İçeriğe geç
Plutarkhos

Plutarkhos

Paralel Hayatlar: Lysandros

Λύσανδρος

1.11. Bölüm

Akanthosluların Delphoi'deki hazinesinin üzerinde şöyle bir yazıt vardır: "Brasidas ve Akanthoslular, Atinalılardan aldıkları ganimetle." Bu yüzden birçok kişi binanın içinde kapının yanında duran taş heykelin Brasidas'a ait olduğunu sanır. Oysa heykel Lysandros'un portresidir; eski âdete göre saçları iyice uzun, sakalı gür ve salıktır.

1.1

ὁ Ἀκανθίων θησαυρὸς ἐν Δελφοῖς ἐπιγραφὴν ἔχει τοιαύτην· Βρασίδας καὶ Ἀκάνθιοι ἀπʼ Ἀθηναίων· διὸ καὶ πολλοὶ τὸν ἐντὸς ἑστῶτα τοῦ οἴκου παρὰ ταῖς θύραις λίθινον ἀνδριάντα Βρασίδου νομίζουσιν εἶναι. Λυσάνδρου δέ ἐστιν εἰκονικός, εὖ μάλα κομῶντος ἔθει τῷ παλαιῷ καὶ πώγωνα καθειμένου γενναῖον.

1.2Bazılarının dediği gibi Argoslular büyük yenilgiden sonra yas için saçlarını kestikleri için Spartalılar da kazandıkları zaferle övünüp onların tersine saçlarını uzatmaya başlamış değildir. Korinthos'tan Lakedaimon'a kaçan Bakkhiadaların başları tıraşlı olduğundan aşağılık ve çirkin görünmesi yüzünden uzun saç özentisine kapılmış da değildir. Bu da Lykurgos'tan kalmadır. Söylendiğine göre Lykurgos, uzun saçın güzelleri daha yakışıklı, çirkinleri daha korkunç gösterdiğini söylemiştir.

1.2

οὐ γάρ, ὡς ἔνιοί φασιν, Ἀργείων μετὰ τὴν μεγάλην ἧτταν ἐπὶ πένθει καρέντων οἱ Σπαρτιᾶται πρὸς τὸ ἀντίπαλον αὐτοῖς τὰς κόμας ἀγαλλόμενοι τοῖς πεπραγμένοις ἀνῆκαν, οὐδὲ Βακχιαδῶν τῶν ἐκ Κορίνθου φυγόντων εἰς Λακεδαίμονα ταπεινῶν καὶ ἀμόρφων διὰ τὸ κείρασθαι τὰς κεφαλὰς φανέντων εἰς ζῆλον αὐτοὶ τοῦ κομᾶν ἦλθον, ἀλλὰ καὶ τοῦτο Λυκούργειόν ἐστι. καί φασιν αὐτὸν εἰπεῖν ὡς ἡ κόμη τοὺς μὲν καλοὺς εὐπρεπεστέρους ὁρᾶσθαι ποιεῖ, τοὺς δὲ αἰσχροὺς φοβερωτέρους. # Bölüm 2

2.12. Bölüm

Lysandros'un babası Aristokleitos'un krallık soyundan olmadığı, ama Herakleidai soyundan geldiği söylenir. Lysandros yoksulluk içinde yetişti. Herkesten çok kurallara bağlı, erkekçe bir insan oldu, haz karşısında da her zaman güçlüydü; tek istisna, güzel işlerin onurlandırılan ve başarılı kişilere getirdiği hazdı. Bu haza yenilmek de Sparta'da gençler için ayıp sayılmaz.

2.1

λέγεται δὲ ὁ Λυσάνδρου πατὴρ Ἀριστόκλειτος οἰκίας μὲν οὐ γενέσθαι βασιλικῆς, ἄλλως δὲ γένους εἶναι τοῦ τῶν Ἡρακλειδῶν. ἐτράφη δὲ ὁ Λύσανδρος ἐν πενίᾳ, καὶ παρέσχεν ἑαυτὸν εὔτακτον, ὡς εἴ τις ἄλλος, πρὸς τοὺς ἐθισμοὺς καὶ ἀνδρώδη καὶ κρείττονα πάσης ἡδονῆς, πλὴν εἴ τινα τιμωμένοις καὶ κατορθοῦσιν αἱ καλαὶ πράξεις ἐπιφέρουσι. ταύτης δὲ οὐκ αἰσχρόν ἐστιν ἡττᾶσθαι τοὺς νέους ἐν Σπάρτῃ.

2.2Çünkü Spartalılar çocuklarının daha başlangıçtan itibaren şan konusunda duyarlı olmasını, yergiden acı duyup övgüyle gururlanmasını isterler. Bunlar karşısında kayıtsız ve kıpırdamadan kalan, aretē yolunda hırsı olmayan tembel biri olarak küçümsenir. Lysandros'taki bu hırs ve rekabet tutkusu Lakonia terbiyesinden geliyordu; bu konuda onun tabiatını fazla suçlamamak gerekir.

2.2

βούλονται γὰρ εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς πάσχειν τι τοὺς παῖδας αὐτῶν πρὸς δόξαν, ἀλγυνομένους τε τοῖς ψόγοις καὶ μεγαλυνομένους ὑπὸ τῶν ἐπαίνων· ὁ δὲ ἀπαθὴς καὶ ἀκίνητος ἐν τούτοις ὡς ἀφιλότιμος πρὸς ἀρετὴν καὶ ἀργὸς καταφρονεῖται. τὸ μὲν οὖν φιλότιμον αὐτῷ καὶ φιλόνεικον ἐκ τῆς Λακωνικῆς παρέμεινε παιδείας ἐγγενόμενον, καὶ οὐδέν τι μέγα χρὴ τὴν φύσιν ἐν τούτοις αἰτιᾶσθαι·

2.3Ama güçlülere yaltaklanmaya tabiatıyla bir Spartalıdan fazla yatkın olduğu anlaşılıyor; ihtiyaç olduğunda iktidarın ağırlığına da kolayca katlanırdı. Bazıları bunu siyasi ustalığın önemli bir parçası sayar. Aristoteles, Sokrates, Platon ve Herakles gibi büyük tabiatlara melankolik der ve Lysandros'un da gençken değil, yaşlanınca melankoliye düştüğünü anlatır.

2.3

θεραπευτικὸς δὲ τῶν δυνατῶν μᾶλλον ἢ κατὰ Σπαρτιάτην φύσει δοκεῖ γενέσθαι, καὶ βάρος ἐξουσίας διὰ χρείαν ἐνεγκεῖν εὔκολος· ὃ πολιτικῆς δεινότητος οὐ μικρὸν ἔνιοι ποιοῦνται μέρος. Ἀριστοτέλης δὲ τὰς μεγάλας φύσεις ἀποφαίνων μελαγχολικάς, ὡς τὴν Σωκράτους καὶ Πλάτωνος καὶ Ἡρακλέους, ἱστορεῖ καὶ Λύσανδρον οὐκ εὐθύς, ἀλλὰ πρεσβύτερον ὄντα τῇ μελαγχολίᾳ περιπεσεῖν.

2.4Onun en kendine özgü yanı şudur: yoksulluğa güzelce katlanmış, parayla hiç yenilmemiş, kendisi hiç bozulmamış, ama vatanını servetle ve servet tutkusuyla doldurmuştur. Atina savaşından sonra bol altın ve gümüş getirmiş, kendine bir drahmi bile ayırmamış ve Sparta'nın zenginliğe hayran olmadığı için hayranlık uyandırmasına son vermiştir.

2.4

ἴδιον δὲ αὐτοῦ μάλιστα τὸ καλῶς πενίαν φέροντα, καὶ μηδαμοῦ κρατηθέντα μηδὲ διαφθαρέντα χρήμασιν αὐτόν, ἐμπλῆσαι τὴν πατρίδα πλούτου καὶ φιλοπλουτίας καὶ παῦσαι θαυμαζομένην ἐπὶ τῷ μὴ θαυμάζειν πλοῦτον, εἰσάγοντα χρυσίου καὶ ἀργυρίου πλῆθος μετὰ τὸν Ἀττικὸν πόλεμον, ἑαυτῷ δὲ μηδεμίαν δραχμὴν ὑπολειπόμενον.

2.5Tiran Dionysios onun kızlarına değerli Sicilya entarileri gönderdiğinde almamış, bunların yüzünden daha çirkin görünmelerinden korktuğunu söylemişti. Ama az sonra aynı şehir tarafından aynı tirana elçi olarak gönderildiğinde Dionysios ona iki elbise yollayıp hangisini seçerse kızına götürmesini söyledi. Lysandros kızının kendisinin daha iyi seçeceğini söyleyip ikisini de alıp gitti.

2.5

Διονυσίου δὲ τοῦ τυράννου πέμψαντος αὐτοῦ ταῖς θυγατράσι πολυτελῆ χιτώνια τῶν Σικελῶν, οὐκ ἔλαβεν, εἰπὼν φοβεῖσθαι μὴ διὰ ταῦτα μᾶλλον αἰσχραὶ φανῶσιν. ἀλλʼ ὀλίγον ὕστερον πρὸς τὸν αὐτὸν τύραννον ἐκ τῆς αὐτῆς πόλεως ἀποσταλεὶς πρεσβευτής, προσπέμψαντος αὐτῷ δύο στολὰς ἐκείνου καὶ κελεύσαντος ἣν βούλεται τούτων ἑλόμενον τῇ θυγατρὶ κομίζειν, αὐτὴν ἐκείνην ἔφη βέλτιον αἱρήσεσθαι, καὶ λαβὼν ἀμφοτέρας ἀπῆλθεν. # Bölüm 3

3.13. Bölüm

Peloponnesos Savaşı uzamıştı. Atinalıların Sicilya'daki felaketinden sonra hemen denizlerden atılacakları, çok geçmeden de tamamen pes edecekleri bekleniyordu. Ama Alkibiades sürgünden dönüp işlerin başına geçince büyük bir değişiklik yarattı ve deniz savaşlarında Atinalıları yeniden denk bir duruma getirdi.

3.1

ἐπεὶ δὲ τοῦ Πελοποννησιακοῦ πολέμου μῆκος λαμβάνοντος, καὶ μετὰ τὴν ἐν Σικελία τῶν Ἀθηναίων κακοπραγίαν αὐτίκα μὲν ἐπιδόξων ὄντων ἐκπεσεῖσθαι τῆς θαλάττης, οὐ πολλῷ δὲ ὕστερον ἀπαγορεύσειν παντάπασιν, Ἀλκιβιάδης ἀπὸ τῆς φυγῆς ἐπιστὰς τοῖς πράγμασι μεγάλην μεταβολὴν ἐποίησε καὶ κατέστησε τοὺς ναυτικοὺς ἀγῶνας εἰς ἀντίπαλον αὐτοῖς,

3.2Lakedaimonlular yine korktu ve savaşa yeni bir hevesle sarıldılar. Savaşın usta bir komutana ve güçlü bir donanıma ihtiyacı olduğunu düşünüp deniz komutanlığına Lysandros'u gönderdiler. Lysandros Ephesos'a varınca şehrin kendisine yakın durduğunu ve Lakonlardan gönülden yana olduğunu gördü. Ama şehir o sırada kötü durumdaydı, Persler'le karışma yüzünden Pers âdetlerine bürünüp barbarlaşma tehlikesi vardı. Çünkü Lydia çevresini sarmıştı ve kralın komutanları çoğu zaman orada kalıyordu.

3.2

δείσαντες οὖν οἱ Λακεδαιμόνιοι πάλιν καὶ γενόμενοι ταῖς προθυμίαις καινοὶ πρὸς τὸν πόλεμον, ὡς ἡγεμόνος τε δεινοῦ καὶ παρασκευῆς ἐρρωμενεστέρας δεόμενον, ἐκπέμπουσιν ἐπὶ τὴν τῆς θαλάττης ἡγεμονίαν Λύσανδρον. γενόμενος δʼ ἐν Ἐφέσῳ, καὶ τὴν πόλιν εὑρὼν εὔνουν μὲν αὑτῷ καὶ λακωνίζουσαν προθυμότατα, πράττουσαν δὲ τότε λυπρῶς καὶ κινδυνεύουσαν ἐκβαρβαρωθῆναι τοῖς Περσικοῖς ἔθεσι διὰ τὰς ἐπιμιξίας, ἅτε δὴ τῆς Λυδίας περικεχυμένης καὶ τῶν βασιλικῶν στρατηγῶν αὐτόθι τὰ πολλὰ διατριβόντων,

3.3Lysandros orada ordugâh kurdu, ticaret gemilerinin her yerden oraya çekilmesini emretti, trireme yapmak için tersane açtı. Ticaretle limanlarını, işle pazarını, kazançla evlerini ve zanaatlarını canlandırdı. Öyle ki, şehir bugün sahip olduğu görkem ve büyüklüğü ilk kez o zamandan, Lysandros sayesinde ummaya başladı.

3.3

στρατόπεδον βαλόμενος καὶ τὰ πλοῖα πανταχόθεν ἕλκεσθαι κελεύσας ἐκεῖ τὰ φορτηγά, καὶ ναυπηγίαν τριήρων ἐκεῖ κατασκευασάμενος, ταῖς μὲν ἐμπορίαις τοὺς λιμένας αὐτῶν ἀνέλαβεν, ἐργασίαις δὲ τὴν ἀγοράν, χρηματισμῶν δὲ τοὺς οἴκους καὶ τὰς τέχνας ἐνέπλησεν, ὥστε πρῶτον ἀπʼ ἐκείνου τοῦ χρόνου τὴν πόλιν ἐν ἐλπίδι τοῦ περὶ αὐτὴν νῦν ὄντος ὄγκου καὶ μεγέθους διὰ Λύσανδρον γενέσθαι. # Bölüm 4

4.14. Bölüm

Kralın oğlu Kyros'un Sardeis'e geldiğini öğrenince onunla görüşmek ve Tissaphernes'i şikâyet etmek için yukarı çıktı. Tissaphernes'in Lakedaimonlulara yardım etme ve Atinalıları denizden sürme emri vardı, ama Alkibiades yüzünden gevşek davranıyor, parayı cimrice vererek donanmayı mahvediyor gibi görünüyordu.

4.1

πυθόμενος δὲ Κῦρον εἰς Σάρδεις ἀφῖχθαι τὸν βασιλέως υἱόν, ἀνέβη διαλεξόμενος αὐτῷ καὶ Τισαφέρνου κατηγορήσων, ὃς ἔχων πρόσταγμα Λακεδαιμονίοις βοηθεῖν καὶ τῆς θαλάσσης ἐξελάσαι τοὺς Ἀθηναίους, ἐδόκει διʼ Ἀλκιβιάδην ὑφιέμενος ἀπρόθυμος εἶναι καὶ γλίσχρως χορηγῶν τὸ ναυτικὸν φθείρειν.

4.2Kyros da kötü bir adam olan ve kendisiyle kişisel olarak arası bozuk bulunan Tissaphernes'in suçlanmasını, adının kötüye çıkmasını istiyordu. Lysandros bu sebeple ve birlikte geçirdikleri zamanla sevildi, özellikle yaltakçı tavrıyla delikanlıyı kazanıp savaş için cesaretlendirdi.

4.2

ἦν δὲ καὶ Κύρῳ βουλομένῳ τὸν Τισαφέρνην ἐν αἰτίαις εἶναι καὶ κακῶς ἀκούειν, πονηρὸν ὄντα καὶ πρὸς αὐτὸν ἰδίᾳ διαφερόμενον. ἔκ τε δὴ τούτων καὶ τῆς ἄλλης συνδιαιτήσεως ὁ Λύσανδρος ἀγαπηθεὶς καὶ τῷ θεραπευτικῷ μάλιστα τῆς ὁμιλίας ἑλὼν τὸ μειράκιον ἐπέρρωσε πρὸς τὸν πόλεμον.

4.3Lysandros gitmek isteyince Kyros ona ziyafet verdi, kendisinin dostluk göstergelerini geri çevirmemesini, dilediğini istemesini, hiçbir şeyin reddedilmeyeceğini söyledi. Lysandros karşılık verdi: "Madem bu kadar istekli davranıyorsun Kyros, gemicilerin ücretine bir obol eklemeni rica ediyorum, üç yerine dört obol alsınlar."

4.3

ἐπεὶ δὲ ἀπαλλάττεσθαι βουλόμενον αὐτὸν ἑστιῶν ὁ Κῦρος ἠξίου μὴ διωθεῖσθαι τὰς παρʼ αὐτοῦ φιλοφροσύνας, ἀλλʼ αἰτεῖν ὃ βούλοιτο καὶ φράζειν ὡς οὐδενὸς ἁπλῶς ἀποτευξόμενον, ὑπολαβὼν ὁ Λύσανδρος, ἐπεὶ τοίνυν, εἶπεν, οὕτως ἔχεις, ὦ Κῦρε, προθυμίας, αἰτοῦμαί σε καὶ παρακαλῶ προσθεῖναι τῷ μισθῷ τῶν ναυτῶν ὀβολόν, ὅπως τετρώβολον ἀντὶ τριωβόλου λαμβάνωσιν.

4.4Kyros adamın bu tutumuna sevinip ona on bin dareikos verdi. Lysandros bu parayla gemicilere bir obol ekledi, onları parlattı ve kısa sürede düşman gemilerini boşalttı. Çünkü gemicilerin çoğu daha çok para verenlerin yanına geçiyor, kalanlar da isteksiz ve huzursuz olup komutanlarına her gün sıkıntı veriyordu.

4.4

ἡσθεὶς οὖν ὁ Κῦρος ἐπὶ τῇ φιλοτιμίᾳ τοῦ ἀνδρὸς μυρίους αὐτῷ δαρεικοὺς ἔδωκεν, ἐξ ὧν ἐπιμετρήσας τὸν ὀβολὸν τοῖς ναύταις καὶ λαμπρυνάμενος ὀλίγῳ χρόνῳ τὰς ναῦς τῶν πολεμίων κενὰς ἐποίησεν. ἀπεφοίτων γὰρ οἱ πολλοὶ πρὸς τοὺς πλέον διδόντας, οἱ δὲ μένοντες ἀπρόθυμοι καὶ στασιώδεις ἐγίνοντο καὶ κακὰ παρεῖχον ὁσημέραι τοῖς στρατηγοῖς.

4.5Yine de Lysandros düşmanı bu kadar yıpratıp zayıflattığı halde deniz savaşına girmekten çekiniyordu. Alkibiades'ten korkuyordu: çok atılgandı, gemi sayısı üstündü, o zamana kadar karada ve denizde yaptığı bütün savaşlarda yenilmemişti.

4.5

οὐ μὴν ἀλλὰ καίπερ οὕτως περισπάσας καὶ κακώσας τοὺς πολεμίους ὁ Λύσανδρος ὠρρώδει ναυμαχεῖν, δραστήριον ὄντα τὸν Ἀλκιβιάδην καὶ νεῶν πλήθει περιόντα καὶ μάχας καὶ κατὰ γῆν καὶ κατὰ θάλατταν εἰς ἐκεῖνο χρόνου πάσας ἀήττητον ἠγωνισμένον δεδοικώς. # Bölüm 5

5.15. Bölüm

Alkibiades Samos'tan Phokaia'ya gitti, donanmanın başına dümencisi Antiokhos'u bıraktı. Antiokhos, sanki Lysandros'la alay eder gibi küstahlıkla iki trireme ile Ephesos limanına gitti ve üssün önünden gülüp gürültü yaparak kurumlu bir tavırla geçti. Lysandros öfkelenip önce birkaç trireme indirerek onu kovaladı. Atinalıların yardıma geldiğini görünce başka gemilere de adam doldurdu, sonunda çarpışma başladı.

