İçeriğe geç
Plutarkhos

Plutarkhos

Paralel Hayatlar: Sulla

Σύλλας

1.11. Bölüm

Lucius Cornelius Sulla, soyca patricilerdendi; bunlara "eupatrid" de denebilir. Atalarından Rufinus'un konsül olduğu söylenir, ama bu adam konsüllüğünden çok uğradığı rezaletle tanınır: kanunun izin vermediği hâlde on litreden fazla gümüş sofra takımına sahip olduğu ortaya çıkmış, bu yüzden senatodan atılmıştı. Ondan sonra gelenler hep alt düzeylerde kaldı; Sulla'nın kendisi de babadan bol bir miras görmeden büyüdü.

1.1

Λεύκιος δὲ Κορνήλιος Σύλλας γένει μὲν ἦν ἐκ πατρικίων, οὓς εὐπατρίδας ἄν τις εἴποι, τῶν δὲ προγόνων αὐτοῦ λέγουσι Ῥουφῖνον ὑπατεῦσαι, καὶ τούτῳ δὲ τῆς τιμῆς ἐπιφανεστέραν γενέσθαι τὴν ἀτιμίαν. εὑρέθη γὰρ ἀργυρίου κοίλου κεκτημένος ὑπὲρ δέκα λίτρας, τοῦ νόμου μὴ διδόντος· ἐπὶ τούτῳ δὲ τῆς βουλῆς ἐξέπεσεν. οἱ δὲ μετʼ ἐκεῖνον ἤδη ταπεινὰ πράττοντες διετέλεσαν, αὐτός τε Σύλλας ἐν οὐκ ἀφθόνοις ἐτράφη τοῖς πατρῴοις.

1.2Delikanlılığında başkalarının evinde, az bir kira ödeyerek oturuyordu; sonradan, hak etmediği bir talihe kavuştuğu düşünülünce, bunu başına kaktılar. Nitekim Libya seferinden sonra böbürlenip büyük konuştuğunda, seçkin kişilerden biri ona şöyle demiş: "Baban sana hiçbir şey bırakmadığı hâlde bu kadar servet edinmişsin; nasıl namuslu bir adam olabilirsin?"

1.2

γενόμενος δὲ μειράκιον ᾤκει παρʼ ἑτέροις ἐνοίκιον οὐ πολὺ τελῶν, ὡς ὕστερον ὠνειδίζετο παρʼ ἀξίαν εὐτυχεῖν δοκῶν, σεμνυνομένῳ μὲν γὰρ αὐτῷ καὶ μεγαληγοροῦντι μετὰ τὴν ἐν Λιβύῃ στρατείαν λέγεταί τις εἰπεῖν τῶν καλῶν τε κἀγαθῶν ἀνδρῶν, καὶ πῶς ἂν εἴης σὺ χρηστός, ὃς τοῦ πατρός σοι μηδὲν καταλιπόντος τοσαῦτα κέκτησαι·

1.3Gerçi hayat artık eski dürüst ve temiz ahlâkı üzerinde durmuyor, gevşeyip lüks ve şatafat hevesine kapı açmıştı; ama yine de mevcut servetini yitirenle babasından gelen yoksulluğu korumayanı aynı derecede ayıplıyorlardı.

1.3

καὶ γὰρ οὐκ ἔτι τῶν βίων ἐν ἤθεσιν ὀρθίοις καὶ καθαροῖς μενόντων, ἀλλʼ ἐγκεκλικότων καὶ παραδεδεγμένων τρυφῆς καὶ πολυτελείας ζῆλον, εἰς ἴσον ὅμως ὄνειδος ἐτίθεντο τοὺς ὑπάρχουσαν εὐπορίαν ἀπολέσαντας καὶ τοὺς πενίαν πατρῴαν μὴ διαφυλάξαντας.

1.4Daha sonra Sulla iktidara geçip pek çok kişiyi öldürtürken, azatlı bir adam, listeye yazılmış birini sakladığı sanılarak uçurumdan atılmak üzereyken Sulla'nın yüzüne şunu vurdu: uzun süre aynı apartmanda oturmuşlardı; kendisi üst kat için iki bin, Sulla ise alt kat için üç bin sesterce kira ödüyordu; yani talihleri arasındaki fark, iki yüz elli Attika drahmisi eden bin sesterceden ibaretti. Sulla'nın eski hâli hakkında anlatılanlar bunlardır.

1.4

ὕστερον δὲ ἤδη κρατοῦντος αὐτοῦ καὶ πολλοὺς ἀποκτιννύντος, ἀπελευθερικὸς ἄνθρωπος, δοκῶν κρύπτειν ἕνα τῶν προγεγραμμένων καὶ κατακρημνίζεσθαι διὰ τοῦτο μέλλων, ὠνείδισε τὸν Σύλλαν ὅτι πολὺν χρόνον ἐν μιᾷ συνοικίᾳ διῃτῶντο, φέροντες ἐνοίκιον αὐτός μὲν τῶν ἄνω δισχιλίους νούμμους, ἐκεῖνος δὲ τῶν ὑποκάτω τρισχιλίους, ὥστε τῆς τύχης αὐτῶν τὸ μεταξὺ χιλίους εἶναι νούμμους, οἳ πεντήκοντα καὶ διακοσίας δραχμὰς Ἀττικὰς δύνανται, ταῦτα μὲν οὖν ἱστοροῦσι περὶ τῆς παλαιᾶς τοῦ Σύλλα τύχης. # Bölüm 2

2.12. Bölüm

Vücudunun genel görünüşünü heykellerinden biliyoruz. Gözlerindeki gri mavilik ise son derece sert ve keskindi; yüzünün rengi bakışını daha da korkunç kılıyordu. Çünkü yüzünde sert bir kırmızılık, beyazın arasına serpilmiş lekeler hâlinde kabarırdı. Adının da bu renkten gelme bir lakap olduğunu söylerler. Atina'daki köprü şakacılarından biri de bununla alay ederek şu dizeyi yazmıştır:

Sulla bir duttur, üstüne un serpilmiş.

2.1

τοῦ δὲ σώματος αὐτοῦ τὸ μὲν ἄλλο εἶδος ἐπὶ τῶν ἀνδριάντων φαίνεται, τὴν δὲ τῶν ὀμμάτων γλαυκότητα δεινῶς πικρὰν καὶ ἄκρατον οὖσαν ἡ χρόα τοῦ προσώπου φοβερωτέραν ἐποίει προσιδεῖν. ἐξήνθει γὰρ τὸ ἐρύθημα τραχὺ καὶ σποράδην καταμεμιγμένον τῇ λευκότητι· πρὸς ὃ καὶ τοὔνομα λέγουσιν αὐτῷ γενέσθαι τῆς χρόας ἐπίθετον, καὶ τῶν Ἀθήνησι γεφυριστῶν ἐπέσκωψέ τις εἰς τοῦτο ποιήσας· συκάμινόν ἐσθʼ ὁ Σύλλας ἀλφίτῳ πεπασμένον.

2.2Tabiatça şakaya bu kadar düşkün olduğu söylenen bir adam hakkında böyle ipuçlarına başvurmak yersiz değildir. Genç ve henüz adsızken mimci ve soytarılarla düşüp kalkar, onlarla birlikte sefahate dalardı. Her şeye hâkim olunca da sahne ve tiyatro çevresinin en yüzsüzlerini toplar, her gün onlarla içip sataşma yarışına girerdi. Bu hâller yaşına yakışmıyor, makamının itibarını lekelediği gibi ilgi bekleyen birçok işi de ihmal etmesine yol açıyordu.

2.2

τοῖς δὲ τοιούτοις τῶν τεκμηρίων οὐκ ἄτοπόν ἐστι χρῆσθαι περὶ ἀνδρός, ὃν οὕτω φιλοσκώμμονα φύσει γεγονέναι λέγουσιν, ὥστε νέον μὲν ὄντα καὶ ἄδοξον ἔτι μετὰ μίμων καὶ γελωτοποιῶν διαιτᾶσθαι καὶ συνακολασταίνειν, ἐπεὶ δὲ κύριος ἁπάντων κατέστη, συναγαγόντα τῶν ἀπὸ σκηνῆς καὶ θεάτρου τοὺς ἰταμωτάτους ὁσημέραι πίνειν καὶ διαπληκτίζεσθαι τοῖς σκώμμασι, τοῦ τε γήρως ἀωρότερα πράττειν δοκοῦντα καὶ πρὸς τῷ καταισχύνειν τὸ ἀξίωμα τῆς ἀρχῆς πολλὰ τῶν δεομένων ἐπιμελείας προϊέμενον.

2.3Çünkü Sulla yemekteyken ona ciddi hiçbir şey açılamazdı. Başka zamanlar çalışkan ve epey asık suratlı olan bu adam, kendini sohbete ve içkiye bırakır bırakmaz bir anda değişir, mimci ve dansçılara karşı uysallaşır, her ricaya boyun eğip yumuşardı. Bu gevşekliğin bir hastalığı da herhâlde aşka kolay kapılması ve hazlara akıp gitmesiydi; yaşlanınca bile bundan vazgeçmedi.

2.3

οὐ γὰρ ἦν τῷ Σύλλᾳ περὶ δεῖπνον ὄντι χρήσασθαι σπουδαῖον οὐδέν, ἀλλʼ ἐνεργὸς ὢν καὶ σκυθρωπότερος παρὰ τὸν ἄλλον χρόνον, ἀθρόαν ἐλάμβανε μεταβολὴν ὁπότε πρῶτον ἑαυτὸν εἰς συνουσίαν καταβάλοι καὶ πότον, ὥστε μιμῳδοῖς καὶ ὀρχησταῖς τιθασὸς εἶναι καὶ πρὸς πᾶσαν ἔντευξιν ὑποχείριος καὶ κατάντης. ταύτης δὲ τῆς ἀνέσεως ἔοικε γεγονέναι νόσημα καὶ ἡ πρὸς τοὺς ἔρωτας εὐχέρεια καὶ ῥύσις αὐτοῦ τῆς φιληδονίας, ἧς οὐδὲ γηράσας ἐπαύσατο,

2.4Sahne çevresinden Metrobios adlı birine daha gençliğinden itibaren âşık kaldı. Başına şöyle bir olay da geldi: Nikopolis adında, herkesin bildiği türden, ama zengin bir kadına âşık olmuştu. Birliktelikleri ve gençliğinin çekiciliği sayesinde sonunda kadının sevgilisi rolüne geçti; kadın ölürken de onu mirasçısı bıraktı. Üvey annesi de onu öz oğlu gibi sevdiği için ona da mirasçı oldu. Bu sayede şöyle böyle bir servete kavuştu.

2.4

Μητροβίου δὲ τῶν ἀπὸ σκηνῆς τινος ἐρῶν διετέλεσεν ἔτι νέος ὤν. καὶ συνήντησεν αὐτῷ τὸ τοιοῦτον ἀρξάμενος γὰρ ἐρᾶν κοινῆς μέν, εὐπόρου δὲ γυναικός, ὄνομα Νικοπόλεως, καὶ διὰ συνήθειαν καὶ χάριν, ἣν ἀφʼ ὥρας εἶχεν, εἰς ἐρωμένου σχῆμα περιελθών, ἀπελείφθη κληρονόμος ὑπὸ τῆς ἀνθρώπου τελευτώσης. ἐκληρονόμησε δὲ καὶ τὴν μητρυιάν, ἀγαπηθεὶς ὥσπερ υἱὸς ὑπʼ αὐτῆς· καὶ μετρίως μὲν ἀπὸ τούτων εὐπόρησεν. # Bölüm 3

3.13. Bölüm

Marius'un ilk konsüllüğünde onun kestörü seçildi ve Iugurtha'ya karşı savaşmak üzere onunla birlikte Libya'ya gitti. Orduda her yönden adını duyurduğu gibi, eline geçen bir fırsatı iyi değerlendirerek Numidalıların kralı Bocchus'u da kendine dost edindi. Numida eşkıyasının elinden kurtulan elçilerini misafir etmiş, onlara hoş davranmış, hediyeler verip güvenli bir muhafızla geri göndermişti.

3.1

ἀποδειχθεὶς δὲ ταμίας ὑπατεύοντι Μαρίῳ τὴν πρώτην ὑπατείαν, συνεξέπλευσεν εἰς Λιβύην πολεμήσων Ἰογόρθαν. γενόμενος δὲ ἐπὶ στρατοπέδου τά τε ἄλλα παρεῖχεν ἑαυτὸν εὐδόκιμον, καὶ καιρῷ παραπεσόντι χρησάμενος εὖ φίλον ἐποιήσατο τὸν τῶν Νομάδων βασιλέα Βόκχον. πρεσβευτὰς γὰρ αὐτοῦ λῃστήριον Νομαδικὸν ἐκφυγόντας ὑποδεξάμενος καὶ φιλοφρονηθείς, δῶρα καὶ πομπὴν ἀσφαλῆ παρασχὼν ἀπέστειλεν.

3.2Bocchus öteden beri damadı Iugurtha'dan hem nefret ediyor hem korkuyordu. Yenilip yanına sığındığında ona tuzak kurmaya karar verdi ve Sulla'yı çağırdı; Iugurtha'nın yakalanıp teslim edilmesi işini kendi eliyle değil, daha çok onun eliyle yaptırmak istiyordu. Sulla, Marius'a danıştı, yanına birkaç asker alıp en büyük tehlikeyi göze aldı: en yakınlarına bile güvenilmeyen bir barbara güvenerek, başka birini teslim almak uğruna kendini onun eline bırakıyordu.

3.2

ὁ δὲ Βόκχος ἐτύγχανε μὲν ἔτι γε πάλαι γαμβρὸν ὄντα μισῶν καὶ φοβούμενος τὸν Ἰογόρθαν, τότε δὲ ἡττημένῳ καὶ πεφευγότι πρὸς αὐτὸν ἐπιβουλεύων ἐκάλει τὸν Σύλλαν, διʼ ἐκείνου μάλιστα βουλόμενος τὴν σύλληψιν καὶ παράδοσιν τοῦ Ἰογόρθα γενέσθαι ἢ διʼ αὑτοῦ, κοινωσάμενος δὲ τῷ Μαρίῳ καὶ λαβὼν στρατιώτας ὀλίγους ὁ Σύλλας τὸν μέγιστον ὑπέδυ κίνδυνον, ὅτι βαρβάρῳ καὶ πρὸς τοὺς οἰκειοτάτους ἀπίστῳ πιστεύσας, ὑπὲρ τοῦ παραλαβεῖν ἕτερον ἑαυτὸν ἐνεχείρισεν.

3.3Bocchus artık ikisini de elinde tutuyordu; kendini birine ihanet etmek zorunda bırakmıştı. Kafasında uzun uzun tarttıktan sonra sonunda ilk ihanet planında karar kıldı ve Iugurtha'yı Sulla'ya teslim etti. Bunun zaferini Marius kutladı; ama Marius'a duyulan kıskançlık başarının şanını Sulla'ya yazıyor, bu da Marius'u içten içe üzüyordu.

3.3

οὐ μὴν ἀλλὰ ὁ Βόκχος ἀμφοτέρων κύριος γενόμενος, καὶ καταστήσας ἑαυτὸν εἰς ἀνάγκην τοῦ παρασπονδῆσαι τὸν ἕτερον, καὶ πολλὰ διενεχθεὶς τῇ γνώμῃ, τέλος ἐκύρωσε τὴν πρώτην προδοσίαν καὶ παρέδωκε τῷ Σύλλᾳ τὸν Ἰογόρθαν. ὁ μὲν οὖν θριαμβεύων ἐπὶ τούτῳ Μάριος ἦν, ?; δὲ δόξα τοῦ κατορθώματος, ἣν ὁ Μαρίου φθόνος Σύλλᾳ προσετίθει, παρελύπει τὸν Μάριον ἡσυχῇ.

3.4Çünkü Sulla da tabiatça kibirliydi. Silik ve sıradan bir hayattan sonra vatandaşları arasında ilk kez adı anılmaya başlamış, itibarın tadını almıştı; öyle bir hırsa kapıldı ki bu olayın resmini bir yüzüğe kazıttı ve onu hep mühür olarak kullandı. Resimde Bocchus, Iugurtha'yı teslim ediyor, Sulla da teslim alıyordu.

3.4

καὶ γὰρ αὐτὸς ὁ Σύλλας φύσει τε μεγάλαυχος ὢν καὶ τότε πρῶτον ἐκ βίου ταπεινοῦ καὶ ἀγνῶτος ἔν τινι λόγῳ γεγονὼς παρὰ τοῖς πολίταις, καὶ τοῦ τιμᾶσθαι γευόμενος, εἰς τοῦτο φιλοτιμίας προῆλθεν ὥστε γλυψάμενος ἐν δακτυλίῳ φορεῖν εἰκόνα τῆς πράξεως, καὶ ταύτῃ γε χρώμενος ἀεὶ διετέλεσεν. ἦν δὲ ἡ γραφὴ Βόκχος μὲν παραδιδούς, Σύλλας δὲ παραλαμβάνων τὸν Ἰογόρθαν. # Bölüm 4

4.14. Bölüm

Bu olanlar Marius'un canını sıkıyordu. Ama Sulla'yı henüz kıskanılmaya değmeyecek kadar küçük gördüğü için seferlerde ondan yararlanmayı sürdürdü: ikinci konsüllüğünde onu legatus, üçüncüsünde askerî tribün yaptı; onun sayesinde birçok yararlı iş başardı. Sulla legatusken Tektosagların önderi Copillus'u yakaladı; tribünken de kalabalık ve büyük bir halk olan Marsları Romalıların dostu ve müttefiki olmaya ikna etti.

4.1

ἠνία μὲν οὖν ταῦτα τὸν Μάριον· ἔτι δὲ ἡγούμενος ἐλάττονα τοῦ φθονεῖσθαι τὸν Σύλλαν, ἐχρῆτο πρὸς τὰς στρατείας, τὸ μὲν δεύτερον ὑπατεύων πρεσβευτῇ, τὸ δὲ τρίτον χιλιάρχῳ, καὶ πολλὰ διʼ ἐκείνου τῶν χρησίμων κατωρθοῦτο. πρεσβεύων τε γὰρ ἡγεμόνα Τεκτοσάγων Κόπιλλον εἷλε, καὶ χιλιαρχῶν μέγα καὶ πολυάνθρωπον ἔθνος Μαρσοὺς ἔπεισε φίλους γενέσθαι καὶ συμμάχους Ῥωμαίων,

4.2Bunlardan sonra Marius'un kendisine içerlediğini, artık ona seve seve iş fırsatı vermediğini, tersine yükselişini engellediğini sezince, Marius'un konsüllük arkadaşı Catulus'un yanına geçti. Catulus dürüst, ama savaşta pek atılgan olmayan bir adamdı; Sulla'ya en önemli ve en büyük işleri emanet etti, Sulla da böylece hem güç hem şan kazandı.

4.2

ἐκ δὲ τούτων τὸν Μάριον αἰσθόμενος ἀχθόμενον αὐτῷ καὶ μηκέτι προϊέμενον ἡδέως πράξεων ἀφορμάς, ἀλλὰ ἐνιστάμενον τῇ αὐξήσει, Κάτλῳ, τῷ συνάρχοντι τοῦ Μαρίου, προσένειμεν ἑαυτόν, ἀνδρὶ χρηστῷ μέν, ἀμβλυτέρῳ δὲ πρὸς τοὺς ἀγῶνας, ὑφʼ οὗ τὰ πρῶτα καὶ μέγιστα πιστευόμενος εἰς δύναμιν ἅμα δόξῃ προῄει.

4.3Alplerdeki barbarların büyük kısmını savaşla ele geçirdi. Erzak tükenince iaşe işini üstlendi ve öyle bir bolluk sağladı ki Catulus'un askerleri bolluk içinde yaşarken Marius'un askerlerine de pay verebildi. Kendisi, bunun Marius'u pek çok üzdüğünü söyler.

4.3

καὶ πολέμῳ μὲν αἱρεῖ πολὺ μέρος τῶν ἐν ταῖς Ἄλπεσι βαρβάρων, ἐπιλιπούσης δὲ τῆς ἀγορᾶς ἀναδεξάμενος τὴν ἐπιμέλειαν τοσαύτην ἐποίησε περιουσίαν, ὥστε τῶν Κάτλου στρατιωτῶν ἐν ἀφθόνοις διαγόντων καὶ τοῖς Μαρίου προσπαρασχεῖν. ἐφʼ ᾧ φησιν αὐτὸς ἰσχυρῶς ἀνιᾶσαι τὸν Μάριον.

4.4Bu düşmanlık işte böyle önemsiz ve çocukça bir sebepten doğdu; sonra iç savaşların kanından ve onulmaz çekişmelerden geçerek tiranlığa ve her şeyin altüst oluşuna vardı. Böylece Euripides'in ne bilge bir adam, siyasetin hastalıklarını ne iyi bilen biri olduğunu gösterdi: Euripides, şan hırsından, ona kapılanlar için en yıkıcı ve en kötü daimōn olduğu için sakınmayı öğütlemişti.

4.4

ἡ μὲν οὖν ἔχθρα βραχεῖαν οὕτω καὶ μειρακιώδη λαβοῦσα τὴν πρώτην ὑπόθεσιν καὶ ἀρχήν, εἶτα χωροῦσα διʼ αἵματος ἐμφυλίου καὶ στάσεων ἀνηκέστων ἐπὶ τυραννίδα καὶ σύγχυσιν ἁπάντων πραγμάτων, ἀπέδειξε τὸν Εὐριπίδην σοφὸν ἄνδρα καὶ πολιτικῶν ἐπιστήμονα νοσημάτων, διακελευσάμενον φυλάττεσθαι τὴν φιλοτιμίαν ὡς ὀλεθριωτάτην καὶ κακίστην δαίμονα τοῖς χρωμένοις. # Bölüm 5

5.15. Bölüm

Sulla, savaşta kazandığı şanın siyasî işlerde de kendisine yeteceğini düşünüyordu. Askerlikten çıkar çıkmaz halkın işlerine girişti, şehir pretörlüğüne adaylığını koydu, ama başarısız oldu. Bunun suçunu halk kitlelerine yükler: halk, Bocchus'la dostluğunu bildiğinden, pretörlükten önce aedil olursa görkemli av gösterileri ve Libya hayvanlarıyla dövüşler bekliyormuş; onu aedilliğe zorlamak için başkalarını pretör seçmişler.

5.1

ὁ δὲ Σύλλας οἰόμενος αὑτῷ τὴν ἀπὸ τῶν πολεμικῶν δόξαν ἐπὶ τὰς πολιτικὰς πράξεις διαρκεῖν, καὶ δοὺς ἑαυτὸν ἀπὸ τῆς στρατείας εὐθὺς ἐπὶ τὴν τοῦ δήμου πρᾶξιν, ἐπὶ στρατηγίαν πολιτικὴν ἀπεγράψατο καὶ διεψεύσθη· τὴν δʼ αἰτίαν τοῖς ὄχλοις ἀνατίθησι. φησὶ γὰρ αὐτοὺς τὴν πρὸς Βόκχον εἰδότας φιλίαν, καὶ προσδεχομένους, εἰ πρὸ τῆς στρατηγίας ἀγορανομοίη, κυνηγέσια λαμπρὰ καὶ Λιβυκῶν θηρίων ἀγῶνας, ἑτέρους ἀποδεῖξαι στρατηγοὺς ὡς αὐτὸν ἀγορανομεῖν ἀναγκάσοντας.

5.2Ama anlaşılan Sulla başarısızlığının gerçek sebebini söylemiyor, olaylar da onu yalanlıyor. Çünkü ertesi yıl pretörlüğü elde etti; halkı kısmen yaltaklanarak, kısmen de parayla kazanmıştı. Nitekim pretörken öfkeyle Caesar'a, yetkisini ona karşı kullanacağını söyleyince Caesar gülerek, "Haklısın, makamı kendi malın sayıyorsun; ne de olsa satın aldın," dedi.

5.2

ἔοικε δὲ τὴν ἀληθῆ τῆς ἀποτεύξεως αἰτίαν οὐχ ὁμολογῶν ὁ Σύλλας ἐλέγχεσθαι τοῖς πράγμασιν. ἐνιαυτῷ γὰρ κατόπιν ἔτυχε τῆς στρατηγίας, τοῦ δήμου τὸ μέν τι θεραπείᾳ, τὸ δὲ καὶ χρήμασι προσαγαγόμενος. διὸ δὴ καὶ στρατηγοῦντος αὐτοῦ, καὶ πρὸς Καίσαρα μετʼ ὀργῆς εἰπόντος ὡς χρήσεται τῇ ἰδίᾳ πρὸς αὐτὸν ἐξουσίᾳ, γελάσας ὁ Καῖσαρ, ὀρθῶς, ἔφη, τὴν ἀρχὴν ἰδίαν νομίζεις· ἔχεις γὰρ αὐτὴν πριάμενος.

5.3Pretörlükten sonra Kappadokya'ya gönderildi. Seferin görünürdeki gerekçesi Ariobarzanes'i tahtına geri getirmekti; gerçek sebep ise durmadan iş karıştıran, mevcut egemenlik ve gücünden aşağı kalmayan yeni bir egemenlik ve güç edinmeye çalışan Mithridates'i dizginlemekti. Yanında kendine ait fazla bir kuvvet götürmedi; ama müttefiklerin gayretinden yararlanarak Kappadokyalıların birçoğunu, yardıma gelen Ermenilerin ise daha çoğunu öldürdü, Gordios'u kovdu ve Ariobarzanes'i kral ilan etti.

5.3

μετὰ δὲ τὴν στρατηγίαν εἰς τὴν Καππαδοκίαν ἀποστέλλεται, τὸν μέν ἐμφανῆ λόγον ἔχων πρὸς τὴν στρατείαν Ἀριοβαρζάνην καταγαγεῖν, αἰτίαν δὲ ἀληθῆ Μιθριδάτην ἐπισχεῖν πολυπραγμονοῦντα καὶ περιβαλλόμενον ἀρχὴν καὶ δύναμιν οὐκ ἐλάττονα τῆς ὑπαρχούσης. ἰδίαν μέν οὖν δύναμιν οὐ πολλὴν ἐπήγετο, χρησάμενος δὲ τοῖς συμμάχοις προθύμοις, καὶ πολλοὺς μέν αὐτῶν Καππαδοκῶν, πλείονας δʼ αὖθις Ἀρμενίων προσβοηθοῦντας ἀποκτείνας, Γόρδιον μέν ἐξήλασεν, Ἀριοβαρζάνην δὲ ἀπέδειξε βασιλέα.

5.4Fırat kıyısında kalırken Kral Arsakes'in elçisi Partlı Orobazos yanına geldi; iki halk daha önce hiç temas kurmamıştı. Partların Romalılar içinde ilk kez onunla görüşüp müttefiklik ve dostluk istemesi de Sulla'nın büyük talihinin bir parçası sayılır. Bu görüşmede üç koltuk koydurduğu, birini Ariobarzanes'e, birini Orobazos'a, birini kendisine ayırdığı ve ikisinin ortasına oturup görüşmeyi yönettiği söylenir.

5.4

διατρίβοντι δὲ αὐτῷ παρὰ τὸν Εὐφράτην ἐντυγχάνει Πάρθος Ὀρόβαζος, Ἀρσάκου βασιλέως πρεσβευτής, οὔπω πρότερον ἀλλήλοις ἐπιμεμιγμένων τῶν γενῶν· ἀλλὰ καὶ τοῦτο τῆς μεγάλης δοκεῖ Σύλλα τύχης γενέσθαι, τὸ πρώτῳ Ῥωμαίων ἐκείνῳ Πάρθους συμμαχίας καὶ φιλίας δεομένους διὰ λόγων ἐλθεῖν. ὅτε καὶ λέγεται τρεῖς δίφρους προθέμενος, τὸν μέν Ἀριοβαρζάνῃ, τὸν δὲ Ὀροβάζῳ, τὸν δὲ αὐτῷ, μέσος ἀμφοῖν καθεζόμενος χρηματίζειν.

5.5Part kralı bu yüzden Orobazos'u sonradan öldürttü. Sulla'yı ise kimileri barbarlara haddini bildirdiği için övdü, kimileri de kaba ve yersiz bir gösteriş olarak kınadı. Anlatıldığına göre Orobazos'la birlikte gelenlerden Khaldeli bir adam, Sulla'nın yüzüne bakmış, zihninin ve bedeninin hareketlerine dikkatle eğilmiş,

5.5

ἐφʼ ᾧ τὸν μέν Ὀρόβαζον ὕστερον ὁ τῶν Πάρθων βασιλεὺς ἀπέκτεινε, τὸν δὲ Σύλλαν οἱ μέν ἐπῄνεσαν ἐντρυφήσαντα τοῖς βαρβάροις, οἱ δὲ ὡς φορτικὸν ᾐτιάσαντο καὶ ἀκαίρως φιλότιμον. ἱστορεῖται δέ τις ἀνὴρ τῶν μετὰ Ὀροβάζου καταβεβηκότων, Χαλδαῖος, εἰς τὸ τοῦ Σύλλα πρόσωπον ἀπιδὼν καὶ ταῖς κινήσεσι τῆς τε διανοίας καὶ τοῦ σώματος οὐ παρέργως ἐπιστήσας,

5.6tabiatını mesleğinin ilkelerine göre incelemiş ve şöyle demişti: bu adamın en büyük olması kaçınılmazdır; şimdi bile herkesin birincisi olmamaya nasıl katlandığına şaşmak gerekir. Sulla döndüğünde Censorinus, dost ve müttefik bir krallıktan kanuna aykırı olarak çok para topladığı gerekçesiyle ona rüşvet davası açtı; ama duruşmaya gelmedi, davadan vazgeçti.

5.6

ἀλλὰ πρὸς τὰς τῆς τέχνης ὑποθέσεις τὴν φύσιν ἐπισκεψάμενος, εἰπεῖν ὡς ἀναγκαῖον εἴη τοῦτον τὸν ἄνδρα μέγιστον γενέσθαι, θαυμάζειν δὲ καὶ νῦν πῶς ἀνέχεται μὴ πρῶτος ὢν ἁπάντων, ἀναχωρήσαντι δὲ αὐτῷ δίκην ἔλαχε δώρων Κηνσωρῖνος, ὡς πολλὰ χρήματα συνειλοχότι παρὰ τὸν νόμον ἐκ φίλης καὶ συμμάχου βασιλείας, οὐ μὴν ἀπήντησεν ἐπὶ τὴν κρίσιν, ἀλλʼ ἀπέστη τῆς κατηγορίας. # Bölüm 6

6.16. Bölüm

Marius'la kavgası ise Bocchus'un şan hırsından yeni bir bahane bularak yeniden alevlendi. Bocchus, Roma'da hem halka yaranmak hem Sulla'nın gönlünü almak için Capitolium'a zafer anıtı taşıyan heykeller adadı; yanlarına da altından bir tasvir koydurdu: Iugurtha'yı Sulla'ya kendi eliyle teslim ediyordu.

6.1

ἡ μέντοι πρὸς Μάριον αὐτῷ στάσις ἀνερριπίζετο καινὴν ὑπόθεσιν λαβοῦσα τὴν Βόκχου φιλοτιμίαν, ὃς τόν τε δῆμον ἅμα θεραπεύων ἐν Ῥώμῃ καὶ τῷ Σύλλᾳ χαριζόμενος ἀνέθηκε εἰκόνας ἐν Καπιτωλίῳ τροπαιοφόρους καὶ παρʼ αὐταῖς χρυσοῦν Ἰογόρθαν ὑφʼ ἑαυτοῦ Σύλλᾳ παραδιδόμενον.

6.2Marius buna öfkelenip heykelleri indirtmeye kalkıştı, başkaları da Sulla'yı savundu; şehir ikisinin yüzünden tutuşmak üzereyken, uzun zamandır için için yanan Müttefikler Savaşı şehrin üzerine alevlenip kavgayı durdurdu. En büyük, en değişken savaş olan, Romalılara en çok kötülüğü ve en ağır tehlikeleri getiren bu savaşta Marius büyük bir şey gösteremedi ve savaş aretēsinin dinçlik ve güç gerektirdiğini kanıtladı. Sulla ise anılmaya değer pek çok iş başararak vatandaşları arasında büyük, dostları arasında en büyük, düşmanları arasında bile en talihli komutan ününü kazandı.

6.2

ἐφʼ ᾧ τοῦ Μαρίου βαρυθυμουμένου καὶ καθαιρεῖν ἐπιχειροῦντος, ἑτέρων δὲ ἀμύνειν τῷ Σύλλᾳ, καὶ τῆς πόλεως ὅσον οὔπω διακεκαυμένης ὑπʼ ἀμφοῖν, ὁ συμμαχικὸς πόλεμος πάλαι τυφόμενος ἐπὶ τὴν πόλιν ἀναλάμψας τότε τὴν στάσιν ἐπέσχεν. ἐν τούτῳ, μεγίστῳ καὶ ποικιλωτάτῳ γενομένῳ καὶ πλεῖστα κακὰ καὶ βαρυτάτους παρασχόντι κινδύνους Ῥωμαίοις, Μάριος μὲν οὐδὲν ἀποδεῖξαι μέγα δυνηθεὶς ἤλεγχε τὴν πολεμικὴν ἀρετὴν ἀκμῆς καὶ ῥώμης δεομένην, Σύλλας δὲ πολλὰ δράσας ἄξια λόγου δόξαν ἔσχεν ἡγεμόνος μεγάλου μὲν παρὰ τοῖς πολίταις, μεγίστου δὲ παρὰ τοῖς φίλοις, εὐτυχεστάτου δὲ καὶ παρὰ τοῖς ἐχθροῖς.

6.3Ama başına Konon oğlu Timotheos'un başına gelen gelmedi. Düşmanları Timotheos'un başarılarını talihine bağlıyor, levhalara onu uyurken, Talih'i de şehirleri ağla çevirirken resmediyorlardı. O ise bunu yapanlara kabaca öfkeleniyor, eylemlerinin şanını çaldıklarını düşünüyordu. Bir keresinde başarılı görünen bir seferden dönünce halka şöyle demiş: "Atinalılar, bu seferde talihin hiç payı yok."

6.3

ἀλλʼ οὐκ ἔπαθε ταὐτὸ Τιμοθέῳ τῷ τοῦ Κόνωνος, ὅς, εἰς τὴν τύχην αὐτοῦ τὰ κατορθώματα τῶν ἐχθρῶν τιθεμένων καὶ γραφόντων ἐν πίναξι; κοιμώμενον ἐκεῖνον, τὴν δὲ Τύχην δικτύῳ τὰς πόλεις περιβάλλουσαν, ἀγροικιζόμενος καὶ χαλεπαίνων πρὸς τοὺς ταῦτα ποιοῦντας ὡς ἀποστερούμενος ὑπʼ αὐτῶν τῆς ἐπὶ ταῖς πράξεσι δόξης, ἔφη ποτὲ πρὸς τόν δῆμον, ἐπανήκων ἐκ στρατείας εὖ κεχωρηκέναι δοκούσης, ἀλλὰ ταύτης γε τῆς στρατείας οὐδέν, ἄνδρες Ἀθηναῖοι, τῇ τύχῃ μέτεστι.

