danışmanlarıyla birlikte en adil kanaate göre açıkça hangi hükmü vermek gerektiğini görüşmek. Oysa yapılanlar, kaşlarını efendice kaldırmış acımasız bir tiranın işleriydi.

350

δικαστοῦ μὲν γὰρ ἔργα ταῦτα ἦν· καθίσαι μετὰ συνέδρων ἀριστίνδην ἐπιλελεγμένων, ἐξεταζομένης ὑποθέσεως μεγίστης ἐν τετρακοσίοις ἔτεσιν ἡσυχασθείσης καὶ νῦν πρῶτον εἰσαγομένης ἐπὶ μυριάσι πολλαῖς τῶν Ἀλεξανδρέων Ἰουδαίων, ἑκατέρωθεν στῆναι τοὺς ἀντιδίκους μετὰ τῶν συναγορευσόντων, ἐν μέρει μὲν ἀκοῦσαι τῆς κατηγορίας, ἐν μέρει δὲ τῆς ἀπολογίας πρὸς μεμετρημένον ὕδωρ, ἀναστάντα βουλεύσασθαι μετὰ τῶν συνέδρων, τί χρὴ φανερῶς ἀποφήνασθαι γνώμῃ τῇ δικαιοτάτῃ· τυράννου δὲ ἀμειλίκτου δεσποτικὴν ὀφρὺν ἐπανατειναμένου τὰ πραχθέντα.

351Çünkü az önce saydığım şeylerden hiçbirini yapmamakla kalmadı. Maecenas ve Lamia bahçelerinin yöneticilerini çağırttı (bu bahçeler hem birbirine hem şehre yakındır; Gaius üç dört gündür oralarda kalıyordu; bütün millete karşı oynanacak oyun da orada, bizim gözümüzün önünde sahnelenecekti) ve bütün köşklerin kendisi için açılmasını emretti;

351

χωρὶς γὰρ τοῦ μηδὲν ὧν ἀρτίως εἶπον ἐργάσασθαι, μεταπεμψάμενος τοὺς δυεῖν κήπων ἐπιτρόπους τοῦ τε Μαικήνα καὶ Λαμία — πλησίον δέ εἰσιν ἀλλήλων τε καὶ τῆς πόλεως, ἐν οἷς ἐκ τριῶν ἢ τεττάρων ἡμερῶν διέτριβε· κεῖθι γὰρ ἐπὶ παροῦσιν ἡμῖν ἡ κατὰ παντὸς τοῦ ἔθνους ἔμελλε σκηνοβατεῖσθαι δραματοποιία — κελεύει τὰς ἐπαύλεις αὑτῷ πάσας περιανοιχθῆναι·

352çünkü her birini titizlikle görmek istiyordu. Biz huzuruna çıkarılınca, onu görür görmez son derece saygılı ve çekingen bir tavırla yere doğru eğilip selamladık, ona Augustus İmparator diye hitap ettik. O da selamımıza öyle yumuşak ve insancıl bir şekilde karşılık verdi ki biz yalnız davamızdan değil hayatımızdan da umudu kestik.

352

βούλεσθαι γὰρ μετὰ ἀκριβείας ἑκάστην ἰδεῖν. ἡμεῖς δὲ ὡς αὐτὸν εἰσαχθέντες ἅμα τῷ θεάσασθαι μετ’ αἰδοῦς καὶ εὐλαβείας τῆς ἁπάσης νεύοντες εἰς τοὔδαφος ἐδεξιούμεθα, Σεβαστὸν Αὐτοκράτορα προσειπόντες· ὁ δὲ οὕτως ἐπιεικῶς καὶ φιλανθρώπως ἀντιπροσηγόρευσεν, ὡς μὴ μόνον τὴν ὑπόθεσιν ἀλλὰ καὶ τὸ ζῆν ἀπογνῶναι.