5.1

ἐπεὶ δὲ ὁ μὲν Ἀλκιβιάδης εἰς Φωκαίαν ἐκ Σάμου διέπλευσεν ἐπὶ τοῦ στόλου καταλιπὼν Ἀντίοχον τὸν κυβερνήτην, ὁ δὲ Ἀντίοχος οἷον ἐφυβρίζων τῷ Λυσάνδρῳ καὶ θρασυνόμενος ἐπέπλευσε δυσὶ τριήρεσιν εἰς τὸν λιμένα τῶν Ἐφεσίων καὶ παρὰ τὸν ναύσταθμον γέλωτι καὶ πατάγῳ χρώμενος σοβαρῶς παρήλαυνεν, ἀγανακτήσας ὁ Λύσανδρος καὶ κατασπάσας τὸ πρῶτον οὐ πολλὰς τῶν τριήρων ἐδίωκεν αὐτόν, ἰδὼν δὲ αὖ τοὺς Ἀθηναίους βοηθοῦντας ἄλλας ἐπλήρου, καὶ τέλος ἐναυμάχουν συμπεσόντες.

5.2Lysandros kazandı, on beş trireme ele geçirip zafer anıtı dikti. Bunun üzerine şehirdeki halk öfkelenip Alkibiades'i görevden aldı. O da Samos'taki askerler tarafından aşağılanıp kötü sözler işitince ordugâhtan ayrılıp Khersonesos'a gitti. Bu savaş, işin aslında büyük olmasa da, talih onu Alkibiades yüzünden ünlü yaptı.

5.2

ἐνίκα δὲ Λύσανδρος, καὶ πεντεκαίδεκα τριήρεις λαβὼν ἔστησε τρόπαιον. ἐπὶ τούτῳ τὸν Ἀλκιβιάδην ὁ μὲν ἐν ἄστει δῆμος ὀργισθεὶς ἀπεχειροτόνησεν, ὑπὸ δὲ τῶν ἐν Σάμῳ στρατιωτῶν ἀτιμαζόμενος καὶ κακῶς ἀκούων ἀπέπλευσεν εἰς Χερρόνησον ἐκ τοῦ στρατοπέδου. ταύτην μὲν οὖν τὴν μάχην, καίπερ οὐ μεγάλην τῇ πράξει γενομένην, ἡ τύχη διʼ Ἀλκιβιάδην ὀνομαστὴν ἐποίησεν.

5.3Lysandros, cesaret ve özgüvende çoğunluğun üstünde gördüklerini şehirlerden Ephesos'a çağırdı. Sonradan onun yönetiminde kurulacak onlu yönetimlerin ve yeniliklerin tohumlarını attı. Bu adamları gizli kulüpler kurmaya ve işlere dikkat etmeye teşvik edip kışkırtıyordu; Atinalılar yıkıldığında demokrasilerden kurtulacak, vatanlarında egemen olacaklardı.

5.3

ὁ δὲ Λύσανδρος ἀπὸ τῶν πόλεων εἰς Ἔφεσον μεταπεμπόμενος οὓς ἑώρα μάλιστα ταῖς τε τόλμαις καὶ τοῖς φρονήμασιν ὑπὲρ τοὺς πολλοὺς ὄντας, ἀρχὰς ὑπέσπειρε τῶν ὕστερον ἐπʼ αὐτοῦ γενομένων δεκαδαρχιῶν καὶ νεωτερισμῶν, προτρέπων καὶ παροξύνων ἑταιρικὰ συνίστασθαι καὶ προσέχειν τὸν νοῦν τοῖς πράγμασιν, ὡς ἅμα τῷ καταλυθῆναι τοὺς Ἀθηναίους τῶν τε δήμων ἀπαλλαξομένους καὶ δυναστεύσοντας ἐν ταῖς πατρίσι.

5.4Bu vaatlerine fiilen de güven veriyordu: dost ve misafir ettiği kişileri büyük işlere, onurlara ve komutanlıklara yükseltiyor, onların açgözlülüğü için kendisi de haksızlıklara ve suçlara ortak oluyordu. Böylece herkes ona bağlanıyor, onu memnun etmeye çalışıyor, onu istiyordu, çünkü onun iktidarında en büyük şeylere ulaşmaktan yoksun kalmayacaklarını umuyordu.

5.4

τούτων δὲ τὴν πίστιν ἑκάστῳ διʼ ἔργων παρεῖχε, τοὺς ἤδη γεγονότας φίλους αὐτῷ καὶ ξένους εἰς μεγάλα πράγματα καὶ τιμὰς καὶ στρατηγίας ἀνάγων, καὶ συναδικῶν καὶ συνεξαμαρτάνων αὐτὸς ὑπὲρ τῆς ἐκείνων πλεονεξίας, ὥστε προσέχειν ἅπαντας αὐτῷ καὶ χαρίζεσθαι καὶ ποθεῖν, ἐλπίζοντας οὐδενὸς ἀτυχήσειν τῶν μεγίστων ἐκείνου κρατοῦντος.

5.5Bu yüzden Kallikratidas, Lysandros'un yerine deniz komutanı olarak gelince onu hoş karşılamadılar. Sonradan bu adamın gösterdiği işlerle en iyi ve en adil insan olduğu anlaşıldığında bile, onun sade, Dor tarzı ve dürüst komutanlık biçiminden memnun değillerdi. Onun aretēsine bir kahraman heykelinin güzelliğine hayran olur gibi hayrandılar, ama Lysandros'un gayretini, dostlarını kollayıp işe yaramasını arıyorlardı. Öyle ki Lysandros denize açılınca moralleri bozulup ağladılar.

5.5

διὸ καὶ Καλλικρατίδαν οὔτʼ εὐθὺς ἡδέως εἶδον ἐλθόντα τῷ Λυσάνδρῳ διάδοχον τῆς ναυαρχίας, οὔτε, ὡς ὕστερον διδοὺς πεῖραν ἀνὴρ ἐφαίνετο πάντων ἄριστος καὶ δικαιότατος, ἠρέσκοντο τῷ τρόπῳ τῆς ἡγεμονίας ἁπλοῦν τι καὶ Δώριον ἐχούσης καὶ ἀληθινόν. ἀλλὰ τούτου μὲν τὴν ἀρετὴν ὥσπερ ἀγάλματος ἡρωϊκοῦ κάλλος ἐθαύμαζον, ἐπόθουν δὲ τὴν ἐκείνου σπουδὴν καὶ τὸ φιλέταιρον καὶ χρειῶδες ἐζήτουν, ὥστε ἀθυμεῖν ἐκπλέοντος αὐτοῦ καὶ δακρύειν. # Bölüm 6

6.16. Bölüm

Lysandros bu adamları Kallikratidas'a daha da düşman etti. Kyros'un donanma için verdiği paradan kalanını Sardeis'e geri gönderdi; Kallikratidas isterse kendisi gidip para istesin, askerlerini nasıl besleyeceğini kendisi düşünsün diyordu.

6.1

ὁ δὲ τούτους τε τῷ Καλλικρατίδᾳ δυσμενεστέρους ἐποίει ἔτι μᾶλλον, καὶ τῶν ὑπὸ Κύρου χρημάτων αὐτῷ δεδομένων εἰς τὸ ναυτικὸν τὰ περιόντα πάλιν εἰς Σάρδεις ἀνέπεμψεν, αὐτὸν αἰτεῖν, εἰ βούλοιτο, τὸν Καλλικρατίδαν καὶ σκοπεῖν ὅπως θρέψοι τοὺς στρατιώτας κελεύσας.

6.2Sonunda giderken Kallikratidas'a donanmayı denizlere hâkim olarak teslim ettiğini ilan etti. Kallikratidas onun bu hırsının boş övünme olduğunu ortaya koymak isteyerek şöyle dedi: "Öyleyse Samos'u soluna alıp Miletos'a dolaş, triremeleri bana orada teslim et. Denizlere hâkimsek Samos'taki düşmanın önünden geçmekten korkmamıza gerek yok."

6.2

τέλος δὲ ἀποπλέων ἐμαρτύρατο πρὸς αὐτὸν ὅτι θαλασσοκρατοῦν τὸ ναυτικὸν παραδίδωσιν. ὁ δὲ βουλόμενος ἐλέγξαι τὴν φιλοτιμίαν ἀλαζονικὴν καὶ κενὴν οὖσαν, οὐκοῦν, ἔφη, λαβὼν ἐν ἀριστερᾷ Σάμον καὶ περιπλεύσας εἰς Μίλητον ἐκεῖ μοι παράδος τὰς τριήρεις· δεδιέναι γὰρ οὐ χρὴ παραπλέοντας ἡμᾶς τοὺς ἐν Σάμῳ πολεμίους, εἰ θαλασσοκρατοῦμεν.

6.3Lysandros buna gemilerin komutanının kendisi değil o olduğunu söyleyip Peloponnesos'a gitti ve Kallikratidas'ı büyük bir çaresizlik içinde bıraktı. Çünkü memleketinden para getirmemişti, zor durumdaki şehirlerden zorla para toplamaya da gönlü razı değildi.

6.3

πρὸς ταῦτα εἰπὼν ὁ Λύσανδρος ὅτι οὐκ αὐτός, ἀλλʼ ἐκεῖνος ἄρχοι τῶν νεῶν, ἀπέπλευσεν εἰς Πελοπόννησον, ἐν πολλῇ τὸν Καλλικρατίδαν ἀπορία καταλιπών. οὔτε γὰρ οἴκοθεν ἀφῖκτο χρήματα κομίζων, οὔτε τὰς πόλεις ἀργυρολογεῖν καὶ βιάζεσθαι μοχθηρὰ πραττούσας ὑπέμεινε.

6.4Geriye kalan tek yol, Lysandros gibi kralın komutanlarının kapısına gidip para istemekti. Oysa buna en az yatkın kişiydi. Özgür ruhlu ve yüksek gönüllü bir adamdı, Yunanların Yunanlara yenilmesini altından başka hiçbir güzelliği olmayan barbarların kapısında yaltaklanmaktan daha onurlu buluyordu.

6.4

λοιπὸν οὖν ἦν ἐπὶ θύρας ἰόντα τῶν βασιλέως στρατηγῶν, ὥσπερ Λύσανδρος, αἰτεῖν· πρὸς ὃ πάντων ἀφυέστατος ἐτύγχανεν, ἀνὴρ ἐλευθέριος καὶ μεγαλόφρων, καὶ πᾶσαν ὑφʼ Ἑλλήνων ἧτταν Ἕλλησιν ἡγούμενος εὐπρεπεστέραν εἶναι τοῦ κολακεύειν καὶ φοιτᾶν ἐπὶ θύρας ἀνθρώπων βαρβάρων, πολὺ χρυσίον, ἄλλο δʼ οὐδὲν καλὸν ἐχόντων.

6.5Ama çaresizlik yüzünden Lydia'ya çıkıp doğruca Kyros'un evine gitti ve deniz komutanı Kallikratidas'ın onunla görüşmek istediğini söylemelerini buyurdu. Kapıdakilerden biri "Yabancı, şimdi Kyros'un vakti yok, içiyor" dedi. Kallikratidas son derece saf bir tavırla "Önemli değil," dedi, "burada durup içkisini bitirmesini beklerim."

6.5

ἐκβιαζόμενος δὲ ὑπὸ τῆς ἀπορίας, ἀναβὰς εἰς Λυδίαν εὐθὺς ἐπορεύετο εἰς τὴν οἰκίαν τοῦ Κύρου, καὶ φράζειν προσέταξεν ὅτι Καλλικρατίδας ὁ ναύαρχος ἥκει διαλεχθῆναι βουλόμενος αὐτῷ. τῶν δʼ ἐπὶ θύραις τινὸς εἰπόντος, ἀλλʼ οὐ σχολὴ νῦν, ὦ ξένε, Κύρῳ· πίνει γάρ, ἀφελέστατά πως ὁ Καλλικρατίδας, οὐδέν, ἔφη, δεινόν· αὐτοῦ γὰρ ἑστὼς ἀναμενῶ, μέχρι πίῃ.

6.6O gün barbarlar onu kaba biri sanıp güldüler, o da gitti. İkinci kez gidip kapıdan içeri alınmayınca buna çok içerledi ve Ephesos'a döndü. Barbarların şımartmasına kapılan ve onlara serveti yüzünden küstah olmayı öğreten ilk kişilere lanetler yağdırıyordu.

6.6

τότε μὲν οὖν δόξας ἀγροῖκός τις εἶναι καὶ καταγελασθεὶς ὑπὸ τῶν βαρβάρων ἀπῆλθεν· ἐπεὶ δὲ καὶ δεύτερον ἐλθὼν ἐπὶ θύρας οὐ παρείθη, βαρέως ἐνεγκὼν εἰς Ἔφεσον ᾤχετο, πολλὰ μὲν ἐπαρώμενος κακὰ τοῖς πρώτοις ἐντρυφηθεῖσιν ὑπὸ βαρβάρων καὶ διδάξασιν αὐτοὺς ὑβρίζειν διὰ πλοῦτον,

6.7Yanındakilere de Sparta'ya varır varmaz Yunanları barıştırmak için her şeyi yapacağına yemin ediyordu; böylece barbarlara korku salacak, birbirlerine karşı onların gücüne muhtaç olmayacaklardı.

6.7

ὀμνύων δὲ πρὸς τοὺς παρόντας ἦ μήν, ὅταν πρῶτον εἰς Σπάρτην παραγένηται, πάντα ποιήσειν ὑπὲρ τοῦ διαλυθῆναι τοὺς Ἕλληνας, ὡς φοβεροὶ τοῖς βαρβάροις εἶεν αὐτοὶ καὶ παύσαιντο τῆς ἐκείνων ἐπʼ ἀλλήλους δεόμενοι δυνάμεως. # Bölüm 7

7.17. Bölüm

Ama Lakedaimon'a yaraşır düşünceler taşıyan, adaleti, yüce gönüllülüğü ve cesaretiyle Yunanların en büyükleriyle yarışan Kallikratidas, çok geçmeden Arginusai'deki deniz savaşında yenilip öldü. İşler kötüye gidince müttefikler Sparta'ya elçi gönderip Lysandros'u deniz komutanı istediler; o komutan olursa işlere çok daha istekli sarılacaklarını söylüyorlardı.

7.1

ἀλλὰ Καλλικρατίδας μὲν ἄξια τῆς Λακεδαίμονος διανοηθείς, καὶ γενόμενος τοῖς ἄκροις ἐνάμιλλος τῶν Ἑλλήνων διὰ δικαιοσύνην καὶ μεγαλοψυχίαν καὶ ἀνδρείαν, μετʼ οὐ πολὺν χρόνον ἐν Ἀργινούσαις καταναυμαχηθεὶς ἠφανίσθη. τῶν δὲ πραγμάτων ὑποφερομένων οἱ σύμμαχοι πρεσβείαν πέμποντες εἰς Σπάρτην ᾐτοῦντο Λύσανδρον ἐπὶ τὴν ναυαρχίαν, ὡς πολὺ προθυμότερον ἀντιληψόμενοι τῶν πραγμάτων ἐκείνου στρατηγοῦντος.

7.2Kyros da aynısını isteyerek haber gönderdi. Kanun aynı kişinin iki kez deniz komutanı olmasına izin vermiyordu, ama Lakedaimonlular müttefiklerini memnun etmek istiyordu. Bu yüzden komutan unvanını Arakos adında birine verdiler, Lysandros'u ise görünüşte yardımcı, fiilen her şeyin başı olarak gönderdiler. Şehirlerdeki siyasetçilerin ve güçlülerin çoğu onu uzun zamandır bekliyordu; demokrasiler tamamen yıkılınca onun sayesinde daha da güçleneceklerini umuyorlardı.

7.2

τὰ δὲ αὐτὰ καὶ Κῦρος ἀξιῶν ἐπέστελλεν. ἐπεὶ δὲ νόμος ἦν οὐκ ἐῶν δὶς τὸν αὐτὸν ναυαρχεῖν, ἐβούλοντό τε χαρίζεσθαι τοῖς συμμάχοις οἱ Λακεδαιμόνιοι, τὸ μὲν ὄνομα τῆς ναυαρχίας Ἀράκῳ τινὶ περιέθεσαν, τὸν δὲ Λύσανδρον ἐπιστολέα τῷ λόγῳ, τῷ δʼ ἔργῳ κύριον ἁπάντων ἐξέπεμψαν. τοῖς μὲν οὖν πλείστοις τῶν πολιτευομένων καὶ δυναμένων ἐν ταῖς πόλεσι πάλαι ποθούμενος ἧκεν· ἤλπιζον γὰρ ἔτι μᾶλλον ἰσχύσειν διʼ αὐτοῦ παντάπασι τῶν δήμων καταλυθέντων·

7.3Komutanlarda sade ve soylu bir tavır sevenlere ise Lysandros, Kallikratidas'la karşılaştırılınca hilekâr ve sofist görünüyordu. Savaşın çoğu işini hilelerle süslüyor, adaleti çıkar sağladığı ölçüde yüceltiyor, sağlamadığında yararlı olanı güzel sayıyor, doğruyu yalandan tabiatça üstün görmüyor, her birinin değerini işe yaramasıyla ölçüyordu.

7.3

τοῖς δὲ τὸν ἁπλοῦν καὶ γενναῖον ἀγαπῶσι τῶν ἡγεμόνων τρόπον, ὁ Λύσανδρος τῷ Καλλικρατίδᾳ παραβαλλόμενος ἐδόκει πανοῦργος εἶναι καὶ σοφιστής, ἀπάταις τὰ πολλὰ διαποικίλλων τοῦ πολέμου καὶ τὸ δίκαιον ἐπὶ τῷ λυσιτελοῦντι μεγαλύνων, εἰ δὲ μή, τῷ συμφέροντι χρώμενος ὡς καλῷ, καὶ τὸ ἀληθὲς οὐ φύσει τοῦ ψεύδους κρεῖττον ἡγούμενος, ἀλλʼ ἑκατέρου τῇ χρείᾳ τὴν τιμὴν ὁρίζων.

7.4Herakles soyundan gelenlerin hileyle savaşmaması gerektiğini söyleyenlere gülünmesi gerektiğini söylerdi: "Aslan postunun yetişmediği yere tilki postunu dikmek gerekir."

7.4

τῶν δʼ ἀξιούντων μὴ πολεμεῖν μετὰ δόλου τοὺς ἀφʼ Ἡρακλέους γεγονότας καταγελᾶν ἐκέλευεν· ὅπου γὰρ ἡ λεοντῆ μὴ ἐφικνεῖται, προσραπτέον ἐκεῖ τὴν ἀλωπεκῆν. # Bölüm 8

8.18. Bölüm

Miletos'taki davranışları için de benzer şeyler anlatılır. Demokrasiyi birlikte yıkmaya ve muhaliflerini birlikte sürmeye söz verdiği dostları ve konukları fikir değiştirip düşmanlarıyla barıştığında, açıkça memnun olur gibi yapıp barışa katıldı. Ama gizlice onlara sövüp sayarak halka saldırmaları için kışkırttı.

8.1

τοιαῦτα δὲ αὐτοῦ καὶ τὰ περὶ Μίλητον ἱστόρηται. τῶν γὰρ φίλων καὶ ξένων, οἷς ὑπέσχετο συγκαταλύσειν τε τὸν δῆμον καὶ συνεκβαλεῖν τοὺς διαφόρους, μεταβαλομένων καὶ διαλλαγέντων τοῖς ἐχθροῖς, φανερῶς μὲν ἥδεσθαι προσεποιεῖτο καὶ συνδιαλλάττειν, κρύφα δὲ λοιδορῶν αὐτοὺς καὶ κακίζων παρώξυνεν ἐπιθέσθαι τοῖς πολλοῖς.

8.2Ayaklanmanın başladığını fark edince hızla yardıma gitti. Şehre girince ayaklananlardan ilk karşılaştıklarına sert sözlerle çıkıştı, onları cezalandıracakmış gibi kaba davrandı; ötekilere ise korkmamalarını, kendisi oradayken artık hiçbir kötülük beklememeleri gerektiğini söyledi.