6.4Timotheos böyle hırslı davranınca tanrının ona çocukça bir inatla karşılık verdiğini söylerler: bir daha parlak hiçbir iş başaramadı, her girişiminde başarısızlığa uğradı, halkla da arası bozuldu, sonunda şehirden sürüldü. Sulla ise bu tür tebriklerden ve kıskançlıktan hoşnut olmakla kalmıyor, işlerini büyütüp kutsal bir renk vererek talihe bağlıyordu; ister övünmek için yapsın, ister tanrı hakkındaki kanaati gerçekten buysa.

6.4

πρὸς Τιμόθεον μὲν οὖν φασιν οὕτω φανέντα φιλότιμον ἀντιμειρακιεύεσθαι τὸ δαιμόνιον, ὥστε μηδὲν ἔτι πρᾶξαι λαμπρόν, ἀλλὰ ὅλως ἀποτυγχάνοντα ταῖς πράξεσι καὶ προσκρούοντα τῷ δήμῳ τέλος ἐκπεσεῖν τῆς πόλεως· Σύλλας δὲ οὐ μόνον ἡδέως προσιέμενος τόν τοιοῦτον εὐδαιμονισμὸν καὶ ζῆλον, ἀλλὰ καὶ συναύξων καὶ συνεπιθειάζων τὰ πραττόμενα, τῆς τύχης ἐξῆπτεν, εἴτε κόμπῳ χρώμενος εἴθʼ οὕτως ἔχων τῇ δόξῃ πρὸς τὸ θεῖον.

6.5Nitekim hatıralarında, en iyi planlanmış gibi görünen işlerden çok, önceden düşünmeden, fırsata göre göze aldığı işlerin daha iyi sonuçlandığını yazmıştır. Ayrıca savaştan çok talihe yatkın doğduğunu söylerken talihe aretēsinden fazla pay veriyor ve kendini büsbütün daimōnun eline bırakıyor gibidir. Metellus'la, yani kendisiyle eşit itibarda bir adam ve hısımıyla uyumunu bile tanrısal bir talihe bağlar: başına çok dert açması beklenen Metellus, makam ortaklığında son derece yumuşak davranmıştı.

6.5

καὶ γὰρ ἐν τοῖς ὑπομνήμασι γέγραφεν ὅτι τῶν καλῶς αὐτῷ βεβουλεῦσθαι δοκούντων αἱ μὴ κατὰ γνώμην, ἀλλὰ πρὸς καιρὸν ἀποτολμώμεναι πράξεις ἔπιπτον εἰς ἄμεινον. ἔτι δὲ καὶ διʼ ὧν φησι πρὸς τύχην εὖ πεφυκέναι μᾶλλον ἢ πρὸς πόλεμον, τῇ τύχῃ τῆς ἀρετῆς πλέον ἔοικε νέμειν καὶ ὅλως ἑαυτὸν τοῦ δαίμονος ποιεῖν, ὅς γε καὶ τῆς πρὸς Μέτελλον ὁμονοίας, ἰσότιμον ἄνδρα καὶ κηδεστήν, εὐτυχίαν τινὰ θείαν αἰτιᾶται· πολλὰ γὰρ αὐτῷ πράγματα παρέξειν ἐπίδοξον ὄντα πρᾳότατον ἐν τῇ κοινωνίᾳ γενέσθαι τῆς ἀρχῆς.

6.6Hatıralarını ithaf ettiği Lucullus'a da, tanrının geceleyin kendisine buyurduğu şeyden daha güvenilir hiçbir şey saymamasını öğütler. Müttefikler Savaşı'na bir orduyla gönderilirken Laverna yakınında yerde büyük bir yarık açıldığını, oradan bol miktarda ateş fışkırdığını ve göğe doğru parlak bir alevin dikildiğini anlatır.

6.6

ἔτι δὲ Λευκόλλῳ μὲν ἐν τοῖς ὑπομνήμασιν, ὧν ἐκείνῳ τὴν γραφὴν ἀνατέθεικε, παραινεῖ μηδὲν οὕτως ἡγεῖσθαι βέβαιον ὡς ὅ τι ἂν αὐτῷ προστάξῃ νύκτωρ τὸ δαιμόνιον, ἐκπεμπομένου δὲ αὐτοῦ μετὰ δυνάμεως εἰς τὸν συμμαχικὸν πόλεμον ἱστορεῖ χάσμα τῆς γῆς μέγα γενέσθαι περὶ Λαβέρνην· ἐκ δὲ τούτου πῦρ ἀναβλῦσαι πολὺ καὶ φλόγα λαμπρὰν στηρίσαι πρὸς τόν οὐρανόν.

6.7Kâhinler de görünüşüyle öbürlerinden ayrılan olağanüstü bir iyi adamın iktidara gelip şehri içinde bulunduğu karışıklıklardan kurtaracağını söylemişler. Sulla bu adamın kendisi olduğunu iddia eder: görünüşünün özelliği saçlarındaki altın sarısı renkti; böyle güzel ve büyük işlerden sonra kendi aretēsine tanıklık etmekten de utanmıyordu. Tanrısallıkla ilişkisi konusunda söylenecekler bunlar. Karakterine gelince, dengesiz ve kendisiyle çelişen bir yaradılışı vardı anlaşılan: çok alır, daha çok verir, beklenmedik birini onurlandırır, beklenmedik birine hakaret ederdi. İhtiyacı olanlara yaltaklanır, kendisine ihtiyacı olanlara naz yapardı; öyle ki tabiatça mı daha kibirli, yoksa daha mı yaltakçı olduğu bilinmezdi.

6.7

εἰπεῖν δὴ καὶ τοὺς μάντεις ὡς ἀνὴρ ἀγαθὸς ὄψει διάφορος καὶ περιττὸς ἄρξας ἀπαλλάξει τῇ πόλει ταραχὰς τὰς παρούσας, τοῦτον δὲ αὑτὸν εἶναι φησιν ὁ Σύλλας· τῆς μὲν γὰρ ὄψεως ἴδιον εἶναι τὸ περὶ τὴν κόμην χρυσωπόν, ἀρετὴν δὲ οὐκ αἰσχύνεσθαι μαρτυρῶν ἑαυτῷ μετὰ πράξεις καλὰς οὕτω καὶ μεγάλας. ταῦτα μὲν οὖν περὶ τῆς θειότητος. τὸν δὲ ἄλλον τρόπον ἀνώμαλός τις ἔοικε γεγονέναι καὶ διάφορος πρὸς ἑαυτόν, ἀφελέσθαι πολλά, χαρίσασθαι πλείονα, τιμῆσαι παραλόγως, παραλόγως ἐφυβρίσαι, θεραπεύειν ὧν δέοιτο, θρύπτεσθαι πρὸς τοὺς δεομένους, ὥστε ἀγνοεῖσθαι πότερον ὑπερόπτης φύσει μᾶλλον ἢ κόλαξ γέγονε.

6.8Cezalarındaki dengesizliğe gelince, rastgele sebeplerle adamları dövdürerek öldürtür, sonra en büyük haksızlıklara sabırla katlanırdı; onulmaz suçları kolayca bağışlar, küçük ve önemsiz kusurları ise idamlarla ve mal müsaderesiyle cezalandırırdı. Bu çelişki belki şöyle açıklanabilir: öfkesi ağır ve intikamcı bir tabiatı vardı, ama çıkarı gerektirince hesap yaparak sertliğini yumuşatıyordu.

6.8

τὴν μὲν γὰρ ἐν ταῖς τιμωρίαις ἀνωμαλίαν, ἐξ ὧν ἔτυχεν αἰτιῶν ἀποτυμπανίζοντος αὐτοῦ καὶ πάλιν τὰ μέγιστα τῶν ἀδικημάτων πρᾴως φέροντος, καὶ διαλλαττομένου μὲν ἐπὶ τοῖς ἀνηκέστοις μετὰ εὐκολίας, τὰ δὲ μικρὰ καὶ φαῦλα προσκρούσματα σφαγαῖς καὶ δημεύσεσιν οὐσιῶν μετιόντος, οὕτως ἄν τις διαιτήσειεν ὡς φύσει μὲν ὀργὴν χαλεπὸν ὄντα καὶ τιμωρητικόν, ὑφιέμενον δὲ τῆς πικρίας λογισμῷ πρὸς τὸ συμφέρον.

6.9Nitekim bu Müttefikler Savaşı'nda askerleri, pretörlük yapmış bir adam olan legatus Albinus'u sopa ve taşlarla öldürdüklerinde, bu kadar büyük bir cinayeti görmezden geldi, takibe uğratmadı. Üstelik övünerek askerlerin bu yüzden savaşta daha gayretli olacağını, kusurlarını yiğitlikle telafi edeceklerini söyledi. Onu suçlayanlara aldırmadı; artık Marius'u devirmeyi tasarlıyordu ve Müttefikler Savaşı bitmiş göründüğünden, Mithridates'e karşı komutan seçilmek için emrindeki orduyu kendine bağlamaya çalışıyordu.

6.9

ἐν αὐτῷ γε τούτῳ τῷ συμμαχικῷ πολέμῳ τῶν στρατιωτῶν αὐτοῦ στρατηγικὸν ἄνδρα πρεσβευτήν, Ἀλβῖνον ὄνομα, ξύλοις καὶ λίθοις διαχρησαμένων, παρῆλθε καὶ οὐκ ἐπεξῆλθεν ἀδίκημα τοσοῦτον, ἀλλὰ καὶ σεμνυνόμενος διεδίδου λόγον ὡς προθυμοτέροις διὰ τοῦτο χρήσοιτο πρὸς τόν πόλεμον αὐτοῖς ἰωμένοις τὸ ἁμάρτημα διʼ ἀνδραγαθίας. τῶν δʼ ἐγκαλούντων οὐδὲν ἐφρόντιζεν, ἀλλὰ ἤδη καταλῦσαι Μάριον διανοούμενος καὶ τοῦ πρὸς τοὺς συμμάχους πολέμου τέλος ἔχειν δοκοῦντος ἀποδειχθῆναι στρατηγὸς ἐπὶ Μιθριδάτην, ἐθεράπευε τὴν ὑφʼ ἑαυτῷ στρατιάν.

6.10Roma'ya dönünce elli yaşında Quintus Pompeius'la birlikte konsül seçildi ve başrahip Metellus'un kızı Caecilia ile son derece parlak bir evlilik yaptı. Halk taraftarları bu yüzden onunla alay eden pek çok şarkı söyledi; önde gelenlerin çoğu da buna içerliyordu: Titus'un dediği gibi, konsüllüğe layık gördükleri adamı bu kadına layık görmüyorlardı.

6.10

καὶ παρελθὼν εἰς τὴν πόλιν ὕπατος μὲν ἀποδείκνυται μετὰ Κοΐντου Πομπηΐου, πεντήκοντα ἔτη γεγονώς, γαμεῖ δὲ γάμον ἐνδοξότατον Καικιλίαν τὴν Μετέλλου θυγατέρα τοῦ ἀρχιερέως. ἐφʼ ᾧ πολλὰ μὲν εἰς αὑτὸν ᾖδον οἱ δημοτικοί, πολλοὶ δὲ τῶν πρώτων ἐν ἐνεμέσων, οὐκ ἄξιον ἡγούμενοι τῆς γυναικὸς ὃν ἄξιον ὑπατείας ἔκριναν,

6.11Sulla'nın tek karısı bu değildi. İlkin delikanlıyken Ilia ile evlenmiş, ondan bir kızı olmuştu; sonra Aelia ile, üçüncü olarak Cloelia ile evlendi. Cloelia'yı kısır olduğu gerekçesiyle, saygılı ve övgülü sözlerle, hediyeler de vererek boşadı; ama birkaç gün sonra Metella ile evlenince Cloelia'ya yönelttiği suçlamanın dürüst olmadığı düşünüldü.

6.11

ὥς φησιν ὁ Τίτος, οὐ μόνην δὲ ταύτην ἔγημεν, ἀλλὰ πρώτην μὲν ἔτι μειράκιον ὢν Ἰλίαν ἔσχε τὴν καὶ θυγάτριον αὐτῷ τεκοῦσαν, εἶτα μετʼ ἐκείνην Αἰλίαν τρίτην δὲ Κλοιλίαν, ἣν ἀπεπέμψατο μὲν ὡς στεῖραν ἐντίμως καὶ μετʼ εὐφημίας καὶ δῶρα προσθείς, ὀλίγαις δὲ ὕστερον ἡμέραις ἀγαγόμενος τὴν Μετέλλαν ἔδοξε διὰ τοῦτο τὴν Κλοιλίαν οὐ καλῶς αἰτιάσασθαι.

6.12Metella'ya ise her konuda özen göstermeyi sürdürdü. Öyle ki Roma halkı Marius'un yanındaki sürgünleri geri getirmek isteyip Sulla'dan ret alınca Metella'yı imdada çağırdı. Atina'yı aldığında Atinalılara daha sert davranmasının sebebi de, surlardan Metella'ya küfürlerle sataşmaları sanıldı. Ama bunlar sonraki olaylardır.

6.12

τὴν μέντοι Μετέλλαν ἐν πᾶσι θεραπεύων διετέλεσεν, ὥστε καὶ τόν Ῥωμαίων δῆμον, ὅτε τοὺς περὶ Μάριον φυγάδας ἐπεθύμει καταγαγεῖν, ἀρνουμένου τοῦ Σύλλᾳ, δεόμενον ἐπιβοήσασθαι τὴν Μετέλλαν. ἐδόκει δὲ καὶ τοῖς Ἀθηναίοις ἑλὼν τὸ ἄστυ προσενεχθῆναι τραχύτερον, ὅτι τὴν Μετέλλαν ἀπὸ τοῦ τείχους γεφυρίζοντες ἐλοιδόρησαν. ἀλλὰ ταῦτα μὲν ὕστερον. # Bölüm 7

7.17. Bölüm

O sıralarda Sulla, gelecektekilerin yanında konsüllüğü küçük görüyor, bütün aklı fikri Mithridates Savaşı'nda bulunuyordu. Ama karşısına, şan çılgınlığı ve hırs gibi yaşlanmayan tutkular yüzünden Marius dikildi. Marius'un vücudu ağırlaşmıştı, yaşlılıktan dolayı son seferlerde gücü tükenmişti; yine de denizaşırı uzak savaşlara heves ediyordu.

7.1

τότε δὲ τὴν ὑπατείαν πρὸς τὰ μέλλοντα μικρὸν ἡγούμενος, ἐπτόητο τῇ γνώμῃ πρὸς τὸν Μιθριδατικὸν πόλεμον. ἀντανίστατο δὲ αὐτῷ Μάριος ὑπὸ δοξομανίας καὶ φιλοτιμίας, ἀγηράτων παθῶν, ἀνὴρ τῷ τε σώματι βαρὺς καὶ ταῖς ἔναγχος ἀπειρηκὼς στρατείαις διὰ γῆρας ἐκδήμων καὶ διαποντίων πολέμων ἐφιέμενος.

7.2Sulla, geride kalan işleri tamamlamak için orduya gittiğinde Marius evine kapanıp o en yıkıcı iç çatışmayı hazırladı; bu çatışma Roma'ya bütün savaşların toplamından fazla zarar verdi. Tanrısal güç de bunu onlara önceden işaret etmişti: işaret sancaklarını taşıyan mızraklardan kendiliğinden ateş parladı ve güçlükle söndürüldü; üç karga yavrularını yola getirip yedi, kalanları da yeniden yuvaya taşıdı.

7.2

καὶ τοῦ Σύλλα πρὸς τὰς ἐπιλιπεῖς πράξεις ὁρμήσαντος εἰς τὸ στρατόπεδον, αὐτὸς οἰκουρῶν ἐτεκταίνετο τὴν ὀλεθριωτάτην ἐκείνην καὶ ὅσα σύμπαντες οἱ πόλεμοι τὴν Ῥώμην οὐκ ἔβλαψαν ἀπεργασαμένην στάσιν, ὡς καὶ τὸ δαιμόνιον αὐτοῖς προεσήμηνε. πῦρ μὲν γὰρ αὐτόματον ἐκ τῶν τὰ σημεῖα δοράτων ὑποφερόντων ἀνέλαμψε καὶ κατεσβέσθη μόλις, κόρακες δὲ τρεῖς τοὺς νεοσσοὺς εἰς τὴν ὁδὸν προαγαγόντες κατέφαγον, τὰ δὲ λείψανα πάλιν εἰς τὴν νεοσσιὰν ἀνήνεγκαν.

7.3Fareler bir tapınakta adak altınını kemirince tapınak görevlileri kapanla dişi bir fare yakaladı; fare kapanın içinde beş yavru doğurdu, üçünü yedi. En büyük işaret ise şuydu: bulutsuz, açık havada bir borazan sesi yankılandı; tiz ve ağıt gibi uzun bir ses. Büyüklüğünden herkes şaşkına döndü ve dehşete kapıldı. Etrüsk bilginleri bu mucizenin, başka bir soyun gelişini ve yeni bir düzen değişikliğini haber verdiğini açıkladılar.

7.3

καὶ μυῶν δὲ ἐν ἱερῷ χρυσὸν ἀνακείμενον διαφαγόντων μίαν οἱ ζάκοροι πάγῃ θήλειαν λαμβάνουσιν, ἡ δὲ ἐν αὐτῇ τῇ πάγῃ τεκοῦσα πέντε κατανάλωσε τὰ τρία. τὸ δὲ πάντων μέγιστον, ἐξ ἀνεφέλου καὶ διαίθρου τοῦ περιέχοντος ἤχησε φωνὴ σάλπιγγος ὀξὺν ἀποτείνουσα καὶ θρηνώδη φθόγγον, ὥστε πάντας ἔκφρονας γενέσθαι καὶ καταπτῆξαι διὰ τὸ μέγεθος. Τυρρηνῶν δὲ οἱ λόγιοι μεταβολὴν ἑτέρου γένους ἀπεφαίνοντο καὶ μετακόσμησιν ἀποσημαίνειν τὸ τέρας.

7.4Onlara göre toplam sekiz insan soyu vardır; bunlar yaşayış ve huyca birbirinden farklıdır. Tanrı her birine büyük bir yıl dönemiyle tamamlanan belli bir süre ayırmıştır. Bu dönem bitip başkası başlarken yerden ya da gökten olağanüstü bir işaret belirir; öyle ki bu konularla uğraşmış, bunları öğrenmiş olanlar hemen anlar: artık farklı huylara ve yaşayışlara sahip insanlar gelmiştir, tanrılar onlarla öncekilerden daha az ya da daha çok ilgilenmektedir.

7.4

εἶναι μὲν γὰρ ὀκτὼ τὰ σύμπαντα γένη, διαφέροντα τοῖς βίοις καὶ τοῖς ἤθεσιν ἀλλήλων, ἑκάστῳ δὲ ἀφωρίσθαι χρόνων ἀριθμὸν ὑπὸ τοῦ θεοῦ συμπεραινόμενον ἐνιαυτοῦ μεγάλου περιόδῳ. καὶ ὅταν αὕτη σχῇ τέλος, ἑτέρας ἐνισταμένης κινεῖσθαί τι σημεῖον ἐκ γῆς ἢ οὐρανοῦ θαυμάσιον, ὡς δῆλον εἶναι τοῖς πεφροντικόσι τὰ τοιαῦτα καὶ μεμαθηκόσιν εὐθὺς ὅτι καὶ τρόποις ἄλλοις καὶ βίοις ἄνθρωποι χρώμενοι γεγόνασι, καὶ θεοῖς ἧττον ἢ μᾶλλον τῶν προτέρων μέλοντες.

7.5Söylediklerine göre soylar değişirken başka birçok şeyde olduğu gibi kehanette de büyük yenilikler olur. Kehanet bazen itibar kazanır, tahminleri tutar, çünkü daimōn temiz ve açık işaretler gönderir; başka bir soyda ise itibardan düşer, çoğu kez doğaçlama iş görür, geleceği zayıf ve karanlık araçlarla yoklar. Etrüsklerin en bilgilileri, başkalarından fazla şey bildiği düşünülenleri, bu efsaneleri anlatıyordu.

7.5

τά τε γὰρ ἄλλα φασὶν ἐν τῇ τῶν γενῶν ἀμείψει λαμβάνειν μεγάλας καινοτομίας, καὶ τὴν μαντικὴν ποτὲ μὲν αὔξεσθαι τῇ τιμῇ καὶ κατατυγχάνειν ταῖς προαγορεύσεσι, καθαρὰ καὶ φανερὰ σημεῖα τοῦ δαιμονίου προπέμποντος, αὖθις δʼ ἐν ἑτέρῳ γένει ταπεινὰ πράττειν, αὐτοσχέδιον οὖσαν τὰ πολλὰ καὶ διʼ ἀμυδρῶν καὶ σκοτεινῶν ὀργάνων τοῦ μέλλοντος ἁπτομένην. ταῦτα μὲν οὖν οἱ λογιώτατοι Τυρρηνῶν καὶ πλέον τι τῶν ἄλλων εἰδέναι δοκοῦντες ἐμυθολόγουν.

7.6Senato Enyo tapınağında toplanmış, bu konuları kâhinlerle görüşürken, herkesin gözü önünde bir serçe ağzında bir ağustos böceğiyle içeri uçtu; böceğin bir parçasını düşürüp bıraktı, kalanını alıp gitti. İşaret yorumcuları toprak sahipleriyle şehirdeki çarşı kalabalığı arasında kavga ve anlaşmazlık çıkmasından kuşkulandı; çünkü şehir halkı ağustos böceği gibi gevezeydi, köylüler ise tarlalarda yaşardı.

7.6

τῆς δὲ συγκλήτου τοῖς μάντεσι περὶ τούτων σχολαζούσης καὶ καθημένης ἐν τῷ ναῷ τῆς Ἐνυοῦς, στρουθὸς εἰσέπτη πάντων ὁρώντων τέττιγα φέρων τῷ στόματι, καὶ τὸ μὲν ἐκβαλὼν μέρος αὐτοῦ κατέλιπε, τὸ δὲ ἔχων ἀπῆλθεν. ὑφεωρῶντο δὴ στάσιν οἱ τερατοσκόποι καὶ διαφορὰν τῶν κτηματικῶν πρὸς τὸν ἀστικὸν ὄχλον καὶ ἀγοραῖον φωνάεντα γὰρ τοῦτον εἶναι καθάπερ τέττιγα, τοὺς δὲ χωρίτας ἀρουραίους. # Bölüm 8

8.18. Bölüm

Marius, o sırada halk tribünü olan Sulpicius'u yanına aldı. Sulpicius son derece kötü niteliklerde hiç kimseden aşağı kalmayan bir adamdı; öyle ki kimden daha kötü olduğunu değil, hangi konuda kendisinden de kötü olduğunu sormak gerekirdi. Vahşet, cüret ve açgözlülük onda bir araya gelmişti; rezaletten de hiçbir kötülükten de sakınmazdı. Roma vatandaşlığını azatlılara ve yabancılara açıkça satıyor, parasını meydana kurduğu masada sayıyordu.

8.1

Μάριος δὴ προσλαμβάνει δημαρχοῦντα Σουλπίκιον, ἄνθρωπον οὐδενὸς δεύτερον ἐν ταῖς ἄκραις κακίαις, ὥστε μὴ ζητεῖν τίνος ἐστὶν ἑτέρου μοχθηρότερος, ἀλλὰ πρὸς τί μοχθηρότατος ἑαυτοῦ, καὶ γὰρ ὠμότης καὶ τόλμα καὶ πλεονεξία περὶ αὐτὸν ἦν ἀπερίσκεπτος αἰσχροῦ καὶ παντὸς κακοῦ, ὅς γε τὴν Ῥωμαίων πολιτείαν ἐξελευθερικοῖς καὶ μετοίκοις πωλῶν ἀναφανδὸν ἠρίθμει τιμὴν διὰ τραπέζης ἐν ἀγορᾷ κειμένης.

8.2Üç bin kılıçlı adam besliyor, yanında her işe hazır atlı sınıfından bir yığın genç bulunduruyor, bunlara "karşı-senato" diyordu. Hiçbir senatörün iki bin drahmiden fazla borçlu olmasını yasaklayan bir kanun çıkarttı; kendisi ise öldüğünde geride üç milyon drahmi borç bıraktı. Marius'un halkın üzerine saldığı bu adam, zor ve silahla her şeyi birbirine kattı; birçok kötü kanunla birlikte Mithridates Savaşı'nın komutasını Marius'a veren kanunu da önerdi.

8.2

ἔτρεφε δὲ τρισχιλίους μαχαιροφόρους, καὶ πλῆθος ἱππικῶν νεανίσκων πρὸς ἅπαν ἑτοίμων περὶ αὑτὸν εἶχεν, οὓς ἀντισύγκλητον ὠνόμαζε. νόμον δὲ κυρώσας μηδένα συγκλητικὸν ὑπὲρ δισχιλίας δραχμὰς ὀφείλειν, αὐτὸς ἀπέλιπε μετὰ τὴν τελευτὴν ὀφλήματος μυριάδας τριακοσίας. οὗτος εἰς τὸν δῆμον ἀφεθεὶς ὑπὸ τοῦ Μαρίου, καὶ συνταράξας πάντα τὰ πράγματα βίᾳ καὶ σιδήρῳ, νόμους ἔγραφεν ἄλλους τε μοχθηροὺς καὶ τὸν διδόντα Μαρίῳ τοῦ Μιθριδατικοῦ πολέμου τὴν ἡγεμονίαν.

8.3Konsüller bunun üzerine resmî işlere ara verilmesine karar verince, Dioskurlar tapınağının önünde halkla toplantı yaptıkları sırada, kalabalığı üzerlerine sürdü ve başka birçok kişiyle birlikte konsül Pompeius'un delikanlı oğlunu da forumda öldürttü. Pompeius gizlice kaçıp kurtuldu. Sulla ise Marius'un evine sığınmak zorunda kaldı, oradan çıkıp iş tatilini kaldırmak mecburiyetinde bırakıldı.

8.3

ἀπραξίας δὲ διὰ ταῦτα τῶν ὑπάτων ψηφισαμένων, ἐπαγαγὼν αὐτοῖς ἐκκλησιάζουσι περὶ τὸν νεὼν τῶν Διοσκούρων ὄχλον ἄλλους τε πολλοὺς καὶ τὸ Πομπηΐου τοῦ ὑπάτου μειράκιον ἐπὶ τῆς ἀγορᾶς ἀνεῖλεν· αὐτὸς δὲ Πομπήϊος λαθὼν ἐξέφυγε. Σύλλας δὲ εἰς τὴν οἰκίαν τοῦ Μαρίου συνδιωχθεὶς ἠναγκάσθη προελθὼν τὰς ἀπραξίας λῦσαι·

8.4Bu yüzden Sulpicius, Pompeius'u görevden aldı, ama Sulla'nın konsüllüğünü elinden almadı; yalnızca Mithridates seferini Marius'a devretti. Hemen orduyu teslim alıp Marius'a götürmek üzere Nola'ya askerî tribünler gönderdi.

8.4

καὶ διὰ τοῦτο τὸν Πομπήϊον ἐπάρχοντα παύσας ὁ Σουλπίκιος οὐκ ἀφείλετο τοῦ Σύλλα τὴν ὑπατείαν, ἀλλὰ τὴν ἐπὶ Μιθριδάτην στρατείαν μόνον εἰς Μάριον μετήνεγκε· καὶ πέμπει χιλιάρχους εὐθὺς εἰς Νῶλαν παραληψομένους τὸ στράτευμα καὶ πρὸς τὸν Μάριον ἄξοντας. # Bölüm 9

9.19. Bölüm

Ama Sulla orduya kaçıp onlardan önce ulaştı. Askerler bu haberi alınca tribünleri taşlayarak öldürdü. Bunun üzerine Marius'un adamları da Roma'da Sulla'nın dostlarını öldürmeye, mallarını yağmalamaya başladı. Yer değiştirmeler ve kaçışlar sürüyor, kimi ordugâhtan şehre, kimi şehirden ordugâha geçiyordu.

9.1

φθάσαντος δὲ τοῦ Σύλλα διαφυγεῖν εἰς τὸ στρατόπεδον, καὶ τῶν στρατιωτῶν, ὡς ἐπύθοντο ταῦτα, καταλευσάντων τοὺς χιλιάρχους, οἱ περὶ τὸν Μάριον αὖθις ἐν τῇ πόλει τοὺς Σύλλα φίλους ἀνῄρουν καὶ χρήματα διήρπαζον αὐτῶν, ἦσαν δὲ μεταστάσεις καὶ φυγαί, τῶν μὲν εἰς πόλιν ἀπὸ στρατοπέδου, τῶν δʼ ἐκεῖσε διαφοιτώντων ἐκ τῆς πόλεως.

9.2Senato artık kendi başına değildi, Marius ile Sulpicius'un emirleriyle yönetiliyordu. Sulla'nın şehre yürüdüğünü öğrenince pretörlerden Brutus ile Servilius'u, onu yürümekten men etmeleri için gönderdi. Bunlar Sulla'ya fazla küstahça konuşunca askerler üzerlerine atılıp öldürmeye kalkıştı; fascesleri kırdılar, mor kenarlı togalarını çekip aldılar ve onlara türlü hakaretler ettikten sonra geri yolladılar. Pretörlük nişanlarından yoksun olarak görünmeleri bile büyük bir yılgınlık yarattı; çatışmanın artık önüne geçilemeyeceğini, onulmaz bir hâl aldığını haber verdiler.

9.2

ἡ δὲ σύγκλητος ἦν μὲν οὐχ αὑτῆς, ἀλλὰ τοῖς Μαρίου καὶ Σουλπικίου διῳκεῖτο προστάγμασι, πυθομένη δὲ τὸν Σύλλαν ἐπὶ τὴν πόλιν ἐλαύνειν ἔπεμψε δύο τῶν στρατηγῶν, Βροῦτον καὶ Σερουΐλιον, ἀπαγορεύσοντας αὐτῷ βαδίζειν. τούτους θρασύτερον Σύλλᾳ διαλεχθέντας ὥρμησαν μὲν ἀνελεῖν οἱ στρατιῶται, τὰς δὲ ῥάβδους κατέκλασαν καὶ τὰς περιπορφύρους ἀφείλοντο καὶ πολλὰ περιυβρισμένους ἀπέπεμψαν, αὐτόθεν τε δεινὴν κατήφειαν, ὁρωμένους τῶν στρατηγικῶν παρασήμων ἐρήμους, καὶ τὴν στάσιν οὐκέτι καθεκτήν, ἀλλʼ ἀνήκεστον ἀπαγγέλλοντας.

9.3Marius'un adamları hazırlıklara giriştiler. Sulla ise altı tam lejyonla, meslektaşıyla birlikte Nola'dan yola çıktı. Ordusunun doğrudan şehre yürümeye hevesli olduğunu görüyordu; ama kendi aklı karışıktı, tehlikeden korkuyordu. O kurban keserken işaretleri inceleyen kâhin Postumius, iki elini de Sulla'ya uzatıp savaşa kadar bağlanıp tutulmasını istedi; her şey çabuk ve iyi bitmezse en ağır cezayı çekmeye razıydı.

9.3

οἱ μὲν οὖν περὶ τὸν Μάριον ἐν παρασκευαῖς ἦσαν· ὁ δὲ Σύλλας ἄγων ἓξ τάγματα τέλεια μετὰ τοῦ συνάρχοντος ἀπὸ Νώλης ἐκίνει, τὸν μὲν στρατὸν ὁρῶν πρόθυμον ὄντα χωρεῖν εὐθὺς ἐπὶ τὴν πόλιν, ἐνδοιάζων δὲ τῇ γνώμῃ παρʼ ἑαυτῷ καὶ δεδοικὼς τὸν κίνδυνον. ὁ δὲ μάντις Ποστούμιος θύσαντος αὐτοῦ καταμαθὼν τὰ σημεῖα, καὶ τὰς χεῖρας ἀμφοτέρας τῷ Σύλλᾳ προτείνας, ἠξίου δεθῆναι καὶ φυλάττεσθαι μέχρι τῆς μάχης, ὡς, εἰ μὴ πάντα ταχὺ καὶ καλῶς αὐτῷ συντελεσθείη, τὴν ἐσχάτην δίκην ὑποσχεῖν βουλόμενος.

9.4Söylendiğine göre Sulla'ya rüyasında Romalıların Kappadokyalılardan öğrenip taptığı bir tanrıça da görünmüş; bu tanrıça ister Selene olsun, ister Athena, ister Enyo. Tanrıça yanına gelip eline yıldırım vermiş, düşmanlarının adını birer birer söyleyerek onları vurmasını buyurmuş; vurulanlar da düşüp yok olmuş. Sulla gördüğü rüyadan cesaret buldu, meslektaşına anlattı ve gün doğunca Roma'ya doğru yola çıktı.

9.4

λέγεται δὲ καὶ κατὰ τοὺς ὕπνους αὑτῷ Σύλλᾳ φανῆναι θεὸν ἣν τιμῶσι Ῥωμαῖοι παρὰ Καππαδοκῶν μαθόντες, εἴτε δὴ Σελήνην οὖσαν εἴτε Ἀθηνᾶν εἴτε Ἐνυώ. ταύτην ὁ Σύλλας ἔδοξεν ἐπιστᾶσαν ἐγχειρίσαι κεραυνὸν αὑτῷ, καὶ τῶν ἐχθρῶν ἕκαστον ὀνομάζουσαν τῶν ἐκείνου βάλλειν κελεῦσαι, τοὺς δὲ πίπτειν βαλλομένους καὶ ἀφανίζεσθαι. θαρσήσας δὲ τῇ ὄψει καὶ φράσας τῷ συνάρχοντι μεθʼ ἡμέραν ἐπὶ τὴν Ῥώμην ἡγεῖτο.

9.5Pictae yakınında karşısına bir elçi heyeti çıktı. Doğrudan saldırıya geçmemesini, senatonun oyuyla bütün hakkının verileceğini söyleyip yalvardılar. Sulla orada ordugâh kurmaya razı oldu ve subaylara alışılmış şekilde ordugâh yerini ölçmelerini buyurdu; elçiler de buna inanıp gittiler. Onlar gider gitmez Lucius Basillus ile Caius Mummius'u gönderdi ve onların eliyle şehir kapısını ve Esquilinus Tepesi'ndeki surları ele geçirdi; sonra kendisi de büyük bir hızla arkalarından yetişti.