353Alaycı bir tavırla dişlerini göstererek, “Tanrı'nın nefret ettiği kişiler siz misiniz?” dedi. “Öteki herkesin artık tanrı olduğunu kabul ettiği beni tanrı saymayan, onun yerine adı anılamayan tanrınızı sayanlar siz misiniz?” Ve ellerini göğe kaldırıp, işitilmesi bile günah olan, kelimesi kelimesine aktarılması hiç caiz olmayan bir hitapta bulundu.

353

σαρκάζων γὰρ ἅμα καὶ σεσηρὼς „ὑμεῖς“ εἶπεν „ἐστὲ οἱ θεομισεῖς, οἱ θεὸν μὴ νομίζοντες εἶναί με, τὸν ἤδη παρὰ πᾶσι τοῖς ἄλλοις ἀνωμολογημένον, ἀλλὰ τὸν ἀκατονόμαστον ὑμῖν;“ καὶ ἀνατείνας τὰς χεῖρας εἰς τὸν οὐρανὸν ἐπεφήμιζε πρόσρησιν, ἣν οὐδὲ ἀκούειν θεμιτόν, οὐχ ὅτι διερμηνεύειν αὐτολεξεί.

354Karşı tarafın elçileri hemen ne büyük bir hazla doldu! Gaius'un bu ilk sözleriyle elçiliklerinin şimdiden başarıya ulaştığını sanıyorlardı. El kol hareketleri yapıyor, sıçrayıp oynuyor, ona bütün tanrıların adlarını yakıştırıyorlardı.

354

πόσης εὐθὺς ἀνεπλήσθησαν ἡδονῆς οἱ τῆς ἐναντίας μερίδος πρέσβεις, ἤδη κατωρθωκέναι διὰ τῆς πρώτης ἀναφθέγξεως Γαΐου τὴν πρεσβείαν νομίζοντες· ἐπεχειρονόμουν, ἀνωρχοῦντο, τὰς θεῶν ἁπάντων ἐπωνυμίας

355Gaius'un insan tabiatını aşan bu hitaplardan keyiflendiğini gören kötü niyetli iftiracı Isidoros, “Efendim,” dedi, “bunların sana karşı beslediği kötü niyeti ve dinsizliği öğrenirsen, buradakilerden de soydaşlarından da daha çok nefret edeceksin. Bütün insanlar senin kurtuluşun için şükran kurbanları sunduğu hâlde yalnız bunlar kurban sunmaya yanaşmadı. ‘Bunlar’ derken öteki Yahudileri de katıyorum.”

355

ἐπεφήμιζον αὐτῷ. γανύμενον δὲ ταῖς ὑπὲρ ἀνθρωπίνην φύσιν προσρήσεσι θεασάμενος ὁ πικρὸς συκοφάντης Ἰσίδωρος „ἔτι μᾶλλον“ ἔφη, „δέσποτα, μισήσεις τοὺς παρόντας καὶ τοὺς ὧν εἰσιν ὁμόφυλοι, ἐὰν γνῷς τὴν εἰς σὲ κακόνοιαν αὐτῶν καὶ ἀσέβειαν· ἁπάντων γὰρ ἀνθρώπων ὑπὲρ σωτηρίας τῆς σῆς θυσίας ἀναγόντων εὐχαριστηρίους, οὐχ ὑπέμειναν οὗτοι μόνοι θύειν· ὅταν δὲ οὗτοι λέγω, καὶ τοὺς ἄλλους Ἰουδαίους συμπαραλαμβάνω.“

356Hep bir ağızdan bağırdık: “Efendimiz Gaius, bize iftira ediliyor! Kurban sunduk, hem de yüzer kurbanlık sunduk. Bazılarının yaptığı gibi kanı sunağa döküp eti ziyafet ve şölen için eve götürmedik; kurbanlıkları bütünüyle yakılmak üzere kutsal ateşe verdik. Hem de bir kez değil, şimdiye kadar üç kez: ilki hükümdarlığı devraldığında, ikincisi bütün dünyanın seninle birlikte çektiği o ağır hastalıktan kurtulduğunda, üçüncüsü Germania zaferini umduğumuzda.”