8.2

ὡς δὲ ᾔσθετο γινομένην τὴν ἐπανάστασιν, ὀξέως βοηθήσας καὶ παρεισελθὼν εἰς τὴν πόλιν οἷς πρώτοις ἐπιτύχοι τῶν νεωτεριζόντων ἐχαλέπαινε τῇ φωνῇ καὶ προσῆγε τραχυνόμενος ὡς ἐπιθήσων δίκην αὐτοῖς, τοὺς δὲ ἄλλους ἐκέλευε θαρρεῖν καὶ μηδὲν ἔτι προσδοκᾶν δεινὸν αὐτοῦ παρόντος.

8.3Bütün bunlar oyun ve hileydi: halkçıların ve en güçlü kişilerin kaçmasını değil, şehirde kalıp öldürülmesini istiyordu. Öyle de oldu; ona güvenenlerin hepsi boğazlandı. Androkleides, Lysandros'un yeminlere ne kadar hafif baktığını gösteren bir söz aktarır.

8.3

ὑπεκρίνετο δὲ ταῦτα καὶ διεποίκιλλε, τοὺς δημοτικωτάτους καὶ κρατίστους βουλόμενος μὴ φεύγειν, ἀλλʼ ἀποθανεῖν ἐν τῇ πόλει μείναντας. ὃ καὶ, συνέβη· πάντες γὰρ ἀπεσφάγησαν οἱ καταπιστεύσαντες.ἀπομνημονεύεται δὲ ὑπὸ Ἀνδροκλείδου λόγος πολλήν τινα κατηγορῶν τοῦ Λυσάνδρου περὶ τοὺς ὅρκους εὐχέρειαν.

8.4Söylediğine göre Lysandros çocukları aşık kemikleriyle, erkekleri yeminlerle kandırmak gerektiğini söylerdi. Bu sözle, bir komutana yakışmayacak biçimde tiran Samoslu Polykrates'i taklit ediyordu. Tanrılara düşman gibi davranmak Lakon'a yaraşmaz; üstelik bu daha da küstahçadır. Çünkü yeminle aldatan kişi düşmanından korktuğunu, ama tanrıyı hiçe saydığını itiraf etmiş olur.

8.4

ἐκέλευε γάρ, ὥς φησι, τοὺς μὲν παῖδας ἀστραγάλοις, τοὺς δὲ ἄνδρας ὅρκοις ἐξαπατᾶν, ἀπομιμούμενος Πολυκράτη τὸν Σάμιον, οὐκ ὀρθῶς τύραννον στρατηγός, οὐδὲ Λακωνικὸν τὸ χρῆσθαι τοῖς θεοῖς ὥσπερ τοῖς πολεμίοις, μᾶλλον δὲ ὑβριστικώτερον. ὁ γὰρ ὅρκῳ παρακρουόμενος τὸν μὲν ἐχθρὸν ὁμολογεῖ δεδιέναι, τοῦ δὲ θεοῦ καταφρονεῖν. # Bölüm 9

9.19. Bölüm

Kyros Lysandros'u Sardeis'e çağırdı, bir kısmını verdi, bir kısmını da vaat etti. Onun gönlünü almak için delikanlıca, babası hiçbir şey vermese de kendi malından karşılayacağını söyledi. Her şey tükenirse üzerinde oturup iş gördüğü altın ve gümüşten tahtı da parçalayacaktı.

9.1

ὁ δʼ οὖν Κῦρος εἰς Σάρδεις μεταπεμψάμενος τὸν Λύσανδρον, τὰ μὲν ἔδωκε, τὰ δὲ ὑπέσχετο, νεανιευσάμενος εἰς τὴν ἐκείνου χάριν καὶ εἰ μηδὲν ὁ πατὴρ διδῴη καταχορηγήσειν τὰ οἰκεῖα· κἂν ἐπιλίπῃ πάντα, κατακόψειν ἔφη τὸν θρόνον ἐφʼ ᾧ καθήμενος ἐχρημάτιζε, χρυσοῦν καὶ ἀργυροῦν ὄντα.

9.2Sonunda babasının yanına Medya'ya giderken şehirlerin vergilerini ona bıraktı, kendi eyaletini de ona emanet etti. Vedalaşırken kendisi dönene kadar Atinalılarla deniz savaşına girmemesini rica etti; Fenike ve Kilikya'dan çok sayıda gemiyle dönecekti. Sonra krala gitmek üzere yola çıktı. Lysandros eşit sayıda gemiyle savaşamadığı, bu kadar gemiyle de boş oturamadığı için denize açıldı, birkaç adayı kendine çekti, Aigina ve Salamis'e çıkıp yağmaladı.

9.2

τέγος δὲ εἰς Μηδίαν ἀναβαίνων πρὸς τὸν πατέρα, τούς τε φόρους ἀπέδειξε τῶν πόλεων λαμβάνειν ἐκεῖνον, καὶ τὴν αὑτοῦ διεπίστευσεν ἀρχήν· ἀσπασάμενος δὲ καὶ δεηθεὶς μὴ ναυμαχεῖν Ἀθηναίοις, πρὶν αὐτὸν ἀφικέσθαι πάλιν, ἀφίξεσθαι δὲ ναῦς ἔχοντα πολλὰς ἔκ τε Φοινίκης καὶ Κιλικίας, ἀνέβαινεν ὡς βασιλέα.Λύσανδρος δὲ μήτε ναυμαχεῖν ἀγχωμάλῳ πλήθει δυνάμενος μήτε ἀργὸς καθέζεσθαι μετὰ νεῶν τοσούτων, ἀναχθεὶς ἐνίας προσηγάγετο τῶν νήσων, Αἴγινάν τε καὶ Σαλαμῖνα προσμίξας κατέδραμεν.

9.3Attika'ya çıkıp Agis'i selamladı (Agis kendisi Dekeleia'dan aşağı inmişti) ve oradaki piyadeye donanmasının gücünü gösterdi: denizlere hâkimdi, dilediği yere gidiyordu. Ama Atinalıların peşine düştüğünü fark edince başka bir yoldan, adaların arasından Asya'ya kaçtı.

9.3

εἰς δὲ τὴν Ἀττικὴν ἀποβὰς καὶ τὸν Ἆγιν ἀσπασάμενος, κατέβη γὰρ αὐτὸς ἐκ Δεκελείας πρὸς αὐτόν, ἐπέδειξε τῷ πεζῷ παρόντι τὴν τοῦ ναυτικοῦ ῥώμην, ὡς πλέων ᾗ βούλοιτο, κρατῶν τῆς θαλάττης. οὐ μὴν ἀλλὰ τοὺς Ἀθηναίους αἰσθόμενος διώκοντας αὐτὸν ἄλλῳ δρόμῳ διὰ νήσων ἔφευγεν εἰς τὴν Ἀσίαν.

9.4Hellespontos'u boş bulunca denizden gemilerle Lampsakos'a saldırdı, Thorax da karadan ordusuyla aynı anda gelip surlara yüklendi. Şehri zorla alıp yağmalaması için askerlerine bıraktı. Atinalıların yüz seksen trireme'lik donanması tam Khersonesos'taki Elaios'a demirlemişti. Lampsakos'un düştüğünü duyunca hemen Sestos'a geçtiler.

9.4

καὶ τὸν Ἑλλήσποντον ἔρημον καταλαβὼν ἐπεχείρει Λαμψακηνοῖς αὐτὸς ἐκ θαλάττης ταῖς ναυσί, Θώραξ δὲ τῷ πεζῷ στρατῷ συνανύσας εἰς τὸ αὐτὸ προσέβαλε τοῖς τείχεσιν. ἑλὼν δὲ τὴν πόλιν κατὰ κράτος διαρπάσαι τοῖς στρατιώταις ἔδωκεν. ὁ δὲ τῶν Ἀθηναίων στόλος ὀγδοήκοντα καὶ ἑκατὸν τριήρων ἐτύγχανε μὲν ἄρτι καθωρμισμένος εἰς Ἐλαιοῦντα τῆς Χερρονήσου, πυνθανόμενοι δὲ ἀπολωλέναι τὴν Λάμψακον εὐθὺς εἰς Σηστὸν καταίρουσι.

9.5Orada erzak alıp kıyı boyunca Aigospotamoi'ye gittiler; düşman hâlâ karşıda, Lampsakos önünde demirliydi. Atinalıların başka birkaç komutanı vardı, bunlardan biri de bir zamanlar halkı savaş esirlerinin sağ başparmağının kesilmesi için ikna eden Philokles'ti: böylece mızrak tutamayacak, yalnız kürek çekebileceklerdi.

9.5

κἀκεῖθεν ἐπισιτισάμενοι παρέπλευσαν εἰς Αἰγὸς ποταμούς, ἀντιπέρας τῶν πολεμίων ἔτι ναυλοχούντων περὶ τὴν Λάμψακον. ἐστρατήγουν δὲ τῶν Ἀθηναίων ἄλλοι τε πλείους καὶ Φιλοκλῆς ὁ πείσας ποτὲ ψηφίσασθαι τὸν δῆμον ἀποκόπτειν τὸν δεξιὸν ἀντίχειρα τῶν ἁλισκομένων κατὰ πόλεμον, ὅπως δόρυ μὲν φέρειν μὴ δύνωνται, κώπην δὲ ἐλαύνωσι. # Bölüm 10

10.110. Bölüm

O gün herkes dinlendi, ertesi gün deniz savaşı olacağını umuyordu. Ama Lysandros başka şeyler düşünüyordu. Gemicilere ve dümencilere, gün doğarken savaş olacakmış gibi şafakta triremelere binmelerini, düzenli ve sessiz oturup emir beklemelerini söyledi. Piyadeye de aynı şekilde deniz kıyısında sıra halinde sessizce beklemesini buyurdu.

10.1

τότε μὲν οὖν ἀνεπαύοντο πάντες, ἐλπίζοντες εἰς τὴν ὑστεραίαν ναυμαχήσειν. ὁ δὲ Λύσανδρος ἄλλα μὲν διενοεῖτο, προσέταττε δὲ ναύταις καὶ κυβερνήταις, ὡς ἀγῶνος ἅμα ἡμέρᾳ γενησομένου, περὶ ὄρθρον ἐμβαίνειν εἰς τὰς τριήρεις καὶ καθέζεσθαι κόσμῳ καὶ σιωπῇ, δεχομένους τὸ παραγγελλόμενον, ὡς δʼ αὕτως καὶ τὸ πεζὸν ἐν τάξει παρὰ τὴν θάλατταν ἡσυχάζειν.

10.2Güneş doğunca Atinalılar bütün gemileriyle cepheden üzerlerine gelip meydan okudu. Lysandros'un gemileri ise burunları onlara dönük, daha geceden adamlarla doluydu, ama denize açılmadı. Yardımcı tekneler göndererek önde gemilere kımıldamamalarını, düzeni bozmadan, karışıklık çıkarmadan, karşılık vermek için açılmadan beklemelerini emretti.

10.2

ἀνίσχοντος δὲ τοῦ ἡλίου καὶ τῶν Ἀθηναίων μετωπηδὸν ἁπάσαις ἐπιπλεόντων καὶ προκαλουμένων, ἀντιπρῴρους ἔχων τὰς ναῦς καὶ πεπληρωμένας ἔτι νυκτὸς οὐκ ἀνήγετο, πέμπων δὲ ὑπηρετικὰ παρὰ τὰς πρώτας τῶν νεῶν ἀτρεμεῖν ἐκέλευε καὶ μένειν ἐν τάξει μὴ θορυβουμένους μηδʼ ἀντεκπλέοντας.

10.3Akşamüzeri Atinalılar geri çekildiğinde, gözetleme için gönderdiği iki üç trireme düşmanın karaya çıktığını görüp gelmeden askerleri gemilerden indirmedi. Ertesi gün de aynısı oldu, üçüncü gün de, dördüncü gün de. Atinalılarda düşmanın korkup sindiği düşüncesiyle büyük bir küstahlık ve küçümseme doğdu.

10.3

οὕτω δὲ περὶ δείλην ἀποπλεόντων ὀπίσω τῶν Ἀθηναίων οὐ πρότερον ἐκ τῶν νεῶν τοὺς στρατιώτας ἀφῆκεν, εἰ μὴ δύο καὶ τρεῖς τριήρεις, ἃς ἔπεμψε κατασκόπους, ἐλθεῖν ἰδόντας ἀποβεβηκότας τοὺς πολεμίους. τῇ δʼ ὑστεραίᾳ πάλιν ἐγίνοντο ταῦτα καὶ τῇ τρίτῃ μέχρι τετάρτης, ὥστε πολὺ τοῖς Ἀθηναίοις θράσος ἐγγενέσθαι καὶ καταφρόνησιν ὡς δεδιότων καὶ συνεσταλμένων τῶν πολεμίων.

10.4Bu sırada Alkibiades (Khersonesos'ta kendi kalelerinde yaşıyordu) atla Atina ordusunun yanına geldi. Komutanları kınıyordu: birincisi, demirlemeye elverişsiz, açık kıyılarda ordugâh kurmak ne iyi ne güvenliydi. İkincisi, erzakı uzaktaki Sestos'tan getirmek hataydı.

10.4

ἐν τούτῳ δὲ Ἀλκιβιάδης (ἐτύγχανε γὰρ περὶ Χερρόνησον ἐν τοῖς ἑαυτοῦ τείχεσι διαιτώμενος) ἵππῳ προσελάσας πρὸς τὸ στράτευμα τῶν Ἀθηναίων ᾐτιᾶτο τοὺς στρατηγοὺς πρῶτον μὲν οὐ καλῶς οὐδʼ ἀσφαλῶς στρατοπεδεύειν ἐν αἰγιαλοῖς δυσόρμοις καὶ ἀναπεπταμένοις· ἔπειτα πόρρωθεν ἐκ Σηστοῦ τὰ ἐπιτήδεια λαμβάνοντας ἁμαρτάνειν,

10.5Yapılması gereken kısa bir yolculukla Sestos limanına ve şehrine gitmekti, tek bir komutana bağlı ve her işaretle korkudan hemen itaat eden bir ordunun karşısında durmaktan uzaklaşmaktı. Bu öğütleri dinlemediler; Tydeus da küstahça, komutanların Alkibiades değil başkaları olduğunu söyledi.

10.5

δέον εἰς λιμένα καὶ πόλιν Σηστὸν διʼ ὀλίγου περιπλεύσαντας, ἀπωτέρω γενέσθαι τῶν πολεμίων ἐφορμούντων στρατεύματι μοναρχουμένῳ καὶ πάντα πρὸς φόβον ὀξέως ἀπὸ συνθήματος ὑπηρετοῦντι. ταῦτα δὲ αὐτοῦ διδάσκοντος οὐκ ἐπείθοντο, Τυδεὺς δὲ καὶ πρὸς ὕβριν ἀπεκρίνατο, φήσας οὐκ ἐκεῖνον, ἀλλʼ ἑτέρους στρατηγεῖν. # Bölüm 11

11.111. Bölüm

Alkibiades, aralarında ihanet de olduğundan şüphelenip ayrıldı. Beşinci gün Atinalılar yine saldırıya çıkıp her zamanki gibi son derece gevşek ve küçümseyici bir halde geri dönerken, Lysandros gözetleme gemilerini gönderdi. Trierarkhlara, Atinalıların karaya çıktığını gördüklerinde hızla geri dönmelerini, boğazın ortasına gelince pruvada tunç bir kalkan kaldırmalarını, bunun saldırı işareti olacağını söyledi.

11.1

ὁ μὲν οὖν Ἀλκιβιάδης ὑποπτεύσας τι καὶ προδοσίας ἐν αὐτοῖς ἀπηλλάττετο. πέμπτῃ δὲ ἡμέρᾳ τῶν Ἀθηναίων ποιησαμένων τὸν ἐπίπλουν καὶ πάλιν ἀπερχομένων, ὥσπερ εἰώθεσαν, ὀλιγώρως πάνυ καὶ καταφρονητικῶς, ὁ Λύσανδρος ἐκπέμπων τὰς κατασκόπους ναῦς ἐκέλευσε τοὺς τριηράρχους, ὅταν ἴδωσι τοὺς Ἀθηναίους ἐκβεβηκότας, ἐλαύνειν ἀποστρέψαντας ὀπίσω τάχει παντί, καὶ γενομένους κατὰ μέσον τὸν πόρον ἀσπίδα χαλκῆν ἐπάρασθαι πρῴραθεν ἐπίπλου σύμβολον.

11.2Kendisi de gemiyle dolaşıp dümencileri ve trierarkhları çağırdı, her birinin mürettebatını, gemicileri ve deniz piyadelerini düzen içinde tutmasını, işaret verilince büyük bir istekle ve var gücüyle düşmanın üzerine sürmesini buyurdu. Gemilerden kalkan kaldırılıp amiral gemisinden boruyla hareket işareti verilince gemiler ilerledi, piyade de kıyı boyunca burna doğru koştu.

11.2

αὐτὸς δὲ τοὺς κυβερνήτας καὶ τριηράρχους ἐπιπλέων ἀνεκαλεῖτο καὶ παρώρμα συνέχειν ἕκαστον ἐν τάξει τὸ πλήρωμα καὶ τοὺς ναύτας καὶ τοὺς ἐπιβάτας, ὅταν δὲ σημανθῇ, μετὰ προθυμίας καὶ ῥώμης ἐλαύνειν ἐπὶ τοὺς πολεμίους. ὡς δὲ ἥ τε ἀσπὶς ἀπὸ τῶν νεῶν ἤρθη καὶ τῇ σάλπιγγι τὴν ἀναγωγὴν ἐσήμαινεν ἀπὸ τῆς ναυαρχίδος, ἐπέπλεον μὲν αἱ νῆες, ἡμιλλῶντο δὲ οἱ πεζοὶ παρὰ τὸν αἰγιαλὸν ἐπὶ τὴν ἄκραν.

11.3İki kıyı arasındaki uzaklık orada on beş stadiondur; kürekçilerin gayreti ve isteğiyle çabucak geçildi. Atinalı komutan Konon karadan donanmanın geldiğini ilk gören oldu, ansızın gemilere binmeleri için bağırdı. Felaket karşısında sarsılmış halde kimini çağırıyor, kimine yalvarıyor, kimini triremelere girmeye zorluyordu.

11.3

τὸ δὲ μεταξὺ τῶν ἠπείρων διάστημα ταύτῃ πεντεκαίδεκα σταδίων ἐστί, καὶ ταχέως ὑπὸ σπουδῆς καὶ προθυμίας τῶν ἐλαυνόντων συνῄρητο. Κόνων δὲ πρῶτος ὁ τῶν Ἀθηναίων στρατηγὸς ἀπὸ τῆς γῆς ἰδὼν ἐπιπλέοντα τὸν στόλον ἐξαίφνης ἀνεβόησεν ἐμβαίνειν, καὶ περιπαθῶν τῷ κακῷ τοὺς μὲν ἐκάλει, τῶν δὲ ἐδεῖτο, τοὺς δὲ ἠνάγκαζε πληροῦν τὰς τριήρεις.

11.4Ama çabası işe yaramadı, çünkü adamlar dağılmıştı. Hiçbir şey beklemedikleri için karaya çıkar çıkmaz kimi pazara gitmiş, kimi çevrede dolaşıyor, kimi çadırlarda uyuyor, kimi yemek pişiriyordu; komutanlarının deneyimsizliği yüzünden olacaklardan habersizdiler.

11.4

ἦν δὲ οὐδὲν ἔργον αὐτοῦ τῆς σπουδῆς ἐσκεδασμένων τῶν ἀνθρώπων. ὡς γὰρ ἐξέβησαν, εὐθύς, ἅτε μηδὲν προσδοκῶντες, ἠγόραζον, ἐπλανῶντο περὶ τὴν χώραν, ἐκάθευδον ὑπὸ ταῖς σκηναῖς, ἠριστοποιοῦντο, πορρωτάτω τοῦ μέλλοντος ἀπειρίᾳ τῶν ἡγουμένων ὄντες.