9.5

καὶ περὶ Πικτὰς αὐτῷ πρεσβείας ἐντυχούσης καὶ δεομένης μὴ βαδίζειν εὐθὺς ἐξ ἐφόδου, πάντα γὰρ ἔσεσθαι τὰ δίκαια τῆς βουλῆς ψηφισαμένης, ὡμολόγησε μὲν αὐτοῦ καταστρατοπεδεύσειν καὶ διαμετρεῖν ἐκέλευε χώρας, ὥσπερ εἰώθει, τῷ στρατοπέδῳ τοὺς ἡγεμόνας, ὥστε τοὺς πρέσβεις ἀπελθεῖν πιστεύσαντας· ἐκείνων δὲ ἀπελθόντων εὐθὺς ἐκπέμψας Λεύκιον Βάσιλλον καὶ Γάϊον Μόμμιον καταλαμβάνει τὴν πύλην διʼ αὐτῶν καὶ τὰ τείχη τὰ περὶ τὸν λόφον τὸν Αἰσκυλῖνον· εἶτʼ αὐτὸς ἁπάσῃ σπουδῇ συνῆπτε.

9.6Basillus'un adamları şehre dalıp hâkim olunca, kalabalık ve silahsız halk damlardan kiremit ve taş yağdırarak onları ilerlemekten alıkoydu, surlara doğru geriletti. Bu sırada Sulla oraya vardı. Olanları görünce evlerin ateşe verilmesi için bağırdı; yanan bir meşale alıp ilk önce kendisi yürüdü; okçulara da yanıcı oklarını çatılara atmalarını buyurdu. Hiçbir hesap yapmıyordu,

9.6

τῶν δὲ περὶ τὸν Βάσιλλον εἰς τὴν πόλιν ἐμπεσόντων καὶ κρατούντων, ὁ πολὺς καὶ ἄνοπλος δῆμος ἀπὸ τῶν τεγῶν κεράμῳ καὶ λίθῳ βάλλοντες ἐπέσχον αὐτοὺς τοῦ πρόσω χωρεῖν καὶ συνέστειλαν εἰς τὸ τεῖχος, ἐν τούτῳ δὲ ὁ Σύλλας παρῆν ἤδη, καὶ συνιδὼν τὸ γινόμενον ἐβόα τὰς οἰκίας ὑφάπτειν, καὶ λαβὼν δᾷδα καιομένην ἐχώρει πρῶτος αὐτός, καὶ τοὺς τοξότας ἐκέλευε χρῆσθαι τοῖς πυροβόλοις ἄνω τῶν στεγασμάτων ἐφιεμένους, κατʼ οὐδένα λογισμόν,

9.7tutkusuna kapılmış, işin yönetimini thymosuna bırakmıştı. Gözü yalnız düşmanlarını görüyordu; dostlarını, akrabalarını, yakınlarını hiç hesaba katmadan, acımadan, suçluyla suçsuzu ayırt etmeyen ateşin içinden yürüyüp şehre iniyordu. Bu olurken Marius, Tellus tapınağına doğru sürüldü ve kölelere özgürlük vaadiyle tellal çağrısı yaptırdı; ama düşman gelip üstün gelince şehirden kaçtı.

9.7

ἀλλʼ ἐμπαθὴς ὢν καὶ τῷ θυμῷ παραδεδωκὼς τὴν τῶν πρασσομένων ἡγεμονίαν, ὅς γε τοὺς ἐχθροὺς μόνον ἑώρα, φίλους δὲ καὶ συγγενεῖς καὶ οἰκείους εἰς οὐδένα λόγον θέμενος οὐδʼ οἶκτον κατῄει διὰ πυρός, ᾧ τῶν αἰτίων καὶ μὴ διάγνωσις οὐκ ἦν. τούτων δὲ γινομένων Μάριος ἐξωσθεὶς πρὸς τὸ τῆς Γῆς ἱερὸν ἐκάλει διὰ κηρύγματος ἐπʼ ἐλευθερίᾳ τὸ οἰκετικόν ἐπελθόντων δὲ τῶν πολεμίων κρατηθεὶς ἐξέπεσε τῆς πόλεως. # Bölüm 10

10.110. Bölüm

Sulla senatoyu topladı ve Marius ile birkaç kişinin daha, bu arada tribün Sulpicius'un ölüm cezasına çarptırılmasını sağladı. Sulpicius kölesinin ihanetiyle boğazlandı; Sulla köleyi önce azat etti, sonra uçurumdan attırdı. Marius'un başına da ödül koydu. Bu ne minnet bilmek ne devlet adamlığıydı: kısa süre önce onun evine sığınıp eline düştüğünde Marius onu sağ salim bırakmıştı.

10.1

Σύλλας δὲ τὴν βουλὴν συναγαγὼν καταψηφίζεται θάνατον αὐτοῦ τε Μαρίου καὶ ὀλίγων ἄλλων, ἐν οἷς Σουλπίκιος ἦν ὁ δήμαρχος, ἀλλὰ Σουλπίκιος μέν ἀπεσφάγη προδοθεὶς ὑπὸ θεράποντος, ὃν ὁ Σύλλας ἠλευθέρωσεν, εἶτα κατεκρήμνισε, Μαρίῳ δʼ ἐπεκήρυξεν ἀργύριον, οὐκ εὐγνωμόνως οὐδὲ πολιτικῶς, ᾧ γε μικρὸν ἔμπροσθεν ὑποχείριον εἰς τὴν οἰκίαν δοὺς ἑαυτὸν ἀσφαλῶς ἀφείθη.

10.2Oysa Marius o zaman Sulla'yı salıvermeyip Sulpicius'a öldürtseydi her şeye hâkim olurdu. Yine de onu esirgedi; birkaç gün sonra aynı duruma düştüğünde ise aynı karşılığı görmedi. Bu tutumu Sulla senatoyu sessizce üzdü; halkın düşmanlığı ve öfkesi ise fiillerle açıkça karşısına çıktı.

10.2

καίτοι Μαρίῳ τότε μὴ διέντι Σύλλαν, ἀλλʼ ἀποθανεῖν ὑπὸ Σουλπικίου προεμένῳ, πάντων κρατεῖν ὑπῆρχεν, ἀλλʼ ὅμως ἐφείσατο καὶ μεθʼ ἡμέρας ὀλίγας τὴν αὐτὴν λαβὴν παρασχὼν οὐκ ἔτυχε τῶν ὁμοίων. ἐφʼ οἷς ὁ Σύλλας τὴν μέν σύγκλητον ἀδήλως ἠνίασεν ἡ δὲ παρὰ τοῦ δήμου δυσμένεια καὶ νέμεσις αὐτῷ φανερὰ διʼ ἔργων ἀπήντα.

10.3Yeğeni Nonius ile Servius'u makam adayı olduklarında reddedip küçük düşürdüler, onların yerine ondan başkalarını seçtiler; böylece özellikle bunları onurlandırarak Sulla'yı üzeceklerini düşünüyorlardı. Sulla ise buna seviniyormuş gibi yaptı: halkın dilediğini yapması, kendi sayesinde tattığı özgürlüktü. Halkın nefretini yatıştırmak için de karşı taraftan Lucius Cinna'yı konsüllüğe getirdi; ona lanet ve yeminlerle işlerine bağlı kalacağına söz verdirdi.

10.3

Νώνιον μέν γε τὸν ἀδελφιδοῦν αὐτοῦ καὶ Σερουήϊον ἀρχὰς μετιόντας ἀποψηφισάμενοι καὶ καθυβρίσαντες ἑτέρους κατέστησαν ἄρχοντας, οὓς μάλιστα τιμῶντες ᾤοντο λυπεῖν ἐκεῖνον, ὁ δὲ τούτοις τε προσεποιεῖτο χαίρειν, ὡς τοῦ δήμου τῷ ποιεῖν ἃ βούλοιτο διʼ αὐτὸν ἀπολαύοντος τῆς ἐλευθερίας, καὶ θεραπεύων τὸ τῶν πολλῶν μῖσος ὕπατον κατέστησεν ἀπὸ τῆς ἐναντίας στάσεως Λεύκιον Κίνναν, ἀραῖς καὶ ὅρκοις καταλαβὼν εὐνοήσειν τοῖς ἑαυτοῦ πράγμασιν.

10.4Cinna, Capitolium'a çıkıp eline bir taş alarak yemin etti. Sulla'ya bağlılığını korumazsa bu taş nasıl elinden düşüyorsa kendisinin de şehirden düşmesini dileyerek, birçok kişinin önünde taşı yere attı. Ama göreve gelir gelmez düzeni sarsmaya girişti: Sulla'ya dava hazırladı ve tribünlerden Verginius'u savcı olarak görevlendirdi. Sulla ise hem savcıyı hem mahkemeyi bir yana bırakıp Mithridates'e karşı yola çıktı.

10.4

ὁ δὲ ἀναβὰς εἰς τὸ Καπιτώλιον ἔχων ἐν τῇ χειρὶ λίθον ὤμνυεν, εἶτα ἐπαρασάμενος ἑαυτῷ μὴ φυλάττοντι τὴν πρὸς ἐκεῖνον εὔνοιαν ἐκπεσεῖν τῆς πόλεως, ὥσπερ ὁ λίθος διὰ τῆς χειρός, κατέβαλε χαμᾶζε τὸν λίθον οὐκ ὀλίγων παρόντων, παραλαβὼν δὲ τὴν ἀρχὴν εὐθὺς ἐπεχείρει τὰ καθεστῶτα κινεῖν, καὶ δίκην ἐπὶ τὸν Σύλλαν παρεσκεύασε καὶ κατηγορεῖν ἐπέστησεν Οὐεργίνιον, ἕνα τῶν δημάρχων, ὃν ἐκεῖνος ἅμα τῷ δικαστηρίῳ χαίρειν ἐάσας ἐπὶ Μιθριδάτην ἀπῆρε. # Bölüm 11

11.111. Bölüm

Söylendiğine göre Sulla'nın İtalya'dan filosuyla ayrıldığı o günlerde, Pergamon yakınında bulunan Mithridates'in başına tanrılardan gelen pek çok işaret düştü. Bunlardan biri şuydu: Pergamonlular bir makineyle yukarıdan Mithridates'in üzerine çelenk taşıyan bir Nike heykeli indiriyorlardı; heykel tam başına değecekken parçalandı, çelenk de tiyatronun içine düşüp yerde paramparça oldu. Bu olay halkı ürküttü, Mithridates'in de cesaretini fena kırdı; oysa o sırada işleri beklentinin ötesinde iyi gidiyordu.

11.1

λέγεται δὲ ὑπὸ τάς ἡμέρας ἐκείνας ἐν αἷς ὁ Σύλλας ἀπὸ τῆς Ἰταλίας ἐκίνει τὸν στόλον, ἄλλα τε πολλὰ Μιθριδάτῃ διατρίβοντι περὶ τὸ Πέργαμον ἐπισκῆψαι δαιμόνια, καὶ Νίκην στεφανηφόρον καθιεμένην ὑπὸ τῶν Περγαμηνῶν ἐπʼ αὐτὸν ἔκ τινων ὀργάνων ἄνωθεν ὅσον οὔπω τῆς κεφαλῆς ψαύουσαν συντριβῆναι, καὶ τὸν στέφανον ἐκπεσόντα κατὰ τοῦ θεάτρου φέρεσθαι χαμᾶζε διαθρυπτόμενον, ὥστε φρίκην μὲν τῷ δήμῳ, ἀθυμίαν δὲ πολλὴν Μιθριδάτῃ παρασχεῖν, καίπερ αὐτῷ τότε τῶν πραγμάτων ἐλπίδος πέρα προχωρούντων.

11.2Kendisi Asya'yı Romalılardan, Bithynia ile Kappadokya'yı krallarından almış, Pergamon'a yerleşmişti; dostlarına zenginlik, hâkimiyet ve tiranlık dağıtıyordu. Oğullarından biri Pontos ile Bosporos'ta, Maiotis'in ötesindeki ıssız yerlere kadar uzanan eski krallığı kimse rahatsız etmeden elinde tutuyor, Ariarathes de büyük bir orduyla Trakya ve Makedonya'yı ele geçirmeye çalışıyordu.

11.2

αὐτὸς μὲν γὰρ Ἀσίαν τε Ῥωμαίων καὶ Βιθυνιαν καὶ Καππαδοκίαν τῶν βασιλέων ἀφῃρημένος ἐν Περγάμῳ καθῆστο, πλούτους καὶ δυναστείας καὶ τυραννίδας διανέμων τοῖς φίλοις, τῶν δὲ παίδων ὁ μὲν ἐν Πόντῳ καὶ Βοσπόρῳ τὴν παλαιὰν ἄχρι τῶν ὑπὲρ τὴν Μαιῶτιν ἀοικήτων ἀρχὴν κατεῖχεν οὐδενὸς παρενοχλοῦντος, Ἀριαράθης δὲ Θρᾴκην καὶ Μακεδονίαν ἐπῄει στρατῷ μεγάλῳ προσαγόμενος,

11.3Komutanları ordularıyla başka yerleri boyunduruk altına alıyordu. Bunların en büyüğü Arkhelaos, filosuyla neredeyse bütün denize hâkimdi; Kyklad Adaları'nı ve Malea Burnu'nun berisindeki öbür adaları köleleştiriyor, Euboia'yı da elinde tutuyordu. Atina'dan yola çıkarak Yunanistan'ın Teselya'ya kadar uzanan halklarını ayaklandırıyordu; yalnız Khaironeia yakınında küçük bir engele çarpmıştı.

11.3

ἄλλους δὲ οἱ στρατηγοὶ τόπους ἐχειροῦντο δυνάμεις ἔχοντες, ὧν ὁ μέγιστος Ἀρχέλαος ταῖς μὲν ναυσὶν ὁμοῦ τι συμπάσης ἐπικρατῶν τῆς θαλάττης τάς τε Κυκλάδας νήσους ἐδουλοῦτο καὶ τῶν ἄλλων ὅσαι Μαλέας ἐντὸς ἵδρυνται, καὶ τὴν Εὔβοιαν αὐτὴν εἶχεν, ἐκ δὲ Ἀθηνῶν ὁρμώμενος τὰ μέχρι Θετταλίας ἔθνη τῆς Ἑλλάδος ἀφίστη, μικρὰ προσκρούσας περὶ Χαιρώνειαν.

11.4Orada karşısına Bruttius Sura çıktı. Bu adam, Makedonya valisi Sentius'un legatusuydu; cesareti ve phronēsisiyle öne çıkardı. Boiotia'dan bir sel gibi akıp gelen Arkhelaos'a uzun süre karşı koydu, Khaironeia yakınında üç savaş verdi, onu püskürtüp yeniden denize doğru sıkıştırdı.

11.4

ἐνταῦθα γὰρ αὐτῷ Βρέττιος Σούρρας ἀπήντησε, πρεσβευτὴς μὲν ὢν Σεντίου, τοῦ στρατηγοῦ τῆς Μακεδονίας, ἀνὴρ δὲ τόλμῃ καὶ φρονήσει διαφέρων, οὗτος Ἀρχελάῳ δίκην ῥεύματος φερομένῳ διὰ τῆς Βοιωτίας ἐπὶ πλεῖστον ἀντιστάς, καὶ τρισὶ μάχαις διαγωνισάμενος περὶ Χαιρώνειαν, ἐξέωσε καὶ συνέστειλε πάλιν ἐπὶ τὴν θάλατταν.

11.5Lucius Lucullus, gelmekte olan Sulla'ya yer açmasını, senatonun ona verdiği savaşı ona bırakmasını buyurunca, hemen Boiotia'yı bırakıp geri, Sentius'un yanına döndü. Oysa işleri beklentinin ötesinde iyi gidiyor, Yunanistan da onun soylu karakteri yüzünden saf değiştirmeye yatkın duruyordu. Bruttius'un yaptıklarının en parlakları bunlardır.

11.5

Λευκίου δὲ Λευκόλλου κελεύσαντος αὐτὸν ὑποχωρεῖν ἐπιόντι Σύλλᾳ καὶ τὸν ἐψηφισμένον ἐκείνῳ ἐᾶν πόλεμον, εὐθὺς ἐκλιπὼν τὴν Βοιωτίαν ὀπίσω πρὸς Σέντιον ἀπήλαυνε, καίπερ αὐτῷ τῶν πραγμάτων ἐλπίδος πέρα προχωρούντων καὶ τῆς Ἑλλάδος οἰκείως ἐχούσης πρὸς μεταβολὴν διὰ τὴν ἐκείνου καλοκἀγαθίαν. ἀλλὰ γὰρ Βρεττίῳ μὲν ταῦτα λαμπρότατα τῶν πεπραγμένων. # Bölüm 12

12.112. Bölüm

Sulla öbür şehirleri hemen elde etti; elçiler gönderip onu çağırıyorlardı. Atina ise tiran Aristion yüzünden krala bağlanmak zorunda kalmıştı; Sulla bütün gücüyle üzerine yürüdü, Peiraieus'u kuşattı, her türlü makineyi kullanıp türlü türlü savaşlar verdi.

12.1

Σύλλας δὲ τὰς μὲν ἄλλας πόλεις εὐθὺς εἶχεν ἐπιπρεσβευομένας καὶ καλούσας, ταῖς δὲ Ἀθήναις διὰ τὸν τύραννον Ἀριστίωνα βασιλεύεσθαι ἠναγκασμέναις ἄθρους ἐπέστη καὶ τὸν Πειραιᾶ περιλαβὼν ἐπολιόρκει, μηχανήν τε πᾶσαν ἐφιστὰς καὶ μάχας παντοδαπὰς ποιούμενος.

12.2Oysa biraz sabretse, açlıktan ve yoksunluktan son çaresizliğe düşmüş yukarı şehri tehlikesizce ele geçirebilirdi. Ama Roma'ya yetişmek için acele ediyor, oradaki yeni bir ayaklanmadan korkuyordu; bu yüzden pek çok tehlike, pek çok savaş ve büyük masraflar pahasına savaşı hızlandırıyordu. Öteki hazırlıklar bir yana, yalnız kuşatma makinelerini işletmek için günlük hizmette tutulan on bin çift katır gerekiyordu.

12.2

καίτοι χρόνον οὐ πολὺν ἀνασχομένῳ παρῆν ἀκινδύνως ἑλεῖν τὴν ἄνω πόλιν, ὑπὸ λιμοῦ συνηγμένην ἤδη τῇ χρείᾳ τῶν ἀναγκαίων εἰς τὸν ἔσχατον καιρόν ἀλλʼ ἐπειγόμενος εἰς Ῥώμην καὶ δεδιὼς τὸν ἐκεῖ νεωτερισμόν, πολλοῖς μὲν κινδύνοις, πολλαῖς δὲ μάχαις, μεγάλαις δὲ δαπάναις κατέσπευδε τὸν πόλεμον, ᾧ γε δίχα τῆς ἄλλης παρασκευῆς ἡ περὶ τὰ μηχανήματα πραγματεία ζεύγεσι μυρίοις ὀρικοῖς ἐχορηγεῖτο, καθʼ ἡμέραν ἐνεργοῖς οὖσι πρὸς τήν ὑπηρεσίαν.

12.3Kereste tükenmeye başladı; çünkü makinelerin çoğu kendi ağırlığı altında kırılıyor, düşman sürekli ateş atarak yakıyordu. Bunun üzerine kutsal korulara el attı, şehrin en ağaçlık banliyösü Akademeia'yı ve Lykeion'u kestirdi. Savaş için çok paraya da ihtiyaç duyunca Yunanistan'ın dokunulmaz hazinelerine el uzattı; kimi Epidauros'tan, kimi Olympia'dan, adakların en güzellerini ve en değerlilerini getirtti.

12.3

ἐπιλειπούσης δὲ τῆς ὕλης διὰ τὸ κόπτεσθαι πολλὰ τῶν ἔργων περικλώμενα τοῖς αὑτῶν βρίθεσι καὶ πυρπολεῖσθαι βαλλόμενα συνεχῶς ὑπὸ τῶν πολεμίων, ἐπεχείρησε τοῖς ἱεροῖς ἄλσεσι, καὶ τήν τε Ἀκαδήμειαν ἔκειρε δενδροφορωτάτην προαστείων οὖσαν καὶ τὸ Λύκειον. ἐπεὶ δὲ καὶ χρημάτων ἔδει πολλῶν πρὸς τὸν πόλεμον, ἐκίνει τὰ τῆς Ἑλλάδος ἄσυλα, τοῦτο μὲν ἐξ Ἐπιδαύρου, τοῦτο δὲ ἐξ Ὀλυμπίας, τὰ κάλλιστα καὶ πολυτελέστατα τῶν ἀναθημάτων μεταπεμπόμενος.

12.4Delphoi'deki Amphiktyonlara da yazıp tanrının hazinesinin kendisine getirilmesinin daha iyi olacağını bildirdi: ya kendisi daha güvenli saklayacak, ya da kullanırsa eksiksiz geri ödeyecekti. Dostlarından Phokisli Kaphis'i gönderdi, her parçayı tartarak teslim almasını emretti. Kaphis Delphoi'ye geldi, ama kutsal eşyaya dokunmaya çekindi ve Amphiktyonların önünde bu zorunluluğa çok gözyaşı döktü.

12.4

ἔγραψε δὲ καὶ τοῖς Ἀμφικτύοσιν εἰς Δελφοὺς ὅτι τὰ χρήματα τοῦ θεοῦ βέλτιον εἴη κομισθῆναι πρὸς αὐτόν ἢ γὰρ φυλάξειν ἀσφαλέστερον ἢ καὶ ἀποχρησάμενος ἀποδώσειν οὐκ ἐλάττω· καὶ τῶν φίλων ἀπέστειλε Κάφιν τὸν Φωκέα κελεύσας σταθμῷ παραλαβεῖν ἕκαστον. ὁ δὲ Κάφις ἧκε μὲν εἰς Δελφούς, ὤκνει δὲ τῶν ἱερῶν θιγεῖν, καὶ πολλὰ τῶν Ἀμφικτυόνων παρόντων ἀπεδάκρυσε τήν ἀνάγκην.

12.5Bazıları tapınağın iç odasındaki kitharanın ses verdiğini duyduklarını söyleyince, buna inandığından mı yoksa Sulla'yı dinî bir korkuya düşürmek istediğinden mi bilinmez, ona durumu yazdı. Sulla alaylı bir cevapla, Kaphis'in şarkı söylemenin öfkenin değil sevincin işareti olduğunu anlamamasına şaştığını bildirdi. Tanrı memnun olup verdiğine göre, korkmadan alsındı.

12.5

ἐνίων δὲ φασκόντων ἀκοῦσαι φθεγγομένης τῆς ἐν τοῖς ἀνακτόροις κιθάρας, εἴτε πιστεύσας εἴτε τὸν Σύλλαν βουλόμενος ἐμβαλεῖν εἰς δεισιδαιμονίαν, ἐπέστειλε πρὸς αὐτόν, ὁ δὲ σκώπτων ἀντέγραψε θαυμάζειν τὸν Κάφιν, εἰ μὴ συνίησιν ὅτι χαίροντος, οὐ χαλεπαίνοντος, εἴη τὸ ᾅδειν· ὥστε θαρροῦντα λαμβάνειν ἐκέλευσεν, ὡς ἡδομένου τοῦ θεοῦ καὶ διδόντος.

12.6Eşyaların çoğu Yunanlıların gözünden kaçırılarak gönderildi. Ama krallardan kalma son hazine olan gümüş küpü yük hayvanları ağırlığı ve büyüklüğü yüzünden kaldıramıyordu; bunun üzerine Amphiktyonlar küpü parçalamak zorunda kaldılar. Bu sırada akıllarına Titus Flamininus ile Manius Acilius, bir de Aemilius Paulus geldi. Bunlardan biri Antiokhos'u Yunanistan'dan kovmuş, öbürleri Makedonya krallarını savaşta yenmişti; yine de Yunan tapınaklarına el sürmekten kaçınmış, üstelik onlara hediye vermiş, itibar ve büyük bir saygınlık katmışlardı.

12.6

τὰ μὲν οὖν ἄλλα διέλαθε τούς γε πολλοὺς Ἕλληνας ἐκπεμπόμενα, τὸν δὲ ἀργυροῦν πίθον, ὃς ἦν ὑπόλοιπος ἔτι τῶν βασιλικῶν, διὰ βάρος καὶ μέγεθος οὐ δυναμένων ἀναλαβεῖν τῶν ὑποζυγίων, ἀναγκαζόμενοι κατακόπτειν οἱ Ἀμφικτύονες εἰς μνήμην ἐβάλοντο τοῦτο μὲν Τίτον Φλαμινῖνον καὶ Μάνιον Ἀκύλιον, τοῦτο δὲ Αἰμίλιον Παῦλον, ὧν ὁ μὲν Ἀντίοχον ἐξελάσας τῆς Ἑλλάδος, οἱ δὲ τούς Μακεδόνων βασιλεῖς καταπολεμήσαντες οὐ μόνον ἀπέσχοντο τῶν ἱερῶν τῶν Ἑλληνικῶν, ἀλλὰ καὶ δῶρα καὶ τιμὴν αὐτοῖς καὶ σεμνότητα πολλὴν προσέθεσαν.

12.7Ama o komutanlar, itidalli, kumandanlarına sessizce boyun eğmeyi öğrenmiş askerlere kanun uyarınca önderlik ediyorlardı; ruhları krallar gibi yüce, harcamaları sade idi; ölçülü ve düzenli masraf yapıyorlardı. Askerlere yaltaklanmayı düşmandan korkmaktan daha utanç verici sayıyorlardı.

12.7

ἀλλʼ ἐκεῖνοι μὲν ἀνδρῶν τε σωφρόνων καὶ μεμαθηκότων σιωπῇ τοῖς ἄρχουσι παρέχειν τὰς χεῖρας ἡγούμενοι κατὰ νόμον, αὐτοί τε ταῖς ψυχαῖς βασιλικοὶ καὶ ταῖς δαπάναις εὐτελεῖς ὄντες, μετρίοις ἐχρῶντο καὶ τεταγμένοις ἀναλώμασι, τὸ κολακεύειν τούς στρατιώτας αἴσχιον ἡγούμενοι τοῦ δεδιέναι τούς πολεμίους·

12.8O dönemin komutanları ise birinciliği aretēyle değil zorla elde ediyor, silahlara da düşmandan çok birbirlerine karşı ihtiyaç duyuyordu; bu yüzden komutanlık ederken demagogluk yapmak zorunda kalıyorlardı. Askerlerin zahmetini satın almak için onların zevklerine para döküyor, farkında olmadan bütün vatanı satılık hâle getiriyor, en iyilere hükmetmek uğruna kendilerini en kötülerin kölesi yapıyorlardı. Marius'u kovan, sonra onu Sulla'ya karşı geri getiren de buydu; Cinna'nın adamlarını Octavius'un, Fimbria'nın adamlarını Flaccus'un katili yapan da buydu.

12.8

οἱ δὲ τότε στρατηγοὶ βίᾳ τὸ πρωτεῖον, οὐκ ἀρετῇ, κτώμενοι, καὶ μᾶλλον ἐπʼ ἀλλήλους δεόμενοι τῶν ὅπλων ἢ τούς πολεμίους, ἠναγκάζοντο δημαγωγεῖν ἐν τῷ στρατηγεῖν, εἶθʼ ὧν εἰς τὰς ἡδυπαθείας τοῖς στρατευομένοις ἀνήλισκον ὠνούμενοι τούς πόνους αὑτῶν, ἔλαθον ὤνιον ὅλην τήν πατρίδα ποιήσαντες ἑαυτούς τε δούλους τῶν κακίστων ἐπὶ τῷ τῶν βελτιόνων ἄρχειν. ταῦτα ἐξήλαυνε Μάριον, εἶτʼ αὖθις ἐπὶ Σύλλαν κατῆγε, ταῦτα Ὀκταουΐου τούς περὶ Κίνναν, ταῦτα Φλάκκου τούς περὶ Φιμβρίαν αὐτόχειρας ἐποίησεν.

12.9Bunun başlangıcına en çok sebep olanlardan biri de Sulla'ydı. Başkalarının emrindekileri ayartıp kendi tarafına çekmek için kendi askerlerine para saçıyordu. Böylece bir yandan başkalarını ihanetle, bir yandan da kendi adamlarını sefahatle bozuyor, bu yüzden çok paraya ihtiyaç duyuyordu; özellikle de bu kuşatmada.

12.9

ὧν οὐχ ἥκιστα Σύλλας ἐνέδωκεν ἀρχάς, ἐπὶ τῷ διαφθείρειν καὶ μετακαλεῖν τούς ὑπʼ ἄλλοις ταττομένους καταχορηγῶν εἰς τούς ὑφʼ αὑτῷ καὶ δαπανώμενος, ὥστε ἅμα τούς ἄλλους μὲν εἰς προδοσίαν, τούς δὲ ὑφʼ αὑτῷ εἰς ἀσωτίαν διαφθείρων χρημάτων δεῖσθαι πολλῶν, καὶ μάλιστα πρὸς τὴν πολιορκίαν ἐκείνην. # Bölüm 13

13.113. Bölüm

Çünkü Atina'yı almak için korkunç ve önüne geçilmez bir tutkuya kapılmıştı. Bunun sebebi ister şehrin eski şanının gölgesiyle boğuşan bir kıskançlık olsun, ister tiran Aristion'un surlardan her fırsatta kendisine ve Metella'ya yönelttiği şakaların ve soytarılıkların kabarttığı öfke. Aristion, ruhu hem azgınlık hem vahşetten yoğrulmuş bir adamdı;

13.1

δεινὸς γάρ τις ἄρα καὶ ἀπαραίτητος εἶχεν αὐτὸν ἔρως ἑλεῖν τὰς Ἀθήνας, εἴτε ζήλῳ τινὶ πρὸς τὴν πάλαι σκιαμαχοῦντα τῆς πόλεως δόξαν, εἴτε θυμῷ τὰ σκώμματα φέροντα καὶ τὰς βωμολοχίας, αἷς αὐτόν τε καὶ τὴν Μετέλλαν ἀπὸ τῶν τειχῶν ἑκάστοτε γεφυρίζων καὶ κατορχούμενος ἐξηρέθιζεν ὁ τύραννος Ἀριστίων, ἄνθρωπος ἐξ ἀσελγείας ὁμοῦ καὶ ὠμότητος ἔχων συγκειμένην τὴν ψυχήν,

13.2Mithridates'in en kötü hastalıklarını ve tutkularını kendinde toplamıştı. Daha önce sayısız savaştan, pek çok tiranlıktan ve iç çekişmeden sağ çıkmış olan şehre, en zor zamanında, ölümcül bir hastalık gibi yapışmıştı. Şehirde buğdayın medimnosu bin drahmiye satılıyordu, insanlar Akropolis çevresinde biten parthenion otunu yiyordu;

13.2

καὶ τὰ χείριστα τῶν Μιθριδατικῶν συνερρυηκότα νοσημάτων καὶ παθῶν εἰς ἑαυτὸν ἀνειληφώς, καὶ τῇ πόλει μυρίους μὲν πολέμους, πολλὰς δὲ τυραννίδας καὶ στάσεις διαπεφευγυίᾳ πρότερον ὥσπερ νόσημα θανατηφόρον εἰς τοὺς ἐσχάτους καιροὺς ἐπιτιθέμενος· ὅς, χιλίων δραχμῶν ὠνίου τοῦ μεδίμνου τῶν πυρῶν ὄντος ἐν ἄστει τότε, τῶν ἀνθρώπων σιτουμένων τὸ περὶ τὴν ἀκρόπολιν φυόμενον παρθένιον,

13.3ayakkabıları, yağ tulumlarını haşlayıp yiyorlardı. O ise sürekli gündüz içkileri ve eğlenceleri düzenliyor, savaş dansları yapıyor, düşmanla alay ediyordu. Tanrıçanın kutsal kandili yağ kıtlığından sönünce umursamadı; başrahibe ondan yarım hektos buğday isteyince biber gönderdi. Şehre acımasını, Sulla ile anlaşmasını yalvaran senato üyeleriyle rahipleri ise ok yağdırarak dağıttı.

13.3

ὑποδήματα δὲ καὶ ληκύθους ἑφθὰς ἐσθιόντων, αὐτὸς ἐνδελεχῶς πότοις μεθημερινοῖς καὶ κώμοις χρώμενος καὶ πυρριχίζων καὶ γελωτοποιῶν πρὸς τοὺς πολεμίους τὸν μὲν ἱερὸν τῆς θεοῦ λύχνον ἀπεσβηκότα διὰ σπάνιν ἐλαίου περιεῖδε, τῇ δὲ ἱεροφάντιδι πυρῶν ἡμίεκτον προσαιτούσῃ πεπέρεως ἔπεμψε, τοὺς δὲ βουλευτὰς καὶ ἱερεῖς ἱκετεύοντας οἰκτεῖραι τὴν πόλιν καὶ διαλύσασθαι πρὸς Σύλλαν τοξεύμασι βάλλων διεσκέδασεν.

13.4Sonunda çok geç ve güçlükle, barış için içki arkadaşlarından iki üçünü gönderdi. Bunlar kurtuluş getirecek hiçbir şey istemiyor, Theseus'tan, Eumolpos'tan, Pers Savaşları'ndan söz edip nutuk atıyorlardı. Sulla onlara, "Bu sözlerinizi alıp gidin, saygıdeğer efendiler," dedi. "Romalılar beni Atina'ya ders almaya değil, isyancıları ezmeye gönderdi."

13.4

ὀψὲ δὲ ἤδη που μόλις ἐξέπεμψεν ὑπὲρ εἰρήνης δύο ἢ τρεῖς τῶν συμποτῶν πρὸς οὓς οὐδὲν ἀξιοῦντας σωτήριον, ἀλλὰ τὸν Θησέα καὶ τὸν Εὔμολπον καὶ τὰ Μηδικὰ σεμνολογουμένους ὁ Σύλλας· ἄπιτε, εἶπεν, ὦ μακάριοι, τοὺς λόγους τούτους ἀναλαβόντες· ἐγὼ γὰρ οὐ φιλομαθήσων εἰς Ἀθήνας ὑπὸ Ῥωμαίων ἐπέμφθην, ἀλλὰ τοὺς ἀφισταμένους καταστρεψόμενος. # Bölüm 14

14.114. Bölüm

Bu sırada Kerameikos'ta bazı kişiler ihtiyarların konuşmasına kulak misafiri olmuş: ihtiyarlar, surun Heptakhalkon yakınındaki yaklaşma ve saldırı noktasını korumadığı için tiranı kınıyorlarmış; düşmanın aşabileceği tek ve kolay yer orasıymış. Bu kişiler söylenenleri Sulla'ya bildirmiş.