356

ἀναβοησάντων δὲ ἡμῶν ὁμοθυμαδὸν „κύριε Γάιε, συκοφαντούμεθα· καὶ γὰρ ἐθύσαμεν καὶ ἑκατόμβας ἐθύσαμεν, οὐ τὸ μὲν αἷμα τῷ βωμῷ περισπείσαντες τὰ δὲ κρέα εἰς θοίνην καὶ εὐωχίαν οἴκαδε κομίσαντες, ὡς ἔθος ἐνίοις ποιεῖν, ἀλλ’ ὁλόκαυτα τὰ ἱερεῖα παραδόντες τῇ ἱερᾷ φλογί, καὶ τρίς, οὐχ ἅπαξ, ἤδη· πρῶτον μὲν ὅτε διεδέξω τὴν ἡγεμονίαν, δεύτερον δὲ ὅτε τὴν βαρεῖαν νόσον ἐκείνην ἣν πᾶσα ἡ οἰκουμένη συνενόσησεν ἐξέφυγες, τρίτον δὲ κατὰ τὴν ἐλπίδα τῆς Γερμανικῆς νίκης,“ „ἔστω“

357“Olsun,” dedi, “bunlar doğru olsun; kurban sundunuz, ama başkasına, benim için de olsa. Bunun ne yararı var? Bana kurban sunmadınız ki.” Bunu da öncekinin ardından duyunca içimizi derin bir ürperti kapladı; bu ürperti yüzümüze de yayıldı.

357

φησί „ταῦτα ἀληθῆ, τεθύκατε, ἀλλ’ ἑτέρῳ, κἂν ὑπὲρ ἐμοῦ· τί οὖν ὄφελος; οὐ γὰρ ἐμοὶ τεθύκατε.“ φρίκη βύθιος εὐθὺς κατέσχεν ἡμᾶς ἐπὶ τῷ προτέρῳ καὶ τοῦτο ἀκούσαντας, ἣ καὶ μέχρι τῆς ἐπιφανείας ἀνεχύθη.

358Bunları söylerken bir yandan köşkleri dolaşıyor, erkek odalarını, kadın odalarını, alt katları, üst katları, her yeri inceliyordu. Bazı yapıları eksik bulup kusur buluyor, başkalarını kendisi tasarlayıp daha gösterişli yapılmalarını buyuruyordu.

358

καὶ ταῦθ’ ἅμα λέγων ἐπῄει τὰς ἐπαύλεις, ἀνδρῶνας κατανοῶν, γυναικωνίτιδας, τὰ ἐν ἐπιπέδῳ, τὰ ὑπερῷα, ἅπαντα, αἰτιώμενος ἐνίας ὡς ἐλλιπεῖς κατασκευάς, ἑτέρας ἐπινοῶν καὶ προσδιατάττων πολυτελεστέρας αὐτός.

359Biz de sürüklenerek onun peşinden aşağı yukarı dolaşıyorduk; karşı taraf, tiyatrodaki güldürü oyunlarında olduğu gibi bizimle alay edip bizi aşağılıyordu. Gerçekten de iş bir güldürü oyunuydu: Yargıç davacı kılığına girmişti; davacılar ise gerçeğin tabiatına değil düşmanlığa bakan kötü bir yargıç kılığına.

359

εἶτα ἡμεῖς ἐλαυνόμενοι παρηκολουθοῦμεν ἄνω κάτω, χλευαζόμενοι καὶ κατακερτομούμενοι πρὸς τῶν ἀντιπάλων ὡς ἐν θεατρικοῖς μίμοις· καὶ γὰρ τὸ πρᾶγμα μιμεία τις ἦν· ὁ μὲν δικαστὴς ἀνειλήφει σχῆμα κατηγόρου, οἱ δὲ κατήγοροι φαύλου δικαστοῦ πρὸς ἔχθραν ἀποβλέποντος, ἀλλ’ οὐ τὴν φύσιν τῆς ἀληθείας.