11.5Düşman artık bağırışlar ve kürek sesleriyle üzerlerine gelirken Konon sekiz gemiyle kaçtı ve Kıbrıs'a Euagoras'ın yanına geçti. Peloponnesoslular öteki gemilere saldırıp kimini tamamen boş aldı, kimini adam doldururken parçaladı. Adamlar silahsız ve dağınık halde yardıma koşarken gemilerin yanında öldü, karada kaçanlar da düşman çıkınca öldürüldü.

11.5

ἤδη δὲ κραυγῇ καὶ ῥοθίῳ προσφερομένων τῶν πολεμίων ὁ μὲν Κόνων ὀκτὼ ναυσὶν ὑπεξέπλευσε καὶ διαφυγὼν ἀπεπέρασεν εἰς Κύπρον πρὸς Εὐαγόραν, ταῖς δὲ ἄλλαις ἐπιπεσόντες οἱ Πελοποννήσιοι τὰς μὲν κενὰς παντάπασιν ᾕρουν, τὰς δʼ ἔτι πληρουμένας ἔκοπτον. οἱ δὲ ἄνθρωποι πρός τε ταῖς ναυσὶν ἀπέθνησκον ἄνοπλοι καὶ σποράδες ἐπιβοηθοῦντες, ἔν τε τῇ γῇ φεύγοντες ἀποβάντων τῶν πολεμίων ἐκτείνοντο.

11.6Lysandros komutanlarla birlikte üç bin kişi esir aldı, Paralos ve Konon'la kaçanlar dışında bütün donanmayı ele geçirdi. Gemileri yedeğe alıp ordugâhı yağmaladıktan sonra aulos ve paian eşliğinde Lampsakos'a döndü. Pek az zahmetle pek büyük bir iş başarmış, öncekiler içinde en uzun, başına gelenlerde ve talih dönüşlerinde en değişken, en inanılmaz savaşı bir saatte bitirmişti.

11.6

λαμβάνει δὲ ὁ Λύσανδρος τρισχιλίους ἄνδρας αἰχμαλώτους μετὰ τῶν στρατηγῶν, ἅπαν δὲ τὸ ναύσταθμον ἄνευ τῆς Παράλου καὶ τῶν μετὰ Κόνωνος ἐκφυγουσῶν. ἀναδησάμενος δὲ τὰς ναῦς καὶ διαπορθήσας τὸ στρατόπεδον μετὰ αὐλοῦ καὶ παιάνων ἀνέπλευσεν εἰς Λάμψακον, ἔργον ἐλαχίστῳ πόνῳ μέγιστον ἐξειργασμένος, καὶ συνῃρηκὼς ὥρᾳ μιᾷ χρόνου μήκιστον καὶ ποικιλώτατον πάθεσί τε καὶ τύχαις ἀπιστότατον τῶν πρὸ αὐτοῦ πολέμων,

11.7Bu savaş sayısız biçimlere girmiş, sayısız değişikliklerden geçmiş, Yunanistan'ın önceki bütün savaşlarında tüketilen komutanlardan daha çoğunu tüketmişti; bir adamın sağduyusu ve ustalığıyla sona erdi. Bu yüzden bazıları bu işi tanrısal saydı.

11.7

ὃς μυρίας μορφὰς ἀγώνων καὶ πραγμάτων μεταβολὰς ἀμείψας, καὶ στρατηγοὺς ὅσους οὐδὲ οἱ σύμπαντες οἱ πρὸ αὐτοῦ τῆς Ἑλλάδος ἀναλώσας, ἑνὸς ἀνδρὸς εὐβουλία καὶ δεινότητι συνῄρητο· διὸ καὶ θεῖόν τινες ἡγήσαντο τοῦτο τὸ ἔργον. # Bölüm 12

12.112. Bölüm

Bazıları, Lysandros'un gemisi limandan ilk kez düşmanın üzerine çıkarken Dioskurların iki yandan dümen yekelerinin üstünde yıldız olarak parladığını söylüyordu. Bazıları da taşın düşüşünün bu felaketin işareti olduğunu ileri sürer. Çünkü çoğunluğun kanaatine göre gökten Aigospotamoi'ye kocaman bir taş düşmüştür. Bu taş hâlâ gösterilir.

12.1

ἦσαν δέ τινες οἱ τοὺς Διοσκούρους ἐπὶ τῆς Λυσάνδρου νεὼς ἑκατέρωθεν, ὅτε τοῦ λιμένος ἐξέπλει πρῶτον ἐπὶ τοὺς πολεμίους, ἄστρα τοῖς οἴαξιν ἐπιλάμψαι λέγοντες. οἱ δὲ καὶ τὴν τοῦ λίθου πτῶσιν ἐπὶ τῷ πάθει τούτῳ σημεῖόν φασι γενέσθαι· κατηνέχθη γάρ, ὡς ἡ δόξα τῶν πολλῶν, ἐξ οὐρανοῦ παμμεγέθης λίθος εἰς Αἰγὸς ποταμούς. καὶ δείκνυται μὲν ἔτι νῦν,

12.2Khersonesoslular ona saygı gösterir. Söylendiğine göre Anaxagoras, gökte tutturulmuş cisimlerden birinin bir kayma ya da sarsıntı olunca kopup atılacağını ve düşeceğini önceden söylemişti. Ona göre yıldızların hiçbiri tabiatıyla bulunduğu yerde değildir. Taş gibi ağır oldukları halde esirin karşı direnmesi ve kırılmasıyla parlarlar, dönüşün girdabı ve gerginliğiyle sıkıştırılıp zorla sürüklenirler; nitekim evrende soğuk ve ağır şeyler ayrılırken buraya düşmekten ilk kez de bu güçle alıkonmuşlardır.

12.2

σεβομένων αὐτὸν τῶν Χερρονησιτῶν· λέγεται δὲ Ἀναξαγόραν προειπεῖν ὡς τῶν κατὰ τὸν οὐρανὸν ἐνδεδεμένων σωμάτων, γενομένου τινὸς ὀλισθήματος ἢ σάλου, ῥῖψις ἔσται καὶ πτῶσις ἑνὸς ἀπορραγέντος· εἶναι δὲ καὶ τῶν ἄστρων ἕκαστον οὐκ ἐν ᾗ πέφυκε χώρᾳ· λιθώδη γὰρ ὄντα καὶ βαρέα λάμπειν μὲν ἀντερείσει καὶ περικλάσει τοῦ αἰθέρος, ἕλκεσθαι δὲ ὑπὸ βίας σφιγγόμενα δίνῃ καὶ τόνῳ τῆς περιφορᾶς, ὥς που καὶ τὸ πρῶτον ἐκρατήθη μὴ πεσεῖν δεῦρο, τῶν ψυχρῶν καὶ βαρέων ἀποκρινομένων τοῦ παντός.

12.3Bundan daha inandırıcı bir kanaat da vardır. Bazılarına göre kayan yıldızlar, havada tutuşur tutuşmaz sönen esir ateşinin bir akıntısı ya da yayılması değildir, üst bölgeye çok miktarda dağılan havanın tutuşması ve parlaması da değildir. Bunlar gökteki cisimlerin atılması ve düşmesidir: dönme hareketinin gerginliği bir ölçüde gevşeyince fırlarlar, ama yerin insanların yaşadığı kısmına değil, çoğunlukla büyük denize düşerler. Bu yüzden görülmezler.

12.3

ἔστι δέ τις πιθανωτέρα δόξα ταύτης, εἰρηκότων ἐνίων ὡς οἱ διᾴττοντες ἀστέρες οὐ ῥύσις εἰσὶν οὐδʼ ἐπινέμησις αἰθερίου πυρὸς ἐν ἀέρι κατασβεννυμένου περὶ τὴν ἔξαψιν αὐτήν, οὐδὲ ἀέρος εἰς τὴν ἄνω χώραν πλήθει λυθέντος ἔκπρησις καὶ ἀνάφλεξις, ῥῖψις δὲ καὶ πτῶσις οὐρανίων σωμάτων οἷον ἐνδόσει τινὶ τόνου καὶ περιτρόπου κινήσεως ἐκπαλῶν φερομένων οὐ πρὸς τὸν οἰκούμενον τόπον τῆς γῆς, ἀλλὰ τῶν πλείστων ἐκτὸς εἰς τὴν μεγάλην ἐκπιπτόντων θάλατταν· διὸ καὶ λανθάνουσι.

12.4Daimakhos da Dindarlık Üzerine adlı eserinde Anaxagoras'ı destekler. Anlattığına göre taş düşmeden önce yetmiş beş gün boyunca gökte kocaman ateşten bir cisim görülmüştü. Alevli bir bulut gibiydi, durmuyor, dolambaçlı ve kırık çizgilerle hareket ediyordu; sarsıntıdan ve bu savruluştan kopan ateşli parçalar kayan yıldızlar gibi her yöne fırlayıp parlıyordu.

12.4

τῷ δʼ Ἀναξαγόρᾳ μαρτυρεῖ καὶ Δαΐμαχος ἐν τοῖς Περὶ εὐσεβείας, ἱστορῶν ὅτι πρὸ τοῦ πεσεῖν τὸν λίθον ἐφʼ ἡμέρας ἑβδομήκοντα καὶ πέντε συνεχῶς κατὰ τὸν οὐρανὸν ἑωρᾶτο πύρινον σῶμα παμμέγεθες, ὥσπερ νέφος φλογοειδές, οὐ σχολάζον, ἀλλὰ πολυπλόκους καὶ κεκλασμένας φορὰς φερόμενον, ὥστε ὑπὸ σάλου καὶ πλάνης ἀπορρηγνύμενα πυροειδῆ σπάσματα φέρεσθαι πολλαχοῦ καὶ ἀστράπτειν, ὥσπερ οἱ διᾴττοντες ἀστέρες.

12.5Cisim yerin o noktasına inip yerliler korku ve şaşkınlıklarını atarak toplandığında, ne ateşin yaptığı bir iş ne de o ölçekte bir iz görüldü. Orada yalnız bir taş duruyordu; büyüktü ama deyim yerindeyse o ateşli kütlenin hiçbir parçası sayılmazdı. Daimakhos'un iyi niyetli dinleyicilere ihtiyacı olduğu açıktır.

12.5

ἐπεὶ δὲ ἐνταῦθα τῆς γῆς ἔβρισε καὶ παυσάμενοι φόβου καὶ θάμβους οἱ ἐπιχώριοι συνῆλθον, ὤφθη πυρὸς μὲν οὐδὲν ἔργον οὐδʼ ἴχνος τοσοῦτο, λίθος δὲ κείμενος, ἄλλως μὲν μέγας, οὐθὲν δὲ μέρος, ὡς εἰπεῖν, ἐκείνης τῆς πυροειδοῦς περιοχῆς ἔχων. ὅτι μὲν οὖν εὐγνωμόνων ὁ Δαΐμαχος ἀκροατῶν δεῖται δῆλός ἐστιν·

12.6Ama hikâye doğruysa, taşın bir dağ sırtından rüzgârlar ve fırtınalarla koptuğunu, kasırga gibi havaya kaldırılıp sürüklendiğini, döndüren güç gevşeyince atılıp düştüğünü söyleyenleri kesin olarak çürütür.

12.6

εἰ δὲ ἀληθὴς ὁ λόγος, ἐξελέγχει κατὰ κράτος τοὺς φάσκοντας ἔκ τινος, ἀκρωρείας ἀποκοπεῖσαν πνεύμασι καὶ ζάλαις πέτραν, ὑποληφθεῖσαν δʼ ὥσπερ οἱ στρόβιλοι, καὶ φερομένην, ᾗ πρῶτον ἐνέδωκε καὶ διελύθη τὸ περιδινῆσαν, ἐκριφῆναι καὶ πεσεῖν.

12.7Tabii Zeus aşkına, günlerce görülen şey gerçekten ateşti de sönüp yok olması havayı değiştirip daha şiddetli rüzgârlar ve hareketler doğurduysa, taş da bunlar yüzünden fırlatıldıysa, durum başkadır. Ama bunların ayrıntısı başka tür bir yazının işidir.

12.7

εἰ μὴ νὴ Δία πῦρ μὲν ἦν ὄντως τὸ φαινόμενον ἐπὶ πολλὰς ἡμέρας, σβέσις δὲ καὶ φθορὰ μεταβολὴν ἀέρι παρέσχεν εἰς πνεύματα βιαιότερα καὶ κινήσεις, ὑφʼ ὧν συνέτυχε καὶ τὸν λίθον ἐκριφῆναι. ταῦτα μὲν οὖν ἑτέρῳ γένει γραφῆς διακριβωτέον. # Bölüm 13

13.113. Bölüm

Müttefik meclisi esir alınan üç bin Atinalıyı ölüme mahkûm edince Lysandros onların komutanı Philokles'i çağırdı. Vatandaşlarına Yunanlar hakkında böyle öğütler verdiği için kendisine hangi cezayı layık gördüğünü sordu.

13.1

ὁ δὲ Λύσανδρος, ἐπεὶ τῶν τρισχιλίων Ἀθηναίων, οὓς ἔλαβεν αἰχμαλώτους, ὑπὸ τῶν συνέδρων θάνατος κατέγνωστο, καλέσας Φιλοκλέα τὸν στρατηγὸν αὐτῶν ἠρώτησεν τίνα τιμᾶται δίκην ἑαυτῷ τοιαῦτα περὶ Ἑλλήνων συμβεβουλευκὼς λευκὼς τοῖς πολίταις.

13.2Philokles felaket karşısında hiç boyun eğmedi. Hâkimi bulunmayan işlerden kendisini suçlamamasını, galip olarak, yenilseydi başına gelecek şeyi yapmasını söyledi. Sonra yıkanıp parlak bir pelerin giydi ve Theophrastos'un anlattığına göre vatandaşlarının önüne düşüp ölüme yürüdü. Bundan sonra Lysandros şehirleri dolaşırken karşılaştığı bütün Atinalılara Atina'ya gitmelerini buyurdu: şehir dışında yakaladığı hiç kimseyi bağışlamayıp boğazlayacaktı.

13.2

ὁ δὲ οὐδέν τι πρὸς τὴν συμφορὰν ἐνδοὺς ἐκέλευσε μὴ κατηγορεῖν ὧν οὐδείς ἐστι δικαστής, ἀλλὰ νικῶντα πράττειν ἅπερ ἂν νικηθεὶς ἔπασχεν· εἶτα λουσάμενος καὶ λαβὼν χλανίδα λαμπρὰν πρῶτος ἐπὶ τὴν σφαγὴν ἡγεῖτο τοῖς πολίταις, ὡς ἱστορεῖ Θεόφραστος. ἐκ δὲ τούτου πλέων ὁ Λύσανδρος ἐπὶ τὰς πόλεις Ἀθηναίων μὲν οἷς ἐπιτύχοι ἐκέλευε πάντας εἰς Ἀθήνας ἀπιέναι· φείσεσθαι γὰρ οὐδενός, ἀλλʼ ἀποσφάξειν ὃν ἂν ἔξω λάβῃ τῆς πόλεως.

13.3Bunu yapıp herkesi şehre sürüyordu, çünkü şehirde çabucak büyük bir kıtlık ve yokluk çıkmasını, bol erzakla kuşatmaya dayanıp başına iş açmamalarını istiyordu. Demokrasileri ve öteki yönetimleri yıkıyor, her birine bir Lakedaimonlu harmost, bir de şehirlerde kurduğu kulüplerden seçilmiş on yönetici bırakıyordu.

13.3

ταῦτα δʼ ἔπραττε καὶ συνήλαυνεν ἅπαντας εἰς τὸ ἄστυ βουλόμενος ἐν τῇ πόλει ταχὺ λιμὸν ἰσχυρὸν γενέσθαι καὶ σπάνιν, ὅπως μὴ πράγματα παράσχοιεν αὐτῷ τὴν πολιορκίαν εὐπόρως ὑπομένοντες. καταλύων δὲ τοὺς δήμους καὶ τὰς ἄλλας πολιτείας, ἕνα μὲν ἁρμοστὴν ἑκάστῃ Λακεδαιμόνιον κατέλιπε, δέκα δὲ ἄρχοντας ἐκ τῶν ὑπʼ αὐτοῦ συγκεκροτημένων κατὰ πόλιν ἑταιρειῶν.

13.4Bunu hem düşman hem müttefik olmuş şehirlerde aynı biçimde yaparak ağır ağır kıyı boyunca ilerliyordu; bir bakıma Yunanistan'ın egemenliğini kendisine hazırlıyordu. Yöneticileri ne soyluluğa ne zenginliğe göre atıyordu. İşleri kulüplere ve misafirliklere lütuf olarak veriyor, onları ödül ve ceza üzerinde yetkili kılıyordu. Birçok katliamda bizzat bulunuyor, dostlarının düşmanlarını sürüyordu. Bu şekilde Yunanlara Lakedaimon egemenliğinin hiç de hoş olmayan bir örneğini gösteriyordu.

13.4

καὶ ταῦτα πράττων ὁμοίως ἔν τε ταῖς πολεμίαις καὶ ταῖς συμμάχοις γεγενημέναις πόλεσι, παρέπλει σχολαίως, τρόπον τινὰ κατασκευαζόμενος ἑαυτῷ τὴν τῆς Ἑλλάδος ἡγεμονίαν. οὔτε γὰρ ἀριστίνδην οὔτε πλουτίνδην ἀπεδείκνυε τοὺς ἄρχοντας, ἀλλʼ ἑταιρείαις καὶ ξενίαις χαριζόμενος τὰ πράγματα καὶ κυρίους ποιῶν τιμῆς τε καὶ κολάσεως, πολλαῖς δὲ παραγινόμενος αὐτὸς σφαγαῖς καὶ συνεκβάλλων τοὺς τῶν φίλων ἐχθρούς, οὐκ ἐπιεικὲς ἐδίδου τοῖς Ἕλλησι δεῖγμα τῆς Λακεδαιμονίων ἀρχῆς,

13.5Komedya şairi Theopompos, Lakedaimonluları meyhaneci kadınlara benzetirken saçmalamış olmalı. Yunanlara özgürlüğün en tatlı içkisini tattırdıktan sonra sirke döktüklerini söylüyordu; oysa tadı daha baştan kötü ve acıydı. Çünkü Lysandros halklara kendi işlerini yönetme izni vermiyor, şehirleri azınlığın en küstah ve en kavgacılarına teslim ediyordu.

13.5

ἀλλὰ καὶ ὁ κωμικὸς Θεόπομπος ἔοικε ληρεῖν ἀπεικάζων τοὺς Λακεδαιμονίους ταῖς καπηλίσιν, ὅτι τοὺς Ἕλληνας ἥδιστον ποτὸν τῆς ἐλευθερίας γεύσαντες ὄξος ἐνέχεαν· εὐθὺς γὰρ ἦν τὸ γεῦμα δυσχερὲς καὶ πικρόν, οὔτε τοὺς δήμους κυρίους τῶν πραγμάτων ἐῶντος εἶναι τοῦ Λυσάνδρου, καὶ τῶν ὀλίγων τοῖς θρασυτάτοις καὶ φιλονεικοτάτοις τὰς πόλεις ἐγχειρίζοντος. # Bölüm 14

14.114. Bölüm

Bu işlerle çok vakit geçirmeden Lakedaimon'a iki yüz gemiyle geldiğini bildirecek adamlar gönderdi. Şehri çabucak düşürmek için Attika'da krallar Agis ve Pausanias'la birleşti. Atinalılar direnince gemilerini alıp yine Asya'ya geçti. Öteki bütün şehirlerin yönetimlerini aynı biçimde yıkıp onlu yönetimler kurdu; her şehirde birçok kişi boğazlandı, birçoğu kaçtı. Samosluların hepsini kovup şehirleri sürgünlere verdi.