14.1

ἐν δὲ τούτῳ λέγεταί τινας ἐν Κεραμεικῷ πρεσβυτῶν ἀκούσαντας διαλεγομένων πρὸς ἀλλήλους καὶ κακιζόντων τὸν τύραννον, ὡς μὴ φυλάττοντα τοῦ τείχους τὴν περὶ τὸ Ἑπτάχαλκον ἔφοδον καὶ προσβολήν, ᾗ μόνῃ δυνατὸν εἶναι καὶ ῥᾴδιον ὑπερβῆναι τοὺς πολεμίους, ἀπαγγεῖλαι ταῦτα πρὸς τὸν Σύλλαν.

14.2Sulla bunu küçümsemedi; gece gidip yeri gördü, ele geçirilebileceğini anlayınca işe koyuldu. Kendisi hatıralarında surlara ilk çıkan kişinin Marcus Ateius olduğunu yazar: Ateius karşısına çıkan düşmanın miğferine yukarıdan bir darbe indirince kılıcı kırılmış, ama yerini bırakmamış, direnip burayı tutmuş. Atina'nın en yaşlıları da şehrin oradan alındığını anlatırdı.

14.2

ὁ δὲ οὐ κατεφρόνησεν, ἀλλὰ ἐπελθὼν νυκτὸς καὶ θεασάμενος τὸν τόπον ἁλώσιμον εἴχετο τοῦ ἔργου, λέγει δὲ αὐτός ὁ Σύλλας ἐν τοῖς ὑπομνήμασι τὸν πρῶτον ἐπιβάντα τοῦ τείχους Μάρκον Ἀτήϊον ἀντιστάντος αὐτῷ πολεμίου δόντα πληγὴν ἐκ καταφορᾶς τῷ κράνει περικλάσαι τὸ ξίφος, οὐ μὴν ὑφέσθαι τῆς χώρας, ἀλλὰ μεῖναι καὶ κατασχεῖν. κατελήφθη μὲν οὖν ἡ πόλις ἐκεῖθεν, ὡς Ἀθηναίων οἱ πρεσβύτατοι διεμνημόνευον.

14.3Sulla, Peiraieus Kapısı ile Kutsal Kapı arasını yıkıp düzleştirdi ve gece yarısına doğru şehre girdi. Sahne ürperticiydi: pek çok borazan ve boru çalıyor, Sulla'nın yağma ve katliam için saldığı ordu savaş naraları atarak kılıçlarını çekmiş, dar sokaklarda koşuşuyordu. Öldürülenlerin sayısı belli değildir; kanın aktığı yerden bugün bile miktarı ölçülür.

14.3

αὐτός δὲ Σύλλας τὸ μεταξὺ τῆς Πειραϊκῆς πύλης καὶ τῆς ἱερᾶς κατασκάψας καὶ συνομαλύνας, περὶ μέσας νύκτας εἰσήλαυνε, φρικώδης ὑπό τε σάλπιγξι καὶ κέρασι πολλοῖς, ἀλαλαγμῷ καὶ κραυγῇ τῆς δυνάμεως ἐφʼ ἁρπαγὴν καὶ φόνον ἀφειμένης ὑπʼ αὐτοῦ, καὶ φερομένης διὰ τῶν στενωπῶν ἐσπασμένοις τοῖς ξίφεσιν, ὥστε ἀριθμὸν μηδένα γενέσθαι τῶν ἀποσφαγέντων, ἀλλὰ τῷ τόπῳ τοῦ ῥυέντος αἵματος ἔτι νῦν μετρεῖσθαι τὸ πλῆθος.

14.4Şehrin geri kalanında öldürülenler bir yana, agora çevresindeki katliam Dipylon'un içindeki bütün Kerameikos'u kapladı. Birçoklarına göre kan, kapılardan taşıp banliyöyü bile bastı. Bu şekilde öldürülenler bu kadar çoktu; ama vatanlarının yok olacağı düşüncesiyle, acıma ve özlemle kendini öldürenler de ondan az değildi. Çünkü Sulla'dan insanlık ve ölçülülük beklemeyen en iyi insanları umutsuzluğa düşüren, hayatta kalmaktan korkutan şey buydu.

14.4

ἄνευ γὰρ τῶν κατὰ τὴν ἄλλην πόλιν ἀναιρεθέντων ὁ περὶ τὴν ἀγορὰν φόνος ἐπέσχε πάντα τὸν ἐντὸς τοῦ Διπύλου Κεραμεικόν πολλοῖς δὲ λέγεται καὶ διὰ πυλῶν κατακλύσαι τὸ προάστειον. ἀλλὰ τῶν οὕτως ἀποθανόντων, τοσούτων γενομένων, οὐκ ἐλάσσονες ἦσαν οἱ σφᾶς αὐτοὺς διαφθείροντες οἴκτῳ καὶ πόθῳ τῆς πατρίδος ὡς ἀναιρεθησομένης. τοῦτο γὰρ ἀπογνῶναι καὶ φοβηθῆναι τὴν σωτηρίαν ἐποίησε τοὺς βελτίστους, οὐδὲν ἐν τῷ Σύλλᾳ φιλάνθρωπον οὐδὲ μέτριον ἐλπίσαντας.

14.5Ama sürgünlerden Meidias ile Kalliphon yalvarıp ayaklarına kapanınca, seferde yanında bulunan senatörler de şehrin bağışlanmasını isteyince, intikamına da doymuş olarak eski Atinalıları öven birkaç söz söyledi; azı çokluğa, dirileri ölülere bağışladığını belirtti.

14.5

ἀλλὰ γὰρ τοῦτο μὲν Μειδίου καὶ Καλλιφῶντος τῶν φυγάδων δεομένων καὶ προκυλινδουμένων αὐτοῦ, τοῦτο δὲ τῶν συγκλητικῶν, ὅσοι συνεστράτευον, ἐξαιτουμένων τὴν πόλιν, αὐτός τε μεστὸς ὢν ἤδη τῆς τιμωρίας, ἐγκώμιόν τι τῶν παλαιῶν Ἀθηναίων ὑπειπὼν ἔφη χαρίζεσθαι πολλοῖς μὲν ὀλίγους, ζῶντας δὲ τεθνηκόσιν.

14.6Kendisi hatıralarında Atina'yı Mart'ın ilk günü aldığını söyler. Bu tarih aşağı yukarı Anthesterion ayının başına denk gelir. Rastlantı eseri Atinalılar bu ayda, yağmurlardan gelen o büyük yıkımı anmak için pek çok tören yaparlar; çünkü tufanın aşağı yukarı o zaman olduğunu düşünürler.

14.6

ἑλεῖν δὲ τὰς Ἀθήνας αὐτός φησιν ἐν τοῖς ὑπομνήμασι Μαρτίαις καλάνδαις, ἥτις ἡμέρα μάλιστα συμπίπτει τῇ νουμηνίᾳ τοῦ Ἀνθεστηριῶνος μηνός, ἐν ᾧ κατὰ τύχην ὑπομνήματα πολλὰ τοῦ διὰ τὴν ἐπομβρίαν ὀλέθρου καὶ τῆς φθορᾶς ἐκείνης δρῶσιν, ὡς τότε καὶ περὶ τὸν χρόνον ἐκεῖνόν μάλιστα τοῦ κατακλυσμοῦ συμπεσόντος.

14.7Şehir düşünce tiran Akropolis'e kaçtı ve orada kuşatıldı; bu işle Curio görevlendirilmişti. Uzun süre dayandıktan sonra susuzluktan bunalıp teslim oldu. Tanrısal güç hemen işaretini gösterdi: Curio'nun onu aşağı indirdiği aynı gün, aynı saatte, açık havada aniden bulutlar toplandı, sağanak boşanarak Akropolis'i suyla doldurdu. Sulla kısa süre sonra Peiraieus'u da aldı ve büyük kısmını yaktı; hayranlık uyandıran bir eser olan Philon'un silah deposu da bunların arasındaydı.

14.7

ἑαλωκότος δὲ τοῦ ἄστεος ὁ μὲν τύραννος εἰς τὴν ἀκρόπολιν καταφυγὼν ἐπολιορκεῖτο, Κουρίωνος ἐπὶ τούτῳ τεταγμένου· καὶ χρόνον ἐγκαρτερήσας συχνὸν αὐτός ἑαυτὸν ἐνεχείρισε δίψει πιεσθείς, καὶ τὸ δαιμόνιον εὐθὺς ἐπεσήμηνε· τῆς γὰρ αὐτῆς ἡμέρας τε καὶ ὥρας ἐκεῖνόν τε Κουρίων κατῆγε, καὶ νεφῶν ἐξ αἰθρίας συνδραμόντων πλῆθος ὄμβρου καταρραγὲν ἐπλήρωσεν ὕδατος τὴν ἀκρόπολιν. εἷλε δὲ καὶ τὸν Πειραιᾶ μετʼ οὐ πολὺν χρόνον ὁ Σύλλας, καὶ τὰ πλεῖστα κατέκαυσεν, ὧν ἦν καὶ ἡ Φίλωνος ὁπλοθήκη, θαυμαζόμενον ἔργον. # Bölüm 15

15.115. Bölüm

Bu sırada Mithridates'in komutanı Taxiles, Trakya ve Makedonya'dan yüz bin piyade, on bin atlı ve doksan orak tekerlekli savaş arabasıyla geldi ve Arkhelaos'u yanına çağırdı. Arkhelaos ise hâlâ Munykhia açıklarında demirliydi; denizden ayrılmak istemiyor, Romalılarla çarpışmaya da hevesli görünmüyor, savaşı uzatıp onların erzağını kesmeyi tercih ediyordu.

15.1

ἐν δὲ τούτῳ Ταξίλης ὁ Μιθριδάτου στρατηγὸς ἐκ Θρᾴκης καὶ Μακεδονίας καταβεβηκὼς δέκα μυριάσι πεζῶν καὶ μυρίοις ἱππεῦσι καὶ τεθρίπποις ἐνενήκοντα δρεπανηφόροις ἐκάλει τὸν Ἀρχέλαον, ἔτι ναυλοχοῦντα περὶ τὴν Μουνυχίαν καὶ μήτε τῆς θαλάττης βουλόμενον ἀποστῆναι μήτε πρόθυμον ὄντα συμπλέκεσθαι τοῖς Ῥωμαίοις, ἀλλὰ χρονοτριβεῖν τὸν πόλεμον καὶ τὰς εὐπορίας αὐτῶν ἀφαιρεῖν.

15.2Sulla da bunu Arkhelaos'tan çok daha iyi gördüğü için, barış zamanında bile insanı beslemeye yetmeyen kıraç topraklardan Boiotia'ya çekildi. Pek çok kişi bunu yanlış hesap sayıyordu: barbarların gücünün arabalarda ve atlılarda olduğunu görüyordu, ama süvariye elverişsiz, engebeli Attika'yı bırakıp Boiotia'nın düz ve açık ovalarına kendini atıyordu.

15.2

ἃ δὴ πολὺ μᾶλλον ἐκείνου συνορῶν ὁ Σύλλας ἀνέζευξεν εἰς Βοιωτίαν ἐκ χωρίων γλίσχρων καὶ μηβὲ ἐν εἰρήνῃ τρέφειν ἱκανῶν ὄντων, καὶ τοῖς πολλοῖς ἐδόκει σφάλλεσθαι τὸν λογισμόν, ὅτι τὴν Ἀττικὴν τραχεῖαν οὖσαν καὶ δύσιππον ἀπολιπὼν ἐνέβαλεν ἑαυτὸν πεδιάσι καὶ ἀναπεπταμέναις ταῖς περὶ τὴν Βοιωτίαν χώραις, ὁρῶν ἐν ἅρμασι καὶ ἵπποις τὴ;ν βαρβαρικὴν οὖσαν ἀλκήν.

15.3Ama yukarıda söylediğim gibi, açlıktan ve kıtlıktan kaçtığı için savaşın tehlikesini aramak zorundaydı. Bir de Hortensius için korkuyordu. Bu kabiliyetli ve hırslı komutan, Teselya'dan Sulla'ya kuvvet getiriyordu; barbarlar ise boğazlarda onu pusuya düşürmeye hazırlanıyordu. Sulla işte bu yüzden Boiotia'ya çekildi. Bizim hemşerimiz Kaphis, barbarları aldatıp Hortensius'u başka yollardan, Parnassos üzerinden Tithora'nın dibine indirdi. Tithora henüz bugünkü kadar büyük bir şehir değildi;

15.3

ἀλλὰ φεύγων, ὥσπερ εἴρηται, λιμὸν καὶ σπάνιν ἠναγκάζετο διώκειν τὸν ἐκ τῆς μάχης κίνδυνον. ἔτι δὲ Ὁρτήσιος αὐτὸν ἐφόβει, στρατηγικὸς ἀνὴρ καὶ φιλόνεικος, ὃν ἐκ Θετταλίας ἄγοντα τῷ Σύλλᾳ δύναμιν ἐν τοῖς στενοῖς οἱ βάρβαροι παρεφύλαττον. διὰ ταῦτα μὲν εἰς τὴν Βοιωτίαν ἀνέζευξεν ὁ Σύλλας· Ὁρτήσιον δὲ Κάφις, ἡμέτερος ὤν, ἑτέραις ὁδοῖς ψευσάμενος τοὺς βαρβάρους διὰ τοῦ Παρνασσοῦ κατῆγεν ὑπʼ αὐτὴν τὴν Τιθόραν, οὔπω τοσαύτην πόλιν οὖσαν ὅση νῦν ἐστιν,

15.4sarp uçurumlarla çevrili bir kaleydi. Çok eskiden, Kserkses geldiğinde, Phokisliler kaçıp eşyalarıyla buraya sığınmış ve kurtulmuştu. Hortensius orada ordugâh kurdu, gündüz düşmanı geri püskürttü; gece de engebeli arazide Patronis'e inip kuvvetiyle kendisini karşılamaya gelen Sulla'yla birleşti.

15.4

ἀλλὰ φρούριον ἀπορρῶγι κρημνῷ περικοπτόμενον, εἰς ὃ καὶ πάλαι ποτὲ Φωκέων οἱ Ξέρξην ἐπιόντα φεύγοντες ἀνεσκευάσαντο καὶ διεσώθησαν, ἐνταῦθα καταστρατοπεδεύσας Ὁρτήσιος ἡμέρας μὲν ἀπεκρούσατο τοὺς πολεμίους, νύκτωρ δʼ ἐπὶ Πατρωνίδα ταῖς δυσχωρίαις καταβὰς ἀπαντήσαντι τῷ Σύλλᾳ μετὰ τῆς δυνάμεως συνέμιξε. # Bölüm 16

16.116. Bölüm

Birleştikten sonra Elateia ovasının ortasında yükselen, verimli, ağaçlarla kaplı, eteğinde suyu bulunan bir tepeyi tuttular. Tepenin adı Philoboiotos'tur; Sulla da konumunu ve yapısını hayranlıkla över. Ordugâh kurduklarında düşmana çok az göründüler: atlıları bin beş yüzü geçmiyor, piyadeleri on beş binden azdı.

16.1

γενόμενοι δὲ κοινῇ καταλαμβάνονται βουνὸν ἐκ μέσων ἑστῶτα τῶν Ἐλατικῶν πεδίων, εὔγεων καὶ ἀμφιλαφῆ καὶ παρὰ τήν ῥίζαν ὕδωρ ἔχοντα· Φιλοβοιωτὸς καλεῖται, καὶ τήν φύσιν αὐτοῦ καὶ τήν θέσιν ἐπαινεῖ θαυμασίως ὁ Σύλλας. στρατοπεδεύσαντες δὲ παντάπασιν ὀλίγοι τοῖς πολεμίοις κατεφάνησαν ἱππεῖς μὲν γὰρ οὐ πλείους πεντακοσίων καὶ χιλίων ἐγένοντο, πεζοὶ δὲ πεντακισχιλίων καὶ μυρίων ἐλάττους.

16.2Bu yüzden öbür komutanlar Arkhelaos'u zorlayıp ordularını savaş düzenine soktular; ova atlarla, arabalarla, kalkanlarla doldu. Bu kadar çok halk aynı anda dizilirken çıkan bağrış ve savaş naralarını hava taşıyamıyordu. Şatafatlarının gösterişi ve kibri de boş ve yararsız değildi, korku salmaya yarıyordu: altın ve gümüşle süslenmiş silahların parıltısı,

16.2

ὅθεν ἐκβιασάμενοι τόν Ἀρχέλαον οἱ λοιποὶ στρατηγοὶ καὶ παρατάξαντες τήν δύναμιν, ἐνέπλησαν ἵππων, ἁρμάτων, ἀσπίδων, θυρεῶν τὸ πεδίον. τὴν δὲ κραυγὴν καὶ ἀλαλαγμὸν οὐκ ἔστεγεν ὁ ἀὴρ ἐθνῶν τοσούτων ἅμα καθισταμένων εἰς τάξιν. ἦν δὲ ἅμα καὶ τὸ κομπῶδες καὶ σοβαρὸν αὐτῶν τῆς πολυτελείας οὐκ ἀργὸν οὐδὲ ἄχρηστον εἰς ἔκπληξιν, ἀλλʼ αἵ τε μαρμαρυγαὶ τῶν ὅπλων ἠσκημένων χρυσῷ τε καὶ ἀργύρῳ διαπρεπῶς,

16.3Med ve İskit giysilerinin parlak boyaları, tunç ve demirin parıltısıyla karışıyor, ordu kımıldadıkça ve yer değiştirdikçe alev gibi korkunç bir görünüm alıyordu. Romalılar hendeğin arkasına sinmişti; Sulla hiçbir sözle korkularını yok edemiyordu. Kaçmaya hazır adamları zorlamak istemediği için sessizce bekliyor, barbarların övünme ve kahkahalarla kendilerine hakaret etmesine güçlükle katlanıyordu. Ama en çok da bu ona yaradı.

16.3

αἵ τε βαφαὶ τῶν Μηδικῶν καὶ Σκυθικῶν χιτώνων ἀναμεμιγμέναι χαλκῷ καὶ σιδήρῳ λάμποντι πυροειδῆ καὶ φοβερὰν ἐν τῷ σαλεύεσθαι καὶ διαφέρεσθαι προσέβαλον ὄψιν, ὥστε τοὺς Ῥωμαίους ὑπὸ τόν χάρακα συστέλλειν ἑαυτούς, καὶ τόν Σύλλαν μηδενὶ λόγῳ τὸ θάμβος αὐτῶν ἀφελεῖν δυνάμενον, βιάζεσθαί τε ἀποδιδράσκοντας οὐ βουλόμενον, ἡσυχίαν ἄγειν καὶ φέρειν βαρέως ἐφυβρίζοντας ὁρῶντα κομπασμῷ καὶ γέλωτι τοὺς βαρβάρους, ὤνησε μέντοι τοῦτο μάλιστα πάντων αὐτόν.

16.4Çünkü düşman küçümsediği için büyük bir düzensizliğe düştü. Zaten komutan çokluğu yüzünden kimse komutanlara itaat etmiyordu. Hendekte birkaç kişi kaldı; büyük kalabalık yağma ve talana kapılıp ordugâhtan günlerce uzağa dağıldı. Komutanlardan hiçbiri emir vermediği hâlde Panopeus şehrini yıktıkları, Lebadeia'yı yağmalayıp kehanet merkezini soydukları söylenir.

16.4

οἱ γὰρ ἐναντίοι καταφρονήσαντες ἐτράποντο πρὸς ἀταξίαν πολλήν, οὐδὲ ἄλλως ὑπήκοοι τῶν στρατηγῶν διὰ πολυαρχίαν ὄντες· ὥστε ὀλίγοι μὲν ἐν τῷ χάρακι διεκαρτέρουν, ὁ δὲ πλεῖστος ὄχλος ἁρπαγαῖς καὶ πορθήμασι δελεαζόμενος ὁδὸν ἡμερῶν πολλῶν ἀπὸ τοῦ στρατοπέδου διεσπείρετο. καὶ τήν τε τῶν Πανοπέων πόλιν ἐκκόψαι λέγονται καὶ τήν Λεβαδέων διαρπάσαι καὶ συλῆσαι τὸ μαντεῖον, οὐδενὸς στρατηγοῦ πρόσταγμα δόντος.

16.5Sulla, gözünün önünde şehirlerin yok olmasına kızıp üzülüyordu. Askerlerini boş bırakmadı, Kephisos'un yatağını değiştirmeye ve hendek kazmaya zorladı. Kimseye mola vermiyor, gevşeyenleri acımasızca cezalandırıyordu. Maksadı, yorgunluktan bıkan askerlerin çalışmaktansa tehlikeyi tercih etmesiydi.

16.5

ὁ δὲ Σύλλας, ἐν ὄμμασιν αὐτοῦ πόλεων ἀπολλυμένων, δυσανασχετῶν καὶ λυπούμενος, οὐκ εἴα τοὺς στρατιώτας σχολάζειν, ἀλλὰ προσάγων αὐτοὺς ἠνάγκαζε τόν τε Κηφισὸν ἐκ τοῦ ῥείθρου παρατρέπειν καὶ τάφρους ὀρύσσειν, ἀνάπαυλαν οὐδενὶ διδοὺς καὶ τῶν ἐνδιδόντων ἀπαραίτητος ἐφεστὼς κολαστής, ὅπως ἀπαγορεύσαντες πρὸς τὰ ἔργα διὰ τόν πόνον ἀσπάσωνται τόν κίνδυνον.

16.6Öyle de oldu. Üçüncü gün çalışırken Sulla yanlarından geçerken, onları düşmana götürmesi için bağırarak yalvardılar. Sulla, bu sözlerin savaşmak isteyenlerin değil çalışmak istemeyenlerin sözleri olduğunu söyledi; gerçekten savaşmaya hazırlarsa silahlarını kuşanıp hemen şu yere gitmelerini buyurdu ve onlara eskiden Parapotamioi şehrinin akropolisi olan yeri gösterdi.

16.6

ὃ καὶ συνέβη, τρίτην γὰρ ἡμέραν ἐργαζόμενοι τοῦ Σύλλα παρεξιόντος ἐδέοντο μετὰ κραυγῆς ἄγειν ἐπὶ τοὺς πολεμίους, ὁ δὲ οὐ μάχεσθαι βουλομένων, ἀλλὰ μὴ βουλομένων πονεῖν ἔφησεν εἶναι τόν λόγον εἰ δὲ ὄντως ἔχουσιν ἀγωνιστικῶς, ἐκέλευσεν ἤδη μετὰ τῶν ὅπλων ἐλθεῖν ἐκεῖσε, δείξας αὐτοῖς τήν πρότερον μὲν γενομένην ἀκρόπολιν τῶν Παραποταμίων,

16.7Şehir yıkılmış, geriye taşlık ve sarp bir tepe kalmıştı. Tepeyi Hedylion Dağı'ndan yalnızca Assos Çayı'nın yatağı ayırır. Assos tam dağın dibinde Kephisos'a karışır, akıntı da hızlanarak burayı ordugâh kurmak için güçlü bir mevzi yapar. Sulla bu yüzden düşmanın tunç kalkanlılarının oraya doğru itildiğini görünce önce davranıp yeri tutmak istedi ve askerlerinin gayretiyle başardı.

16.7

τότε δὲ ἀνῃρημένης τῆς πόλεως λόφος ἐλείπετο πετρώδης καὶ περίκρημνος, τοῦ Ἡδυλίου διωρισμένος ὄρους ὅσον ὁ Ἄσσος ἐπέχει ῥέων, εἶτα συμπίπτων ὑπὸ τήν ῥίζαν αὐτὴν τῷ Κηφισῷ καὶ συνεκτραχυνόμενος ὀχυρὰν ἐνστρατοπεδεῦσαι τήν ἄκραν ποιεῖ, διὸ καὶ τοὺς χαλκάσπιδας ὁρῶν τῶν πολεμίων ὠθουμένους ἐπʼ αὐτὴν ὁ Σύλλας ἐβούλετο φθῆναι καταλαβὼν τόν τόπον καὶ κατέλαβε χρησάμενος τοῖς στρατιώταις προθύμοις.

16.8Arkhelaos oradan püskürtülünce Khaironeia'ya saldırdı. Ordudaki Khaironeialılar şehri düşmana bırakmaması için Sulla'ya yalvardılar. Sulla, tribünlerden Gabinius'u bir lejyonla gönderdi, Khaironeialılara da izin verdi; ama onlar Gabinius'tan önce varmak istediyse de başaramadılar. Gabinius o kadar yiğitti ki kurtarmaya, kurtarılmayı bekleyenlerden bile hevesliydi. Iuba ise gönderilenin Gabinius değil Ericius olduğunu söyler. Bizim şehrimiz böylece tehlikeyi kıl payı atlattı.

16.8

ἐπεὶ δὲ ἀποκρουσθεὶς ἐκεῖθεν ὁ Ἀρχέλαος ὥρμησεν ἐπὶ τήν Χαιρώνειαν, οἱ δὲ συστρατευσάμενοι τῶν Χαιρωνέων ἐδέοντο τοῦ Σύλλα μὴ προέσθαι τήν πόλιν, ἐκπέμπει τῶν χιλιάρχων ἕνα Γαβίνιον μετὰ τάγματος ἑνὸς καὶ τοὺς Χαιρωνεῖς ἀφίησι, βουληθέντας μέν, οὐ μὴν δυνηθέντας φθῆναι τόν Γαβίνιον. οὕτως ἦν ἀγαθὸς καὶ προθυμότερος εἰς τὸ σῶσαι τῶν σωθῆναι δεομένων. ὁ δὲ Ἰόβας οὐ Γαβίνιόν φησι πεμφθῆναι, ἀλλὰ Ἐρίκιον. ἡ μὲν οὖν πόλις ἡμῶν παρὰ τοσοῦτον ἐξέφυγε τόν κίνδυνον. # Bölüm 17

17.117. Bölüm

Lebadeia'dan, Trophonios'tan Romalılara hayırlı haberler ve zafer müjdeleyen kehanetler gönderildi. Yöre halkı bunlar hakkında daha çok şey anlatır; ama Sulla'nın kendisi hatıralarının onuncu kitabında şöyle yazar: Yunanistan'da ticaret yapanlardan, tanınmış bir adam olan Quintus Titius, Sulla Khaironeia savaşını kazandıktan sonra yanına gelmiş ve Trophonios'un yakında orada ikinci bir savaş ve zafer haber verdiğini bildirmiş.

17.1

ἐκ δὲ Λεβαδείας καὶ τοῦ Τροφωνίου φῆμαί τε χρησταὶ καὶ νικηφόρα μαντεύματα τοῖς Ῥωμαίοις ἐξεπέμποντο. περὶ ὧν οἱ μὲν ἐπιχώριοι πλείονα λέγουσιν ὡς δὲ Σύλλας αὐτὸς ἐν δεκάτῳ τῶν ὑπομνημάτων γέγραφε, Κόϊντος Τίτιος, οὐκ ἀφανὴς ἀνὴρ τῶν ἐν τῇ Ἑλλάδι πραγματευομένων, ἧκε πρὸς αὐτὸν ἤδη τὴν ἐν Χαιρωνείᾳ νενικηκότα μάχην, ἀπαγγέλλων ὅτι καὶ δευτέραν ὁ Τροφώνιος αὐτόθι μάχην καὶ νίκην προσημαίνει ἐντὸς ὀλίγου χρόνου.

17.2Ondan sonra saftaki askerlerden Salvenius adlı biri de tanrıdan, İtalya'daki işlerin nasıl sonuçlanacağını haber getirdi. İkisi de bu görünüm hakkında aynı şeyi söylüyordu: güzellik ve büyüklükçe Olympia Zeusu'na benzeyen bir varlık görmüşlerdi.

17.2

μετὰ δὲ τοῦτον ἀνὴρ τῶν ἐν τάξει στρατευομένων ὄνομα Σαλουήνιος ἀνήνεγκε παρὰ τοῦ θεοῦ τέλος οἷον αἱ κατὰ τὴν Ἰταλίαν πράξεις ἔμελλον ἕξειν. ἀμφότεροι δὲ ταὐτὰ περὶ τῆς ὀμφῆς ἔφραζον τῷ γὰρ Ὀλυμπίῳ Διῒ καὶ τὸ κάλλος καὶ τὸ μέγεθος παραπλήσιον ἰδεῖν ἔφασαν.

17.3Sulla, Assos'u geçip Hedylion'un eteğinden ilerledi ve Arkhelaos'un yanına ordugâh kurdu. Arkhelaos, Akontion ile Hedylion arasında, Assia denilen yerde güçlü bir ordugâh yapmıştı. Onun çadır kurduğu yer bugün bile Arkhelaos diye anılır. Sulla bir gün geçince, Murena'yı bir lejyon ve iki kohortla, düzene girerken düşmanı rahatsız etmek için geride bıraktı.

17.3

ἐπειδὴ δὲ διέβη τὸν Ἄσσον ὁ Σύλλας, παρελθὼν ὑπὸ τὸ Ἡδύλιον τῷ Ἀρχελάῳ παρεστρατοπέδευσε, βεβλημένῳ χάρακα καρτερὸν ἐν μέσῳ τοῦ Ἀκοντίου καὶ τοῦ Ἡδυλίου πρὸς τοῖς λεγομένοις Ἀσσίοις. ὁ μέντοι τόπος ἐν ᾧ κατεσκήνωσεν ἄχρι νῦν Ἀρχέλαος ἀπʼ ἐκείνου καλεῖται, διαλιπὼν δὲ μίαν ἡμέραν ὁ Σύλλας Μουρήναν μὲν ἔχοντα τάγμα καὶ σπείρας δύο πρὸς τὸ τοῖς πολεμίοις ἐνοχλῆσαι παραταττομένοις ἀπέλιπεν,

17.4Kendisi Kephisos kıyısında kurban kesti, kurbanlar tamamlanınca da oradaki orduyu almak ve düşmanın önceden tuttuğu Thurion'u keşfetmek için Khaironeia'ya gitti. Thurion, sarp bir tepe ve koni biçimli bir dağdır; biz ona Orthopagos deriz. Eteğinde Molos Deresi ile Thurios Apollon tapınağı vardır. Tanrının adı Khaironeia'nın kurucusu sayılan Khairon'un annesi Thuro'dan gelir.

17.4

αὐτὸς δὲ παρὰ τὸν Κηφισὸν ἐσφαγιάζετο, καὶ τῶν ἱερῶν γενομένων ἐχώρει πρὸς τὴν Χαιρώνειαν, ἀναληψόμενός τε τὴν αὐτόθι στρατιὰν καὶ κατοψόμενος τὸ καλούμενον Θούριον ὑπὸ τῶν πολεμίων προκατειλημμένον. ἔστι δὲ κορυφὴ τραχεῖα καὶ στροβιλῶδες ὄρος, ὃ καλοῦμεν Ὀρθόπαγον, ὑπὸ δὲ αὐτὸ τὸ ῥεῦμα τοῦ Μόλου καὶ Θουρίου νεὼς Ἀπόλλωνος. ὠνόμασται δὲ ὁ θεὸς ἀπὸ Θουροῦς, τῆς Χαίρωνος μητρός, ὃν οἰκιστὴν γεγονέναι τῆς Χαιρωνείας ἱστοροῦσιν.

17.5Kimileri ise Pythia'nın Kadmos'a kılavuz olarak verdiği ineğin orada göründüğünü, yerin adının da ondan geldiğini söyler; çünkü Fenikeliler ineğe "thor" der. Sulla, Khaironeia'ya yaklaşırken şehirde görevli tribün, askerlerini silahlandırılmış olarak yanına alıp bir defne çelengi getirerek onu karşıladı.

17.5

οἱ δέ φασι τὴν Κάδμῳ δοθεῖσαν ὑπὸ τοῦ Πυθίου καθηγεμόνα βοῦν ἐκεῖ φανῆναι, καὶ τὸν τόπον ἀπʼ αὐτῆς οὕτω προσαγορευθῆναι θὼρ γὰρ οἱ Φοίνικες τὴν βοῦν καλοῦσι. προσιόντος δὲ τοῦ Σύλλα πρὸς τὴν Χαιρώνειαν ὁ τεταγμένος ἐν τῇ πόλει χιλίαρχος, ἐξωπλισμένους ἄγων τοὺς στρατιώτας, ἀπήντησε στέφανον δάφνης κομίζων.

17.6Sulla çelengi aldı, askerleri selamladı ve tehlikeye karşı yüreklendirdi. Bu sırada iki Khaironeialı, Homoloikhos ile Anaksidamos yanına geldi. Ondan birkaç asker alırlarsa Thurion'u tutanları oradan söküp çıkaracaklarını söylediler: barbarların bilmediği bir patika vardı; Petrakhos denilen yerden başlayıp Mouseion'un yanından geçerek Thurion'un tepesine çıkıyordu. Buradan gidilirse onların üzerine yukarıdan kolayca çullanıp taşlayacak ya da ovaya doğru sürebileceklerdi.

17.6

ὡς δὲ δεξάμενος ἠσπάσατο τοὺς στρατιώτας καὶ παρώρμησε πρὸς τὸν κίνδυνον, ἐντυγχάνουσιν αὐτῷ δύο τῶν Χαιρωνέων ἄνδρες, Ὁμολόϊχος καὶ Ἀναξίδαμος, ὑφιστάμενοι τοὺς τὸ Θούριον κατασχόντας ἐκκόψειν, ὀλίγους στρατιώτας παρʼ ἐκείνου λαβόντες· ἀτραπὸν γὰρ εἶναι τοῖς βαρβάροις ἄδηλον, ἀπὸ τοῦ καλουμένου Πετράχου παρὰ τὸ Μουσεῖον ἐπὶ τὸ Θούριον ὑπὲρ κεφαλῆς ἄγουσαν, ᾗ πορευθέντες οὐ χαλεπῶς ἐπιπεσεῖσθαι καὶ καταλεύσειν ἄνωθεν αὐτοὺς ἢ συνώσειν εἰς τὸ πεδίον.

17.7Gabinius adamların cesaretine ve güvenilirliğine tanıklık edince, Sulla onlara girişmelerini buyurdu. Kendisi orduyu düzene soktu, atlıları kanatlara dağıttı; sağ kanadı kendi aldı, sol kanadı Murena'ya bıraktı. Legatus Galba ile Hortensius yedek kohortlarla en uçlara yerleşti, çevrilmeye karşı tepelerin üzerinde nöbet tuttular. Çünkü düşmanın pek çok atlı ve hızlı hafif piyadeyle kanadını kıvrak ve hareketli hâle getirdiği görülüyordu; maksatları uzaklara yayılıp Romalıları çevrelemekti.