360Yargılanan kişiyi yargıç, hem de bu kadar büyük bir yargıç suçlarsa, susmak zorunludur. Çünkü susarak da bir bakıma savunma yapılabilir; özellikle onun sorup öğrenmek istediği şeylerin hiçbirine cevap veremeyecek durumdaysak: Âdetlerimiz ve kanunlarımız dilimizi tutuyor, ağzımızı kapatıp dikiyordu.

360

ὅταν δὲ αἰτιᾶται κρινόμενον δικαστὴς καὶ τοσοῦτος, ἀνάγκη σιωπᾶν· ἔστι γάρ πως καὶ δι’ ἡσυχίας ἀπολογεῖσθαι, καὶ μάλιστα πρὸς οὐδὲν ὧν ἐπεζήτει καὶ ἐπεπόθει δυναμένους ἀποκρίνασθαι, τῶν ἐθῶν καὶ νομίμων τὴν γλῶτταν ἐπεχόντων καὶ τὸ στόμα κλειόντων καὶ ἀπορραπτόντων.

361Yapılarla ilgili bazı şeyleri buyurduktan sonra çok büyük, çok ciddi bir soru sordu: “Neden domuz eti yemiyorsunuz?” Bu soruya karşı taraftan yine öyle bir kahkaha koptu ki (kimi gerçekten keyiflendiği için, kimi de dalkavukluk ederek söylenenin nükteli ve zarif olduğunu göstermeye çalıştığı için gülüyordu) Gaius'un peşindeki hizmetkârlardan biri, imparatora saygısızlık ediliyor diye kızdı; çünkü onun yanında çok yakını olmayanların hafifçe gülümsemesi bile tehlikeliydi.

361

ἐπεὶ δὲ ἔνια τῶν περὶ τὰς οἰκοδομὰς διετάξατο, μέγιστον καὶ σεμνὸν ἐρώτημα ἠρώτα· „διὰ τί χοιρείων κρεῶν ἀπέχεσθε;“ πάλιν πρὸς τὴν πεῦσιν γέλως ἐκ τῶν ἀντιδίκων κατερράγη τοσοῦτος, τῇ μὲν ἡδομένων τῇ δὲ καὶ ἐπιτηδευόντων ἕνεκα κολακείας ὑπὲρ τοῦ τὸ λεχθὲν δοκεῖν σὺν εὐτραπελίᾳ καὶ χάριτι εἰρῆσθαι, ὥς τινα τῶν ἑπομένων αὐτῷ θεραπόντων ἀγανακτεῖν ἐπὶ τῷ καταφρονητικῶς ἔχειν αὐτοκράτορος, ἐφ’ οὗ καὶ τὸ μετρίως μειδιάσαι τοῖς μὴ πάνυ συνήθεσιν οὐκ ἀσφαλές.

362Biz, “Farklı milletlerin farklı âdetleri vardır; bazı şeylerin yenmesi bize yasak olduğu gibi karşı tarafa da yasaktır,” diye cevap verdik. Biri de, “Pek çok kişi en kolay bulunan kuzu etini de yemez,” deyince Gaius gülüp, “Haklı,” dedi, “tadı güzel değil ki.”

362

ἀποκριναμένων δὲ ἡμῶν, ὅτι „νόμιμα παρ’ ἑτέροις ἕτερα καὶ χρῆσις ἐνίων ὡς ἡμῖν καὶ τοῖς ἀντιδίκοις ἀπείρηται“, καὶ φαμένου τινὸς „ὡς πολλοί γε καὶ τὰ προχειρότατα ἀρνία οὐ προσφέρονται“, γελάσας „εὖ γε“ εἶπεν, „ἔστι γὰρ οὐχ ἡδέα.“

363Bu tür saçmalıklar ve alaylar karşısında çaresiz kaldık. Sonunda, çok sonra, gelişigüzel bir tavırla, “Vatandaşlık konusunda hangi haklara dayandığınızı öğrenmek istiyoruz,” dedi.