14.1

διατρίψας δὲ περὶ ταῦτα χρόνον οὐ πολύν, καὶ προπέμψας εἰς Λακεδαίμονα τοὺς ἀπαγγελοῦντας ὅτι προσπλεῖ μετὰ νεῶν διακοσίων, συνέμιξε περὶ Ἀττικὴν Ἄγιδι καὶ Παυσανίᾳ τοῖς βασιλεῦσιν ὡς ταχὺ συναιρήσων τὴν πόλιν. ἐπεὶ δὲ ἀντεῖχον οἱ Ἀθηναῖοι, λαβὼν τὰς ναῦς πάλιν εἰς Ἀσίαν διεπέρασε· καὶ τῶν μὲν ἄλλων πόλεων ὁμαλῶς ἁπασῶν κατέλυε τὰς πολιτείας καὶ καθίστη δεκαδαρχίας, πολλῶν μὲν ἐν ἑκάστῃ σφαττομένων, πολλῶν δὲ φευγόντων, Σαμίους δὲ πάντας ἐκβαλὼν παρέδωκε τοῖς φυγάσι τὰς πόλεις.

14.2Atinalıların elinden aldığı Sestos'ta Sestosluların yaşamasına izin vermedi, şehri ve toprağı kendi dümencilerine ve kürek başlarına dağıttı. Lakedaimonlular ilk kez bu konuda ona karşı çıktı ve Sestosluları topraklarına geri getirdi.

14.2

Σηστὸν δʼ Ἀθηναίων ἐχόντων ἀφελόμενος οὐκ εἴασεν οἰκεῖν Σηστίους, ἀλλὰ τοῖς γενομένοις ὑπʼ αὐτῷ κυβερνήταις καὶ κελευσταῖς ἔδωκε τὴν πόλιν καὶ τὴν χώραν νέμεσθαι. πρὸς ὃ καὶ πρῶτον ἀντέκρουσαν οἱ Λακεδαιμόνιοι καὶ τοὺς Σηστίους αὖθις ἐπὶ τὴν χώραν κατήγαγον.

14.3Yunanlar Lysandros'un şu işlerini ise memnuniyetle görüyordu: Aiginalılar uzun zaman sonra kendi şehirlerine kavuşuyor, Meloslular ve Skioneliler onun eliyle yeniden yerleştiriliyordu; Atinalılar ise kovuluyor, şehirleri geri veriyordu. Atina'dakilerin açlıktan kötü durumda olduğunu öğrenince Peiraieus'a geldi ve şehri kendi istediği şartlarla anlaşmaya zorlayıp teslim aldı.

14.3

ἀλλʼ ἐκεῖνά γε τοῦ Λυσάνδρου πάντες ἡδέως ἑώρων οἱ Ἕλληνες, Αἰγινήτας τε διὰ πολλοῦ χρόνου τὴν αὑτῶν πόλιν ἀπολαμβάνοντας καὶ Μηλίους καὶ Σκιωναίους ὑπʼ αὐτοῦ συνοικιζομένους, ἐξελαυνομένων Ἀθηναίων καὶ τὰς πόλεις ἀποδιδόντων.ἤδη δὲ καὶ τοὺς ἐν ἄστει κακῶς ἔχειν ὑπὸ λιμοῦ πυνθανόμενος κατέπλευσεν εἰς τὸν Πειραιᾶ καὶ παρεστήσατο τὴν πόλιν, ἀναγκασθεῖσαν ἐφʼ οἷς ἐκεῖνος ἐκέλευε ποιήσασθαι τὰς διαλύσεις.

14.4Lakedaimonluların anlattığına göre Lysandros eforlara "Atina düştü" diye yazmış, eforlar da "Düştü demen yeter" diye cevap vermiştir. Ama bu hikâye güzel görünsün diye uydurulmuştur. Eforların gerçek kararı şöyleydi: "Lakedaimon yöneticileri şuna karar verdi: Peiraieus'u ve Uzun Duvarları yıkın, bütün şehirlerden çekilip kendi toprağınızda kalın; barış istiyorsanız bunları yapın, sürgünleri de geri bırakın.

14.4

καίτοι Λακεδαιμονίων ἐστὶν ἀκοῦσαι λεγόντων ὡς Λύσανδρος μὲν ἔγραψε τοῖς ἐφόροις τάδε· ἁλώκαντι ταὶ Ἀθᾶναι, Λυσάνδρῳ δʼ ἀντέγραψαν οἱ ἔφοροι· ἀρκεῖ τό γε ἑαλώκειν. ἀλλʼ εὐπρεπείας χάριν οὗτος ὁ λόγος πέπλασται. τὸ δʼ ἀληθινὸν δόγμα τῶν ἐφόρων οὕτως εἶχε· τάδε τὰ τέλη τῶν Λακεδαιμονίων ἔγνω· καββαλόντες τὸν Πειραιᾶ καὶ τὰ μακρὰ σκέλη, καὶ ἐκβάντες ἐκ πασῶν τῶν πόλεων τὰν αὑτῶν γᾶν ἔχοντες, ταῦτά κα δρῶντες τὰν εἰράναν ἔχοιτε, αἰ χρήδοιτε, καὶ τοὺς φυγάδας ἀνέντες.

14.5Gemilerin sayısı konusunda da orada ne uygun görülürse onu yapın." Atinalılar bu skytale'yi Hagnon'un oğlu Theramenes'in öğüdüyle kabul ettiler. Söylendiğine göre o zaman genç demagoglardan Kleomenes ona, Themistokles'in Lakedaimonlulara rağmen diktiği surları Lakedaimonlulara teslim ederek Themistokles'in tersini yapmaya ve söylemeye nasıl cesaret ettiğini sordu. Theramenes şöyle cevap verdi:

14.5

περὶ τᾶν ναῶν τῶ πλήθεος, ὁκοῖόν τί κα τηνεὶ δοκέῃ, ταῦτα ποιέετε. ταύτην δὲ προσεδέξαντο τὴν σκυτάλην οἱ Ἀθηναῖοι Θηραμένους τοῦ Ἅγνωνος συμβουλεύσαντος· ὅτε καί φασιν ὑπὸ τῶν νέων τινὸς δημαγωγῶν Κλεομένους ἐρωτώμενον εἰ τολμᾷ τἀναντία Θεμιστοκλεῖ πράττειν καὶ λέγειν, παραδιδοὺς τὰ τείχη τοῖς Λακεδαιμονίοις, ἃ Λακεδαιμονίων ἀκόντων ἐκεῖνος ἀνέστησεν, εἰπεῖν·

14.6"Delikanlı, ben Themistokles'e aykırı bir şey yapmıyorum. O bu surları vatandaşların kurtuluşu için dikti, biz de aynı surları kurtuluş için yıkıyoruz. Şehirleri surlar mesut etseydi, surları olmayan Sparta'nın hepsinden kötü durumda olması gerekirdi."

14.6

ἀλλʼ οὐδέν, ὦ μειράκιον, ὑπεναντίον ἐγὼ πράττω Θεμιστοκλεῖ· τὰ γὰρ αὐτὰ τείχη κἀκεῖνος ἐπὶ σωτηρίᾳ τῶν πολιτῶν ἀνέστησε καὶ ἡμεῖς ἐπὶ σωτηρίᾳ καταβαλοῦμεν. εἰ δὲ τὰ τείχη τὰς πόλεις εὐδαίμονας ἐποίει, πασῶν ἔδει πράττειν κάκιστα τὴν Σπάρτην ἀτείχιστον οὖσαν. # Bölüm 15

15.115. Bölüm

Lysandros, on iki gemi dışında bütün gemileri ve Atinalıların surlarını Munykhion ayının on altısında teslim aldı. Bu, Salamis deniz savaşında barbarı yendikleri gündü. Hemen yönetimi de değiştirmeye karar verdi.

15.1

ὁ δʼ οὖν Λύσανδρος, ὡς παρέλαβε τάς τε ναῦς ἁπάσας πλὴν δώδεκα καὶ τὰ τείχη τῶν Ἀθηναίων, ἕκτῃ ἐπὶ δεκάτῃ Μουνυχιῶνος μηνός, ἐν ᾗ καὶ τὴν ἐν Σαλαμῖνι ναυμαχίαν ἐνίκων τὸν βάρβαρον, ἐβούλευσεν εὐθὺς καὶ τὴν πολιτείαν μεταστῆσαι.

15.2Atinalılar buna karşı direnip sert davranınca halka haber gönderdi: şehir anlaşmayı bozmuştu, çünkü yıkılması gereken günler geçtiği halde surlar duruyordu. Bu yüzden anlaşmayı bozdukları için onlar hakkında yeniden karar alınacaktı. Bazılarına göre müttefikler arasında gerçekten köleleştirme önerisi getirilmiştir. Hatta Thebaili Erianthos şehrin yıkılmasını, toprağın koyun otlağı olarak bırakılmasını önermiştir.

15.2

δυσπειθῶς δὲ καὶ τραχέως φερόντων, ἀποστείλας πρὸς τὸν δῆμον ἔφη τὴν πόλιν εἰληφέναι παρασπονδοῦσαν· ἑστάναι γὰρ τὰ τείχη τῶν ἡμερῶν ἐν αἷς ἔδει καθῃρῆσθαι παρῳχημένων. ἑτέραν οὖν ἐξ ἀρχῆς προθήσειν γνώμην περὶ αὐτῶν ὡς τὰς ὁμολογίας λελυκότων. ἔνιοι δὲ καὶ προτεθῆναί φασιν ὡς ἀληθῶς ὑπὲρ ἀνδραποδισμοῦ γνώμην ἐν τοῖς συμμάχοις, ὅτε καὶ τὸν Θηβαῖον Ἐρίανθον εἰσηγήσασθαι τὸ μὲν ἄστυ κατασκάψαι, τὴν δὲ χώραν ἀνεῖναι μηλόβοτον.

15.3Ama sonra komutanlar içki toplantısında bir araya geldiler. Phokisli biri Euripides'in Elektra'sının koro girişini söyledi; şöyle başlar: "Ey Agamemnon'un kızı, Elektra, kırdaki evine geldim." Bunun üzerine hepsinin yüreği sızladı. Böyle ünlü ve böyle insanlar yetiştiren bir şehri yok etmek korkunç bir iş gibi göründü.

15.3

εἶτα μέντοι συνουσίας γενομένης τῶν ἡγεμόνων παρὰ πότον, καί τινος Φωκέως ᾄσαντος ἐκ τῆς Εὐριπίδου Ἠλέκτρας τὴν πάροδον ἧς ἡ ἀρχή Ἀγαμέμνονος ὦ κόρα, ἤλυθον, Ἠλέκτρα, ποτὶ σὰν ἀγρότειραν αὐλάν, πάντας ἐπικλασθῆναι, καὶ φανῆναι σχέτλιον ἔργον τὴν οὕτως εὐκλεᾶ καὶ τοιούτους ἄνδρας φέρουσαν ἀνελεῖν καὶ διεργάσασθαι πόλιν.

15.4Atinalılar her şeyi kabul edince Lysandros şehirden birçok auloscu kız getirtti, ordugâhtakilerin hepsini de topladı. Surları yıktırıp triremeleri aulos eşliğinde yaktırdı; müttefikler de başlarında çelenklerle eğleniyor, o günü özgürlüğün başlangıcı sayıyordu.

15.4

ὁ δʼ οὖν Λύσανδρος ἐνδόντων τῶν Ἀθηναίων πρὸς ἅπαντα, πολλὰς μὲν ἐξ ἄστεος μεταπεμψάμενος αὐλητρίδας, πάσας δὲ τὰς ἐν τῷ στρατοπέδῳ συναγαγών, τὰ τείχη κατέσκαπτε καὶ τὰς τριήρεις κατέφλεγε πρὸς τὸν αὐλόν, ἐστεφανωμένων καὶ παιζόντων ἅμα τῶν συμμάχων, ὡς ἐκείνην τὴν ἡμέραν ἄρχουσαν τῆς ἐλευθερίας.

15.5Hemen yönetimi de değiştirdi: şehirde otuz, Peiraieus'ta on yönetici atadı, akropolise garnizon yerleştirdi ve başına Spartalı Kallibios'u harmost olarak koydu. Bu adam, Ksenophon'un Symposion'unu yazdığı atlet Autolykos'a değneğini kaldırıp vurmak isteyince Autolykos bacaklarından tutup onu yere devirdi. Lysandros bu işe öfkelenmedi, tersine Kallibios'u azarlayıp özgür insanları yönetmeyi bilmediğini söyledi. Ama Otuzlar kısa süre sonra Kallibios'a yaranmak için Autolykos'u öldürdüler.

15.5

εὐθὺς δὲ καὶ τὰ περὶ τὴν πολιτείαν ἐκίνησε, τριάκοντα μὲν ἐν ἄστει, δέκα δὲ ἐν Πειραιεῖ καταστήσας ἄρχοντας, ἐμβαλὼν δὲ φρουρὰν εἰς τὴν ἀκρόπολιν, καὶ Καλλίβιον ἁρμοστήν, ἄνδρα Σπαρτιάτην, ἐπιστήσας. ἐπεὶ δὲ οὗτος Αὐτόλυκον τὸν ἀθλητήν, ἐφʼ ᾧ τὸ συμπόσιον ὁ Ξενοφῶν πεποίηκε, τὴν βακτηρίαν διαράμενος παίσειν ἔμελλεν, ὁ δὲ τῶν σκελῶν συναράμενος ἀνέτρεψεν αὐτόν, οὐ συνηγανάκτησεν ὁ Λύσανδρος, ἀλλὰ καὶ συνεπετίμησε, φήσας αὐτὸν οὐκ ἐπίστασθαι ἐλευθέρων ἄρχειν. ἀλλὰ τὸν μὲν Αὐτόλυκον οἱ τριάκοντα τῷ Καλλιβίῳ χαριζόμενοι μικρὸν ὕστερον ἀνεῖλον. # Bölüm 16

16.116. Bölüm

Bunları bitirince Lysandros kendisi Trakya'ya yelken açtı. Paradan kalanı, ayrıca hediye ve çelenk olarak aldıklarını (doğal olarak en güçlü adama, bir bakıma Yunanistan'ın efendisine birçok kişi hediye veriyordu) Sicilya'da komutanlık yapmış Gylippos ile Lakedaimon'a gönderdi. Söylendiğine göre Gylippos kapların dikişlerini alttan söktü, her birinden hayli gümüş aldı ve yeniden dikti; içlerinde sayıyı gösteren bir yazı olduğunu bilmiyordu.

16.1

ὁ δὲ Λύσανδρος ἀπὸ τούτων γενόμενος, αὐτὸς μὲν ἐπὶ Θρᾴκης ἐξέπλευσε, τῶν δὲ χρημάτων τὰ περιόντα καὶ ὅσας δωρεὰς αὐτὸς ἢ στεφάνους ἐδέξατο, πολλῶν, ὡς εἰκός, διδόντων ἀνδρὶ δυνατωτάτῳ καὶ τρόπον τινὰ κυρίῳ τῆς Ἑλλάδος, ἀπέστειλεν εἰς Λακεδαίμονα διὰ Γυλίππου τοῦ στρατηγήσαντος περὶ Σικελίαν. ὁ δέ, ὡς λέγεται, τὰς ῥαφὰς τῶν ἀγγείων κάτωθεν ἀναλύσας καὶ ἀφελὼν συχνὸν ἀργύριον ἐξ ἑκάστου πάλιν συνέρραψεν, ἀγνοήσας ὅτι γραμματίδιον ἐνῆν ἑκάστῳ τὸν ἀριθμὸν σημαῖνον.

16.2Sparta'ya gelince çaldıklarını evinin kiremitleri altına sakladı, kapları eforlara teslim edip mühürlerini gösterdi. Eforlar açıp sayınca gümüşün miktarı yazıyla tutmadı. Bu işe şaşırıp kalmışlardı. Gylippos'un bir kölesi ima yoluyla damın altında çok baykuş yattığını söyledi. Çünkü görünüşe göre o zaman paraların çoğu Atinalılar yüzünden baykuş damgalıydı.

16.2

ἐλθὼν δὲ εἰς Σπάρτην ἃ μὲν ὑφῄρητο κατέκρυψεν ὑπὸ τὸν κέραμον τῆς οἰκίας, τὰ δὲ ἀγγεῖα παρέδωκε τοῖς ἐφόροις καὶ τὰς σφραγῖδας ἐπέδειξεν. ἐπεὶ δὲ ἀνοιξάντων καὶ ἀριθμούντων διεφώνει πρὸς τὰ γράμματα τὸ πλῆθος τοῦ ἀργυρίου καὶ παρεῖχε τοῖς ἐφόροις ἀπορίαν τὸ πρᾶγμα, φράζει θεράπων τοῦ Γυλίππου πρὸς αὐτοὺς αἰνιξάμενος ὑπὸ τῷ κεραμικῷ κοιτάζεσθαι πολλὰς γλαῦκας. ἦν γάρ, ὡς ἔοικε, τὸ χάραγμα τοῦ πλείστου τότε νομίσματος διὰ τοὺς Ἀθηναίους γλαῦκες. # Bölüm 17

17.117. Bölüm

Gylippos önceki parlak ve büyük işlerinin üstüne bu kadar utanç verici ve alçakça bir iş yaptıktan sonra Lakedaimon'dan uzaklaştı. Spartalıların en akıllıları, biraz da bu yüzden, paranın gücünden korkuyordu, çünkü bu güç sıradan vatandaşları bile etkiliyordu. Lysandros'u eleştirdiler ve eforlardan bütün altın ve gümüşü eve çağrılmış ölüm perileri gibi uzaklaştırmalarını istediler. Eforlar meseleyi görüşmeye açtı.

17.1

ὁ μὲν οὖν Γύλιππος αἰσχρὸν οὕτω καὶ ἀγεννὲς ἔργον ἐπὶ λαμπροῖς τοῖς ἔμπροσθεν καὶ μεγάλοις ἐργασάμενος μετέστησεν ἑαυτὸν ἐκ Λακεδαίμονος. οἱ δὲ φρονιμώτατοι τῶν Σπαρτιατῶν οὐχ ἥκιστα καὶ διὰ τοῦτο τὴν τοῦ νομίσματος ἰσχὺν φοβηθέντες, ὡς οὐχὶ τῶν τυχόντων ἁπτομένην πολιτῶν, τόν τε Λύσανδρον ἐλοιδόρουν καὶ διεμαρτύραντο τοῖς ἐφόροις ἀποδιοπομπεῖσθαι πᾶν τὸ ἀργύριον καὶ τὸ χρυσίον ὥσπερ κῆρας ἐπαγωγίμους. οἱ δὲ προὔθεσαν γνώμην.

17.2Theopompos, şehre altın ve gümüş paranın alınmaması, ata parasının kullanılması gerektiğini söyleyenin Skiraphidas olduğunu, Ephoros ise Phlogidas olduğunu söyler. Ata parası demirdendi. Önce ateşten çıkarılıp sirkeye batırılırdı ki dövülemesin, bu su verme yüzünden sertliğini yitirsin. Ayrıca ağır ve taşınması zordu, büyük bir yığın ancak küçük bir değer ederdi.

17.2

καὶ Θεόπομπος μέν φησι Σκιραφίδαν, ἔφορος δὲ Φλογίδαν εἶναι τὸν ἀποφηνάμενον ὡς οὐ χρὴ προσδέχεσθαι νόμισμα χρυσοῦν καὶ ἀργυροῦν εἰς τὴν πόλιν, ἀλλὰ χρῆσθαι τῷ πατρίῳ. τοῦτο δὲ ἦν σιδηροῦν, πρῶτον μὲν ὄξει καταβαπτόμενον ἐκ πυρός, ὅπως μὴ καταχαλκεύοιτο, ἀλλὰ διὰ τὴν βαφὴν ἄστομον καὶ ἀδρανὲς γίνοιτο, ἔπειτα βαρύσταθμον καὶ δυσπαρακόμιστον καὶ ἀπὸ πολλοῦ τινος πλήθους καὶ ὄγκου μικράν τινα ἀξίαν δυνάμενον.