17.7

τοῦ δὲ Γαβινίου τοῖς ἀνδράσι μαρτυρήσαντος ἀνδρείαν καὶ πίστιν, ἐκέλευσεν ἐπιχειρεῖν ὁ Σύλλας· αὐτὸς δὲ συνέταττε τὴν φάλαγγα καὶ διένειμε τοὺς ἱππότας ἐπὶ κέρως ἑκατέρου, τὸ δεξιὸν αὐτὸς ἔχων, τὸ δʼ εὐώνυμον ἀποδοὺς Μουρήνᾳ. Γάλβας δὲ καὶ Ὁρτήσιος οἱ πρεσβευταὶ σπείρας ἐπιτάκτους ἔχοντες ἔσχατοι παρενέβαλον ἐπὶ τῶν ἄκρων φύλακες πρὸς τὰς κυκλώσεις· ἑωρῶντο γὰρ οἱ πολέμιοι κατασκευάζοντες ἱππεῦσι πολλοῖς καὶ ψιλοῖς ποδώκεσιν εἰς ἐπιστροφὴν τὸ κέρας εὐκαμπὲς καὶ κοῦφον, ὡς μακρὰν ἀνάξοντες καὶ κυκλωσόμενοι τοὺς Ῥωμαίους. # Bölüm 18

18.118. Bölüm

Bu sırada Khaironeialılar, Sulla'nın başlarına verdiği Ericius ile birlikte Thurion'u gizlice dolaştılar. Birden ortaya çıkınca barbarlar arasında büyük bir karışıklık ve kaçış başladı, çoğu birbirini öldürerek can verdi. Dayanamadılar; yamaçtan aşağı koşuşurken kendi mızraklarına saplanıyor, birbirini iterek uçurumdan düşürüyordu. Düşman yukarıdan basıyor, korunmasız yerlerine vuruyordu; Thurion çevresinde üç bin kişi öldü.

18.1

ἐν δὲ τούτῳ τῶν Χαιρωνέων Ἐρίκιον ἄρχοντα παρὰ τοῦ Σύλλα λαβόντων καί περιελθόντων ἀδήλως τὸ Θούριον, εἶτα ἐπιφανέντων, θόρυβος ἦν πολὺς καί φυγὴ τῶν βαρβάρων καί φόνος ὑπʼ ἀλλήλων ὁ πλεῖστος, οὐ γὰρ ὑπέμειναν, ἀλλὰ κατὰ πρανοῦς φερόμενοι τοῖς τε δόρασι περιέπιπτον αὐτοὶ τοῖς ἑαυτῶν καί κατεκρήμνιζον ὠθοῦντες ἀλλήλους, ἄνωθεν ἐπικειμένων τῶν πολεμίων καί τὰ γυμνὰ παιόντων, ὥστε τρισχιλίους πεσεῖν περὶ τὸ Θούριον.

18.2Kaçanlardan bir kısmının yolunu, artık düzene geçmiş olan Murena kesip karşılayarak yok etti. Öbürleri dost ordugâha doğru ilerleyip karmakarışık bir hâlde falanksa daldılar, büyük kısmını korku ve kargaşaya boğdular; komutanların vakit kaybetmesine yol açtılar ki bu da onlara az zarar vermedi. Çünkü Sulla karışıklıktan yararlanıp hızla ilerledi, aradaki mesafeyi çabucak kapattı ve orak tekerlekli arabaların etkisini yok etti.

18.2

τῶν δὲ φευγόντων τοὺς μὲν εἰς τάξιν ἤδη καθεστὼς ὁ Μουρήνας ἀπετέμνετο καί διέφθειρεν ὑπαντιάζων, οἱ δὲ ὠσάμενοι πρὸς τὸ φίλιον στρατόπεδον καί τῇ φάλαγγι φύρδην ἐμπεσόντες ἀνέπλησαν δέους καί ταραχῆς τὸ πλεῖστον μέρος, καί διατριβὴν τοῖς στρατηγοῖς ἐνεποίησαν οὐχ ἥκιστα βλάψασαν αὐτούς, ὀξέως γὰρ ὁ Σύλλας ταρασσομένοις ἐπαγαγὼν καί τὸ μέσον διάστημα τῷ τάχει συνελὼν ἀφείλετο τὴν τῶν δρεπανηφόρων ἐνέργειαν.

18.3Çünkü bu arabalar, en çok koşularının uzunluğu saldırıya şiddet ve hız verdiğinde güçlüdür; kısa mesafeden salınan arabalar ise germe kazanmamış oklar gibi etkisiz ve zayıf kalır. O gün barbarların başına gelen de buydu. Romalılar ilk arabaları, yavaşça gelip gevşekçe çarptıkları için geri püskürttüler ve tıpkı tiyatrodaki yarışlarda olduğu gibi el çırpıp gülerek yenilerini istediler.

18.3

ἔρρωται γὰρ μάλιστα μήκει δρόμου σφοδρότητα καὶ ῥύμην τῇ διεξελάσει διδόντος, αἱ δὲ ἐκ βραχέος ἀφέσεις ἄπρακτοι καί ἀμβλεῖαι, καθάπερ βελῶν τάσιν οὐ λαβόντων. ὃ δὴ καί τότε τοῖς βαρβάροις ἀπήντα καί τὰ πρῶτα τῶν ἁρμάτων ἀργῶς ἐξελαυνόμενα καί προσπίπτοντα νωθρῶς ἐκκρούσαντες οἱ Ῥωμαῖοι μετὰ κρότου καὶ γέλωτος ἄλλα ᾔτουν, ὥσπερ εἰώθασιν ἐν ταῖς θεατρικαῖς ἱπποδρομίαις.

18.4Sonra piyade kuvvetleri çarpıştı. Barbarlar uzun sarisalarını öne uzatıyor, kalkanlarını bitiştirerek falanksı düzen içinde tutmaya çalışıyordu. Romalılar ise mızraklarını oraya bırakıp kılıçlarını çektiler, sarisaları bir yana iterek öfkeyle hemen üzerlerine atıldılar.

18.4

τοὐντεῦθεν αἱ πεζαὶ δυνάμεις συνερράγησαν, τῶν μὲν βαρβάρων προβαλλομένων τὰς σαρίσας μακρὰς καί πειρωμένων τῷ συνασπισμῷ τὴν φάλαγγα διατηρεῖν ἐν τάξει, τῶν δὲ Ῥωμαίων τοὺς μὲν ὑσσοὺς αὐτοῦ καταβαλ́όντων, σπασαμένων δὲ τὰς μαχαίρας καί παρακρουομένων τὰς σαρίσας, ὡς τάχιστα προσμίξειαν αὐτοῖς διʼ ὀργήν.

18.5Çünkü düşman saflarının önüne on beş bin kölenin dizildiğini görüyorlardı; kralın komutanları bunları şehirlerden ilanla azat etmiş, ağır piyade birliklerine yerleştirmişti. Romalı bir yüzbaşının, kölelerin ancak Saturnalia'da özgürce konuştuğunu bildiğini söylediği anlatılır.

18.5

προτεταγμένους γὰρ ἑώρων τῶν πολεμίων μυρίους καί πεντακισχιλίους θεράποντας, οὓς ἐκ τῶν πόλεων κηρύγμασιν ἐλευθεροῦντες οἱ βασιλέως στρατηγοὶ κατελόχιζον εἰς τοὺς ὁπλίτας. καί τις ἑκατοντάρχης λέγεται Ῥωμαῖος εἰπεῖν ὡς ἐν Κρονίοις μόνον εἰδείη τῆς παρρησίας δούλους μετέχοντας·

18.6Bu köleleri, sayıca çok ve sıkışık dizildikleri için lejyonerler ancak yavaş yavaş geri itebildi; tabiatlarına aykırı biçimde de direnmeyi göze alıyorlardı. Ama Romalıların arka saflarından hiç esirgenmeden atılan sapanlı oklar ve hafif ciritler onları geri çevirdi, saflarını dağıttı.

18.6

τούτους μὲν οὖν διὰ βάθος καί πυκνότητα βραδέως ἐξωθουμένους ὑπὸ τῶν ὁπλιτῶν καί παρὰ φύσιν μένειν τολμῶντας αἵ τε βελοσφενδόναι καί οἱ γρόσφοι, χρωμένων ἀφειδῶς τῶν κατόπιν Ῥωμαίων, ἀπέστρεφον καὶ συνετάραττον. # Bölüm 19

19.119. Bölüm

Arkhelaos sağ kanadını çevirme hareketi için ilerletince, Hortensius kohortlarını koşar adım üzerine sürdü; maksadı onun yan tarafına saldırmaktı. Ama Arkhelaos yanındaki iki bin atlıyı hızla bu yöne çevirince, Hortensius sayı üstünlüğü karşısında sıkışıp dağlara yaslandı; yavaş yavaş falankstan kopuyor, düşman tarafından çevriliyordu.

19.1

Ἀρχελάου δὲ τὸ δεξιὸν κέρας εἰς κύκλωσιν ἀνάγοντος, Ὁρτήσιος ἐφῆκε τὰς σπείρας δρόμῳ προσφερομένας ὡς ἐμβαλῶν πλαγίοις. ἐπιστρέψαντος δὲ ταχέως ἐκείνου τοὺς περὶ αὑτὸν ἱππεῖς δισχιλίους, ἐκθλιβόμενος ὑπὸ πλήθους προσεστέλλετο τοῖς ὀρεινοῖς, κατὰ μικρὸν ἀπορρηγνύμενος τῆς φάλαγγος καὶ περιλαμβανόμενος ὑπὸ τῶν πολεμίων.

19.2Sulla bunu öğrenince, henüz savaşa girmemiş olan sağ kanattan yardıma koştu. Arkhelaos ise atlıların kaldırdığı tozdan ne olduğunu kestirdi; Hortensius'u bırakıp döndü ve Sulla'nın ayrıldığı sağ kanada saldırdı; komutansız kalan kanadı ele geçirmeyi umuyordu. Aynı anda Taxiles de tunç kalkanlıları Murena'nın üzerine sürdü. Bağırışlar iki yandan geliyor, dağlar da sesi yankılıyordu; Sulla durup hangi tarafa gideceğini düşündü.

19.2

πυθόμενος δὲ ὁ Σύλλας ἀπὸ τοῦ δεξιοῦ μήπω συμπεπτωκότος εἰς μάχην ἐδίωκε βοηθῶν. Ἀρχέλαος δὲ τῷ κονιορτῷ τῆς ἐλάσεως ὅπερ ἦν τεκμηράμενος, Ὁρτήσιον μὲν εἴα χαίρειν, αὐτὸς δὲ ἐπιστρέψας ὥρμησεν ὅθεν ὁ Σύλλας πρός τὸ δεξιόν, ὡς ἔρημον ἄρχοντος αἱρήσων, ἅμα δὲ καὶ Μουρήνᾳ Ταξίλης ἐπῆγε τοὺς χαλκάσπιδας, ὥστε τῆς κραυγῆς διχόθεν φερομένης καὶ τῶν ὀρῶν ἀνταποδιδόντων τὴν περιήχησιν, ἐπιστήσαντα τὸν Σύλλαν διαπορεῖν ὁποτέρωσε χρὴ προσγενέσθαι.

19.3Kendi yerine dönmeye karar verdi. Murena'ya yardım için Hortensius'u dört kohortla gönderdi, beşinci kohorta da peşinden gelmesini buyurup sağ kanada koştu. Sağ kanat Arkhelaos'la kendi başına denk biçimde çarpışıyordu; Sulla ortaya çıkınca onları tamamen geri püskürttüler ve üstün gelerek paniğe kapılmış düşmanı nehre ve Akontion Dağı'na doğru kovaladılar.

19.3

δόξαν δὲ τὴν ἑαυτοῦ τάξιν ἀναλαμβάνειν, Μουρήνᾳ μὲν ἀρωγὸν ἔπεμψεν Ὁρτήσιον ἔχοντα τέσσαρας σπείρας, αὐτὸς δὲ τὴν πέμπτην ἕπεσθαι κελεύσας ἐπὶ τὸ δεξιὸν ἠπείγετο καὶ καθʼ ἑαυτὸ μὲν ἀξιομάχως ἤδη τῷ Ἀρχελάῳ συνεστηκός, ἐκείνου δὲ ἐπιφανέντος παντάπασιν ἐξεβιάσαντο, καὶ κρατήσαντες ἐδίωκον πρός τε τὸν ποταμὸν καὶ τὸ Ἀκόντιον ὄρος προτροπάδην φεύγοντας.

19.4Ama Sulla tehlikedeki Murena'yı da unutmadı, oradakilere yardıma koştu. Onların da kazandığını görünce kovalamacaya katıldı. Barbarların birçoğu ovada öldürüldü, en çoğu da ordugâha koşarken kılıçtan geçirildi. Bunca on binden yalnız on bin kişi Khalkis'e kaçıp kurtulabildi. Sulla ise kendi askerlerinden yalnızca on dört kişinin kayıp olduğunu, bunlardan ikisinin de akşama doğru döndüğünü söyler.

19.4

οὐ μὴν ὅ γε Σύλλας ἠμέλησε Μουρήνα κινδυνεύοντος, ἀλλὰ ὥρμησε τοῖς ἐκεῖ βοηθεῖν ἰδὼν δὲ νικῶντας, τότε τῆς διώξεως μετεῖχε. πολλοὶ μὲν οὖν ἐν τῷ πεδίῳ τῶν βαρβάρων ἀνῃροῦντο, πλεῖστοι δὲ τῷ χάρακι προσφερόμενοι κατεκόπησαν, ὥστε μυρίους διαπεσεῖν εἰς Χαλκίδα μόνους ἀπὸ τοσούτων μυριάδων, ὁ δὲ Σύλλας λέγει τέσσαρας καὶ δέκα ἐπιζητῆσαι τῶν αὐτοῦ στρατιωτῶν, εἶτα καὶ τούτων δύο πρός τὴν ἑσπέραν παραγενέσθαι.

19.5Bu yüzden zafer anıtlarına Ares, Nike ve Aphrodite adlarını yazdırdı; savaşı beceri ve güçten çok talihle kazandığına inanıyordu. Anıtlardan biri, Arkhelaos'un adamlarının ilk bozulduğu ovadaki savaş için Molos Deresi kıyısına dikilmiştir. Öteki ise barbarların çevrilmesini anmak için Thurion'un zirvesine dikilmiştir; üzerinde Yunan harfleriyle, Homoloikhos ile Anaksidamos'un en yiğit kişiler olduğu yazılıdır.

19.5

διὸ καὶ τοῖς τροπαίοις ἐπέγραψεν Ἄρη καὶ Νίκην καὶ Ἀφροδίτην, ὡς οὐχ ἧττον εὐτυχίᾳ κατορθώσας ἢ δεινότητι καὶ δυνάμει τὸν πόλεμον. ἀλλὰ τοῦτο μὲν τὸ τρόπαιον ἕστηκε τῆς πεδιάδος μάχης ᾗ πρῶτον ἐνέκλιναν οἱ περὶ Ἀρχέλαον παρὰ τὸ Μόλου ῥεῖθρον, ἕτερον δέ ἐστι τοῦ Θουρίου κατὰ κορυφὴν βεβηκὸς ἐπὶ τῇ κυκλώσει τῶν βαρβάρων, γράμμασιν Ἑλληνικοῖς ἐπισημαῖνον Ὁμολόϊχον καὶ Ἀναξίδαμον ἀριστεῖς.

19.6Bu savaşın zafer şenliklerini Thebai'de, Oidipus Çeşmesi yakınında kurdurduğu bir sahnede kutladı. Hakemler başka şehirlerden çağrılmış Yunanlılardı; çünkü Thebaililere karşı uzlaşmaz bir tavır içindeydi. Topraklarının yarısını alıp Pythia Apollonu'na ve Olympia Zeusu'na adadı, kendi aldığı paraların bu gelirlerden tanrılara geri ödenmesini buyurdu.

19.6

ταύτης τὰ ἐπινίκια τῆς μάχης ἦγεν ἐν Θήβαις, περὶ τὴν Οἰδιπόδειον κρήνην κατασκευάσας θυμέλην. οἱ δὲ κρίνοντες ἦσαν Ἕλληνες ἐκ τῶν ἄλλων ἀνακεκλημένοι πόλεων, ἐπεὶ πρός γε Θηβαίους ἀδιαλλάκτως εἶχε, καὶ τῆς χώρας αὐτῶν ἀποτεμόμενος τὴν ἡμίσειαν τῷ Πυθίῳ καὶ τῷ Ὀλυμπίῳ καθιέρωσεν, ἐκ τῶν προσόδων κελεύσας ἀποδίδοσθαι τὰ χρήματα τοῖς θεοῖς ἅπερ αὐτὸς εἰλήφει. # Bölüm 20

20.120. Bölüm

Bunun ardından, karşı taraftan konsül seçilen Flaccus'un bir orduyla İon Denizi'ni geçmekte olduğunu öğrendi; sözde Mithridates'e karşı geliyordu, gerçekte hedefi kendisiydi. Sulla onu karşılamak üzere Teselya'ya yöneldi. Meliteia şehri yakınına vardığında dört bir yandan haberler geldi: arkasındaki bölgeler yine öncekinden aşağı kalmayan bir kral ordusu tarafından yağmalanıyordu.

20.1

μετὰ ταῦτα πυνθανόμενος Φλάκκον ἀπὸ τῆς ἐναντίας στάσεως ὕπατον ᾑρημένον διαπερᾶν τὸν Ἰόνιον μετὰ δυνάμεως, λόγῳ μὲν ἐπὶ Μιθριδάτην, ἔργῳ δὲ ἐπʼ ἐκεῖνον αὐτόν, ὥρμησεν ἐπὶ Θετταλίας ὡς ἀπαντήσων. γενομένῳ δὲ αὐτῷ περὶ πόλιν Μελίτειαν ἀφικνοῦντο πολλαχόθεν ἀγγελίαι πορθεῖσθαι τὰ κατόπιν αὖθις οὐκ ἐλάττονι στρατιᾷ βασιλικῇ τῆς πρότερον.

20.2Çünkü Dorylaos büyük bir filoyla Khalkis'e çıkmış, Mithridates ordusunun en iyi talim görmüş, en düzenli seksen bin askerini getirmişti. Hemen Boiotia'ya girip ülkeyi tutmuş, Sulla'yı savaşa çekmeye can atıyordu. Arkhelaos'un uyarılarına kulak asmıyor, önceki savaş hakkında da bunca on binin ihanet olmadan yok edilemeyeceği sözünü yayıyordu.

20.2

Δορύλαος γὰρ εἰς Χαλκίδα καταχθεὶς παρασκευῇ νεῶν πολλῇ, ἐν αἷς ἦγεν ὀκτὼ μυριάδας ἠσκημένας καὶ συντεταγμένας ἄριστα δὴ τῆς Μιθριδατικῆς στρατιᾶς, εὐθὺς εἰς Βοιωτίαν ἐνέβαλε καὶ κατεῖχε τὴν χώραν, προθυμούμενος εἰς μάχην ἐπισπάσασθαι τὸν Σύλλαν, οὐ προσέχων Ἀρχελάῳ διακωλύοντι, καὶ λόγον περὶ τῆς προτέρας μάχης διαδιδοὺς ὡς οὐκ ἄνευ προδοσίας μυριάδες τοσαῦται διαφθαρεῖεν.

20.3Ama Sulla çabucak geri dönüp Dorylaos'a Arkhelaos'un akıllı ve Romalıların aretēsini en iyi bilen adam olduğunu gösterdi. Tilphossion yakınında Sulla ile biraz çarpışan Dorylaos, savaşı bir meydan muharebesiyle çözmeye karşı çıkanların başına geçti; savaşın masraf ve zamanla yıpratılmasını istiyordu. Yine de Orkhomenos yakınında ordugâh kurdukları yer, süvarisi üstün olan bir ordu için son derece elverişli olduğundan Arkhelaos'a biraz cesaret verdi.

20.3

οὐ μὴν ἀλλὰ ὁ Σύλλας ταχέως ὑποστρέψας ἀπέδειξε τῷ Δορυλάῳ τὸν Ἀρχέλαον ἄνδρα φρόνιμον καὶ τῆς Ῥωμαίων ἐμπειρότατον ἀρετῆς, ὥστε μικρὰ αὐτὸν τῷ Σύλλᾳ περὶ τὸ Τιλφώσσιον ἐμπεσόντα πρῶτον εἶναι τῶν οὐκ ἀξιούντων κρίνεσθαι διὰ μάχης, ἀλλὰ δαπάναις καὶ χρόνῳ τρίβειν τὸν πόλεμον. ὅμως δὲ θάρσος τι τῷ Ἀρχελάῳ παρεῖχεν ὁ πρὸς Ὀρχομενῷ τόπος, ἐν ᾧ κατεστρατοπέδευσαν, εὐφυέστατος ὢν ἱπποκρατοῦσιν ἐναγωνίσασθαι.

20.4Boiotia ovalarının en güzeli ve en büyüğü Orkhomenos şehrine bitişiktir; düz ve ağaçsız bir hâlde, Melas Nehri'nin kaybolduğu bataklıklara kadar uzanır. Melas, Orkhomenos şehrinin altından çıkar; Yunan nehirleri arasında kaynağında büyük ve gemiyle gezilebilir olan tek nehirdir. Yaz gündönümünde Nil gibi kabarır, orada yetişen bitkilere benzer bitkiler yetiştirir; ama bunlar meyvesiz ve cılızdır.

20.4

τῶν γὰρ Βοιωτίων πεδίων ὅ τί πέρ ἐστι κάλλιστον καὶ μέγιστον, τοῦτο τῆς Ὀρχομενίων ἐξηρτημένον πόλεως ὁμαλὸν ἀναπέπταται καὶ ἄδενδρον ἄχρι τῶν ἑλῶν ἐν οἷς ὁ Μέλας καταναλίσκεται ποταμός, ἀνατέλλων μὲν ὑπὸ τὴν πόλιν τῶν Ὀρχομενίων πολὺς καὶ πλώϊμος ἐν πηγαῖς μόνος τῶν Ἑλληνικῶν ποταμῶν, αὐξόμενος δὲ ὑπὸ τροπὰς θερινάς, ὥσπερ ὁ Νεῖλος, καὶ φέρων ὅμοια τοῖς ἐκεῖ τὰ φυόμενα, πλὴν ἄκαρπα καὶ ἀναυξῆ.

20.5Uzağa da gitmez. Büyük kısmı hemen sulak ve kör göllere karışıp kaybolur, küçük bir kısmı Kephisos'a karışır. Gölün flüt kamışını yetiştirdiği yer de aşağı yukarı orasıdır.

20.5

πόρρω δὲ οὐ πρόεισιν, ἀλλὰ τὸ μὲν πλεῖστον εὐθὺς εἰς λίμνας τυφλὰς καὶ ἑλώδεις ἀφανίζεται, μέρος δὲ οὐ πολὺ τῷ Κηφισῷ συμμίγνυται, περὶ ὃν μάλιστα τόπον ἡ λίμνη δοκεῖ τὸν αὐλητικὸν ἐκφέρειν κάλαμον. # Bölüm 21

21.121. Bölüm

Yan yana ordugâh kurunca Arkhelaos bekledi. Sulla ise her iki yanda hendekler kazdırıyordu; mümkünse düşmanı atlıların kullanabileceği sert topraktan ayırıp bataklıklara sürmek istiyordu. Düşman buna dayanamadı; komutanlarının izin vermesiyle büyük bir gayret ve hızla saldırdılar. Yalnız Sulla'nın işçileri dağılmakla kalmadı, saf tutan birliğin büyük kısmı da kaçarak bozuldu.

21.1

ἐπεὶ δὲ ἐγγὺς κατεστρατοπέδευσαν, ὁ μὲν Ἀρχέλαος ἡσύχαζεν, ὁ δὲ Σύλλας ὤρυττε τάφρους ἑκατέρωθεν, ὅπως, εἰ δύναιτο, τῶν στερεῶν καὶ ἱππασίμων ἀποτεμόμενος τοὺς πολεμίους ὤσειεν εἰς τὰ ἕλη. τῶν δὲ οὐκ ἀνασχομένων, ἀλλʼ ὡς ἀφείθησαν ὑπὸ τῶν στρατηγῶν, ἐντόνως καὶ ῥύδην ἐλαυνόντων, οὐ μόνον οἱ περὶ τὰ ἔργα τοῦ Σύλλα διεσκεδάσθησαν, ἀλλὰ καὶ τοῦ παρατεταγμένου συνεχύθη τὸ πλεῖστον φυγόντος.

21.2O zaman Sulla atından atladı, bir sancak kaptı ve kaçanların arasından itişe kakışa düşmana doğru ilerleyerek şöyle bağırdı: "Romalılar, benim için burada ölmek güzel bir şey. Size de komutanınızı nerede ele verdiğinizi soranlara, Orkhomenos'ta deyin, unutmayın." Bu sözler onları geri döndürdü; sağ kanattan da iki kohort yardıma geldi. Sulla onları düşmanın üzerine sürüp bozguna uğrattı.

21.2

ἔνθα δὴ Σύλλας αὐτὸς ἀποπηδήσας τοῦ ἵππου καὶ σημεῖον ἀναρπάσας ὠθεῖτο διὰ τῶν φευγόντων εἰς τοὺς πολεμίους, βοῶν ἐμοὶ μὲν ἐνταῦθά που καλόν, ὦ Ῥωμαῖοι, τελευτᾶν, ὑμεῖς δὲ τοῖς πυνθανομένοις ποῦ προδεδώκατε τὸν αὐτοκράτορα, μεμνημένοι φράζειν ὡς ἐν Ὀρχομενῷ. τούτους τε δὴ τὸ ῥηθὲν ἐπέστρεψε, καὶ τῶν ἐπὶ τοῦ δεξιοῦ κέρως σπειρῶν δύο προσεβοήθησαν, ἃς ἐπαγαγὼν τρέπεται τοὺς πολεμίους.

21.3Askerlerini biraz geri çekti, yemek yedirdi ve düşmanın ordugâhını yeniden hendekle çevirmeye girişti. Düşman yine saldırdı; bu kez öncekinden daha düzenliydi. Arkhelaos'un üvey oğlu Diogenes, sağ kanatta en yiğitçe savaşırken herkesin gözü önünde düştü. Romalılar okçuları sıkıştırıp dönecek yer bırakmayınca, okçular oklarını demet hâlinde kılıç gibi elde tutup vurarak onları geri itti. Sonunda ordugâha kapandılar ve geceyi yaralar ve ölümlerle perişan bir hâlde geçirdiler. Ertesi gün Sulla askerlerini yine ordugâha getirip hendek kazmaya başladı.

21.3

ἀναγαγὼν δὲ μικρὸν ὀπίσω, καὶ δοὺς ἄριστον αὐτοῖς, αὖθις ἀπετάφρευε τὸν χάρακα τῶν πολεμίων, οἱ δὲ αὖθις ἐν τάξει μᾶλλον ἢ πρότερον προσεφέροντο. καὶ Διογένης μὲν ὁ τῆς Ἀρχελάου γυναικὸς υἱὸς ἀριστεύων ἐπὶ τοῦ δεξιοῦ περιόπτως ἔπεσεν, οἱ δὲ τοξόται, τῶν Ῥωμαίων ἐκβιαζομένων, οὐκ ἔχοντες ἀναστροφὴν ἀθρόοις τοῖς ὀϊστοῖς ἐκ χειρὸς ὥσπερ ξίφεσι παίοντες ἀνέκοπτον αὐτούς, τέλος δὲ κατακλεισθέντες εἰς τὸν χάρακα μοχθηρῶς ὑπὸ τραυμάτων καὶ φόνου διενυκτέρευσαν. ἡμέρας δὲ πάλιν τῷ χάρακι τοὺς στρατιώτας προσαγαγὼν ὁ Σύλλας ἀπετάφρευεν.

21.4Düşmanın çoğu savaşmak için dışarı çıkınca onlarla çarpışıp bozguna uğrattı. Korkuları karşısında kimse dayanamadı, Sulla da ordugâhı zorla ele geçirdi. Ölenlerin kanıyla bataklıklar, cesetleriyle göl doldu; öyle ki, o savaşın üzerinden yaklaşık iki yüz yıl geçmiş olmasına rağmen bugün bile çamura batmış pek çok barbar yayı, miğferi, demir zırh parçası ve kılıcı bulunur. Khaironeia ve Orkhomenos savaşlarının hikâyesi işte budur.

21.4

ἐξελθόντας δὲ τοὺς πολλοὺς ὡς ἐπὶ μάχην συμβαλὼν τρέπεται, καὶ πρὸς τὸν ἐκείνων φόβον οὐδενὸς μένοντος αἱρεῖ κατὰ κράτος τὸ στρατόπεδον. καὶ κατέπλησαν ἀποθνήσκοντες αἵματος τὰ ἕλη καὶ νεκρῶν τὴν λίμνην, ὥστε μέχρι νῦν πολλὰ βαρβαρικὰ τόξα καὶ κράνη καὶ θωράκων σπάσματα σιδηρῶν καὶ μαχαίρας ἐμβεβαπτισμένας τοῖς τέλμασιν εὑρίσκεσθαι, σχεδὸν ἐτῶν διακοσίων ἀπὸ τῆς μάχης ἐκείνης διαγεγονότων. τὰ μὲν οὖν περὶ Χαιρώνειαν καὶ πρὸς Ὀρχομενῷ τοιαῦτα λέγεται γενέσθαι. # Bölüm 22

22.122. Bölüm

Roma'da Cinna ile Carbo en seçkin kişilere kanunsuz ve zorbaca davranıyordu. Tiranlıktan kaçan pek çok kişi bir limana sığınır gibi Sulla'nın ordugâhına geldi; kısa sürede çevresinde bir senato görünümü oluştu. Metella da kendini ve çocuklarını güçlükle kaçırıp geldi. Evinin ve villalarının düşmanlarca yakıldığını bildirdi, yurttakilere yardım etmesi için yalvardı.

22.1

Κίννα δὲ καὶ Κάρβωνος ἐν Ῥώμῃ τοῖς ἐπιφανεστάτοις ἀνδράσι χρωμένων παρανόμως καὶ βιαίως, πολλοὶ τήν τυραννίδα φεύγοντες ὥσπερ εἰς λι μένα τοῦ Σύλλα τὸ στρατόπεδον κατεφέροντο, καὶ περὶ αὐτὸν ὀλίγου χρόνου σχῆμα βουλῆς ἐγεγόνει. καὶ Μετέλλα μόλις διακλέψασα ἑαυτὴν καὶ τοὺς παῖδας, ἧκεν ἀγγέλλουσα τήν οἰκίαν αὐτοῦ καὶ τὰς ἐπαύλεις ὑπὸ τῶν ἐχθρῶν ἐμπεπρῆσθαι καὶ δεομένη τοῖς οἴκοι βοηθεῖν.

22.2Sulla çaresiz kaldı. Bir yandan kötülük gören vatanını ihmal etmeye katlanamıyor, öte yandan Mithridates Savaşı gibi büyük bir işi yarım bırakıp nasıl gideceğini bilemiyordu. Bu sırada Delosluk tüccar Arkhelaos geldi; kralın komutanı Arkhelaos'tan gizlice bazı umut verici teklifler getirmişti. Sulla bu işe o kadar sevindi ki Arkhelaos ile görüşmek için kendisi koştu.

22.2

ἀπορουμένῳ δʼ αὐτῷ, καὶ μήτε τῆς πατρίδος ἀμελεῖν ὑπομένοντι κακουμένης μήτε ὅπως ἄπεισιν ἀτελὲς λιπὼν τοσοῦτον ἔργον, τὸν Μιθριδατικὸν πόλεμον, ἐπινοοῦντι, παραγίνεται Δηλιακὸς ἔμπορος Ἀρχέλαος, ἐλπίδας τινὰς καὶ λόγους κρύφα παρὰ τοῦ βασιλικοῦ κομίζων Ἀρχελάου, καὶ τὸ πρᾶγμα Σύλλας οὕτως ἠγάπησεν ὥστε αὐτὸς εἰς λόγους σπεῦσαι τῷ Ἀρχελάῳ συνελθεῖν·

22.3Deniz kıyısında, Apollon tapınağının bulunduğu Delion yakınında buluştular. Arkhelaos söze başladı: Sulla'nın Asya ve Pontos'u bırakıp Roma'daki savaşa gitmesini, kraldan istediği kadar para, kadırga ve kuvvet almasını önerdi. Sulla sözünü kesip Mithridates'i bırakmasını, onun yerine Romalıların müttefiki olarak kendisinin kral olmasını, gemileri de teslim etmesini söyledi.

22.3

καὶ συνῆλθον ἐπὶ θαλάττῃ περὶ Δήλιον, οὗ τὸ ἱερὸν τοῦ Ἀπόλλωνός ἐστιν, ἀρξαμένου δὲ τοῦ Ἀρχελάου διαλέγεσθαι, καὶ τὸν Σύλλαν ἀξιοῦντος ἀφέντα τήν Ἀσίαν καὶ τὸν Πόντον ἐπὶ τὸν ἐν Ῥώμῃ πόλεμον πλεῖν, χρήματα λαβόντα καὶ τριήρεις καὶ δύναμιν ὅσην βούλοιτο παρὰ τοῦ βασιλέως, ὑπολαβὼν ὁ Σύλλας Μιθριδάτου μὲν ἀμελεῖν ἐκέλευεν, αὐτὸν δὲ βασιλεύειν ἀντʼ ἐκείνου σύμμαχον Ῥωμαίων γενόμενον καὶ παραδόντα τὰς ναῦς.

22.4Arkhelaos ihanetin lafını bile etmek istemeyince Sulla şöyle dedi: "Arkhelaos, sen Kappadokyalısın, bir barbar kralın kölesisin ya da istersen dostu diyelim; böyle büyük bir kazanç için bile bu rezaleti kabul etmiyorsun. Peki bana, Romalıların komutanı Sulla'ya, ihaneti nasıl teklif edersin? Sen Khaironeia'dan yüz yirmi binden birkaç kişiyle kaçan, iki gün Orkhomenos bataklıklarına saklanan, Boiotia'yı cesetlerle geçilmez hâlde bırakan Arkhelaos değil misin?"

22.4

ἀφοσιουμένου δὲ τοῦ Ἀρχελάου τήν προδοσίαν, εἶτα, ἔφη, σὺ μέν, ὦ Ἀρχέλαε, Καππαδόκης ὢν καὶ βαρβάρου βασιλέως δοῦλος, εἰ δὲ βούλει, φίλος, οὐχ ὑπομένεις ἐπὶ τηλικούτοις ἀγαθοῖς τὸ αἰσχρόν, ἐμοὶ δὲ ἡγεμόνι Ῥωμαίων ὄντι καὶ Σύλλᾳ τολμᾷς διαλέγεσθαι περὶ προδοσίας, ὥσπερ οὐκ ἐκεῖνος ὢν Ἀρχέλαος, ὁ φυγὼν μὲν ἐκ Χαιρωνείας ὀλιγοστὸς ἀπὸ μυριάδων δυοκαίδεκα, κρυφθεὶς δὲ δύο ἡμέρας ἐν τοῖς Ὀρχομενίων ἕλεσιν, ἄβατον δὲ τήν Βοιωτίαν ὑπὸ νεκρῶν πλήθους ἀπολελοιπώς;

22.5Bunun üzerine Arkhelaos değişti; önünde yere kapanarak savaşı bitirmesini ve Mithridates'le barış yapmasını yalvardı. Sulla teklifi kabul etti ve şu şartlarda anlaşıldı: Mithridates Asya'yı ve Paphlagonia'yı bırakacak, Bithynia'yı Nikomedes'e, Kappadokya'yı Ariobarzanes'e devredecek, Romalılara iki bin talanton ödeyecek ve donanımıyla birlikte yetmiş tunç burunlu gemi verecek; Sulla ise onun öbür topraklarına dokunmayacak ve onu Romalıların müttefiki ilan ettirecekti.