363

τοιαῦτα φλυαρηθέντες καὶ κατακερτομηθέντες ἐν ἀμηχάνοις ἦμεν. εἶτα ὀψέ ποτε παρασεσυρμένως "βουλόμεθα μαθεῖν“ ἔφη, „τίσι χρῆσθε περὶ τῆς πολιτείας δικαίοις.“

364Biz konuşup anlatmaya başlayınca, savunmamızdan biraz tadıp onun hafife alınacak bir şey olmadığını anladı. Daha güçlü delillerimizi getirmemize fırsat vermeden, öncekileri de yarıda kesip koşarak büyük salona daldı. Salonu dolaşıp çevresindeki pencerelerin beyaz cam gibi saydam taşlarla kapatılmasını emretti; bu taşlar ışığı engellemez, ama rüzgârı ve güneşin yakıcı sıcağını içeri sokmaz.

364

ἀρξαμένων δὲ λέγειν καὶ διδάσκειν, ἀπογευσάμενος τῆς δικαιολογίας καὶ συνεὶς ὡς οὐκ ἔστιν εὐκαταφρόνητος, πρὶν ἐπενεγκεῖν τὰ ἐχυρώτερα, συγκόψας καὶ τὰ πρότερα δρομαῖος εἰς τὸν μέγαν οἶκον εἰσεπήδησε καὶ περιελθὼν προστάττει τὰς ἐν κύκλῳ θυρίδας ἀναληφθῆναι τοῖς ὑάλῳ λευκῇ παραπλησίως διαφανέσι λίθοις, οἳ τὸ μὲν φῶς οὐκ ἐμποδίζουσιν, ἄνεμον δὲ εἴργουσι καὶ τὸν ἀφ’ ἡλίου φλογμόν.

365Sonra acele etmeden çıkıp daha ılımlı bir tavırla sordu: “Ne diyorsunuz?” Biz sözümüzün devamını getirmeye başlayınca yine başka bir odaya koşup oraya özgün resimlerin asılmasını emretti.

365

εἶτα προελθὼν ἄνευ σπουδῆς μετριώτερον ἀνηρώτα· „τί λέγετε;“ συνείρειν δὲ ἀρξαμένων τὰ ἀκόλουθα, εἰστρέχει πάλιν εἰς ἕτερον οἶκον, ἐν ᾧ γραφὰς ἀρχετύπους ἀνατεθῆναι προσέταττεν.

366Haklarımız böyle parçalanıp lime lime edilirken, neredeyse doğranıp ezilirken, biz de tükenmiş, hiç gücümüz kalmamış, durmadan ölümden başka bir şey beklemez hâldeydik. Psykhēlerimiz artık içimizde değildi; ıstırap içinde dışarı çıkmış, sahte adla anılanın öfkesini dizginlesin diye hakiki Tanrı'ya yalvarıyordu.

366

οὕτω τῶν ἡμετέρων σπαραττομένων καὶ διαρτωμένων καὶ μόνον οὐ συγκοπτομένων καὶ συντριβομένων δικαίων, ἀπειρηκότες καὶ μηδὲν ἔτι σθένοντες, ἀεὶ δὲ οὐδὲν ἕτερον ἢ θάνατον προσδοκῶντες, οὐκέτι τὰς ψυχὰς ἐν αὑτοῖς εἴχομεν, ἀλλ’ ὑπ’ ἀγωνίας ἔξω προεληλύθεσαν ἱκετεύειν τὸν ἀληθινὸν θεόν, ἵνα τοῦ ψευδωνύμου τὰς ὀργὰς ἐπίσχῃ.

367Tanrı da bize acıyıp onun öfkesini merhamete çevirdi. Gaius yumuşayıp daha ılımlı bir hâle geldi; yalnız şunu söyledi: “Bunlar bana kötü olmaktan çok talihsiz ve akılsız insanlar gibi görünüyor; benim tanrı tabiatına sahip olduğuma inanmıyorlar.” Sonra bize de gitmemizi emredip oradan ayrıldı.