17.3En eski para da galiba böyleydi: insanlar demirden, bazıları da bakırdan şişler kullanırdı. Bugün hâlâ çok sayıda bozuk paraya obol denmesi ve altı obolün bir drahmi sayılması bundan kalmadır, çünkü el ancak o kadarını kavrardı.

17.3

κινδυνεύει δὲ καὶ τὸ πάμπαν ἀρχαῖον οὕτως ἔχειν, ὀβελίσκοις χρωμένων νομίσμασι σιδηροῖς, ἐνίων δὲ χαλκοῖς· ἀφʼ ὧν παραμένει πλῆθος ἔτι καὶ νῦν τῶν κερμάτων ὀβολοὺς καλεῖσθαι, δραχμὴν δὲ τοὺς ἓξ ὀβολούς· τοσούτων γὰρ ἡ χεὶρ περιεδράττετο.

17.4Lysandros'un dostları buna karşı çıkıp paranın şehirde kalması için uğraşınca, böyle paranın devlet için getirilmesine, kişiler elinde bulunursa cezanın ölüm olmasına karar verildi. Sanki Lykurgos paradan korkmuştu da paranın doğurduğu mal hırsından korkmamıştı. Oysa bu hırsı bireyin para sahibi olmaması ortadan kaldırmıyor, şehrin para sahibi olması yerleştiriyordu; kullanım paraya değer ve imrenme kazandırıyordu.

17.4

τῶν δὲ Λυσάνδρου φίλων ὑπεναντιουμένων καὶ σπουδασάντων ἐν τῇ πόλει καταμεῖναι τὰ χρήματα, δημοσίᾳ μὲν ἔδοξεν εἰσάγεσθαι νόμισμα τοιοῦτον, ἂν δέ τις ἁλῷ κεκτημένος ἰδίᾳ, ζημίαν ὥρισαν θάνατον, ὥσπερ τοῦ Λυκούργου τὸ νόμισμα φοβηθέντος, οὐ τὴν ἐπὶ τῷ νομίσματι φιλαργυρίαν, ἣν οὐκ ἀφῄρει τὸ μὴ κεκτῆσθαι τὸν ἰδιώτην, ὡς τὸ κεκτῆσθαι τὴν πόλιν εἰσεποιεῖτο, τῆς χρείας ἀξίαν προσλαμβανούσης καὶ ζῆλον.

17.5Devlet tarafından değer verildiğini görenlerin onu kendi hayatlarında işe yaramaz diye küçümsemesi, herkesçe bu kadar beğenilip sevilen bir şeyi kendi işlerinde değersiz sayması mümkün değildi. Kaldı ki alışkanlıklar kamunun tutumlarından bireylerin hayatına, bireylerin sürçmelerinin ve zaaflarının şehirleri kötü işlerle doldurmasından çok daha hızlı akar.

17.5

οὐ γὰρ ἦν δημοσίᾳ τιμώμενον ὁρῶντας ἰδίᾳ καταφρονεῖν ὡς ἀχρήστου, καὶ πρὸς τὰ οἰκεῖα νομίζειν ἑκάστῳ μηδενὸς ἄξιον πρᾶγμα τὸ κοινῇ οὕτως εὐδοκιμοῦν καὶ ἀγαπώμενον, ἀλλὰ καὶ πολλῷ τάχιον ἀπὸ τῶν κοινῶν ἐπιτηδευμάτων ἐπιρρέουσιν οἱ ἐθισμοὶ τοῖς ἰδιωτικοῖς βίοις ἢ τὰ καθʼ ἕκαστον ὀλισθήματα καὶ πάθη τὰς πόλεις ἀναπίμπλησι πραγμάτων πονηρῶν.

17.6Bütün kötüye döndüğünde parçaların onunla birlikte bozulması doğaldır; parçadan bütüne yayılan hatalar ise sağlam kalanlardan birçok direnç ve yardım görür. Spartalılar vatandaşların evlerine para girmesin diye korkuyu ve kanunu bekçi koydular, ama psykhēleri paraya karşı sarsılmaz ve kayıtsız tutamadılar. Zengin olmayı saygın ve büyük bir şey gibi herkesin imrendiği bir hale getirdiler. Lakedaimonlular hakkındaki bu konuya başka bir yazımızda da değinmiştik.

17.6

τῷ γὰρ ὅλῳ συνδιαστρέφεσθαι τὰ μέρη μᾶλλον, ὅταν ἐνδῷ πρὸς τὸ χεῖρον, εἰκός, αἱ δὲ ἀπὸ μέρους εἰς ὅλον ἁμαρτίαι πολλὰς ἐνστάσεις καὶ βοηθείας ἀπὸ τῶν ὑγιαινόντων ἔχουσιν. οἱ δὲ ταῖς μὲν οἰκίαις τῶν πολιτῶν, ὅπως οὐ πάρεισιν εἰς αὐτὰς νόμισμα, τὸν φόβον ἐπέστησαν φύλακα καὶ τὸν νόμον, αὐτὰς δὲ τὰς ψυχὰς ἀνεκπλήκτους καὶ ἀπαθεῖς πρὸς ἀργύριον οὐ διετήρησαν, ἐμβαλόντες εἰς ζῆλον ὡς σεμνοῦ δή τινος καὶ μεγάλου τοῦ πλουτεῖν ἅπαντας. περὶ μὲν οὖν τούτων καὶ διʼ ἑτέρας που γραφῆς ἡψάμεθα Λακεδαιμονίων. # Bölüm 18

18.118. Bölüm

Lysandros ganimetlerden Delphoi'ye kendisinin ve her bir deniz komutanının tunç heykellerini, Dioskurların altın yıldızlarını dikti; bu yıldızlar Leuktra savaşından önce kayboldu. Brasidas ve Akanthosluların hazinesinde de Kyros'un ona zafer armağanı olarak gönderdiği, altın ve fildişinden yapılmış iki arşınlık bir trireme duruyordu.

18.1

ὁ δὲ Λύσανδρος ἔστησεν ἀπὸ τῶν λαφύρων ἐν Δελφοῖς αὑτοῦ χαλκῆν εἰκόνα καὶ τῶν ναυάρχων ἑκάστου καὶ χρυσοῦς ἀστέρας τῶν Διοσκούρων, οἳ πρὸ τῶν Λευκτρικῶν ἠφανίσθησαν. ἐν δὲ τῷ Βρασίδου καὶ Ἀκανθίων θησαυρῷ τριήρης ἔκειτο διὰ χρυσοῦ πεποιημένη καὶ ἐλέφαντος δυεῖν πηχῶν, ἣν Κῦρος αὐτῷ νικητήριον ἔπεμψεν.

18.2Delphoili Anaxandrides'in anlattığına göre orada Lysandros'un emaneti olarak bir talant gümüş, elli iki mina ve on bir stater de vardı. Bu yazdıkları, adamın yoksulluğu konusunda herkesin kabul ettiği şeylerle uyuşmaz. O sırada Lysandros, önceki Yunanların hiçbirinin sahip olmadığı kadar güçlüydü ve gururu ve kibriyle gücünü de aşmış görünüyordu.

18.2

Ἀναξανδρίδης δὲ ὁ Δελφὸς ἱστορεῖ καὶ παρακαταθήκην ἐνταῦθα Λυσάνδρου κεῖσθαι τάλαντον ἀργυρίου καὶ μνᾶς πεντήκοντα δύο καὶ πρὸς τούτοις ἕνδεκα στατῆρας, οὐχ ὁμολογούμενα γράφων τοῖς περὶ τῆς πενίας τοῦ ἀνδρὸς ὁμολογουμένοις. τότε δʼ οὖν ὁ Λύσανδρος ὅσον οὐδεὶς τῶν πρόσθεν Ἑλλήνων δυνηθεὶς ἐδόκει φρονήματι καὶ ὄγκῳ μείζονι κεχρῆσθαι τῆς δυνάμεως.

18.3Duris'in anlattığına göre şehirler Yunanlardan ilk ona tanrıya yapar gibi sunaklar dikmiş, kurbanlar kesmiştir. Paianlar da ilk ona söylenmiştir; bunlardan birinin başlangıcı şöyle aktarılır:

Kutlu Yunanistan'ın komutanını geniş meydanlı Sparta'dan öveceğiz, ey, ie Paian!

18.3

πρώτῳ μὲν γάρ, ὡς ἱστορεῖ Δοῦρις, Ἑλλήνων ἐκείνῳ βωμοὺς αἱ πόλεις ἀνέστησαν ὡς θεῷ καὶ θυσίας ἔθυσαν, εἰς πρῶτον δὲ παιᾶνες ᾔσθησαν, ὧν ἑνὸς ἀρχὴν ἀπομνημονεύουσι τοιάνδε· τὸν Ἑλλάδος ἀγαθέας στραταγὸν ἀπʼ εὐρυχόρου Σπάρτας ὑμνήσομεν, ὦ, ἰὴ Παιάν.

18.4Samoslular kendi Hera şenliklerine Lysandreia denmesini oyladılar. Şairlerden Khoirilos'u işlerini şiirle süslesin diye hep yanında tutardı. Antilokhos onun için orta halli birkaç dize yazınca çok hoşuna gitti, şapkasını gümüşle doldurup verdi. Kolophonlu Antimakhos ile Herakleialı Nikeratos onun önünde Lysandreia şiirleriyle yarıştığında çelengi Nikeratos'a verdi; Antimakhos buna içerleyip şiirini yok etti.

18.4

σάμιοι δὲ τὰ παρʼ αὐτοῖς Ἡραῖα Λυσάνδρεια καλεῖν ἐψηφίσαντο. τῶν δὲ ποιητῶν Χοιρίλον μὲν ἀεὶ περὶ αὑτὸν εἶχεν ὡς κοσμήσοντα τὰς πράξεις διὰ ποιητικῆς, Ἀντιλόχῳ δὲ ποιήσαντι μετρίους τινὰς εἰς αὐτὸν στίχους ἡσθεὶς ἔδωκε πλήσας ἀργυρίου τὸν πῖλον. Ἀντιμάχου δὲ τοῦ Κολοφωνίου καὶ Νικηράτου τινὸς Ἡρακλεώτου ποιήμασι Λυσάνδρεια διαγωνισαμένων ἐπʼ αὐτοῦ τὸν Νικήρατον ἐστεφάνωσεν, ὁ δὲ Ἀντίμαχος ἀχθεσθεὶς ἠφάνισε τὸ ποίημα.

18.5Platon o sırada gençti ve Antimakhos'un şairliğine hayrandı. Yenilgiyi ağır bulan bu adamı teselli etti; bilmeyenlere kötü gelen şeyin bilgisizlik olduğunu, tıpkı görmeyenler için körlük gibi, söyledi. Altı kez Pythia oyunlarını kazanmış kitharacı Aristonus Lysandros'a yaranmak için, yeniden kazanırsa kendini Lysandros'un adamı ilan ettireceğini söyleyince Lysandros "Kölesi mi?" dedi.

18.5

Πλάτων δὲ νέος ὢν τότε, καὶ θαυμάζων τὸν Ἀντίμαχον ἐπὶ τῇ ποιητικῇ, βαρέως φέροντα τὴν ἧτταν ἀνελάμβανε καὶ παρεμυθεῖτο, τοῖς ἀγνοοῦσι κακὸν εἶναι φάμενος τὴν ἄγνοιαν, ὥσπερ τὴν τυφλότητα τοῖς μὴ βλέπουσιν. ἐπεὶ μέντοι ὁ κιθαρῳδὸς Ἀριστόνους ἑξάκις Πύθια νενικηκὼς ἐπηγγέλλετο τῷ Λυσάνδρῳ φιλοφρονούμενος, ἂν νικήσῃ πάλιν, Λυσάνδρου κηρύξειν ἑαυτόν, ἦ δοῦλον; εἶπεν. # Bölüm 19

19.119. Bölüm

Lysandros'un hırsı yalnız en önde gelenlere ve eşitlerine ağır geliyordu. Ama yaltakçılar yüzünden hırsıyla birlikte karakterine büyük bir kibir ve sertlik de girmişti. Ne onurlandırmada ne cezalandırmada halk ölçüsü tanırdı. Dostluğun ve misafirliğin ödülü hesap vermeyen şehir egemenlikleri ve sorgusuz tiranlıklardı. Thymosunun tek doygunluğu ise düşmanının ölmesiydi; kaçmasına bile izin yoktu.

19.1

ἀλλʼ ἡ μὲν φιλοτιμία τοῦ Λυσάνδρου τοῖς πρώτοις καὶ ἰσοτίμοις ἦν ἐπαχθὴς μόνον. ὑπεροψίας δὲ πολλῆς ἅμα τῇ φιλοτιμίᾳ διὰ τοὺς θεραπεύοντας ἐγγενομένης τῷ ἤθει καὶ βαρύτητος, οὔτε τιμῆς οὔτε τιμωρίας μέτρον ἦν παρʼ αὐτῷ δημοτικόν, ἀλλὰ φιλίας μὲν ἆθλα καὶ ξενίας ἀνυπεύθυνοι δυναστεῖαι πόλεων καὶ τυραννίδες ἀνεξέταστοι, θυμοῦ δὲ μία πλήρωσις ἀπολέσθαι τὸν ἀπεχθόμενον· οὐδὲ γὰρ φυγεῖν ἐξῆν.

19.2Sonradan Miletos'ta halkın önderlerinin kaçmasından korkup saklananları ortaya çıkarmak için onlara zarar vermeyeceğine yemin etti. Güvenip ortaya çıkanları oligarşi yanlılarına boğazlamaları için teslim etti; her iki taraftan sekiz yüzden az değillerdi.

19.2

ἀλλὰ καὶ Μιλησίων ὕστερον τοὺς τοῦ δήμου προϊσταμένους δεδιὼς μὴ φύγωσι, καὶ προαγαγεῖν τοὺς κεκρυμμένους βουλόμενος, ὤμοσε μὴ ἀδικήσειν· πιστεύσαντας δὲ καὶ προελθόντας ἀποσφάξαι τοῖς ὀλιγαρχικοῖς παρέδωκεν, οὐκ ἐλάττονας ὀκτακοσίων συναμφοτέρους ὄντας.

19.3Şehirlerdeki öteki halk yanlılarının öldürülmesi de hesaba gelmezdi. Çünkü yalnız kendi sebepleriyle öldürmüyor, her yerdeki dostlarının birçok düşmanlığı ve açgözlülüğü için de bu tür işlere izin veriyor ve yardım ediyordu. Lakedaimonlu Eteokles'in "Yunanistan iki Lysandros'a dayanamazdı" sözü bu yüzden ün kazandı. Theophrastos, Arkhestratos'un da aynı sözü Alkibiades için söylediğini aktarır.

19.3

ἦν δὲ καὶ τῶν ἄλλων ἐν ταῖς πόλεσι δημοτικῶν φόνος οὐκ ἀριθμητός, ἅτε δὴ μὴ κατʼ ἰδίας μόνον αἰτίας αὐτοῦ κτείνοντος, ἀλλὰ πολλαῖς μὲν ἔχθραις, πολλαῖς δὲ πλεονεξίαις τῶν ἑκασταχόθι φίλων χαριζομένου τὰ τοιαῦτα καὶ συνεργοῦντος. ὅθεν εὐδοκίμησεν Ἐτεοκλῆς ὁ Λακεδαιμόνιος εἰπὼν ὡς οὐκ ἂν ἡ Ἑλλὰς δύο Λυσάνδρους ἤνεγκε. τὸ δὲ αὐτὸ τοῦτο καὶ περὶ Ἀλκιβιάδου φησὶ Θεόφραστος εἰπεῖν Ἀρχέστρατον.

19.4Ama Alkibiades'te insanları en çok rahatsız eden küstahlık, sefahat ve kendini beğenmişlikti; Lysandros'un gücünü ise karakterinin sertliği korkunç ve ağır yapıyordu. Lakedaimonlular öteki şikâyetçilere pek kulak asmadı. Ama Lysandros'un toprağını yağmaladığı Pharnabazos haksızlığa uğrayarak Sparta'ya suçlayıcılar gönderince eforlar öfkelendi. Dostu ve komutan arkadaşı Thorax'ı yakalayıp kişisel olarak gümüş bulundurduğu için öldürdüler, Lysandros'a da gelmesini buyuran bir skytale gönderdiler.

19.4

ἀλλʼ ἐκεῖ μὲν ὕβρις ἦν καὶ τρυφὴ σὺν αὐθαδείᾳ τὸ μάλιστα δυσχεραινόμενον· τὴν δὲ Λυσάνδρου δύναμιν ἡ τοῦ τρόπου χαλεπότης φοβερὰν ἐποίει καὶ βαρεῖαν.οἱ δὲ Λακεδαιμόνιοι τοῖς μὲν ἄλλοις οὐ πάνυ προσεῖχον ἐγκαλοῦσιν· ἐπεὶ δὲ Φαρνάβαζος ἀδικούμενος ὑπʼ αὐτοῦ τὴν χώραν ἄγοντος καὶ φέροντος ἀπέστειλεν εἰς τὴν Σπάρτην κατηγόρους, ἀγανακτήσαντες οἱ ἔφοροι τῶν μὲν φίλων αὐτοῦ καὶ συστρατήγων ἕνα Θώρακα λαβόντες ἀργύριον ἰδίᾳ κεκτημένον ἀπέκτειναν, ἐκείνῳ δὲ σκυτάλην ἔπεμψαν ἥκειν κελεύοντες.

19.5Skytale şudur: Eforlar bir deniz komutanı ya da komutan gönderdiklerinde boy ve kalınlıkça tam eşit, kesikleri birbirine uyan iki yuvarlak sopa hazırlarlar. Birini kendileri saklar, ötekini gönderilen kişiye verirler. Bu sopalara skytale derler.

19.5

ἔστι δὲ ἡ σκυτάλη τοιοῦτον. ἐπὰν ἐκπέμπωσι ναύαρχον ἢ στρατηγὸν οἱ ἔφοροι, ξύλα δύο στρογγύλα μῆκος καὶ πάχος ἀκριβῶς ἀπισώσαντες, ὥστε ταῖς τομαῖς ἐφαρμόζειν πρὸς ἄλληλα, τὸ μὲν αὐτοὶ φυλάττουσι, θάτερον δὲ τῷ πεμπομένῳ διδόασι. ταῦτα δὲ τὰ ξύλα σκυτάλας καλοῦσιν.

19.6Gizli ve önemli bir şey bildirmek istediklerinde, kayış gibi uzun ve dar bir papirüs şerit yapıp kendilerindeki skytaleye boşluk bırakmadan, yüzeyini baştan başa kaplayacak biçimde sararlar. Sonra yazmak istediklerini skytaleye sarılı haldeki papirüsün üstüne yazarlar. Yazdıktan sonra papirüsü çıkarıp sopasız olarak komutana gönderirler.

19.6

ὅταν οὖν ἀπόρρητόν τι καὶ μέγα φράσαι βουληθῶσι, βιβλίον ὥσπερ ἱμάντα μακρὸν καὶ στενὸν ποιοῦντες περιελίττουσι τὴν παρʼ αὐτοῖς σκυτάλην, οὐδὲν διάλειμμα ποιοῦντες, ἀλλὰ πανταχόθεν κύκλῳ τὴν ἐπιφάνειαν αὐτῆς τῷ βιβλίῳ καταλαμβάνοντες. τοῦτο δὲ ποιήσαντες ἃ βούλονται καταγράφουσιν εἰς τὸ βιβλίον, ὥσπερ ἐστὶ τῇ σκυτάλῃ περικείμενον· ὅταν δὲ γράψωσιν, ἀφελόντες τὸ βιβλίον ἄνευ τοῦ ξύλου πρὸς τὸν στρατηγὸν ἀποστέλλουσι.