22.5

ἐκ τούτου μεταβαλὼν ὁ Ἀρχέλαος καὶ προσκυνήσας ἐδεῖτο παύσασθαι τοῦ πολέμου καὶ διαλλαγῆναι πρὸς τὸν Μιθριδάτην. δεξαμένου δὲ τοῦ Σύλλα τήν πρόκλησιν ἐγένοντο συνθῆκαι, Μιθριδάτην μὲν Ἀσίαν ἀφεῖναι καὶ Παφλαγονίαν, ἐκστῆναι δὲ Βιθυνίας Νικομήδει καὶ Καππαδοκίας Ἀριοβαρζάνῃ, καταβαλεῖν δὲ Ῥωμαίοις δισχίλια τάλαντα καὶ δοῦναι ναῦς ἑβδομήκοντα χαλκήρεις μετὰ τῆς οἰκείας παρασκευῆς, Σύλλαν δὲ ἐκείνῳ τήν τε ἄλλην ἀρχὴν βεβαιοῦν καὶ σύμμαχον Ῥωμαίων ψηφίζεσθαι. # Bölüm 23

23.123. Bölüm

Bu anlaşmadan sonra döndü, Teselya ve Makedonya üzerinden Hellespontos'a yürüdü; Arkhelaos'u da saygıyla yanında götürdü. Arkhelaos, Larissa yakınında tehlikeli biçimde hastalanınca yürüyüşü durdurdu ve ona emrindeki subaylardan biriymiş gibi baktı.

23.1

τούτων ὁμολογηθέντων ἀναστρέψας ἐβάδιζε διὰ Θετταλίας καὶ Μακεδονίας ἐπὶ τὸν Ἑλλήσποντον, ἔχων μεθʼ αὐτοῦ τὸν Ἀρχέλαον ἐν τιμῇ. καὶ νοσήσαντος ἐπισφαλῶς περὶ Λάρισσαν ἐπιστήσας τὴν πορείαν, ὡς ἑνὸς τῶν ὑπʼ αὐτὸν ἡγεμόνων καὶ στρατηγῶν ἐπεμελήθη.

23.2Bu da Khaironeia savaşının dürüstçe yapılmadığı dedikodusunu doğurdu. Bir başka sebep, Sulla'nın Mithridates'in esir aldığı öbür dostlarını geri verirken yalnız Arkhelaos'un düşmanı tiran Aristion'u zehirletmesiydi. En önemlisi de Kappadokyalıya Euboia'da on bin plethron toprak verilmesi ve Sulla'nın onu Romalıların dostu ve müttefiki olarak kaydettirmesiydi. Sulla bunlar için hatıralarında kendisini savunur.

23.2

ταῦτά τε δὴ διέβαλλε τὸ περὶ Χαιρώνειαν ἔργον ὡς οὐχὶ καθαρῶς ἀγωνισθέν, καὶ ὅτι τοὺς ἄλλους Μιθριδάτῃ φίλους, οὓς εἶχεν αἰχμαλώτους, ἀποδοὺς ὁ Σύλλας Ἀριστίωνα μόνον τὸν τύραννον ἀνεῖλε διὰ φαρμάκων Ἀρχελάῳ διάφορον ὄντα· μάλιστα δʼ ἡ δοθεῖσα γῆ τῷ Καππαδόκῃ μυρίων πλέθρων ἐν Εὐβοίᾳ, καὶ τὸ Ῥωμαίων φίλον αὐτὸν καὶ σύμμαχον ὑπὸ Σύλλα ἀναγραφῆναι. περὶ μὲν οὖν τούτων αὐτὸς ὁ Σύλλας ἐν τοῖς ὑπομνήμασιν ἀπολογεῖται.

23.3O sırada Mithridates'ten elçiler geldi. Öbür şartları kabul ettiklerini söylüyor, ama Paphlagonia'nın alınmamasını istiyor, gemiler konusunda da hiçbir anlaşma olmadığını ileri sürüyorlardı. Sulla öfkelendi: "Ne diyorsunuz? Mithridates Paphlagonia'yı istiyor, gemileri de inkâr ediyor mu? Oysa bunca Romalıyı öldüren sağ elini kendisine bırakırsam ayaklarıma kapanacağını sanıyordum.

23.3

τότε δὲ πρεσβευτῶν παρὰ τοῦ Μιθριδάτου παραγενομένων καὶ τὰ μὲν ἄλλα φασκόντων δέχεσθαι, Παφλαγονίαν δὲ ἀξιούντων μὴ ἀφαιρεθῆναι, τὰς δὲ ναῦς οὐδὲ ὅλως ὁμολογηθῆναι, χαλεπήνας ὁ Σύλλας, τί φατε; εἶπε, Μιθριδάτης Παφλαγονίας ἀντιποιεῖται καὶ περὶ τῶν νεῶν ἔξαρνός ἐστιν, ὃν ἐγὼ προσκυνήσειν ἐνόμιζον, εἰ τὴν δεξιὰν αὐτῷ καταλείποιμι χεῖρα, διʼ ἧς τοσούτους Ῥωμαίων ἀνεῖλεν;

23.4Ben Asya'ya geçtiğimde dili değişecek elbet; şimdi Pergamon'da oturmuş, görmediği bir savaşı yönetiyor." Elçiler korkup sustu. Arkhelaos ise Sulla'nın sağ elini tutup ağlayarak yalvardı ve öfkesini yatıştırdı. Sonunda onu Mithridates'e gönderilmeye razı etti: Sulla'nın istediği şartlarla barış sağlayacak, başaramazsa kendini öldürecekti.

23.4

ἑτέρας μέντοι τάχα φωνὰς ἀφήσει διαβάντος εἰς Ἀσίαν ἐμοῦ νῦν δὲ ἐν Περγάμῳ καθήμενος ὃν οὐχ ἑώρακε διαστρατηγεῖ πόλεμον. οἱ μὲν οὖν πρέσβεις φοβηθέντες ἡσύχαζον, ὁ δὲ Ἀρχέλαος ἐδεῖτο τοῦ Σύλλα καὶ κατεπράϋνε τὴν ὀργήν, ἁπτόμενος τῆς δεξιᾶς αὐτοῦ καὶ δακρύων. τέλος δʼ ἔπεισεν ἀποσταλῆναι αὐτὸς πρὸς τὸν Μιθριδάτην διαπράξεσθαι γὰρ ἐφʼ οἷς βούλεται τὴν εἰρήνην, εἰ δὲ μὴ πείθοι, κτενεῖν αὐτὸς αὐτόν.

23.5Sulla onu bu şartla gönderdi. Kendisi Maidike'ye girdi, büyük kısmını yağmaladıktan sonra Makedonya'ya döndü ve Arkhelaos'u Philippoi yakınında karşıladı. Arkhelaos her şeyin yolunda olduğunu, Mithridates'in onunla görüşmek için can attığını bildirdi.

23.5

ἐπὶ τούτοις ἐκπέμψας ἐκεῖνον αὐτὸς εἰς τὴν Μαιδικὴν ἐνέβαλε, καὶ τὰ πολλὰ διαπορθήσας πάλιν ἀνέστρεψεν εἰς Μακεδονίαν, καὶ τὸν Ἀρχέλαον ἐδέξατο περὶ Φιλίππους ἀγγέλλοντα καλῶς ἔχειν πάντα· δεῖσθαι δὲ πάντως αὐτῷ τὸν Μιθριδάτην εἰς λόγους ἐλθεῖν.

23.6Bunun başlıca sebebi Fimbria idi. Karşı tarafın komutanı Flaccus'u öldürmüş, Mithridates'in komutanlarını yenmiş, üzerine yürüyordu. Mithridates bundan korktuğu için Sulla'nın dostu olmayı tercih etti.

23.6

αἴτιος δʼ ἦν μάλιστα Φιμβρίας, ὃς τὸν ἀπὸ τῆς ἑτέρας στάσεως ἄρχοντα Φλάκκον ἀνελὼν καὶ τῶν Μιθριδατικῶν στρατηγῶν κρατήσας ἐπʼ αὐτὸν ἐκεῖνον ἐβάδιζε. ταῦτα γὰρ δείσας ὁ Μιθριδάτης μᾶλλον εἵλετο τῷ Σύλλᾳ φίλος γενέσθαι. # Bölüm 24

24.124. Bölüm

Troas'taki Dardanos'ta buluştular. Mithridates'in yanında orada iki yüz gemi, yirmi bin ağır piyade, altı bin atlı ve çok sayıda orak tekerlekli araba vardı; Sulla'nın ise dört kohortu ve iki yüz atlısı. Mithridates karşılayıp sağ elini uzatınca Sulla, Arkhelaos'un kabul ettiği şartlarla savaşı bitirip bitirmeyeceğini sordu. Kral susunca Sulla, "Oysa önce konuşmak ricacıların işidir; kazananlara susmak yeter," dedi.

24.1

συνῆλθον οὖν τῆς Τρῳάδος ἐν Δαρδάνῳ, Μιθριδάτης μὲν ἔχων ναῦς αὐτόθι διακοσίας ἐνήρεις καὶ τῆς πεζῆς δυνάμεως ὁπλίτας μὲν δισμυρίους, ἱππεῖς δὲ ἑξακισχιλίους καὶ συχνὰ τῶν δρεπανηφόρων, Σύλλας δὲ τέσσαρας σπείρας καὶ διακοσίους ἱππεῖς, ἀπαντήσαντος δὲ τοῦ Μιθριδάτου καὶ τὴν δεξιὰν προτείναντος, ἠρώτησεν αὐτὸν εἰ καταλύσεται τὸν πόλεμον ἐφʼ οἷς ὡμολόγησεν Ἀρχέλαος· σιωπῶντος δὲ τοῦ βασιλέως, ὁ Σύλλας ἀλλὰ μήν, ἔφη, τῶν δεομένων ἐστὶ τὸ προτέρους λέγειν, τοῖς δὲ νικῶσιν ἐξαρκεῖ τὸ σιωπᾶν.

24.2Mithridates savunmasına başlayıp savaşın sorumluluğunu kısmen daimōnlara yüklemeye, kısmen Romalılardan bilmeye çalışınca Sulla sözünü kesti: Mithridates'in usta bir hatip olduğunu çoktandır başkalarından duyuyordu, şimdi kendisi de görmüştü; bu kadar kötü ve kanunsuz işler için güzel sözler bulmakta hiç zorlanmıyordu.

24.2

ἐπεὶ δὲ ἀρξάμενος τῆς ἀπολογίας ὁ Μιθριδάτης ἐπειρᾶτο τοῦ πολέμου τὰ μὲν εἰς δαίμονας τρέπειν, τὰ δὲ αὐτοὺς αἰτιᾶσθαι τοὺς Ῥωμαίους, ὑπολαβὼν ὁ Σύλλας ἔφη πάλαι μὲν ἑτέρων ἀκούειν, νῦν δʼ αὐτὸς ἐγνωκέναι τὸν Μιθριδάτην δεινότατον ὄντα ῥητορεύειν, ὃς ἐπὶ πράξεσιν οὕτω πονηραῖς καὶ παρανόμοις λόγων ἐχόντων εὐπρέπειαν οὐκ ἠπόρηκεν.

24.3Yaptıklarını acı bir dille yüzüne vurup onu suçladıktan sonra, Arkhelaos aracılığıyla kararlaştırılan şartları yerine getirip getirmeyeceğini yeniden sordu. Kral kabul edince onu selamladı, kucaklayıp öptü. Ardından krallar Ariobarzanes ile Nikomedes'i de getirip onlarla barıştırdı. Mithridates yetmiş gemi ve beş yüz okçu teslim edip Pontos'a döndü.

24.3

ἐξελέγξας δὲ τὰ πεπραγμένα πικρῶς ὑπʼ αὐτοῦ καὶ κατηγορήσας, πάλιν ἠρώτησεν εἰ ποιεῖ τὰ συγκείμενα διʼ Ἀρχελάου. φήσαντος δὲ ποιεῖν, οὕτως ἠσπάσατο καὶ περιλαβὼν ἐφίλησεν αὐτόν, Ἀριοβαρζάνην δὲ αὖθις καὶ Νικομήδην τοὺς βασιλεῖς προσαγαγὼν διήλλαξεν. ὁ μὲν οὖν Μιθριδάτης ἑβδομήκοντα ναῦς παραδοὺς καὶ τοξότας πεντακοσίους εἰς Πόντον ἀπέπλευσεν.

24.4Sulla, askerlerin anlaşmaya kızdığını sezdi. Dört yıl boyunca Asya'yı yağmalayıp vergilendiren, Asya'daki yüz elli bin Romalıyı bir günde öldürten bu en büyük düşman kralın servet ve ganimetle gemiye binip gitmesini görmek onlara korkunç geliyordu. Sulla da onlara kendini savundu: Fimbria ile Mithridates birleşirse ikisiyle birden savaşamazdı.

24.4

ὁ δὲ Σύλλας, αἰσθόμενος ἀχθομένους τοὺς στρατιώτας τῇ διαλύσει τὸν γὰρ ἔχθιστον τῶν βασιλέων καὶ δεκαπέντε μυριάδας ἡμέρᾳ μιᾷ τῶν ἐν Ἀσίᾳ Ῥωμαίων κατασφαγῆναι παρασκευάσαντα δεινὸν ἡγοῦντο μετὰ πλούτου καὶ λαφύρων ὁρᾶν ἐκπλέοντα τῆς Ἀσίας, ἣν ἔτη τέσσαρα λεηλατῶν καὶ φορολογῶν διετέλεσεν, ἀπελογεῖτο πρὸς αὐτοὺς ὡς οὐκ ἂν ἅμα Φιμβρίᾳ καὶ Μιθριδάτῃ πολεμεῖν, εἰ συνέστησαν ἀμφότεροι κατʼ αὐτοῦ, δυνηθείς. # Bölüm 25

25.125. Bölüm

Oradan Thyateira yakınında ordugâh kurmuş olan Fimbria'nın üzerine yürüdü, yakınına konakladı ve ordugâhının çevresine hendek kazdırdı. Fimbria'nın askerleri tek tunikle ordugâhtan çıkıp Sulla'nın askerlerini selamlıyor, işlerine gönülden yardım ediyorlardı. Fimbria bu değişikliği görünce, uzlaşmaz bildiği Sulla'dan korkarak ordugâhta kendini öldürdü.

25.1

ὁρμήσας δὲ ἐκεῖθεν ἐπὶ Φιμβρίαν πρὸς Θυατείροις στρατοπεδεύοντα καὶ πλησίον καταζεύξας, τάφρον τῷ στρατοπέδῳ περιέβαλεν. οἱ δὲ τοῦ Φιμβρίου στρατιῶται μονοχίτωνες ἐκ τοῦ στρατοπέδου προϊόντες ἠσπάζοντο τοὺς ἐκείνου καὶ συνελάμβανον αὐτοῖς τῶν ἔργων προθύμως. ὁρῶν δὲ ὁ Φιμβρίας τὴν μεταβολὴν καὶ τὸν Σύλλαν ὡς ἀδιάλλακτον δεδοικὼς αὐτὸς ἑαυτὸν ἐν τῷ στρατοπέδῳ διέφθειρε.

25.2Sulla, Asya'ya topluca yirmi bin talanton ceza kesti. Tek tek evleri de konaklayan askerlerin hakaret ve baskısıyla mahvetti. Çünkü her ev sahibinin konuğuna günde dört tetradrahmi vermesi, ona ve çağırmak istediği dostlarına yemek sunması, bir taksiyarkhosun günde elli drahmi alması, evde başka, dışarı çıkarken başka giysi giymesi buyrulmuştu.

25.2

Σύλλας δὲ κοινῇ μὲν ἐζημίωσε τὴν Ἀσίαν δισμυρίοις ταλάντοις, ἰδίᾳ δὲ τοὺς οἴκους ἐξέτριψεν ὕβρει καὶ πολιορκίᾳ τῶν ἐπισταθμευόντων. ἐτέτακτο γὰρ ἑκάστης ἡμέρας τῷ καταλύτῃ τὸν ξένον διδόναι τέσσαρα τετράδραχμα καὶ παρέχειν δεῖπνον αὐτῷ καὶ φίλοις, ὅσους ἂν ἐθέλῃ καλεῖν, ταξίαρχον δὲ πεντήκοντα δραχμὰς λαμβάνειν τῆς ἡμέρας, ἐσθῆτα δὲ ἄλλην μὲν οἰκουρῶν, ἄλλην δὲ εἰς ἀγορὰν προερχόμενος. # Bölüm 26

26.126. Bölüm

Bütün gemilerle Ephesos'tan denize açıldı, üç gün sonra Peiraieus'a demirledi. Burada Eleusis gizemlerine katıldı ve Teoslu Apellikon'un kütüphanesini kendine ayırdı. Aristoteles ile Theophrastos'un kitaplarının çoğu bu kütüphanedeydi; o sırada henüz halkın çoğu bunları iyi tanımıyordu. Söylendiğine göre kütüphane Roma'ya getirilince gramerci Tyrannion çoğunu düzenlemiş, Rodoslu Andronikos da ondan kopyaları elde ederek yayımlamış ve bugün elimizde olan katalogları hazırlamış.

26.1

ἀναχθεὶς δὲ πάσαις ταῖς ναυσὶν ἐξ Ἐφέσου τριταῖος ἐν Πειραιεῖ καθωρμίσθη καὶ μυηθεὶς ἐξεῖλεν ἑαυτῷ τὴν Ἀπελλικῶνος τοῦ Τηΐου βιβλιοθήκην, ἐν ᾗ τὰ πλεῖστα τῶν Ἀριστοτέλους καὶ Θεοφράστου βιβλίων ἦν, οὔπω τότε σαφῶς γνωριζόμενα τοῖς πολλοῖς, λέγεται δὲ κομισθείσης αὐτῆς εἰς Ῥώμην Τυραννίωνα τὸν γραμματικὸν ἐνσκευάσασθαι τὰ πολλά, καὶ παρʼ αὐτοῦ τὸν Ῥόδιον Ἀνδρόνικον εὐπορήσαντα τῶν ἀντιγράφων εἰς μέσον θεῖναι καὶ ἀναγράψαι τοὺς νῦν φερομένους πίνακας.

26.2Eski Peripatetikler kendi başlarına kültürlü ve bilgisever kişiler oldukları hâlde, Aristoteles ile Theophrastos'un yazılarının ne çoğuna ulaşabilmiş ne de bunları doğru dürüst okuyabilmiş görünüyorlar. Çünkü Theophrastos'un kitapları bıraktığı Skepsisli Neleus'un mirası, ilgisiz ve sıradan insanların eline geçmişti.

26.2

οἱ δὲ πρεσβύτεροι Περιπατητικοὶ φαίνονται μὲν καθʼ ἑαυτοὺς γενόμενοι χαρίεντες καὶ φιλολόγοι, τῶν δὲ Ἀριστοτέλους καὶ Θεοφράστου γραμμάτων οὔτε πολλοῖς οὔτε ἀκριβῶς ἐντετυχηκότες διὰ τὸ τὸν Νηλέως τοῦ Σκηψίου κλῆρον, ᾧ τὰ βιβλία κατέλιπε Θεόφραστος, εἰς ἀφιλοτίμους καὶ ἰδιώτας ἀνθρώπους περιγενέσθαι.

26.3Sulla Atina dolaylarında kalırken ayaklarına uyuşukluk ve ağırlık veren bir ağrı düştü; Strabon buna "gut başlangıcı" der. Bunun üzerine gemiyle Aidepsos'a gitti, sıcak sulardan yararlandı; rahatına düşkün bir hâlde günlerini Dionysos sanatçılarıyla geçirdi. Deniz kıyısında yürürken balıkçılar ona çok güzel balıklar getirdi. Hediyelere sevindi ve Halai'den geldiklerini öğrenince, "Halaililerden hâlâ sağ kalan var mı?" dedi.

26.3

Σύλλᾳ δὲ διατρίβοντι περὶ τὰς Ἀθήνας ἄλγημα ναρκῶδες μετὰ βάρους εἰς τοὺς πόδας ἐνέπεσεν, ὅ φησιν ὁ Στράβων ποδάγρας ψελλισμὸν εἶναι. διαπλεύσας οὖν εἰς Αἴδηψον ἐχρῆτο τοῖς θερμοῖς ὕδασι, ῥᾳθυμῶν ἅμα καὶ συνδιημερεύων τοῖς περὶ τὸν Διόνυσον τεχνίταις. περιπατοῦντος δὲ πρὸς τὴν θάλατταν ἁλιεῖς τινες ἰχθῦς αὐτῷ παγκάλους προσήνεγκαν. ἡσθεὶς δὲ τοῖς δώροις, καὶ πυθόμενος ὡς ἐξ Ἁλῶν εἶεν, ἔτι γὰρ ζῇ τις Ἁλαίων; ἔφη·

26.4Çünkü Orkhomenos savaşını kazanıp düşmanı kovalarken Boiotia'nın üç şehrini, Anthedon, Larymna ve Halai'yi yok etmişti. Adamlar korkudan dilleri tutulmuş hâlde kalınca gülümseyerek gidebileceklerini söyledi; yanlarında küçümsenmeyecek değerli şefaatçilerle gelmişlerdi. Halaililerin anlattığına göre, bundan cesaret bulup yeniden şehirlerinde toplandılar.

26.4

ἐτύγχανε γάρ, ὅτε τὴν πρὸς Ὀρχομενῷ μάχην νενικηκὼς ἐδίωκε τοὺς πολεμίους, ἅμα τρεῖς πόλεις τῆς Βοιωτίας, Ἀνθηδόνα, Λάρυμναν, Ἁλὰς ἀνῃρηκώς. τῶν δʼ ἀνθρώπων ὑπὸ δέους ἀφώνων γενομένων, διαμειδιάσας ἐκέλευσεν ἀπιέναι χαίροντας, ὡς οὐ μετὰ φαύλων οὐδὲ ἀξίων ὀλιγωρίας ἥκοντας παραιτητῶν. Ἁλαῖοι μὲν ἐκ τούτου λέγουσι θαρρήσαντες αὖθις εἰς τὴν πόλιν συνελθεῖν. # Bölüm 27

27.127. Bölüm

Sulla, Teselya ve Makedonya üzerinden deniz kıyısına indi, bin iki yüz gemiyle Dyrrakhion'dan Brundisium'a geçmek için hazırlandı. Yakınında Apollonia, onun yanında da Nymphaion vardır; burası yeşil bir vadi ve çayırlardan sürekli akan, dağınık ateş kaynakları fışkıran kutsal bir yerdir.

27.1

Σύλλας δὲ διὰ Θετταλίας καὶ Μακεδονίας καταβὰς ἐπὶ θάλατταν παρεσκευάζετο χιλίαις ναυσὶ καὶ διακοσίαις ἀπὸ Δυρραχίου διαβάλλειν εἰς Βρεντέσιον. ἡ δὲ Ἀπολλωνία πλησίον ἐστί, καὶ πρὸς αὕτη τὸ Νύμφαιον, ἱερὸς τόπος ἐκ χλοερᾶς νάπης καὶ λειμώνων ἀναδιδοὺς πυρὸς πηγὰς σποράδας ἐνδελεχῶς ῥέοντος.

27.2Söylendiğine göre burada, heykeltıraşların ve ressamların tasvir ettiği türden bir satir uyurken yakalanmış. Sulla'nın yanına getirilmiş, birçok tercüman aracılığıyla kim olduğu sorulmuş. Ama anlaşılır bir şey söylemeyip güçlükle, at kişnemesiyle teke melemesi karışımı sert bir ses çıkarmış; Sulla da dehşete kapılıp onu uzaklaştırmış.

27.2

ἐνταῦθά φασι κοιμώμενον ἁλῶναι σάτυρον, οἷον οἱ πλάσται καὶ γραφεῖς εἰκάζουσιν, ἀχθέντα δὲ ὡς Σύλλαν ἐρωτᾶσθαι διʼ ἑρμηνέων πολλῶν ὅστις εἴη· φθεγξαμένου δὲ μόλις οὐδὲν συνετῶς, ἀλλὰ τραχεῖάν τινα καὶ μάλιστα μεμιγμένην ἵππου τε χρεμετισμῷ καὶ τράγου μηκασμῷ φωνὴν ἀφέντος, ἐκπλαγέντα τὸν Σύλλαν ἀποδιοπομπήσασθαι.

27.3Askerleri karşıya geçirmek üzereyken, İtalya'ya ayak basınca her birinin kendi şehrine dağılmasından korkuyordu. Askerler kendiliğinden yanında kalacaklarına ve isteyerek İtalya'ya hiçbir kötülük yapmayacaklarına yemin ettiler. Sonra onun çok paraya ihtiyacı olduğunu görünce herkes gücü yettiğince katkıda bulunmak üzere para topladı. Sulla bu parayı kabul etmedi, ama onları övüp yüreklendirdi ve karşıya geçti. Kendi söylediğine göre karşısında dört yüz elli kohort komuta eden on beş düşman komutanı vardı; tanrı ise ona talihinin işaretlerini apaçık gösteriyordu.

27.3

μέλλοντος δὲ τοὺς στρατιώτας διαπεραιοῦν, καὶ δεδιότος μὴ τῆς Ἰταλίας ἐπιλαβόμενοι κατὰ πόλεις ἕκαστοι διαρρυῶσι, πρῶτον μὲν ὤμοσαν ἀφʼ αὑτῶν παραμενεῖν καὶ μηδὲν ἑκουσίως κακουργήσειν τὴν Ἰταλίαν, ἔπειτα χρημάτων δεόμενον πολλῶν ὁρῶντες, ἀπήρχοντο καὶ συνεισέφερον ὡς ἕκαστος εἶχεν εὐπορίας. οὐ μὴν ἐδέξατο τὴν ἀπαρχὴν ὁ Σύλλας, ἀλλʼ ἐπαινέσας καὶ παρορμήσας διέβαινεν, ὥς φησιν αὐτός, ἐπὶ πεντεκαίδεκα στρατηγοὺς πολεμίους πεντήκοντα καὶ τετρακοσίας σπείρας ἔχοντας, ἐκδηλότατα τοῦ θεοῦ τὰς εὐτυχίας προσημαίνοντος αὐτῷ.

27.4Tarentum yakınında karaya çıkar çıkmaz kestiği kurbanın karaciğer lobunda defne çelengi şekli ve bundan sarkan iki kurdele görüldü. Karşıya geçişten kısa süre önce Campania'da, Tifata Dağı yakınında, gündüz vakti iki büyük teke kavga ederken görülmüş; savaşan insanların başına gelen her şeyi yapıyor ve çekiyorlarmış. Bu bir hayaletmiş; yavaş yavaş yerden yükselip havada silik gölgeler gibi dağılmış, sonra kaybolmuş.

27.4

θύσαντος μὲν γὰρ εὐθέως ᾗ διέβη περὶ Τάραντα, δάφνης στεφάνου τύπον ἔχων ὁ λοβὸς ὤφθη, καὶ λημνίσκων δύο κατηρτημένων, μικρὸν δὲ πρὸ τῆς διαβάσεως ἐν Καμπανίᾳ περὶ τὸ Τίφατον ὄρος ἡμέρας ὤφθησαν δύο τράγοι μεγάλοι συμφερόμενοι καὶ πάντα δρῶντες καὶ πάσχοντες ἃ συμβαίνει μαχομένοις ἀνθρώποις. ἦν δὲ ἄρα φάσμα, καὶ κατὰ μικρὸν αἰρόμενον ἀπὸ γῆς διεσπείρετο πολλαχοῦ τοῦ ἀέρος εἰδώλοις ἀμαυροῖς ὅμοιον, εἶτα οὕτως ἠφανίσθη.

27.5Kısa süre sonra genç Marius ile konsül Norbanus büyük ordularla aynı yere saldırdı. Sulla ordusunu savaş düzenine sokmadan, birliklere ayırmadan, askerlerinin coşkusunun gücünden ve cesaretinin atılımından yararlanarak düşmanı bozguna uğrattı, yedi bin kişi öldürdü ve Norbanus'u Capua şehrine kapattı.

27.5

καὶ μετʼ οὐ πολὺν χρόνον ἐν τῷ τόπῳ τούτῳ Μαρίου τοῦ νέου καὶ Νορβανοῦ τοῦ ὑπάτου μεγάλας δυνάμεις ἐπαγαγόντων, ὁ Σύλλας οὔτε τάξιν ἀποδοὺς οὔτε λοχίσας τὸ οἰκεῖον στράτευμα, ῥώμῃ δὲ προθυμίας κοινῆς καὶ φορᾷ τόλμης ἀποχρησάμενος ἐτρέψατο τοὺς πολεμίους καὶ κατέκλεισεν εἰς Καπύην πόλιν τὸν Νορβανόν, ἑπτακισχιλίους ἀποκτείνας.

27.6Sulla, askerlerinin şehirlere dağılmamasının, birlikte kalıp kat kat kalabalık düşmanı küçümsemesinin sebebinin bu olduğunu söyler. Silvium'da, Pontius'un tanrının etkisi altındaki bir kölesi ona gelip Enyo'dan savaş üstünlüğü ve zafer müjdesi getirdiğini söylemiş; acele etmezse Capitolium'un yanacağını da bildirmiş. Bu, adamın önceden söylediği gün gerçekleşmiş. O gün, Quintilis ayının Nonae gününden bir önceki gündü; Quintilis'e bugün Iulius diyoruz.

27.6

τοῦτο αἴτιον αὐτῷ γενέσθαι φησὶ τοῦ μὴ διαλυθῆναι τοὺς στρατιώτας κατὰ πόλεις, ἀλλὰ συμμεῖναι καὶ καταφρονῆσαι τῶν ἐναντίων πολλαπλασίων ὄντων, ἐν δὲ Σιλβίῳ φησὶν οἰκέτην Ποντίου θεοφόρητον ἐντυχεῖν αὐτῷ λέγοντα παρὰ τῆς Ἐνυοῦς κράτος πολέμου καὶ νίκην ἀπαγγέλλειν εἰ δὲ μὴ σπεύσειεν, ἐμπεπρήσεσθαι τὸ Καπιτώλιον ὃ καὶ συμβῆναι τῆς ἡμέρας ἐκείνης ἧς ὁ ἄνθρωπος προηγόρευσεν ἦν δὲ αὕτη πρὸ μιᾶς νωνῶν Κυντιλίων, ἃς νῦν Ἰουλίας καλοῦμεν.

27.7Sulla'nın komutanlarından Marcus Lucullus, Fidentia yakınında on altı kohortla düşmanın elli kohortuna karşı dizildiğinde askerlerinin gayretine güveniyordu, ama çoğu silahsız olduğundan çekiniyordu. O bunu düşünüp kararsız kalırken yakındaki çayırlık ovadan esen hafif bir rüzgâr pek çok çiçek getirip orduya serpti. Çiçekler kendiliğinden kalkanlara ve miğferlere konup kalıyordu; öyle ki düşmana çelenk takmış gibi görünüyorlardı.

27.7

ἔτι δὲ Μάρκος Λεύκολλος, εἷς τῶν ὑπὸ Σύλλᾳ στρατηγούντων, περὶ Φιδεντίαν ἑκκαίδεκα σπείραις πρὸς πεντήκοντα τῶν πολεμίων ἀντιταχθεὶς τῇ μὲν προθυμίᾳ τῶν στρατιωτῶν ἐπίστευεν, ἀνόπλους δὲ τοὺς πολλοὺς ἔχων ὤκνει. βουλευομένου δὲ αὐτοῦ καὶ διαμέλλοντος, ἀπὸ τοῦ πλησίον πεδίου λειμῶνα ἔχοντος αὔρα φέρουσα μαλακὴ πολλὰ τῶν ἀνθέων ἐπέβαλε τῇ στρατιᾷ καὶ κατέσπειρεν, αὐτομάτως ἐπιμένοντα καὶ περιπίπτοντα τοῖς θυρεοῖς καὶ τοῖς κράνεσιν αὑτῶν, ὥστε φαίνεσθαι τοῖς πολεμίοις ἐστεφανωμένους.

27.8Bundan cesaret bulan askerler saldırdı, zafer kazandı, on sekiz bin kişi öldürdü ve ordugâhı ele geçirdi. Bu Lucullus, sonradan Mithridates'i ve Tigranes'i yenecek olan Lucullus'un kardeşiydi.

27.8

γενόμενοι δὲ ὑπὸ τούτου προθυμότεροι συνέβαλον καὶ νικήσαντες ὀκτακισχιλίους ἐπὶ μυρίοις ἀπέκτειναν καὶ τὸ στρατόπεδον εἷλον. οὗτος ὁ Λεύκολλος ἀδελφὸς ἦν Λευκόλλου τοῦ Μιθριδάτην ὕστερον καὶ Τιγράνην καταπολεμήσαντος. # Bölüm 28

28.128. Bölüm

Sulla, düşmanın hâlâ çok sayıda ordugâh ve büyük kuvvetlerle çevresini sardığını görüyor, onlara hem güçle hem hileyle yaklaşıyordu. Konsüllerden Scipio'yu barış görüşmelerine çağırdı.

28.1

ὁ δὲ Σύλλας ἔτι πολλοῖς στρατοπέδοις καὶ μεγάλαις δυνάμεσι περικεχυμένους αὐτῷ τοὺς πολεμίους ὁρῶν πανταχόθεν ἥπτετο δυνάμει καὶ διʼ ἀπάτης, προκαλούμενος εἰς διαλύσεις τὸν ἕτερον τῶν ὑπάτων Σκηπίωνα.

28.2Scipio kabul edince birçok toplantı ve görüşme yapıldı. Sulla sürekli bahane üretip işi yokuşa sürüyor, bir yandan da Scipio'nun askerlerini kendi askerleriyle baştan çıkarıyordu; askerleri de komutanları gibi her türlü hile ve aldatmacada ustaydı. Düşman hendeğine girip onlara karışıyor, kimini hemen parayla, kimini vaatlerle, kimini yaltaklanıp ikna ederek kendi tarafına çekiyorlardı.