367

ὁ δὲ λαβὼν οἶκτον ἡμῶν τρέπει τὸν θυμὸν αὐτοῦ πρὸς ἔλεον· καὶ ἀνεθεὶς πρὸς τὸ μαλακώτερον, τοσοῦτον εἰπὼν "οὐ πονηροὶ μᾶλλον ἢ δυστυχεῖς εἶναί μοι δοκοῦσιν ἄνθρωποι καὶ ἀνόητοι μὴ πιστεύοντες, ὅτι θεοῦ κεκλήρωμαι φύσιν“, ἀπαλλάττεται προστάξας καὶ ἡμῖν ἀπέρχεσθαι.

368Mahkeme yerine hem tiyatro hem zindan olan böyle bir yerden kurtulduk. Tiyatroda olduğu gibi orada da ıslık çalanların, alay edenlerin, ölçüsüzce eğlenenlerin gürültüsü vardı; zindanda olduğu gibi de iç organlarımıza inen darbeler, işkenceler vardı: İlahi olana karşı söylenen küfürlerle ve bu kadar büyük bir imparatorun savurduğu tehditlerle bütün psykhēmiz gerilip çekiştiriliyordu. Gaius başkası için kin gütmüyordu (öyle olsa kolayca fikrini değiştirirdi); kendisi ve kendini tanrılaştırma arzusu için kin güdüyordu. Bu arzuya yalnız Yahudilerin rıza göstermediğine ve imza koyamayacaklarına inanıyordu. Biz de oradan kurtulup güçlükle nefes aldık. Hayata düşkün olup ölümden korktuğumuz için değil;

368

Τοιοῦτον ἀντὶ δικαστηρίου θέατρον ὁμοῦ καὶ δεσμωτήριον ἐκφυγόντες — ὡς μὲν γὰρ ἐν θεάτρῳ κλωσμὸς συριττόντων, καταμωκωμένων, ἄμετρα χλευαζόντων, ὡς δὲ ἐν εἱρκτῇ πληγαὶ κατὰ τῶν σπλάγχνων φερόμεναι, βάσανοι, κατατάσεις τῆς ὅλης ψυχῆς διά τε τῶν εἰς τὸ θεῖον βλασφημιῶν καὶ διὰ τῶν ἐπανατάσεων, ἃς τοσοῦτος αὐτοκράτωρ ἐπανετείνετο, μνησικακῶν οὐ περὶ ἑτέρου, ῥᾳδίως γὰρ ἂν μετέβαλεν, ἀλλὰ περὶ ἑαυτοῦ καὶ τῆς εἰς τὴν ἐκθέωσιν ἐπιθυμίας, ᾗ μόνους ὑπελάμβανε μήτε συναινεῖν Ἰουδαίους μήτε δύνασθαι συνυπογράψασθαι — μόλις ἀνεπνεύσαμεν, οὐκ ἐπειδὴ φιλοζωοῦντες θάνατον κατεπτήχειμεν,

369kanunlarımızdan biri düzelecek olsa ölümü ölümsüzlük gibi seve seve seçerdik. Ama büyük bir rezaletle, hiçbir yarar sağlamadan boş yere harcanıp gideceğimizi biliyorduk. Çünkü elçilerin başına ne gelirse, onları gönderenlere de yansır.

369

ὃν ἄσμενοι καθάπερ ἀθανασίαν εἱλόμεθα ἄν, εἰ δή τι τῶν νομίμων ἔμελλεν ἐπανόρθωσιν ἕξειν, ἀλλ’ εἰδότες ἐπ’ οὐδενὶ λυσιτελεῖ παρανάλωμα γενησόμενοι μετὰ πολλῆς δυσκλείας· ἃ γὰρ ἂν πρέσβεις ὑπομένωσιν, ἐπὶ τοὺς πέμψαντας λαμβάνει τὴν ἀναφοράν.