19.7Komutan bunu alınca harfler birbirine bağlı değil dağınık olduğu için başka türlü hiçbir şey okuyamaz. Ama kendisindeki skytaleyi alıp papirüs şeridi çevresine sararsa, sarmal aynı düzene döner, ikinci harfler ilklere yanaşır ve göz çevreyi izleyerek metnin sürekliliğini bulur. Papirüse de sopayla aynı ad, skytale denir; ölçülene ölçenin adının verilmesi gibi.

19.7

δεξάμενος δὲ ἐκεῖνος ἄλλως μὲν οὐδὲν ἀναλέξασθαι δύναται τῶν γραμμάτων συναφὴν οὐκ ἐχόντων, ἀλλὰ διεσπασμένων, τὴν δὲ παρʼ αὑτῷ σκυτάλην λαβὼν τὸ τμῆμα τοῦ βιβλίου περὶ αὐτὴν περιέτεινεν, ὥστε, τῆς ἕλικος εἰς τάξιν ὁμοίως ἀποκαθισταμένης, ἐπιβάλλοντα τοῖς πρώτοις τὰ δεύτερα, κύκλῳ τὴν ὄψιν ἐπάγειν τὸ συνεχὲς ἀνευρίσκουσαν. καλεῖται δὲ ὁμωνύμως τῷ ξύλῳ σκυτάλη τὸ βιβλίον, ὡς τῷ μετροῦντι τὸ μετρούμενον. # Bölüm 20

20.120. Bölüm

Skytale Hellespontos'ta Lysandros'a ulaşınca çok sarsıldı. En çok Pharnabazos'un suçlamalarından korktuğu için anlaşmazlığı çözmek üzere onunla görüşmeye koştu. Görüşünce eforlara kendisi hakkında başka bir mektup yazıp haksızlığa uğramadığını, bir şikâyeti olmadığını bildirmesini rica etti.

20.1

ὁ δὲ Λύσανδρος, ἐλθούσης τῆς σκυτάλης πρὸς αὐτὸν εἰς τὸν Ἑλλήσποντον, διεταράχθη, καὶ μάλιστα τὰς τοῦ Φαρναβάζου δεδιὼς κατηγορίας, ἐσπούδασεν εἰς λόγους αὐτῷ συνελθεῖν, ὡς λύσων τὴν διαφοράν. καὶ συνελθὼν ἐδεῖτο γράψαι περὶ αὐτοῦ πρὸς τοὺς ἄρχοντας ἑτέραν ἐπιστολὴν ὡς οὐδὲν ἠδικημένον οὐδʼ ἐγκαλοῦντα.

20.2Ama atasözünde dendiği gibi Giritliye karşı Giritlilik yaptığının, Pharnabazos'u tanımadığının farkında değildi. Pharnabazos her şeyi yapacağını söyledi, Lysandros'un istediği mektubu açıkça yazdı, ama gizlice hazırladığı başka bir mektubu yanında tutuyordu. Mühürlerini basarken görünüşçe hiç farkı olmayan mektupları değiştirip gizlice yazdığını Lysandros'a verdi.

20.2

πρὸς Κρῆτα δὲ ἄρα, τὸ τοῦ λόγου, κρητίζων ἠγνόει τὸν Φαρνάβαζον. ὑποσχόμενος γὰρ ἅπαντα ποιήσειν, φανερῶς μὲν ἔγραψεν οἵαν ὁ Λύσανδρος ἠξίωσεν ἐπιστολήν, κρύφα δὲ εἶχεν ἑτέραν αὐτόθι γεγραμμένην. ἐν δὲ τῷ τὰς σφραγῖδας ἐπιβάλλειν ἐναλλάξας τὰ βιβλία μηδὲν διαφέροντα τῇ ὄψει, δίδωσιν ἐκείνην αὐτῷ τὴν κρύφα γεγραμμένην.

20.3Lysandros Lakedaimon'a varınca âdet üzere eforların binasına gitti, Pharnabazos'un yazısını onlara verdi; en büyük suçlamanın ortadan kalktığına inanıyordu. Çünkü Pharnabazos kralın savaşta en istekli komutanı olduğu için Lakedaimonlular tarafından seviliyordu.

20.3

ἀφικόμενος οὖν ὁ Λύσανδρος εἰς Λακεδαίμονα καὶ πορευθείς, ὥσπερ ἔθος ἐστίν, εἰς τὸ ἀρχεῖον, ἀπέδωκε τοῖς ἐφόροις τὰ γράμματα τοῦ Φαρναβάζου, πεπεισμένος ἀνῃρῆσθαι τὸ μέγιστον αὐτοῦ τῶν ἐγκλημάτων· ἠγαπᾶτο γὰρ ὁ Φαρνάβαζος ὑπὸ τῶν Λακεδαιμονίων, προθυμότατος ἐν τῷ πολέμῳ τῶν βασιλέως στρατηγῶν γεγενημένος.

20.4Eforlar mektubu okuyup kendisine gösterince, "Demek ki tek kurnaz Odysseus değilmiş" diye anladı. O an büyük bir sarsıntı içinde ayrıldı. Birkaç gün sonra yöneticilerle görüşüp Ammon'a gitmesi, savaşlardan önce adadığı kurbanları tanrıya sunması gerektiğini söyledi.

20.4

ἐπεὶ δὲ ἀναγνόντες οἱ ἔφοροι τὴν ἐπιστολὴν ἔδειξαν αὐτῷ, καὶ συνῆκεν ὡς οὐκ ἆρʼ Ὀδυσσεύς ἐστιν αἱμύλος μόνος, τότε μὲν ἰσχυρῶς τεθορυβημένος ἀπῆλθεν· ἡμέραις δὲ ὀλίγαις ὕστερον ἐντυχὼν τοῖς ἄρχουσιν ἔφη δεῖν αὐτὸν εἰς Ἄμμωνος ἀναβῆναι καὶ τῷ θεῷ θῦσαι θυσίας ἃς εὔξατο πρὸ τῶν ἀγώνων.

20.5Bazıları, Trakya'da Aphytis şehrini kuşatırken rüyasında Ammon'un gerçekten yanında belirdiğini söyler. Bu yüzden tanrının buyruğu sayarak kuşatmayı bırakmış, Aphytislilere Ammon'a kurban sunmalarını emretmiş, kendisi de Libya'ya gidip tanrıyı yatıştırmaya can atmıştı.

20.5

ἔνιοι μὲν οὖν ἀληθῶς φασιν αὐτῷ πολιορκοῦντι τὴν τῶν Ἀφυταίων πόλιν ἐν Θρᾴκῃ κατὰ τοὺς ὕπνους παραστῆναι τὸν Ἄμμωνα· διὸ καὶ τὴν πολιορκίαν ἀφείς, ὡς τοῦ θεοῦ προστάξαντος, ἐκέλευσε τοὺς Ἀφυταίους Ἄμμωνι θύειν καὶ τὸν θεὸν ἐσπούδασεν εἰς τὴν Λιβύην πορευθεὶς ἐξιλάσασθαι.

20.6Ama çoğu kişiye göre tanrı bahaneydi. Asıl sebep eforlardan korkması, evdeki boyunduruğa katlanamaması ve emir almaya dayanamamasıydı; başıboş dolaşmak, gezmek istiyordu. Tıpkı serbest otlaktan ve çayırdan yine yemliğe, alışık olduğu işe getirilen bir at gibi. Ephoros'un bu yolculuk için yazdığı sebebi az sonra anlatacağım.

20.6

τοῖς δὲ πλείστοις ἐδόκει πρόσχημα ποιεῖσθαι τὸν θεόν, ἄλλως δὲ τοὺς ἐφόρους δεδοικὼς καὶ τὸν οἴκοι ζυγὸν οὐ φέρων οὐδʼ ὑπομένων ἄρχεσθαι πλάνης ὀρέγεσθαι καὶ περιφοιτήσεως τινός, ὥσπερ ἵππος ἐκ νομῆς ἀφέτου καὶ λειμῶνος αὖθις ἥκων ἐπὶ φάτνην καὶ πρὸς τὸ σύνηθες ἔργον αὖθις ἀγόμενος. ἣν μὲν γὰρ Ἔφορος τῆς ἀποδημίας ταύτης αἰτίαν ἀναγράφει, μετὰ μικρὸν ἀφηγήσομαι. # Bölüm 21

21.121. Bölüm

Eforlardan güçlükle izin alıp denize açıldı. O gidince krallar, kulüpleri aracılığıyla şehirleri elinde tutup bir bakıma bütünüyle yönettiğini ve Yunanistan'ın efendisi olduğunu kavradılar; dostlarını kovup işleri halka geri vermeye çalıştılar.

21.1

μόλις δὲ καὶ χαλεπῶς ἀφεθῆναι διαπραξάμενος ὑπὸ τῶν ἐφόρων ἐξέπλευσεν. οἱ δὲ βασιλεῖς ἀποδημήσαντος αὐτοῦ συμφρονήσαντες ὅτι ταῖς ἑταιρείαις τὰς πόλεις κατέχων διὰ παντὸς ἄρχει καὶ κύριός ἐστι τῆς Ἑλλάδος, ἔπρασσον ὅπως ἀποδώσουσι τοῖς δημόταις τὰ πράγματα τοὺς ἐκείνου φίλους ἐκβαλόντες.

21.2Ama buna karşı yeni bir hareket başladı. Önce Phyle'deki Atinalılar Otuzlar'a saldırıp üstün geldi. Lysandros hızla dönüp Lakedaimonluları oligarşilere yardım etmeye, demokrasileri cezalandırmaya ikna etti. İlk olarak Otuzlar'a savaş için yüz talant, komutan olarak da Lysandros'un kendisini gönderdiler.

21.2

οὐ μὴν ἀλλὰ πάλιν πρὸς ταῦτα κινήματος γενομένου, καὶ πρώτων τῶν ἀπὸ Φυλῆς Ἀθηναίων ἐπιθεμένων τοῖς τριάκοντα καὶ κρατούντων, ἐπανελθὼν διὰ ταχέων ὁ Λύσανδρος ἔπεισε τοὺς Λακεδαιμονίους ταῖς ὀλιγαρχίαις βοηθεῖν καὶ τοὺς δήμους κολάζειν. καὶ πρώτοις τοῖς τριάκοντα πέμπουσιν ἑκατὸν τάλαντα πρὸς τὸν πόλεμον καὶ στρατηγὸν αὐτὸν Λύσανδρον.

21.3Krallar onu kıskanıyor, Atina'yı yeniden almasından korkuyordu; bu yüzden birinin sefere çıkmasına karar verdiler. Pausanias çıktı. Görünüşte tiranlar yararına halka karşıydı, ama asıl amacı savaşı bitirmek, Lysandros'un dostları aracılığıyla yeniden Atina'nın efendisi olmasını önlemekti. Bunu kolayca başardı: Atinalıları barıştırıp iç kavgaya son verdi ve Lysandros'un hırsını boşa çıkardı.

21.3

οἱ δὲ βασιλεῖς φθονοῦντες καὶ δεδιότες μὴ πάλιν ἕλῃ τὰς Ἀθήνας, ἔγνωσαν ἐξιέναι τὸν ἕτερον αὐτῶν. ἐξῆλθε δὲ ὁ Παυσανίας, λόγῳ μὲν ὑπὲρ τῶν τυράννων ἐπὶ τὸν δῆμον, ἔργῳ δὲ καταλύσων τὸν πόλεμον, ὡς μὴ πάλιν ὁ Λύσανδρος διὰ τῶν φίλων κύριος γένοιτο τῶν Ἀθηνῶν. τοῦτο μὲν οὖν διεπράξατο ῥᾳδίως· καὶ τοὺς Ἀθηναίους διαλλάξας καὶ καταπαύσας τὴν στάσιν ἀφείλετο τοῦ Λυσάνδρου τὴν φιλοτιμίαν.

21.4Ama kısa süre sonra Atinalılar yeniden ayaklanınca suç Pausanias'a yüklendi: oligarşiyle gemlenmiş halkı yeniden salıvermiş, küstahlaşmasına yol açmıştı. Lysandros ise başkalarının gönlünü hoş etmek ya da gösteriş için değil, Sparta'nın çıkarı için dosdoğru komuta eden bir adam olarak ün kazandı.

21.4

ὀλίγῳ δὲ ὕστερον ἀποστάντων πάλιν τῶν Ἀθηναίων αὐτὸς μὲν αἰτίαν ἔλαβεν, ὡς ἐγκεχαλινωμένον τῇ ὀλιγαρχίᾳ τὸν δῆμον ἀνεὶς αὖθις ἐξυβρίσαι καὶ θρασύνασθαι, τῷ δὲ Λυσάνδρῳ προσεθήκατο δόξαν ἀνδρὸς οὐ πρὸς ἑτέρων χάριν οὐδὲ θεατρικῶς, ἀλλὰ πρὸς τὸ τῇ Σπάρτῃ συμφέρον αὐθεκάστως στρατηγοῦντος. # Bölüm 22

22.122. Bölüm

Sözde de karşı çıkanlara karşı cüretli ve yıldırıcıydı. Argoslular sınır konusunda tartışıp haklarının Lakedaimonlulardan daha çok olduğunu düşünüyordu; kılıcını gösterip "Bunu elinde tutan, toprak sınırları konusunda en iyi konuşur" dedi. Megaralı biri bir toplantıda ona açık sözlülük edince "Yabancı, sözlerinin bir şehre ihtiyacı var" dedi.

22.1

ἦν δὲ καὶ τῷ λόγῳ θρασὺς καὶ καταπληκτικὸς πρὸς τοὺς ἀντιτείνοντας. Ἀργείοις μὲν γὰρ ἀμφιλογουμένοις περὶ γῆς ὅρων καὶ δικαιότερα τῶν Λακεδαιμονίων οἰομένοις λέγειν δείξας τὴν μάχαιραν, ὁ ταύτης, ἔφη, κρατῶν βέλτιστα περὶ γῆς ὅρων διαλέγεται. Μεγαρέως δὲ ἀνδρὸς ἔν τινι συλλόγῳ παρρησίᾳ χρησαμένου πρὸς αὐτόν, οἱ λόγοι σου, εἶπεν, ὦ ξένε, πόλεως δέονται.

22.2İki arada kalan Boiotialılara topraklarından mızraklar dik mi yoksa yatık mı geçeceğini sordu. Korinthoslular ayaklanınca surlara yaklaşıp Lakedaimonluların saldırmaktan çekindiğini gördü; bir tavşan da hendekten atlayıp geçti. "Tavşanları tembellikten surlarında uyuyan böyle düşmanlardan korkmaya utanmıyor musunuz?" dedi.

22.2

τοὺς δὲ Βοιωτοὺς ἐπαμφοτερίζοντας ἠρώτα πότερον ὀρθοῖς τοῖς δόρασιν ἢ κεκλιμένοις διαπορεύηται τὴν χώραν αὐτῶν. ἐπεὶ δὲ τῶν Κορινθίων ἀφεστώτων παρερχόμενος πρὸς τὰ τείχη τοὺς Λακεδαιμονίους ἑώρα προσβάλλειν ὀκνοῦντας, καὶ λαγώς τις ὤφθη διαπηδῶν τὴν τάφρον, οὐκ αἰσχύνεσθε, ἔφη, τοιούτους φοβούμενοι πολεμίους, ὧν οἱ λαγωοὶ διʼ ἀργίαν τοῖς τείχεσιν ἐγκαθεύδουσιν;

22.3Kral Agis bir kardeş olarak Agesilaos'u, oğlu sayılan Leotykhidas'ı bırakıp ölünce, Agesilaos'un eski dostu ve hâmisi Lysandros, Herakleidai'nin meşru bir evladı olarak onu krallığı istemeye ikna etti. Çünkü Leotykhidas hakkında Alkibiades'in oğlu olduğu iftirası yayılmıştı: Alkibiades Sparta'da sürgündeyken Agis'in karısı Timaia ile gizlice birlikte olmuştu.

22.3

ἐπεὶ δὲ Ἆγις ὁ βασιλεὺς ἐτελεύτησεν ἀδελφὸν μὲν Ἀγησίλαον καταλιπών, υἱὸν δὲ νομιζόμενον Λεωτυχίδαν, ἐραστὴς τοῦ Ἀγησιλάου γεγονὼς ὁ Λύσανδρος ἔπεισεν αὐτὸν ἀντιλαμβάνεσθαι τῆς βασιλείας ὡς Ἡρακλείδην ὄντα γνήσιον. ὁ γὰρ Λεωτυχίδας διαβολὴν εἶχεν ἐξ Ἀλκιβιάδου γεγονέναι, συνόντος κρύφα τῇ Ἄγιδος γυναικὶ Τιμαίᾳ καθʼ ὃν χρόνον φεύγων ἐν Σπάρτῃ διέτριβεν.

22.4Söylendiğine göre Agis zaman hesabı yaparak karısının ondan gebe kalmadığını anlamış, Leotykhidas'la ilgilenmemiş, sonraki zamanda da onu tanımadığını açıkça göstermişti. Ama hastalanıp Heraia'ya götürüldüğünde ve ölmek üzereyken, delikanlının kendisi ve dostları ona yalvardı. O da birçok kişinin önünde Leotykhidas'ı oğlu ilan etti, oradakilerden bunu Lakedaimonlulara doğrulamalarını rica ederek öldü.

22.4

ὁ δὲ Ἆγις, ὥς φασι, χρόνου λογισμῷ τὸ πρᾶγμα συνελών, ὡς οὐ κυήσειεν ἐξ αὐτοῦ, παρημέλει μέλει τοῦ Λεωτυχίδου καὶ φανερὸς ἦν ἀναινόμενος αὐτὸν παρά γε τὸν λοιπὸν χρόνον. ἐπεὶ δὲ νοσῶν εἰς Ἡραίαν ἐκομίσθη καὶ τελευτᾶν ἔμελλε, τὰ μὲν ὑπʼ αὐτοῦ τοῦ νεανίσκου, τὰ δὲ ὑπὸ τῶν φίλων ἐκλιπαρηθεὶς ἐναντίον πολλῶν ἀπέφηνεν υἱὸν αὑτοῦ τὸν Λεωτυχίδαν, καὶ δεηθεὶς τῶν παρόντων ἐπιμαρτυρῆσαι ταῦτα πρὸς τοὺς Λακεδαιμονίους ἀπέθανεν.

22.5Onlar da Leotykhidas lehine buna tanıklık etti. Başka yönlerden parlak bir adam olan ve Lysandros'u yardımcı edinen Agesilaos'a ise kehanet yorumculuğuyla ünlü Diopeithes zarar veriyordu. Agesilaos'un topallığına dair şu kehaneti ortaya koyuyordu:

Dikkat et, ey Sparta, ne kadar gururlu olsan da, sağlam ayakların üstünde topal bir krallık yeşermesin. Uzun süre seni umulmadık acılar saracak, insan öğüten savaşın dalgaları yuvarlanacak üstüne.

22.5

οὗτοι μὲν οὖν ἐμαρτύρουν ταῦτα τῷ Λεωτυχίδᾳ· τὸν δʼ Ἀγησίλαον λαμπρὸν ὄντα τἆλλα καὶ συναγωνιστῇ τῷ Λυσάνδρῳ χρώμενον ἔβλαπτε Διοπείθης, ἀνὴρ εὐδόκιμος ἐπὶ χρησμολογίᾳ, τοιόνδε μάντευμα προφέρων εἰς τὴν χωλότητα τοῦ Ἀγησιλάου· φράζεο δή, Σπάρτη, καίπερ μεγάλαυχος ἐοῦσα, μὴ σέθεν ἀρτίποδος βλάστῃ χωλὴ βασιλεία. δηρὸν γὰρ μόχθοι σε κατασχήσουσιν ἄελπτοι φθισιβρότου τʼ ἐπὶ κῦμα κυλινδόμενον πολέμοιο.

22.6Birçok kişi bu sözün etkisiyle Leotykhidas'a yönelince Lysandros, Diopeithes'in kehaneti doğru anlamadığını söyledi. Tanrı, Lakedaimonluların başına ayağı aksayan birinin geçmesine kızıyor değildi; topal krallık, piçlerin ve soysuzların Herakleidai ile birlikte krallık etmesiydi. Bu sözleri söyleyip en büyük güce de sahip olduğu için onları ikna etti ve Agesilaos kral oldu.