28.2

δεξαμένου δʼ ἐκείνου σύλλογοι μὲν ἐγίνοντο καὶ κοινολογίαι πλείονες, ἀεὶ δέ τινα παραγωγὴν καὶ πρόφασιν ἐμβάλλων ὁ Σύλλας διέφθειρε τοὺς περὶ Σκηπίωνα τοῖς ἑαυτοῦ στρατιώταις, ἠσκημένοις πρὸς ἀπάτην καὶ γοητείαν ἅπασαν ὥσπερ αὐτὸς ὁ ἡγεμών. εἰσιόντες γὰρ εἰς τὸν χάρακα τῶν πολεμίων καὶ ἀναμιγνυμένοι τοὺς μὲν εὐθὺς ἀργυρίῳ, τοὺς δὲ ὑποσχέσεσι, τοὺς δὲ κολακεύ οντες καὶ ἀναπείθοντες προσήγοντο.

28.3Sonunda Sulla yirmi kohortla yaklaşınca askerleri Scipio'nun askerlerini selamladı, onlar da karşılık verip yanlarına geçti. Scipio çadırında yapayalnız yakalandı ve salıverildi. Sulla, evcil kuşlar gibi yirmi kohortuyla düşmanın kırk kohortunu avlayıp hepsini ordugâhına götürdü. Söylendiğine göre Carbo o zaman, Sulla'nın ruhunda oturan bir tilki ve bir aslanla savaştığını, ama tilkinin onu daha çok üzdüğünü söylemiş.

28.3

τέλος δὲ τοῦ Σύλλα μετὰ σπειρῶν εἴκοσι προσελθόντος ἐγγὺς οἱ μὲν ἠσπάσαντο τοὺς τοῦ Σκηπίωνος, οἱ δὲ ἀντασπασάμενοι προσεχώρησαν ὁ δὲ Σκηπίων ἔρημος ἐν τῇ σκηνῇ ληφθεὶς ἠφείθη, Σύλλας δὲ ταῖς εἴκοσι σπείραις ὥσπερ ἠθάσιν ὄρνισι τεσσαράκοντα τὰς τῶν πολεμίων παλεύσας ἀπήγαγεν εἰς τὸ στρατόπεδον ἅπαντας, ὅτε καὶ Κάρβωνά φασιν εἰπεῖν ὡς ἀλώπεκι καὶ λέοντι πολεμῶν ἐν τῇ Σύλλα ψυχῇ κατοικοῦσιν ὑπὸ τῆς ἀλώπεκος ἀνιῷτο μᾶλλον.

28.4Bundan sonra Signia yakınında Marius, seksen beş kohortla Sulla'ya savaş çağrısı yaptı. Sulla da o gün savaşmaya çok istekliydi; çünkü uykusunda şöyle bir rüya görmüştü: çoktan ölmüş ihtiyar Marius, oğlu Marius'a ertesi günden sakınmasını, çünkü ona büyük bir felaket getireceğini söylüyordu. Sulla bu yüzden savaşmaya istekliydi ve uzakta ordugâh kurmuş olan Dolabella'yı çağırdı.

28.4

ἐκ τούτου περὶ Σίγνιον Μάριος ὀγδοήκοντα καὶ πέντε σπείρας ἔχων προὐκαλεῖτο Σύλλαν. ὁ δὲ καὶ πάνυ πρόθυμος ἦν διαγωνίσασθαι κατʼ ἐκείνην τὴν ἡμέραν ἐτύγχανε γὰρ ὄψιν ἑωρακὼς τοιάνδε κατὰ τοὺς ὕπνους. ἐδόκει τὸν γέροντα Μάριον τεθνηκότα πάλαι τῷ παιδὶ Μαρίῳ παραινεῖν φυλάξασθαι τὴν ἐπιοῦσαν ἡμέραν ὡς μεγάλην αὐτῷ δυστυχίαν φέρουσαν. διὰ τοῦτο μὲν δὴ πρόθυμος ὁ Σύλλας ἦν μάχεσθαι, καὶ μετεπέμπετο τὸν Δολοβέλλαν ἄπωθεν στρατοπε δεύοντα.

28.5Düşman yolları tutmuş, kapatmıştı; Sulla'nın askerleri çarpışarak yol açmaya çalışıyor, yoruluyordu. İşlerle birlikte bastıran şiddetli yağmur da onları daha çok yıprattı. Bunun üzerine taksiyarkhoslar Sulla'ya gelip savaşı ertelemesini istediler; yorgunluktan yere serilmiş, kalkanlarını yere dayayıp dinlenen askerleri gösteriyorlardı.

28.5

τῶν δὲ πολεμίων ἐφισταμένων ταῖς ὁδοῖς καὶ ἀποφραττόντων οἱ τοῦ Σύλλα προσμαχόμενοι καὶ ὁδοποιοῦντες ἔκαμνον καὶ πολὺς ὄμβρος ἅμα τοῖς ἔργοις ἐπιγενόμενος μᾶλλον ἐκάκωσεν αὐτούς, ὅθεν οἱ ταξίαρχοι προσιόντες τῷ Σύλλᾳ ἐδέοντο τὴν μάχην ἀναβαλέσθαι, δεικνύντες ἅμα τοὺς στρατιώτας ἐρριμμένους ὑπὸ κόπου καὶ προσαναπαυομένους χαμᾶζε τοῖς θυρεοῖς κεκλιμένοις.

28.6Sulla istemeyerek kabul edip ordugâh kurma emri verdi. Askerler siperlik dikip ordugâhın önüne hendek kazmaya başladığı sırada Marius büyük bir gururla atının önünde ilerleyerek geldi; düzensiz ve karmakarışık bir hâlde olan askerleri dağıtmayı umuyordu. O anda daimōn, Sulla'nın rüyasındaki sesi gerçekleştirdi. Çünkü askerler öfkelendi, işlerini bıraktı; mızraklarını hendeğin kenarına saplayıp kılıçlarını çekti ve bağrışarak düşmanla göğüs göğüse çarpışmaya girdi.

28.6

ἐπεὶ δὲ συνεχώρησεν ἄκων καὶ πρόσταγμα καταζεύξεως ἔδωκεν, ἀρχομένων αὐτῶν τὸν χάρακα βάλλειν καὶ τάφρον ὀρύσσειν πρὸ τῆς στρατοπεδείας, ἐπήλαυνε σοβαρῶς ὁ Μάριος προϊππεύων ὡς ἀτάκτους καὶ τεθορυβημένους διασκεδάσων. ἐνταῦθα τῷ Σύλλᾳ τὴν κατὰ τοὺς ὕπνους φωνὴν ὁ δαίμων συνετέλει. ὀργὴ γὰρ αὐτοῦ τοῖς στρατιώταις παρέστη, καὶ παυσάμενοι τῶν ἔργων τοὺς μὲν ὑσσοὺς κατέπηξαν ἐπὶ τῇ τάφρῳ, σπασάμενοι δὲ τὰ ξίφη καὶ συναλαλάξαντες ἐν χερσὶν ἦσαν τῶν πολεμίων.

28.7Düşman uzun süre dayanamadı; bozulunca büyük bir katliam oldu. Marius, Praeneste'ye kaçtı, ama kapıları kapalı buldu. Yukarıdan bir ip sarkıtıldı; ipi beline dolayarak surun tepesine çekildi. Bazılarına göre, ki Fenestella da bunlardandır, Marius savaşı fark bile etmemiş; uykusuzluk ve yorgunluktan bir gölgede yere uzanmış, savaş işareti verildiğinde uykuya dalmış, bozgun başlayınca da güçlükle uyanmış.

28.7

οἱ δὲ οὐ πολὺν ὑπέστησαν χρόνον, ἀλλὰ γίνεται πολὺς φόνος αὐτῶν τραπέντων. Μάριος δὲ φεύγων εἰς Πραινεστὸν ἤδη τὰς πύλας εὗρε κεκλειμένας· καλωδίου δὲ ἄνωθεν ἀφεθέντος ἐνζώσας ἑαυτὸν ἀνελήφθη πρὸς τὸ τεῖχος, ἔνιοι δέ φασιν, ὧν καὶ Φαινεστέλλας ἐστίν, οὐδὲ αἰσθέσθαι τῆς μάχης τὸν Μάριον, ἀλλʼ ἐξ ἀγρυπνιῶν καὶ κόπων ὑπὸ σκιᾷ τινι χαμαὶ κατακλινέντα τοῦ συνθήματος δοθέντος ἐνδοῦναι πρὸς ὕπνον, εἶτα μόλις ἐξεγείρεσθαι τῆς φυγῆς γενομένης.

28.8Sulla bu savaşta yalnızca yirmi üç adam kaybettiğini, düşmandan yirmi bin kişi öldürdüğünü, sekiz bin kişiyi de sağ yakaladığını söyler. Öteki işleri de komutanları Pompeius, Crassus, Metellus ve Servilius sayesinde benzer biçimde talihli gidiyordu. Bunlar hiç ya da pek az kayıpla düşmanın büyük kuvvetlerini ezdi; öyle ki karşı tarafın başlıca direği olan Carbo geceleyin ordusundan kaçıp Libya'ya gitti.

28.8

ἐν ταύτῃ τῇ μάχῃ Σύλλας φησὶν εἰκοσιτρεῖς μόνους ἀποβαλεῖν, ἀποκτεῖναι δὲ τῶν πολεμίων δισμυρίους καὶ λαβεῖν ζῶντας ὀκτακισχιλίους. καὶ τἆλλα δὲ ὁμοίως εὐτυχεῖτο διὰ τῶν στρατηγῶν, Πομπηΐου, Κράσσου, Μετέλλου, Σερουϊλίου. οὐδὲν γὰρ ἢ μικρὰ προσκρούσαντες οὗτοι μεγάλας συνέτριψαν δυνάμεις τῶν πολεμίων, ὥστε τὸν μάλιστα τὴν ἐναντίαν στάσιν συνέχοντα Κάρβωνα νύκτωρ ἀποδράντα τὴν ἑαυτοῦ στρατιὰν εἰς Λιβύην ἐκπλεῦσαι. # Bölüm 29

29.129. Bölüm

Ama son savaşta Samnit Telesinus, yorgun güreşçinin karşısına çıkan dinç bir rakip gibi geldi ve Sulla'yı Roma'nın kapıları önünde az kalsın devirip yere seriyordu. Lucanialı Lamponius ile birlikte büyük bir kuvvet toplamış, Marius'u kuşatmadan kurtarmak için Praeneste üzerine acele ediyordu.

29.1

τὸν μέντοι τελευταῖον ἀγῶνα καθάπερ ἔφεδρος ἀθλητῇ καταπόνῳ προσενεχθεὶς ὁ Σαυνίτης Τελεσῖνος ἐγγὺς ἦλθε τοῦ σφῆλαι καὶ καταβαλεῖν ἐπὶ θύραις τῆς Ῥώμης. ἔσπευδε μὲν γὰρ ἅμα Λαμπωνίῳ τῷ Λευκανῷ χεῖρα πολλὴν ἀθροίσας ἐπὶ Πραινεστὸν ὡς ἐξαρπασόμενος τῆς πολιορκίας τὸν Μάριον·

29.2Sulla'nın önden, Pompeius'un arkadan üzerine koştuğunu öğrenince, ileri de geri de gidemeyen bu savaşçı ve büyük çarpışmalarda deneyimli adam, geceleyin kalkıp bütün ordusuyla doğrudan Roma'nın üzerine yürüdü. Korumasız şehre az kalsın dalıyordu. Collina Kapısı'na on stadion mesafede konakladı; bunca büyük komutanı atlattığı için gururlanıyor, umutlarla şişiyordu.

29.2

ἐπεὶ δὲ ᾔσθετο Σύλλαν μὲν κατὰ στόμα, Πομπήϊον δὲ κατʼ οὐρὰν βοηδρομοῦντας ἐπʼ αὐτόν, εἰργόμενος τοῦ πρόσω καὶ ὀπίσω πολεμιστὴς ἀνὴρ καὶ μεγάλων ἀγώνων ἔμπειρος ἄρας νυκτὸς ἐπʼ αὐτὴν ἐχώρει παντὶ τῷ στρατοπίδῳ τὴν Ῥώμην. καὶ μικροῦ μὲν ἐδέησεν ἐμπεσεῖν εἰς ἀφύλακτον ἀποσχὼν δὲ τῆς Κολλίνης πύλης δέκα σταδίους ἐπηυλίσατο τῇ πόλει, μεγαλοφρονῶν καὶ ταῖς ἐλπίσιν ἐπηρμένος ὡς τοσούτους ἡγεμόνας καὶ τηλικούτους κατεστρατηγηκώς.

29.3Gün doğarken en seçkin gençler üzerine at sürdü; başka birçok kişiyle birlikte soylu ve iyi bir adam olan Appius Claudius'u da öldürdü. Şehirde beklendiği gibi kargaşa çıktı, kadınların çığlıkları yükseldi, insanlar şehir düşmüş gibi koşuşuyordu. İlk görünen, Sulla'nın yanından yedi yüz atlıyla dörtnala gelen Balbus oldu. Atların terlerinin soğumasına yetecek kadar durdu, yeniden gem vurdurup hızla düşmana saldırdı.

29.3

ἅμα δʼ ἡμέρᾳ τῶν λαμπροτάτων νέων ἐξιππασαμένων ἐπʼ αὐτὸν ἄλλους τε πολλοὺς καὶ Κλαύδιον Ἄππιον, εὐγενῆ καὶ ἀγαθὸν ἄνδρα, κατέβαλε, θορύβου δʼ, οἷον εἰκός, ὄντος ἐν τῇ πόλει καὶ βοῆς γυναικείας καὶ διαδρομῶν ὡς ἁλισκομένων κατὰ κράτος, πρῶτος ὤφθη Βάλβος ἀπὸ Σύλλα προσελαύνων ἀνὰ κράτος ἱππεῦσιν ἑπτακοσίοις. διαλιπὼν δὲ ὅσον ἀναψῦξαι τὸν ἱδρῶτα τῶν ἵππων, εἴτʼ αὖθις ἐγχαλινώσας διὰ ταχέων ἐξήπτετο τῶν πολεμίων.

29.4Bu sırada Sulla da göründü. Öncü birliklerine hemen yemek yemelerini buyurup onları savaş düzenine soktu. Dolabella ile Torquatus, durmasını ve yorgun askerlerle son bir tehlikeye atılmamasını yalvardılar; çünkü karşılarında Carbo ve Marius değil, Roma'nın en büyük düşmanı ve en savaşçı halkları olan Samnitler ve Lucanialılar vardı. Sulla onları bir kenara itip saldırı işareti olarak borazanların çalınmasını buyurdu. Gün artık bitiyor, saat onuncu saate geliyordu.

29.4

ἐν τούτῳ δὲ καὶ Σύλλας ἐφαίνετο· καὶ τοὺς πρώτους εὐθὺς ἀριστᾶν κελεύων εἰς τάξιν καθίστη. πολλὰ δὲ Δολοβέλλα καὶ Τουρκουάτου δεομένων ἐπισχεῖν καὶ μὴ κατακόπους ἔχοντα τοὺς ἄνδρας ἀποκινδυνεῦσαι περὶ τῶν ἐσχάτων οὐ γὰρ Κάρβωνα καὶ Μάριον, ἀλλὰ Σαυνίτας καὶ Λευκανούς, τὰ ἔχθιστα τῇ Ῥώμῃ καὶ τὰ πολεμικώτατα φῦλα, συμφέρεσθαι, παρωσάμενος αὐτοὺς ἐκέλευσε σημαίνειν τὰς σάλπιγγας ἀρχὴν ἐφόδου, σχεδὸν εἰς ὥραν δεκάτην ἤδη τῆς ἡμέρας καταστρεφούσης.

29.5Eşi görülmemiş bir çarpışma oldu. Crassus'un bulunduğu sağ kanat parlak bir zafer kazandı. Sol kanat ise zor durumdaydı ve Sulla yardıma koştu. Coşkulu ve son derece hızlı beyaz bir ata biniyordu; düşmandan ikisi onu bundan tanıyıp mızraklarını atmak için hazırlandı. Sulla bunu fark etmemişti; ama seyisi atı kamçılayınca at öne fırladı ve mızrakların ucu atın kuyruğunun yakınında yere saplandı.

29.5

γενομένου δὲ ἀγῶνος, οἷος οὐχ ἕτερος, τὸ μὲν δεξιόν, ἐν ᾧ Κράσσος ἐτέτακτο, λαμπρῶς ἐνίκα, τῷ δὲ εὐωνύμῳ πονοῦντι καὶ κακῶς ἔχοντι Σύλλας παρεβοήθει, λευκὸν ἵππον ἔχων θυμοειδῆ καὶ ποδωκέστατον ἀφʼ οὗ γνωρίσαντες αὐτὸν δύο τῶν πολεμίων διετείνοντο τὰς λόγχας ὡς ἀφʼ; σοντες. αὐτὸς μὲν οὖν οὐ προενόησε, τοῦ δʼ ἱπποκόμου μαστίξαντος τὸν ἵππον ἔφθη παρενεχθεὶς τοσοῦτον ὅσον περὶ τὴν οὐρὰν τοῦ ἵππου τὰς αἰχμὰς συμπεσούσας εἰς τὴν γῆν παγῆναι.

29.6Söylendiğine göre Delphoi'den aldığı küçük bir altın Apollon heykeli vardı, savaşlarda onu hep koynunda taşırdı. O zaman da heykeli öpüp şöyle demiş: "Ey Pythia Apollonu, talihli Sulla Cornelius'u bunca savaşta yükselttin, parlak ve büyük yaptın; şimdi vatanının kapılarına getirip burada mı yere çalacaksın, kendi vatandaşlarıyla birlikte utanç içinde yok olsun diye?"

29.6

λέγεται δὲ ἔχων τι χρυσοῦν Ἀπόλλωνος ἀγαλμάτιον ἐκ Δελφῶν ἀεὶ μὲν αὐτὸ κατὰ τὰς μάχας περιφέρειν ἐν τῷ κόλπῳ, ἀλλὰ καὶ τότε τοῦτο καταφιλεῖν οὕτω δὴ λέγων· ὦ Πύθιε Ἄπολλον, τὸν εὐτυχῆ Σύλλαν Κορνήλιον ἐν τοσούτοις ἀγῶσιν ἄρας λαμπρὸν καὶ μέγαν ἐνταῦθα ῥίψεις ἐπὶ θύραις τῆς πατρίδος ἀγαγών, αἴσχιστα τοῖς ἑαυτοῦ συναπολούμενον πολίταις;

29.7Sulla'nın bu şekilde tanrılara yakararak kimi askerlere yalvardığı, kimilerini tehdit ettiği, kimilerini de yakalayıp tuttuğu anlatılır. Sonunda sol kanat dağıldı; kaçanların arasına karışıp ordugâhına sığındı. Pek çok arkadaşını ve tanıdığını yitirmişti. Şehirden seyretmek için çıkanların çoğu da öldü ve ayaklar altında kaldı.

29.7

τοιαῦτά φασι τὸν Σύλλαν θεοκλυτοῦντα τοὺς μὲν ἀντιβολεῖν, τοῖς δὲ ἀπειλεῖν, τῶν δὲ ἐπιλαμβάνεσθαι· τέλος δὲ τοῦ εὐωνύμου συντριβέντος ἀναμιχθέντα τοῖς φεύγουσιν εἰς τὸ στρατόπεδον καταφυγεῖν, πολλοὺς ἀποβαλόντα τῶν ἑταίρων καὶ γνωρίμων, οὐκ ὀλίγοι δὲ καὶ τῶν ἐκ τῆς πόλεως ἐπὶ θέαν προελθόντες ἀπώλοντο καὶ κατεπατήθησαν,

29.8Roma'nın işinin bittiği sanılıyordu; Marius'un kuşatması bile az kalsın kalkacaktı. Çünkü bozgundan kaçanların çoğu oraya vardı, kuşatmanın başındaki Lucretius Ofella'ya Sulla'nın öldüğünü, Roma'nın düşman eline geçtiğini söyleyerek hemen çekilmesini istediler.

29.8

ὥστε τὴν μὲν πόλιν οἴεσθαι διαπεπρᾶχθαι, παρʼ ὀλίγον δὲ καὶ τὴν Μαρίου πολιορκίαν λυθῆναι, πολλῶν ἐκ τῆς τροπῆς ὠσαμένων ἐκεῖ καὶ τὸν ἐπὶ τῇ πολιορκίᾳ τεταγμένον Ὀφέλλαν Λουκρήτιον ἀναζευγνύναι κατὰ τάχος κελευόντων, ὡς ἀπολωλότος τοῦ Σύλλα καὶ τῆς Ῥώμης ἐχομένης ὑπὸ τῶν πολεμίων. # Bölüm 30

30.130. Bölüm

Gecenin geç saatlerinde Crassus'tan adamlar Sulla'nın ordugâhına geldi; kendisi ve askerleri için yemek istiyorlardı. Çünkü Crassus düşmanı yenmiş, Antemna'ya kadar kovalamış ve orada ordugâh kurmuştu. Sulla bunu ve düşmanın çoğunun yok edildiğini öğrenince gün doğarken Antemna'ya vardı. Üç bin kişi ona elçi gönderdi; öbür düşmanlara bir zarar verip yanına gelirlerse canlarını bağışlayacağına söz verdi.

30.1

ἤδη δὲ νυκτὸς οὔσης βαθείας ἧκον εἰς τὸ τοῦ Σύλλα στρατόπεδον παρὰ τοῦ Κράσσου δεῖπνον αὐτῷ καὶ τοῖς στρατιώταις μετιόντες· ὡς γὰρ ἐνίκησε τοὺς πολεμίους, εἰς Ἄντεμναν καταδιώξαντες ἐκεῖ κατεστρατοπέδευσαν. ταῦτʼ οὖν πυθόμενος ὁ Σύλλας, καὶ ὅτι τῶν πολεμίων οἱ πλεῖστοι διολώλασιν, ἧκεν εἰς Ἄντεμναν ἅμʼ ἡμέρᾳ, καὶ τρισχιλίων ἐπικηρυκευσαμένων πρὸς αὐτὸν ὑπέσχετο δώσειν τὴν ἀσφάλειαν, εἰ κακόν τι τοὺς ἄλλους ἐργασάμενοι πολεμίους ἔλθοιεν πρὸς αὐτόν.

30.2Onlar buna inanıp ötekilere saldırdı ve birçoğu birbirini kılıçtan geçirdi. Ama Sulla, sağ kalan bu adamları ve ötekileri, altı bin kadar kişiyi Sirk'in yanında topladı ve senatoyu Enyo tapınağında toplantıya çağırdı. Kendisi konuşmaya başladığı anda görevlendirilenler altı bin kişiyi kesmeye başladı.

30.2

οἱ δὲ πιστεύσαντες ἐπέθεντο τοῖς λοιποῖς, καὶ πολλοὶ κατεκόπησαν ὑπʼ ἀλλήλων. οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ τούτους καὶ τῶν ἄλλων τοὺς περιγενομένους εἰς ἑξακισχιλίους ἀθροίσας παρὰ τὸν ἱππόδρομον, ἐκάλει τὴν σύγκλητον εἰς τὸ τῆς Ἐνυοῦς ἱερόν. ἅμα δʼ αὐτός τε λέγειν ἐνήρχετο καὶ κατέκοπτον οἱ τεταγμένοι τοὺς ἑξακισχιλίους.

30.3Dar bir alanda bunca insan boğazlanırken beklendiği gibi çığlıklar yükseliyor, senatörler dehşete kapılıyordu. Sulla ise hiç sarsılmayan sakin bir yüzle, hangi konuda konuşuyorsa onu sürdürerek, onlara kendi sözlerine dikkat etmelerini, dışarıda olanlarla ilgilenmemelerini söyledi: kötü adamlardan bazıları onun emriyle cezalandırılıyordu.

30.3

κραυγῆς δέ, ὡς εἰκός, ἐν χωρίῳ μικρῷ τοσούτων σφαττομένων φερομένης καὶ τῶν συγκλητικῶν ἐκπλαγέντων, ὥσπερ ἐτύγχανε λέγων ἀτρέπτῳ καὶ καθεστηκότι τῷ προσώπῳ προσέχειν ἐκέλευσεν αὐτοὺς τῷ λόγῳ, τὰ δʼ ἔξω γινόμενα μὴ πολυπραγμονεῖν νουθετεῖσθαι γὰρ αὐτοῦ κελεύσαντος ἐνίους τῶν πονηρῶν.

30.4Bu, Romalıların en yavaş anlayanına bile, işin bir tiranlıktan kurtuluş değil, tiranlık değişikliği olduğunu gösterdi. Marius baştan beri sertti; iktidarla tabiatı değişmedi, yalnız şiddetlendi. Sulla ise talihinin ilk zamanlarında ölçülü ve vatandaşça davrandı, aristokratlardan yana ve halka yararlı bir önder olacağı izlenimini verdi.

30.4

τοῦτο καὶ τῷ βραδυτάτῳ Ῥωμαίων νοῆσαι παρέστησεν ὡς ἀλλαγὴ τὸ χρῆμα τυραννίδος, οὐκ ἀπαλλαγὴ γέγονε. Μάριος μὲν οὖν ἀπʼ ἀρχῆς χαλεπὸς ὢν ἐπέτεινεν, οὐ μετέβαλε τῇ ἐξουσίᾳ τὴν φύσιν Σύλλας δὲ μετρίως τὰ πρῶτα καὶ πολιτικῶς ὁμιλήσας τῇ τύχῃ καὶ δόξαν ἀριστοκρατικοῦ καὶ δημωφελοῦς ἡγεμόνος παρασχών,

30.5Üstelik gençliğinden beri şakaya düşkündü, acımaya yatkındı, kolayca gözyaşı dökerdi. Bu yüzden, büyük iktidarların huyları eski hâlinde bırakmadığı, insanı dengesiz, kibirli ve acımasız yaptığı yolundaki suçlamaya haklı olarak sebep oldu. Bu, talihin sebep olduğu bir hareket ve tabiat değişikliği mi, yoksa önceden var olan kötülüğün iktidarla ortaya çıkması mı, bunu ayırt etmek başka bir araştırmanın işidir.

30.5

ἔτι δὲ καὶ φιλόγελως ἐκ νέου γενόμενος καὶ πρὸς οἶκτον ὑγρός, ὥστε ῥᾳδίως ἐπιδακρύειν, εἰκότως προσετρίψατο ταῖς μεγάλαις ἐξουσίαις διαβολὴν ὡς τὰ ἤθη μένειν οὐκ ἐώσαις ἐπὶ τῶν ἐξ ἀρχῆς τρόπων, ἀλλʼ ἔμπληκτα καὶ χαῦνα καὶ ἀπάνθρωπα ποιούσαις. τοῦτο μὲν οὖν εἴτε κίνησίς ἐστι καὶ μεταβολὴ φύσεως ὑπὸ τύχης, εἴτε μᾶλλον ὑποκειμένης ἀποκάλυψις ἐν ἐξουσίᾳ κακίας, ἑτέρα τις ἂν διορίσειε πραγματεία. # Bölüm 31

31.131. Bölüm

Sulla kan dökmeye başladı, şehri sayısı da sınırı da olmayan cinayetlerle doldurdu. Sulla'yla hiçbir ilişkisi olmayan pek çok kişi de özel düşmanlıklar yüzünden öldürülüyor, Sulla yanındakilerin gönlünü hoş etmek için buna izin veriyordu. Bu sırada gençlerden Caius Metellus, senatoda Sulla'ya bu kötülüklerin sonunun ne olacağını, hangi noktaya varınca olanların durmasını beklemek gerektiğini sormaya cesaret etti.

31.1

τοῦ δὲ Σύλλα πρὸς τὸ σφάττειν τραπομένου καὶ φόνων οὔτε ἀριθμὸν οὔτε ὅρον ἐχόντων ἐμπιπλάντος τὴν πόλιν, ἀναιρουμένων πολλῶν καὶ κατʼ ἰδίας ἔχθρας, οἷς οὐδὲν ἦν πρᾶγμα πρὸς Σύλλαν, ἐφιέντος αὐτοῦ καὶ χαριζομένου τοῖς περὶ αὐτόν, ἐτόλμησε τῶν νέων εἷς, Γάϊος Μέτελλος, ἐν τῇ συγκλήτῳ τοῦ Σύλλα πυθέσθαι τί πέρας ἔσται τῶν κακῶν, καὶ ποῖ προελθόντος αὐτοῦ δεῖ πεπαῦσθαι τὰ γινόμενα προσδοκᾶν.

31.2"Senden, öldürmeye karar verdiklerini cezadan kurtarmanı değil, kurtarmaya karar verdiklerini kuşkudan kurtarmanı istiyoruz," dedi. Sulla, kimi bağışlayacağını henüz bilmediğini söyleyince Metellus sözünü keserek, "Öyleyse cezalandıracaklarını bildir," dedi. Sulla da bunu yapacağını söyledi.

31.2

παραιτούμεθα γάρ, εἶπεν, οὐχ οὓς σὺ ἔγνωκας ἀναιρεῖν τῆς τιμωρίας, ἀλλὰ τῆς ἀμφιβολίας οὓς ἔγνωκας σώζειν. ἀποκριναμένου δὲ τοῦ Σύλλα μηδέπω γινώσκειν οὓς ἀφίησιν, ὑπολαβὼν ὁ Μέτελλος, οὐκοῦν, ἔφη, δήλωσον οὓς μέλλεις κολάζειν. καὶ ὁ Σύλλας ἔφη τοῦτο ποιήσειν.

31.3Bazıları bu son sözü Metellus'un değil, Sulla'nın yaltakçılarından Fufidius'un söylediğini anlatır. Sulla hiçbir yetkiliye danışmadan hemen seksen kişinin adını listeye yazdırdı. Herkes öfkelenince, bir gün ara verip iki yüz yirmi kişiyi daha yazdırdı, üçüncü gün de aynı sayıda kişiyi.

31.3

ἔνιοι δὲ οὐ τὸν Μέτελλον, ἀλλὰ Φουφίδιόν τινα τῶν πρὸς χάριν ὁμιλούντων τῷ Σύλλᾳ τὸ τελευταῖον εἰπεῖν λέγουσιν. ὁ δʼ οὖν Σύλλας εὐθὺς ὀγδοήκοντα προέγραψεν, οὐδενὶ τῶν ἐν τέλει κοινωσάμενος. ἀγανακτούντων δὲ πάντων, μίαν ἡμέραν διαλιπὼν ἄλλους προέγραψεν εἴκοσι καὶ διακοσίους, εἶτα τρίτῃ πάλιν οὐκ ἐλάττους.

31.4Bu konuda halka hitap ederken, aklına gelenleri yazdırdığını, şimdi unuttuklarını da ileride yazdıracağını söyledi. Listedeki bir adamı evine alıp kurtaran herkese, kardeş, oğul, anne baba da olsa, insanlığının bedeli olarak ölüm cezası koydu; öldürene ise köle efendisini, oğul babasını da öldürse cinayetin ödülü olarak iki talanton verdi. En adaletsiz görülen şey ise listedekilerin oğullarını ve torunlarını da vatandaşlık haklarından yoksun bırakması ve hepsinin mallarına el koymasıydı.

31.4

ἐπὶ δὲ τούτοις δημηγορῶν εἶπεν ὅσους μεμνημένος τυγχάνοι προγράφειν, τοὺς δὲ νῦν διαλανθάνοντας αὖθις προγράψειν. προέγραψε δὲ τῷ μὲν ὑποδεξαμένῳ καὶ διασώσαντι τὸν προγεγραμμένον, ζημίαν τῆς φιλανθρωπίας ὁρίζων θάνατον, οὐκ ἀδελφόν, οὐχ υἱόν, οὐ γονεῖς ὑπεξελόμενος, τῷ δὲ ἀποκτείναντι γέρας δύο τάλαντα τῆς ἀνδροφονίας, κἂν δοῦλος δεσπότην κἂν πατέρα υἱὸς ἀνέλῃ. ὃ δὲ πάντων ἀδικώτατον ἔδοξε, τῶν γὰρ προγεγραμμένων ἠτίμωσε καὶ υἱοὺς καὶ υἱωνούς, καὶ τὰ χρήματα πάντων ἐδήμευσε.

31.5Listeler yalnız Roma'da değil, İtalya'nın bütün şehirlerinde asılıyordu. Tanrı tapınağı da, misafir ocağı da, baba evi de cinayetlerden kurtulamadı; kocalar karılarının yanında, çocuklar annelerinin kucağında boğazlandı. Öfke ve düşmanlık yüzünden ölenler, para için boğazlananların yanında hiç kalırdı. Cellâtlar bile şöyle derdi: "Bunu büyük evi, şunu bahçesi, ötekini de sıcak suları öldürdü."

31.5

προεγράφοντο δὲ οὐκ ἐν Ῥώμῃ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐν πάσῃ πόλει τῆς Ἰταλίας· καὶ φονευομένων οὔτε ναὸς ἦν καθαρὸς θεοῦ οὔτε ἑστία ξένιος οὔτε οἶκος πατρῷος, ἀλλὰ καὶ παρὰ γυναιξὶ γαμεταῖς ἄνδρες ἐσφάττοντο καὶ παρὰ μητράσι παῖδες. ἦσαν δὲ οἱ διʼ ὀργὴν ἀπολλύμενοι καὶ διʼ ἔχθραν οὐδὲν μέρος τῶν διὰ χρήματα σφαττομένων, ἀλλὰ καὶ λέγειν ἐπῄει τοῖς κολάζουσιν ὡς τόνδε μὲν ἀνῄρηκεν οἰκία μεγάλη, τόνδε δὲ κῆπος, ἄλλον ὕδατα θερμά.

31.6Quintus Aurelius, işlere bulaşmamış, bu felaketlerden payına düşenin yalnız talihsizlere üzülmek olduğunu düşünen bir adamdı. Foruma gidip listeyi okudu, adını görünce, "Eyvah zavallı ben, beni Alba'daki çiftliğim kovalıyor," dedi. Biraz ilerledikten sonra peşine düşen biri tarafından öldürüldü.

31.6

Κόϊντος δὲ Αὐρήλιος, ἀνὴρ ἀπράγμων καὶ τοσοῦτον αὐτῷ μετεῖναι τῶν κακῶν νομίζων ὅσον ἄλλοις συναλγεῖν ἀτυχοῦσιν, εἰς ἀγορὰν ἐλθὼν ἀνεγίνωσκε τοὺς προγεγραμμένους· εὑρὼν δὲ ἑαυτόν, οἴμοι τάλας, εἶπε, διώκει με τὸ ἐν Ἀλβανῷ χωρίον. καὶ βραχὺ προελθὼν ὑπό τινος ἀπεσφάγη καταδιώξαντος. # Bölüm 32

32.132. Bölüm

Bu sırada Marius yakalanmak üzereyken kendini öldürdü. Sulla, Praeneste'ye gitti; önce tek tek yargılayıp cezalandırıyordu, sonra vakit olmadığı için on iki bin kişinin hepsini bir yere topladı ve boğazlanmalarını emretti; yalnız konuk dostuna af verdi. Adam çok soylu bir tavırla, vatanının katiline hayatını borçlu olmayacağını söyledi, gönüllü olarak hemşehrilerinin arasına karıştı ve onlarla birlikte öldürüldü.