370İşte bu yüzden bir ölçüde başımızı kaldırabildik. Ama öteki şeyler bizi korkutuyordu. Dehşet ve çaresizlik içinde Gaius'un neye karar vereceğini, ne hüküm vereceğini, nasıl bir yargıda bulunacağını düşünüyorduk. Bazı şeyleri hiç dinlememiş biri davayı dinlemiş sayılır mı? Her yerdeki bütün Yahudilerin geleceğinin biz beş elçinin elinde sallanması ağır bir şey değil mi?

370

τούτων μὲν δὴ χάριν ἐπὶ ποσὸν ἐδυνήθημεν ἀνακύψαι, τὰ δὲ ἄλλα ἡμᾶς ἐφόβει διεπτοημένους καὶ ἀποροῦντας, τί γνώσεται, τί ἀποφανεῖται, ποταπὴ γένοιτ’ ἂν ἡ κρίσις· ἤκουσε γὰρ τῆς ὑποθέσεως, ὃς πραγμάτων ἐνίων παρήκουσεν; ἐν ἡμῖν δὲ πέντε πρεσβευταῖς σαλεύειν τὰ τῶν πανταχοῦ πάντων Ἰουδαίων οὐ χαλεπόν;

371Çünkü düşmanlarımızın gönlünü yaparsa, hangi başka şehir sakin kalır? Hangisi beraber yaşadığı insanlara saldırmaz? Hangi ibadet yeri zarar görmeden kalır? Atalarının âdetlerine göre yaşayan Yahudilerin hangi vatandaşlık hakkı devrilmez? Hem kendilerine özgü kanunları, hem de her şehirde öteki halkla ortak hakları devrilecek, batacak, denizin dibini boylayacaktı.

371

εἰ γὰρ χαρίσαιτο τοῖς ἡμετέροις ἐχθροῖς, τίς ἑτέρα πόλις ἠρεμήσει; τίς οὐκ ἐπιθήσεται τοῖς συνοικοῦσι; τίς ἀπαθὴς καταλειφθήσεται προσευχή; ποῖον πολιτικὸν οὐκ ἀνατραπήσεται δίκαιον τοῖς κοσμουμένοις κατὰ τὰ πάτρια τῶν Ἰουδαίων; ἀνατετράψεται, ναυαγήσει, κατὰ βυθοῦ χωρήσει καὶ τὰ ἐξαίρετα νόμιμα καὶ τὰ κοινὰ πρὸς ἑκάστας τῶν πόλεων αὐτοῖς δίκαια.

372Bu tür düşüncelerle boğulup sürükleniyor, dibe batıyorduk. Çünkü şimdiye kadar bize yardım eder görünenler de vazgeçmişti. Çağrıldıklarında içeride oldukları hâlde durmadılar, korkudan sıvıştılar; Gaius'un tanrı sayılmayı ne kadar şiddetle arzuladığını çok iyi biliyorlardı.

372

τοιούτοις ὑπέραντλοι γενόμενοι λογισμοῖς ὑπεσυρόμεθα καταποντούμενοι· καὶ γὰρ οἱ τέως συμπράττειν ἡμῖν δοκοῦντες ἀπειρήκεσαν· καλουμένων γοῦν, ἔνδον ὄντες οὐχ ὑπέμειναν, ἀλλ’ ὑπεξῆλθον διὰ φόβον ἀκριβῶς ἐπιστάμενοι τὸν ἵμερον, ᾧ κέχρητο πρὸς τὸ νομίζεσθαι θεός.

373Gaius'un bütün Yahudi milletine karşı duyduğu düşmanlığın sebebini böylece özetle anlatmış olduk; şimdi de durumun tersine dönüşünü anlatmalıyız.

373

εἴρηται μὲν οὖν κεφαλαιωδέστερον ἡ αἰτία τῆς πρὸς ἅπαν τὸ Ἰουδαίων ἔθνος ἀπεχθείας Γαΐου· λεκτέον δὲ καὶ τὴν παλινῳδίαν.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…