32.1

ἐν τούτῳ δὲ Μάριος μὲν ἁλισκόμενος ἑαυτὸν διέφθειρε, Σύλλας δὲ εἰς Πραινεστὸν ἐλθὼν πρῶτα μὲν ἰδίᾳ κατʼ ἄνδρα κρίνων ἐκόλαζεν, εἶτα ὡς οὐ σχολῆς οὔσης πάντας ἀθρόως εἰς ταὐτὸ συναγαγών, μυρίους καὶ δισχιλίους ὄντας, ἐκέλευσεν ἀποσφάττειν, μόνῳ τῷ ξένῳ διδοὺς ἄδειαν. ὁ δὲ εὐγενῶς πάνυ φήσας πρὸς αὐτὸν ὡς οὐδέποτε σωτηρίας χάριν εἴσεται τῷ φονεῖ τῆς πατρίδος, ἀναμιχθεὶς ἑκὼν συγκατεκόπη τοῖς πολίταις.

32.2En garip olay Lucius Catilina'nınkiydi. Bu adam, işler henüz karara bağlanmadan kardeşini öldürmüştü; Sulla'dan onu sağmış gibi listeye yazdırmasını istedi, böylece yazıldı. Sulla'ya bunun karşılığını ödemek için de karşı taraftan Marcus Marius'u öldürdü, başını forumda oturan Sulla'ya getirdi, sonra yakındaki Apollon kutsal su kabına gidip ellerini yıkadı.

32.2

ἔδοξε δὲ καινότατον γενέσθαι τὸ περὶ Λεύκιον Κατιλίναν. οὗτος γὰρ οὔπω τῶν πραγμάτων κεκριμένων ἀνῃρηκὼς ἀδελφὸν ἐδεήθη τοῦ Σύλλα τότε προγράψαι τὸν ἄνθρωπον ὡς ζῶντα καὶ προεγράφη. τούτου δὲ τῷ Σύλλᾳ χάριν ἐκτίνων Μάρκον τινὰ Μάριον τῶν ἐκ τῆς ἐναντίας στάσεως ἀποκτείνας τὴν μὲν κεφαλὴν ἐν ἀγορᾷ καθεζομένῳ τῷ Σύλλᾳ προσήνεγκε, τῷ δὲ περιρραντηρίῳ τοῦ Ἀπόλλωνος ἐγγὺς ὄντι προσελθὼν ἀπενίψατο τὰς χεῖρας. # Bölüm 33

33.133. Bölüm

İnsanları üzen yalnız cinayetler değildi. Sulla kendini diktatör ilan etti; bu makamı yüz yirmi yıl sonra yeniden canlandırmıştı. Yaptığı her şey için dokunulmazlık ve gelecek için ölüm, müsadere, koloni kurma, şehir kurma ve yıkma, krallık alıp dilediğine verme yetkisi oylandı.

33.1

ἔξω δὲ τῶν φονικῶν καὶ τὰ λοιπὰ τοὺς ἀνθρώπους ἐλύπει. δικτάτορα μὲν γὰρ ἑαυτὸν ἀνηγόρευσε, διʼ ἐτῶν ἑκατὸν εἴκοσι τοῦτο τὸ γένος τῆς ἀρχῆς ἀναλαβών. ἐψηφίσθη δὲ αὐτῷ πάντων ἄδεια τῶν γεγονότων, πρὸς δὲ τὸ μέλλον ἐξουσία θανάτου, δημεύσεως, κληρουχιῶν, κτίσεως, πορθήσεως, ἀφελέσθαι βασιλείαν, καὶ ᾧ βούλοιτο χαρίσασθαι.

33.2Müsadere edilmiş evlerin satışlarını kürsüde oturarak öyle kibirli ve despotça yapıyordu ki bağışları, el koymalarından daha çok rahatsız ediyordu. Güzel kadınlara, lir çalıp şarkı söyleyenlere, mimcilere, azatlı alçaklara kavimlerin topraklarını ve şehirlerin gelirlerini veriyor, bazılarına da istemedikleri hâlde kadınlar veriyordu.

33.2

τὰς δὲ διαπράσεις τῶν δεδημευμένων οἴκων οὕτως ὑπερηφάνως ἐποιεῖτο καὶ δεσποτικῶς ἐπὶ βήματος καθεζόμενος, ὥστε τῶν ἀφαιρέσεων ἐπαχθεστέρας αὐτοῦ τὰς δωρεὰς εἶναι, καὶ γυναιξὶν εὐμόρφοις καὶ λυρῳδοῖς καὶ μίμοις καὶ καθάρμασιν ἐξελευθερικοῖς ἐθνῶν χώρας καὶ πόλεων χαριζομένου προσόδους, ἐνίοις δὲ γάμους ἀκουσίως ζευγνυμένων γυναικῶν.

33.3Örneğin Büyük Pompeius'u kendine bağlamak için onun karısını boşamasını buyurdu; karısı Metella'nın Scaurus'tan kızı olan Aemilia'yı, Manius Glabrio'dan hamileyken ayırıp Pompeius'a verdi. Kız Pompeius'un evinde doğum yaparken öldü.

33.3

Πομπήϊον γέ τοι βουλόμενος οἰκειώσασθαι τὸν Μάγνον, ἣν μὲν εἶχε γαμετὴν ἀφεῖναι προσέταξεν, Αἰμιλίαν δέ, Σκαύρου θυγατέρα καὶ Μετέλλης τῆς ἑαυτοῦ γυναικός, ἀποσπάσας Μανίου Γλαβρίωνος ἐγκύμονα, συνῴκισεν αὐτῷ· ἀπέθανε δὲ ἡ κόρη παρὰ τῷ Πομπηΐῳ τίκτουσα.

33.4Marius'u kuşatıp alan Lucretius Ofella konsüllük isteyip aday olunca, Sulla önce buna engel oldu. Ofella birçok kişinin desteğiyle foruma girince, yanındaki yüzbaşılardan birini gönderip onu boğazlattı. Kendisi Dioskurlar tapınağında kürsüde oturuyor, cinayeti yukarıdan izliyordu. Halk yüzbaşıyı yakalayıp kürsüye getirince, gürültü edenleri susturdu, bunu kendisinin emrettiğini söyledi ve yüzbaşının bırakılmasını buyurdu.

33.4

Λουκρητίου δὲ Ὀφέλλα τοῦ Μάριον ἐκπολιορκήσαντος αἰτουμένου καὶ μετιόντος ὑπατείαν πρῶτον μὲν ἐκώλυεν ὡς δὲ ἐκεῖνος ὑπὸ πολλῶν σπουδαζόμενος εἰς τὴν ἀγορὰν ἐνέβαλε, πέμψας τινὰ τῶν περὶ αὐτὸν ἑκατονταρχῶν ἀπέσφαξε τὸν ἄνδρα, καθεξόμενος αὐτὸς ἐπὶ βήματος ἐν τῷ Διοσκουρείῳ καὶ τὸν φόνον ἐφορῶν ἄνωθεν, τῶν δὲ ἀνθρώπων τὸν ἑκατοντάρχην συλλαβόντων καὶ προσαγαγόντων τῷ βήματι, σιωπῆσαι κελεύσας τοὺς θορυβοῦντας αὐτὸς ἔφη κελεῦσαι τοῦτο, καὶ τὸν ἑκατοντάρχην ἀφεῖναι προσέταξεν. # Bölüm 34

34.134. Bölüm

Zafer alayı, kraldan alınan ganimetlerin şatafatı ve yeniliğiyle görkemli oldu; ama onu daha da süsleyen, güzel bir manzara olan sürgünlerdi. Çünkü vatandaşların en ünlüleri ve en güçlüleri çelenklerle arkadan geliyor, Sulla'yı kurtarıcı ve baba diye adlandırıyorlardı; çünkü onun sayesinde vatanlarına, çocuklarına ve karılarına kavuşmuşlardı.

34.1

ὁ μέντοι θρίαμβος αὐτοῦ τῇ πολυτελείᾳ καὶ καινότητι τῶν βασιλικῶν λαφύρων σοβαρὸς γενόμενος μείζονα κόσμον ἔσχε καί καλὸν θέαμα τοὺς φυγάδας, οἱ γὰρ ἐνδοξότατοι καὶ δυνατώτατοι τῶν πολιτῶν ἐστεφανωμένοι παρείποντο, σωτῆρα καί πατέρα τὸν Σύλλαν ἀποκαλοῦντες, ἅτε δὴ διʼ ἐκεῖνον εἰς τὴν πατρίδα κατιόντες καί κομιζόμενοι παῖδας καί γυναῖκας.

34.2Her şey bittikten sonra halk toplantısında yaptıklarının hesabını verirken, başarılarını yiğitliklerinden aşağı kalmayan bir hevesle sayıyordu; sonunda da kendisine "Talihli" denilmesini buyurdu. "Felix" sözcüğünün anlamı aşağı yukarı budur. Yunanlılara yazarken ve onlarla iş görürken de kendini "Epaphroditos" diye adlandırıyordu; bizde de zafer anıtlarında, "Lucius Cornelius Sulla Epaphroditos" diye yazılıdır.

34.2

ἤδη δὲ συνῃρημένων ἁπάντων, ἀπολογισμὸν ἐν ἐκκλησίᾳ τῶν πράξεων ποιούμενος οὐκ ἐλάσσονι σπουδῇ τὰς εὐτυχίας ἢ τὰς ἀνδραγαθίας κατηριθμεῖτο, καὶ πέρας ἐκέλευσεν ἑαυτὸν ἐπὶ τούτοις Εὐτυχῆ προσαγορεύεσθαι· τοῦτο γὰρ ὁ Φῆλιξ μάλιστα βούλεται δηλοῦν αὐτὸς δὲ τοῖς Ἕλλησι γράφων καί χρηματίζων ἑαυτὸν Ἐπαφρόδιτον ἀνηγόρευε, καί παρʼ ἡμῖν ἐν τοῖς τροπαίοις οὕτως ἀναγέγραπται Λεύκιος Κορνήλιος Σύλλας Ἐπαφρόδιτος.

34.3Metella ikiz çocuk doğurunca oğluna Faustus, kızına Fausta adını verdi; çünkü Romalılar talihli ve neşeli olana "faustus" derler. İşlerinden çok talihine o kadar güveniyordu ki pek çok kişiyi öldürttükten, şehirde bu kadar büyük bir değişiklik yaptıktan sonra görevini bıraktı, konsül seçimlerini halka bıraktı; kendisi seçime katılmadı. Forumda sıradan bir vatandaş gibi dolaşıyor, kendisinden hesap sormak isteyen herkese açık duruyordu.

34.3

ἔτι δὲ τῆς Μετέλλης παιδία τεκούσης δίδυμα τὸ μὲν ἄρρεν Φαῦστον, τὸ δὲ θῆλυ Φαῦσταν ὠνόμασε· τὸ γὰρ εὐτυχὲς καί ἱλαρὸν Ῥωμαῖοι φαῦστον καλοῦσιν. οὕτω δὲ ἄρα οὐ ταῖς πράξεσιν ὡς τοῖς εὐτυχήμασιν ἐπίστευεν, ὥστε, παμπόλλων μὲν ἀνῃρημένων ὑπʼ αὐτοῦ, καινοτομίας δὲ γενομένης καί μεταβολῆς ἐν τῇ πόλει τοσαύτης, ἀποθέσθαι τὴν ἀρχὴν καί τὸν δῆμον ἀρχαιρεσιῶν ὑπατικῶν ποιῆσαι κύριον, αὐτὸς δὲ μὴ προσελθεῖν, ἀλλʼ ἐν ἀγορᾷ τὸ σῶμα παρέχων τοῖς βουλομένοις ὑπεύθυνον ὥσπερ ἰδιώτης ἀναστρέφεσθαι.

34.4Onun isteği dışında cüretkâr bir adam ve düşmanı olan Marcus Lepidus'un konsül seçileceği umuluyordu; ama bu, Lepidus'un kendisi sayesinde değil, Pompeius'un ona destek verip yalvarması ve halkın Pompeius'un gönlünü alması sayesinde oluyordu.

34.4

καί τις παρὰ γνώμην αὐτοῦ θρασὺς ἀνὴρ καὶ πολέμιος ἐπίδοξος ἦν ὕπατος αἱρεθήσεσθαι, Μάρκος Λέπιδος, οὐ διʼ ἑαυτόν, ἀλλὰ Πομπηΐῳ σπουδάζοντι καί δεομένῳ τοῦ δήμου χαριζομένου.

34.5Bu yüzden Sulla, zaferine sevinip giden Pompeius'u görünce yanına çağırdı ve "Ne güzel siyaset bu, delikanlı," dedi, "Lepidus'u Catulus'tan önce seçtirdin, en dengesizi en iyisinin önüne geçirdin. Ama artık uyumamalısın; kendi aleyhine bir rakibi güçlendirdin." Sulla sanki kehanette bulunmuştu; çünkü Lepidus kısa sürede azıttı ve Pompeius ve yandaşlarıyla savaşa girdi.

34.5

διὸ καί χαίροντα τῇ νίκῃ τὸν Πομπήϊον ὁ Σύλλας ἰδὼν ἀπιόντα καλέσας πρὸς ἑαυτόν, ὡς καλόν, ἔφη, σοῦ τὸ πολίτευμα, ὦ νεανία, τὸ Κάτλου πρότερον ἀναγορεῦσαι Λέπιδον, τοῦ πάντων ἀρίστου τὸν ἐμπληκτότατον. ὥρα μέντοι σοι μὴ καθεύδειν ὡς ἰσχυρότερον πεποιηκότι κατὰ σαυτοῦ τὸν ἀνταγωνιστήν. τοῦτο μὲν οὖν ὁ Σύλλας ὥσπερ ἀπεθέσπισε· ταχὺ γὰρ ἐξυβρίσας ὁ Λέπιδος εἰς πόλεμον κατέστη τοῖς περὶ τὸν Πομπήϊον. # Bölüm 35

35.135. Bölüm

Sulla bütün malının onda birini Herakles'e adayıp halka şatafatlı ziyafetler verdi. Hazırlık ihtiyaçtan o kadar fazlaydı ki her gün yığınla yemek nehre atılıyor, kırk yıllık, hatta daha eski şaraplar içiliyordu.

35.1

Ἀποθύων δὲ τῆς οὐσίας ἁπάσης ὁ Σύλλας τῷ Ἡρακλεῖ δεκάτην ἑστιάσεις ἐποιεῖτο τῷ δήμῳ πολυτελεῖς· καὶ τοσοῦτον περιττὴ ἦν ἡ παρασκευὴ τῆς χρείας ὥστε παμπληθῆ καθʼ ἑκάστην ἡμέραν εἰς τὸν ποταμὸν ὄψα ῥιπτεῖσθαι, πίνεσθαι δὲ οἶνον ἐτῶν τεσσαράκοντα καὶ παλαιότερον.

35.2Günlerce süren ziyafetin ortasında Metella hastalıktan ölmek üzereydi. Rahipler Sulla'nın ona yaklaşmasına ve evinin cenaze ile kirlenmesine izin vermediler. Bunun üzerine Sulla, Metella henüz hayattayken ona boşanma mektubu gönderdi ve başka bir eve taşınmasını emretti. Dinî korkudan bu kuralı titizlikle uyguladı; ama cenaze masraflarını sınırlayan kanunu kendisi çıkardığı hâlde, hiçbir masraftan kaçınmayarak bu kanunu çiğnedi.

35.2

διὰ μέσου δὲ τῆς θοίνης πολυημέρου γενομένης ἀπέθνησκεν ἡ Μετέλλα νόσῳ· καὶ τῶν ἱερέων τὸν Σύλλαν οὐκ ἐώντων αὐτῇ προσελθεῖν οὐδὲ τήν οἰκίαν τῷ κήδει μιανθῆναι, γραψάμενος διάλυσιν τοῦ γάμου πρὸς αὐτὴν ὁ Σύλλας ἔτι ζῶσαν ἐκέλευσεν εἰς ἑτέραν οἰκίαν μετακομισθῆναι. καὶ τοῦτο μὲν ἀκριβῶς τὸ νόμιμον ὑπὸ δεισιδαιμονίας ἐτήρησε· τὸν δὲ τῆς ταφῆς ὁρίζοντα τήν δαπάνην νόμον αὐτὸς εἰσενηνοχὼς παρέβη, μηδενὸς ἀναλώματος φεισάμενος.

35.3Yemeklerin sadeliği konusunda koyduğu kuralları da çiğnedi; yasını lüks ve soytarılık dolu içki sofralarıyla avutuyordu. Birkaç ay sonra bir gladyatör gösterisi vardı. O zamanlar yerler henüz ayrılmamış, tiyatroda kadınlarla erkekler karışık oturuyordu. Sulla'nın yanına güzel yüzlü ve parlak soylu bir kadın oturdu.

35.3

παρέβαινε δὲ καὶ τὰ περὶ τῆς εὐτελείας τῶν δείπνων ὑπʼ αὐτοῦ τεταγμένα, πότοις καὶ συνδείπνοις τρυφὰς καὶ βωμολοχίας ἔχουσι παρηγορῶν τὸ πένθος. ὀλίγων δὲ μηνῶν διαγενομένων ἦν μὲν θέα μονομάχων, οὔπω δὲ τῶν τόπων διακεκριμένων, ἀλλʼ ἔτι τοῦ θεάτρου συμμιγοῦς ἀνδράσι καὶ γυναιξὶν ὄντος, ἔτυχε πλησίον τοῦ Σύλλα καθεζομένη γυνὴ τήν ὄψιν εὐπρεπὴς καὶ γένους λαμπροῦ·

35.4Bu kadın, Messala'nın kızı, hatip Hortensius'un kız kardeşi Valeria idi; kocasından yeni boşanmıştı. Sulla'nın arkasından geçerken elini ona dayadı, cübbesinden bir tüy çekip yerine geçti. Sulla bakıp şaşırınca, "Komutanım, bunda korkulacak bir şey yok," dedi, "yalnız ben de senin talihinden biraz pay almak istedim."

35.4

Μεσσάλα γὰρ ἦν θυγάτηρ, Ὁρτησίου δὲ τοῦ ῥήτορος ἀδελφή, Οὐαλλερία δὲ τοὔνομα· συνεβεβήκει δὲ αὕτη νεωστὶ πρὸς ἄνδρα διάστασις. αὕτη παρὰ τὸν Σύλλαν ἐξόπισθεν παραπορευομένη τήν τε χεῖρα πρὸς αὐτὸν ἀπηρείσατο καὶ κροκύδα τοῦ ἱματίου σπάσασα παρῆλθεν ἐπὶ τήν ἑαυτῆς χώραν, ἐμβλέψαντος δὲ τοῦ Σύλλα καὶ θαυμάσαντος, οὐδέν, ἔφη, δεινόν, αὐτόκρατορ, ἀλλὰ βούλομαι τῆς σῆς κἀγὼ μικρὸν εὐτυχίας μεταλαβεῖν.

35.5Sulla bunu hoşnutsuzlukla dinlemedi, tersine hemen etkilendiği belli oldu. Birini göndererek adını sordu, soyunu ve yaşantısını öğrendi. Ardından bakışlar birbirine atılmaya, yüzler sürekli dönmeye, gülümsemeler paylaşılmaya başladı; sonunda evlilik sözü ve anlaşma yapıldı. Bu, Valeria için belki kınanacak bir şey değildi. Sulla ise, kadın ne kadar iffetli ve soylu olursa olsun, onunla iffetli ve güzel bir başlangıçla evlenmedi; bir delikanlı gibi bakışa ve cilveye kapıldı. En utanç verici ve en yüzsüzce tutkuları harekete geçiren şeyler de tabiatıyla bunlardır.

35.5

τοῦτο ἤκουσεν οὐκ ἀηδῶς ὁ Σύλλας, ἀλλὰ καὶ δῆλος εὐθὺς ?ἦν ὑποκεκνισμένος· ἠρώτα γὰρ ὑποπέμπων αὐτῆς ὄνομα, καὶ γένος καὶ βίον ἐμάνθανεν. ἐκ δὲ τούτων ῥίψεις ὀμμάτων ἐπʼ ἀλλήλους ἐγίνοντο καὶ παρεπιστροφαὶ συνεχεῖς προσώπων καὶ μειδιαμάτων διαδόσεις, τέλος δὲ ὁμολογίαι καὶ συνθέσεις περὶ γάμων, ἐκείνῃ μὲν ἴσως ἄμεμπτοι, Σύλλας δέ, εἰ καὶ τὰ μάλιστα σώφρονα καὶ γενναίαν, ἀλλʼ οὐκ ἐκ σώφρονος καὶ καλῆς ἔγημεν ἀρχῆς, ὄψει καὶ λαμυρίᾳ μειρακίου δίκην παραβληθείς, ὑφʼ ὧν τὰ αἴσχιστα καὶ ἀναιδέστατα πάθη κινεῖσθαι πέφυκεν. # Bölüm 36

36.136. Bölüm

Ama onu evine aldıktan sonra da mimci kadınlar, kithara çalan kadınlar ve sahne insanlarıyla düşüp kalkıyor, gündüzden sedirlerde onlarla içiyordu. O sırada yanında en etkili olanlar komedi oyuncusu Roscius, baş mimci Sorix ve şarkıcı Metrobios'tu. Metrobios yaşını başını almış olmasına rağmen, Sulla ona âşık olmayı hiç bırakmadı ve bunu inkâr da etmedi.

36.1

οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ ταύτην ἔχων ἐπὶ τῆς οἰκίας συνῆν μίμοις γυναιξὶ καὶ κιθαριστρίαις καὶ θυμελικοῖς ἀνθρώποις, ἐπὶ στιβάδων ἀφʼ ἡμέρας συμπίνων. οὗτοι γὰρ οἱ τότε παρʼ αὐτῷ δυνάμενοι μέγιστον ἦσαν, Ῥώσκιος ὁ κωμῳδὸς καὶ Σῶριξ ὁ ἀρχιμῖμος καὶ Μητρόβιος ὁ λυσιῳδός, οὗ καίπερ ἐξώρου γενομένου διετέλει μέχρι παντὸς ἐρᾶν οὐκ ἀρνούμενος.

36.2Bu yüzden önemsiz bir sebepten başlayan hastalığını beslemiş, bağırsaklarında apse oluştuğunu uzun süre fark etmemişti. Bunun sonucunda eti çürüyüp tümüyle bite dönüştü. Gece gündüz birçok kişi bunları ayıklıyor, ama ayıklanan, yeni çıkanın yanında hiç kalıyordu; giysisi, banyosu, yıkanma suyu ve yemeği bu akıntı ve çürüyüşle doluyordu; o kadar çok kaynıyordu.

36.2

ὅθεν καὶ τὴν νόσον ἀπʼ αἰτίας ἐλαφρᾶς ἀρξαμένην ἐξέθρεψε, καὶ πολὺν χρόνον ἠγνόει περὶ τὰ σπλάγχνα γεγονὼς ἔμπυος, ὑφʼ ἧς καὶ τὴν σάρκα διαφθαρεῖσαν εἰς φθεῖρας μετέβαλε πᾶσαν, ὥστε πολλῶν διʼ ἡμέρας ἅμα καὶ νυκτὸς ἀφαιρούντων μηδὲν εἶναι μέρος τοῦ ἐπιγινομένου τὸ ἀποκρινόμενον, ἀλλὰ πᾶσαν ἐσθῆτα καὶ λουτρὸν καὶ ἀπόνιμμα καὶ σιτίον ἀναπίμπλασθαι τοῦ ῥεύματος ἐκείνου καὶ τῆς φθορᾶς· τοσοῦτον ἐξήνθει.

36.3Bu yüzden günde birkaç kez suya girip vücudunu yıkıyor, temizliyordu; ama hiçbir yararı olmuyordu. Çürüme hızla üstün geliyor, bitlerin çokluğu her temizliği aşıyordu. Söylendiğine göre çok eski zamanlarda Pelias oğlu Akastos, sonraki zamanlarda şair Alkman, tanrıbilimci Pherekydes, hapiste tutulan Olynthoslu Kallisthenes ve hukukçu Mucius da bu hastalıktan ölmüştür.

36.3

διὸ πολλάκις τῆς ἡμέρας εἰς ὕδωρ ἐνέβαινεν ἐκκλύζων τὸ σῶμα καὶ ἀπορρυπτόμενος. ἦν δὲ οὐδὲν ὄφελος· ἐκράτει γὰρ ἡ μεταβολὴ τῷ τάχει, καὶ περιεγίνετο παντὸς καθαρμοῦ τὸ πλῆθος. λέγεται δὲ τῶν μὲν πάνυ παλαιῶν Ἄκαστον φθειριάσαντα τὸν Πελίου τελευτῆσαι, τῶν δὲ ὑστέρων Ἀλκμᾶνα τὸν μελοποιὸν καὶ Φερεκύδην τὸν θεολόγον καὶ Καλλισθένη τὸν Ὀλύνθιον ἐν εἱρκτῇ φρουρούμενον, ἔτι δὲ Μούκιον τὸν νομικόν.

36.4Hiçbir iyi işle değil de başka yönden tanınmış kişilerden söz etmek gerekirse, Sicilya'daki köle ayaklanmasını başlatan kaçak köle Eunus'un da yakalanıp Roma'ya götürülürken bu hastalıktan öldüğü söylenir.

36.4

εἰ δὲ δεῖ καὶ τῶν ἀπʼ οὐδενὸς μὲν χρηστοῦ γνωρίμων δὲ ἄλλως ἐπιμνησθῆναι, λέγεται τὸν ἄρξαντα τοῦ δουλικοῦ πολέμου περὶ Σικελίαν δραπέτην, Εὔνουν ὄνομα, μετὰ τὴν ἅλωσιν εἰς Ῥώμην ἀγόμενον ὑπὸ φθειριάσεως ἀποθανεῖν. # Bölüm 37

37.137. Bölüm

Sulla ölümünü önceden bilmekle kalmadı, bir bakıma onun hakkında yazdı da. Çünkü hatıralarının yirmi ikinci kitabını ölümünden iki gün önce yazıp bitirmişti. Burada Khaldelilerin kendisine, güzel bir hayat sürdükten sonra talihinin doruğunda öleceğini önceden söylediklerini bildirir.

37.1

ὁ δὲ Σύλλας οὐ μόνον προέγνω τὴν ἑαυτοῦ τελευτήν, ἀλλὰ τρόπον τινὰ καὶ γέγραφε περὶ αὐτῆς, τὸ γὰρ εἰκοστὸν καί δεύτερον τῶν ὑπομνημάτων πρὸ δυεῖν ἡμερῶν ἢ ἐτελεύτα γράφων ἐπαύσατο· καί φησι τοὺς Χαλδαίους αὐτῷ προειπεῖν ὡς δέοι βεβιωκότα καλῶς αὐτὸν ἐν ἀκμῇ τῶν εὐτυχημάτων καταστρέψαι·

37.2Metella'dan biraz önce ölmüş olan oğlunun da rüyasında kötü bir giysiyle yanında durup babasına yalvardığını, kaygılarını bırakıp kendisiyle birlikte annesi Metella'nın yanına gelmesini ve orada huzur içinde, işsiz güçsüz yaşamasını istediğini söyler. Yine de devlet işlerini bırakmadı.

37.2

λέγει δὲ καί τὸν υἱὸν αὐτοῦ, τεθνηκότα μικρὸν ἔμπροσθεν τῆς Μετέλλης, φανῆναι κατὰ τοὺς ὕπνους ἐν ἐσθῆτι φαύλῃ παρεστῶτα καί δεόμενον τοῦ πατρὸς παύσασθαι τῶν φροντίδων, ἰόντα δὲ σὺν αὐτῷ παρὰ τὴν μητέρα Μετέλλαν ἐν ἡσυχίᾳ καί ἀπραγμόνως ζῆν μετʼ αὐτῆς, οὐ μὴν ἐπαύσατό γε τοῦ πράττειν τὰ δημόσια.

37.3Ölümünden on gün önce Dikaiarkheia'daki kavgacıları barıştırıp yönetimleri için bir kanun yazdı. Ölümünden bir gün önce, şehrin yöneticisi Granius'un kamuya olan borcunu ödemediğini, kendi ölümünü beklediğini öğrenince adamı odasına getirtti, görevlilere çevresini sardırıp boğdurttu. Bağırıp çırpınırken apsesi patladı ve bol kan kaybetti.

37.3

δέκα μὲν γὰρ ἡμέραις ἔμπροσθεν τῆς τελευτῆς τοὺς ἐν Δικαιαρχείᾳ στασιάζοντας διαλλάξας νόμον ἔγραψεν αὐτοῖς καθʼ ὃν πολιτεύσονται· πρὸ μιᾶς δὲ ἡμέρας πυθόμενος τὸν ἄρχοντα Γράνιον, ὡς ὀφείλων δημόσιον χρέος οὐκ ἀποδίδωσιν, ἀλλʼ ἀναμένει τὴν αὐτοῦ τελευτήν, μετεπέμψατο τὸν ἄνθρωπον εἰς τὸ δωμάτιον καί περιστήσας τοὺς ὑπηρέτας ἐκέλευσε πνίγειν, τῇ δὲ κραυγῇ καί τῷ σπαραγμῷ τὸ ἀπόστημα ῥήξας πλῆθος αἵματος ἐξέβαλεν.

37.4Bundan sonra gücü tükendi, geceyi sıkıntı içinde geçirip öldü. Metella'dan iki küçük çocuğu kaldı. Valeria da onun ölümünden sonra bir kız çocuğu doğurdu; ona Postuma dediler, çünkü Romalılar babalarının ölümünden sonra doğanlara bu adı verir.

37.4

ἐκ δὲ τούτου τῆς δυνάμεως ἐπιλιπούσης διαγαγὼν τὴν νύκτα μοχθηρῶς ἀπέθανε, δύο παῖδας ἐκ τῆς Μετέλλης νηπίους καταλιπών. ἡ γὰρ Οὐαλλερία μετὰ τὴν τελευτὴν αὐτοῦ θυγάτριον ἀπεκύησεν, ὃ Πόστουμαν ἐκάλουν τοὺς γὰρ ὕστερον τῆς τῶν πατέρων τελευτῆς γενομένους οὕτω Ῥωμαῖοι προσαγορεύουσιν. # Bölüm 38

38.138. Bölüm

Birçok kişi Lepidus'un çevresinde toplanıp cesedin alışılmış cenaze töreninden men edilmesini istedi. Pompeius, Sulla'ya kırgın olduğu hâlde, çünkü vasiyetinde dostları arasında yalnız onu anmamıştı, kimini iyilikle ve ricayla, kimini tehditle uzaklaştırdı, cesedi Roma'ya kadar uğurladı ve cenazeye hem güvenlik hem saygınlık sağladı.

38.1

ὥρμησαν μὲν οὖν πολλοὶ καὶ συνέστησαν πρὸς Λέπιδον ὡς εἵρξοντες τὸ σῶμα κηδείας τῆς νενομισμένης· Πομπήϊος δέ, καίπερ ἐγκαλῶν τῷ Σύλλᾳ μόνον γὰρ αὐτὸν ἐν ταῖς διαθήκαις τῶν φίλων παρέλιπε, τοὺς μὲν χάριτι καὶ δεήσει, τοὺς δὲ ἀπειλῇ διακρουσάμενος εἰς Ῥώμην παρέπεμψε τὸ σῶμα, καὶ ταῖς ταφαῖς ἀσφάλειαν ἅμα καὶ τιμὴν παρέσχε.

38.2Kadınların ona o kadar çok güzel koku getirdiği söylenir ki iki yüz on sedyede taşınanlar bir yana, pahalı günlük ve tarçından Sulla'nın büyük bir heykeli ve bir lictor heykeli yapılmıştır. Gün sabahtan bulutluydu; yağmur beklendiği için ceset ancak dokuzuncu saatte güçlükle kaldırıldı.

38.2

λέγεται δὲ τοσοῦτο πλῆθος ἀρωμάτων ἐπενεγκεῖν τὰς γυναῖκας αὐτῷ ὥστε ἄνευ τῶν ἐν φορήμασι δέκα καὶ διακοσίοις διακομιζομένων πλασθῆναι μὲν εἴδωλον εὐμέγεθες αὐτοῦ Σύλλα, πλασθῆναι δὲ καὶ ῥαβδοῦχον ἔκ τε λιβανωτοῦ πολυτελοῦς καὶ κινναμώμου. τῆς δὲ ἡμέρας συννεφοῦς ἕωθεν οὔσης, ὕδωρ ἐξ οὐρανοῦ προσδοκῶντες ἐνάτης ἦραν μόλις ὥρας τὸν νεκρόν.

38.3Ama güçlü bir rüzgâr odun yığınına esip büyük bir alev çıkardı; ceset de tam vaktinde yandı. Ateş sönmeye yüz tutunca şiddetli bir yağmur boşandı ve geceye kadar sürdü. Öyle ki talihi onu terk etmeyip cenazesinde bile yanında kalmış gibi göründü.

38.3

ἀνέμου δὲ λαμπροῦ καταιγίσαντος εἰς τὴν πυρὰν καὶ φλόγα πολλὴν ἐγείραντος ἔφθη τὸ σῶμα συγκομισθὲν ὅσον ἤδη τ?ῆς πυρᾶς μαραινομένης καὶ τοῦ πυρὸς ἀπιόντος ἐκχυθῆναι πολὺν ὄμβρον καὶ κατασχεῖν ἄχρι νυκτός, ὥστε τὴν τύχην αὐτοῦ δοκεῖν τὸ σῶμα συνθάπτειν παραμένουσαν.

38.4Mezarı Mars Tarlası'ndadır. Üzerindeki yazıtı kendisinin yazıp bıraktığını söylerler; özeti şudur: hiçbir dostu iyilikte, hiçbir düşmanı kötülükte onu geçememiştir.

38.4

τὸ μὲν οὖν μνημεῖον ἐν τῷ πεδίῳ τοῦ Ἄρεώς ἐστι τὸ δὲ ἐπίγραμμά φασιν αὐτὸν ὑπογραψάμενον καταλιπεῖν, οὗ κεφάλαιόν ἐστιν ὡς οὔτε τῶν φίλων τις αὐτὸν εὖ ποιῶν οὔτε τῶν ἐχθρῶν κακῶς ὑπερεβάλετο.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…