22.6

πολλῶν οὖν ὑποκατακλινομένων πρὸς τὸ λόγιον καὶ τρεπομένων πρὸς τὸν Λεωτυχίδαν, ὁ Λύσανδρος οὐκ ὀρθῶς ἔφη τὸν Διοπείθη τὴν μαντείαν ὑπολαμβάνειν· οὐ γὰρ ἂν προσπταίσας τις ἄρχῃ Λακεδαιμονίων, δυσχεραίνειν τὸν θεόν, ἀλλὰ χωλὴν εἶναι τὴν βασιλείαν εἰ νόθοι καὶ κακῶς γεγονότες βασιλεύσουσι σὺν Ἡρακλείδαις. τοιαῦτα λέγων καὶ δυνάμενος πλεῖστον ἔπεισε, καὶ γίνεται βασιλεὺς Ἀγησίλαος. # Bölüm 23

23.123. Bölüm

Lysandros hemen onu Asya seferine teşvik etmeye başladı; Persleri yıkacağı, en büyük insan olacağı umutlarını aşılıyordu. Asya'daki dostlarına da yazıp barbarlara karşı savaş için Lakedaimonlulardan Agesilaos'u komutan istemelerini söyledi.

23.1

εὐθὺς οὖν αὐτὸν ἐξώρμα καὶ προὔτρεπεν ὁ Λύσανδρος εἰς τὴν Ἀσίαν στρατεύειν, ὑποτιθεὶς ἐλπίδας ὡς καταλύσοντι Πέρσας καὶ μεγίστῳ γενησομένῳ, πρός τε τοὺς ἐν Ἀσίᾳ φίλους ἔγραψεν αἰτεῖσθαι κελεύων παρὰ Λακεδαιμονίων στρατηγὸν Ἀγησίλαον ἐπὶ τὸν πρὸς τοὺς βαρβάρους πόλεμον.

23.2Onlar da dediğini yaptı, Lakedaimon'a ricacı elçiler gönderdi. Bu, Lysandros sayesinde Agesilaos'a krallıktan aşağı kalmayan bir onur kazandırmış görünüyor. Ama hırslı tabiatlar başka bakımdan önderliğe kötü değildir; şan yüzünden benzerlerini kıskanmak ise onlar için güzel işlerin önünde büyük bir engeldir. Çünkü yardımcı olarak kullanabilecekleri kişileri aretē yarışında rakip haline getirirler.

23.2

οἱ δὲ ἐπείθοντο καὶ πρέσβεις ἔπεμπον εἰς Λακεδαίμονα δεομένους· ὃ δοκεῖ τῆς βασιλείας οὐκ ἔλαττον Ἀγησιλάῳ καλὸν ὑπάρξαι διὰ Λύσανδρον. ἀλλʼ αἱ φιλότιμοι φύσεις ἄλλως μὲν οὐ κακαὶ πρὸς τὰς ἡγεμονίας εἰσί, τὸ δὲ φθονεῖν τοῖς ὁμοίοις διὰ δόξαν οὐ μικρὸν ἐμπόδιον τῶν καλῶν πράξεων ἔχουσι· ποιοῦνται γὰρ ἀνταγωνιστὰς τῆς ἀρετῆς οἷς πάρεστι χρῆσθαι συνεργοῖς.

23.3Agesilaos Lysandros'u otuz danışmanıyla birlikte, dostlarının başında tutacağı biri olarak yanına aldı. Ama Asya'ya vardıklarında insanlar onu tanımadığından kendisiyle kısa ve seyrek konuşuyordu. Lysandros'un ise önceki uzun yakınlığı yüzünden dostları ona yaltaklanıyor, şüpheli olanlar ondan korkuyor, kapısına gelip peşinden geliyordu.

23.3

Ἀγησίλαος μὲν οὖν ἐπηγάγετο Λύσανδρον ἐν τοῖς τριάκοντα συμβούλοις ὡς μάλιστα καὶ πρώτῳ τῶν φίλων χρησόμενος· ἐπεὶ δὲ εἰς τὴν Ἀσίαν παραγενομένων πρὸς ἐκεῖνον μὲν οὐκ ἔχοντες οἱ ἄνθρωποι συνήθως βραχέα καὶ σπανίως διελέγοντο, τὸν δὲ Λύσανδρον ἐκ πολλῆς τῆς πρόσθεν ὁμιλίας οἵ τε φίλοι θεραπεύοντες οἵ τε ὕποπτοι δεδοικότες ἐφοίτων ἐπὶ θύρας καὶ παρηκολούθουν,

23.4Tragedyalarda çoğu kez oyuncuların başına gelen şey olmuştu: haberci ya da köle maskesi takan oyuncu beğeni toplayıp başrol sayılıyor, taç ve asa taşıyanın sesi bile duyulmuyordu. Aynı biçimde yönetimin bütün itibarı danışmanın çevresindeydi, krala gücü boşalmış bir unvan kalmıştı.

23.4

οἷον ἐν τραγῳδίαις ἐπιεικῶς συμβαίνει περὶ τοὺς ὑποκριτάς, τὸν μὲν ἀγγέλου τινὸς ἢ θεράποντος ἐπικείμενον πρόσωπον εὐδοκιμεῖν καὶ πρωταγωνιστεῖν, τὸν δὲ διάδημα καὶ σκῆπτρον φοροῦντα μηδὲ ἀκούεσθαι φθεγγόμενον, οὕτω περὶ τὸν σύμβουλον ἦν τὸ πᾶν ἀξίωμα τῆς ἀρχῆς, τῷ δὲ βασιλεῖ τοὔνομα τῆς δυνάμεως ἔρημον ἀπελείπετο.

23.5Belki bu ölçüsüz hırsa bir dokunmak, Lysandros'u ikinci sıraya çekmek gerekirdi. Ama iyilik etmiş bir adamı ve dostu şan yüzünden tamamen bir kenara atıp aşağılamak Agesilaos'a yakışmazdı. Önce ona iş için fırsat vermedi, komutanlığa atamadı. Sonra Lysandros'un bir şey yaptığını ya da uğraştığını gördüğü kimseleri hep eli boş, sıradan insanlardan bile daha az kazançla gönderdi; böylece onun gücünü yavaş yavaş gevşetip soğutuyordu.

23.5

γενέσθαι μὲν οὖν ἴσως ἔδει τινὰ τῆς ἐκμελοῦς ταύτης φιλοτιμίας ἐπαφὴν καὶ συσταλῆναι τὸν Λύσανδρον ἄχρι τῶν δευτερείων· τὸ δὲ παντελῶς ἀπορρῖψαι καὶ προπηλακίσαι διὰ δόξαν εὐεργέτην ἄνδρα καὶ φίλον οὐκ ἦν ἄξιον Ἀγησιλάῳ προσεῖναι.πρῶτον μὲν οὖν οὐ παρεῖχεν αὐτῷ πράξεων ἀφορμάς, οὐδὲ ἔταττεν ἐφʼ ἡγεμονίας· ἔπειτα ὑπὲρ ὧν αἴσθοιτό τι πράττοντα καὶ σπουδάζοντα τὸν Λύσανδρον, ἀεὶ τούτους πάντων ἀπράκτους καὶ τῶν ἐπιτυχόντων ἔλαττον ἔχοντας ἀπέπεμπε, παραλύων ἡσυχῆ καὶ διαψύχων τὴν ἐκείνου δύναμιν.

23.6Her şeyde başarısız olan Lysandros, onlar için gösterdiği gayretin dostlarına engel olduğunu anladı. Yardım etmeyi kendisi bıraktı, onlardan da kendisine gelmemelerini, yaltaklanmamalarını, kralla ve kendilerini onurlandıranlara o anda daha çok yardım edebilecek olanlarla görüşmelerini rica etti.

23.6

ἐπεὶ δὲ τῶν πάντων διαμαρτάνων ὁ Λύσανδρος ἔγνω τοῖς φίλοις τὴν παρʼ αὑτοῦ σπουδὴν ἐναντίωμα γινομένην, αὐτός τε τὸ βοηθεῖν ἐξέλιπε κἀκείνων ἐδεῖτο μὴ προσιέναι μηδὲ θεραπεύειν αὐτόν, ἀλλὰ τῷ βασιλεῖ διαλέγεσθαι καὶ τοῖς δυναμένοις ὠφελεῖν τοὺς τιμῶντας αὐτοὺς μᾶλλον ἐν τῷ παρόντι.

23.7Bunu duyanların çoğu onu iş için rahatsız etmekten vazgeçti, ama saygı göstermeyi bırakmadı; gezintilerde ve gymnasionlarda yanına geliyorlardı. Bu da Agesilaos'u onun onuruna duyduğu kıskançlıkla öncekinden daha çok üzüyordu. Sonunda birçok Spartalıya işlerin yönetimini ve şehir idarelerini verirken Lysandros'u et dağıtıcısı atadı. Sonra adeta alay ederek İonlara "Şimdi gidip benim et dağıtıcıma yaltaklansınlar" dedi.

23.7

ταῦτα ἀκούοντες οἱ πολλοὶ τοῦ μὲν ἐνοχλεῖν αὐτὸν περὶ πραγμάτων ἀπείχοντο, τὰς δὲ θεραπείας οὐ κατέλιπον, ἀλλὰ προσφοιτῶντες ἐν τοῖς περιπάτοις καὶ γυμνασίοις ἔτι μᾶλλον ἢ πρότερον ἠνίων τὸν Ἀγησίλαον ὑπὸ φθόνου τῆς τιμῆς, ὥστε τοῖς πολλοῖς Σπαρτιάταις ἡγεμονίας πραγμάτων καὶ διοικήσεις πόλεων ἀποδιδοὺς τὸν Λύσανδρον ἀπέδειξε κρεοδαίτην. εἶτα οἷον ἐφυβρίζων πρὸς τοὺς Ἴωνας, ἀπιόντες, ἔφη, νῦν τὸν ἐμὸν κρεοδαίτην θεραπευέτωσαν.

23.8Lysandros onunla konuşmaya karar verdi. Aralarında kısa ve Lakonlara özgü bir konuşma geçti. "Agesilaos, dostları küçültmeyi iyi biliyorsun." O da "Benden büyük olmak isterlerse," dedi. "Gücümü artıranların o güçten pay almaları ise adildir."

23.8

ἔδοξεν οὖν τῷ Λυσάνδρῳ διὰ λόγων πρὸς αὐτὸν ἐλθεῖν· καὶ γίνεται βραχὺς καὶ Λακωνικὸς αὐτῶν διάλογος. ἦ καλῶς ᾔδεις, ὦ Ἀγησίλαε, φίλους ἐλαττοῦν. καὶ ὅς· ἄν γε ἐμοῦ βούλωνται μείζονες εἶναι· τοὺς δὲ αὔξοντας τὴν ἐμὴν δύναμιν καὶ μετέχειν αὐτῆς δίκαιον.

23.9"Agesilaos, senin söylediğin belki benim yaptığımdan daha güzel. Ama bize bakan yabancılar için de rica ediyorum: beni komutanlığında, sana en az ağır geleceğimi ve en çok işe yarayacağımı düşündüğün yere ata."

23.9

ἀλλʼ ἴσως μέν, ὦ Ἀγησίλαε, σοὶ λέλεκται κάλλιον ἢ ἐμοὶ πέπρακται· δέομαι δέ σου καὶ διὰ τοὺς ἐκτὸς ἀνθρώπους, οἳ πρὸς ἡμᾶς ἀποβλέπουσιν, ἐνταῦθά με τῆς σεαυτοῦ στρατηγίας τάξον, ὅπου τεταγμένον ἥκιστα μὲν ἐπαχθῆ, μᾶλλον δὲ χρήσιμον ἔσεσθαι σεαυτῷ νομίζεις. # Bölüm 24

24.124. Bölüm

Bundan sonra Hellespontos'a elçi olarak gönderildi. Agesilaos'a öfkeli olmakla birlikte yapılması gerekeni ihmal etmedi. Pharnabazos'la arası bozuk olan, soylu ve emrinde ordusu bulunan Persli Spithridates'i ayartıp Agesilaos'un yanına getirdi.

24.1

ἐκ τούτου πρεσβευτὴς εἰς Ἑλλήσποντον ἐπέμπετο· καὶ τὸν μὲν Ἀγησίλαον διʼ ὀργῆς εἶχεν, οὐκ ἠμέλει δὲ τοῦ τὰ δέοντα πράττειν, Σπιθριδάτην δὲ τὸν Πέρσην προσκεκρουκότα Φαρναβάζῳ, γενναῖον ἄνδρα καὶ στρατιὰν ἔχοντα περὶ αὑτόν, ἀποστήσας ἤγαγε πρὸς τὸν Ἀγησίλαον.

24.2Başka bir savaş işinde de kullanılmadı; süresi dolunca onurdan yoksun halde Sparta'ya döndü. Agesilaos'a öfkeli, bütün yönetimden öncekinden daha çok nefret ediyordu. Uzun zamandır hazırlanıp kurgulandığı sanılan değişiklik ve yeniliğe bu kez hiç oyalanmadan girişmeye karar verdi.

24.2

ἄλλο δὲ οὐδὲν ἐχρήσατο αὐτῷ πρὸς τὸν πόλεμον, ἀλλὰ τοῦ χρόνου διελθόντος ἀπέπλευσεν εἰς τὴν Σπάρτην ἀτίμως, ὀργιζόμενος μὲν τῷ Ἀγησιλάῳ, μισῶν δὲ καὶ τὴν ὅλην πολιτείαν ἔτι μᾶλλον ἢ πρότερον, καὶ τὰ πάλαι δοκοῦντα συγκεῖσθαι καὶ μεμηχανῆσθαι πρὸς μεταβολὴν καὶ νεωτερισμὸν ἐγνωκὼς ἐγχειρεῖν τότε καὶ μὴ διαμέλλειν.

24.3Plan şöyleydi. Dorlarla karışıp Peloponnesos'a dönen Herakleidai'den Sparta'da kalabalık ve parlak bir soy türemişti. Ama krallık hepsine geçmiyordu; yalnız Eurypontidler ve Agiadlar denen iki aile krallık ediyordu. Ötekilere soyluluk yönetimde hiçbir üstünlük sağlamıyordu; aretēden gelen onurlar ise yapabilen herkese açıktı.

24.3

ἦν δὲ τοιάδε. τῶν ἀναμιχθέντων Δωριεῦσιν Ἡρακλειδῶν καὶ κατελθόντων εἰς Πελοπόννησον πολὺ μὲν ἐν Σπάρτῃ καὶ λαμπρὸν ἤνθησε γένος, οὐ παντὶ δὲ αὐτῶν τῆς βασιλικῆς μετῆν διαδοχῆς, ἀλλʼ ἐβασίλευον ἐκ δυεῖν οἴκων μόνον Εὐρυπωντίδαι καὶ Ἀγιάδαι προσαγορευόμενοι, τοῖς δὲ ἄλλοις οὐδὲν ἑτέρου πλέον ἔχειν ἐν τῇ πολιτείᾳ διὰ τὴν εὐγένειαν ὑπῆρχεν, αἱ δὲ ἀπʼ ἀρετῆς τιμαὶ πᾶσι προὔκειντο τοῖς δυναμένοις.

24.4Lysandros da bunlardandı. İşleriyle büyük şöhret kazanıp çok dost ve güç edinince, kendisinin büyüttüğü şehrin kendisinden daha iyi doğmamış kişilerce yönetilmesine içerliyordu. Yönetimi iki aileden alıp ortak olarak bütün Herakleidai'ye vermeyi düşündü.

24.4

τούτων οὖν γεγονὼς ὁ Λύσανδρος, ὡς εἰς δόξαν τῶν πράξεων ἤρθη μεγάλην καὶ φίλους ἐκέκτητο πολλοὺς καὶ δύναμιν, ἤχθετο τὴν πόλιν ὁρῶν ὑπʼ αὐτοῦ μὲν αὐξανομένην, ὑφʼ ἑτέρων δὲ βασιλευομένην οὐδὲν βέλτιον αὐτοῦ γεγονότων, καὶ διενοεῖτο τὴν ἀρχὴν ἐκ τῶν δυεῖν οἴκων μεταστήσας εἰς κοινὸν ἀποδοῦναι πᾶσιν Ἡρακλείδαις,

24.5Bazılarına göre Herakleidai'ye değil Spartalılara verecekti; öyle ki ödül Herakles'in soyundan gelenlere değil, onu tanrı onuruna yükselten aretē ile seçilen Herakles gibilerine ait olsun. Krallık böyle belirlenirse hiçbir Spartalının kendisinden önce seçilmeyeceğini umuyordu.

24.5

ὡς δὲ ἔνιοί φασιν, οὐχ Ἡρακλείδαις, ἀλλὰ Σπαρτιάταις, ἵνα μὴ ᾖ τῶν ἀφʼ Ἡρακλέους, ἀλλὰ τῶν οἷος Ἡρακλῆς τὸ γέρας, ἀρετῇ κρινομένων, ἣ κἀκεῖνον εἰς θεῶν τιμὰς ἀνήγαγεν. ἤλπιζε δὲ τῆς βασιλείας οὕτω δικαζομένης οὐδένα πρὸ αὑτοῦ Σπαρτιάτην ἂν αἱρεθήσεσθαι. # Bölüm 25

25.125. Bölüm

Önce vatandaşları kendi başına ikna etmeye girişip hazırlandı. Halikarnassoslu Kleon'un bu konu için yazdığı bir konuşmayı ezberliyordu. Sonra yapılacak yeniliğin tuhaflığını ve büyüklüğünü görerek daha cüretli bir yardıma ihtiyaç duydu. Tragedyadaki gibi vatandaşların üzerine bir makine kaldırıyordu.

25.1

πρῶτον μὲν οὖν ἐπεχείρησε καὶ παρεσκευάσατο πείθειν διʼ ἑαυτοῦ τοὺς πολίτας, καὶ λόγον ἐξεμελέτα πρὸς τὴν ὑπόθεσιν γεγραμμένον ὑπὸ Κλέωνος τοῦ Ἁλικαρνασσέως. ἔπειτα τὴν ἀτοπίαν καὶ τὸ μέγεθος τοῦ καινοτομουμένου πράγματος ὁρῶν ἰταμωτέρας δεόμενον βοηθείας, ὥσπερ ἐν τραγῳδία μηχανὴν αἴρων ἐπὶ τοὺς πολίτας,

25.2Pythia sözleri ve kehanetler uydurup düzenledi. Çünkü Kleon'un ustalığının, vatandaşları önce tanrı korkusu ve batıl inançla sarsıp ele geçirmeden kendisine yarar sağlamayacağını düşünüyordu.

25.2

λόγια πυθόχρηστα καὶ χρησμοὺς συνετίθει καὶ κατεσκεύαζεν, ὡς οὐδὲν ὠφελησόμενος ὑπὸ τῆς Κλέωνος δεινότητος, εἰ μὴ φόβῳ θεοῦ τινι καὶ δεισιδαιμονίᾳ προεκπλήξας καὶ χειρωσάμενος ὑπαγάγοι πρὸς τὸν λόγον τοὺς πολίτας.

25.3Ephoros'a göre önce Pythia'yı rüşvetle bozmaya, sonra Pherekles aracılığıyla Dodona rahibelerini ikna etmeye çalışıp başarısız olmuş, Ammon'a gidip bol altın vererek peygamberlerle görüşmüştür. Onlar da içerleyip Lysandros'u suçlamaları için Sparta'ya birkaç kişi göndermiştir. Lysandros aklanınca Libyalılar giderken şöyle demiştir: "Spartalılar, biz Libya'ya yerleşmeye geldiğinizde daha iyi yargılayacağız." Çünkü Lakedaimonluların Libya'da yerleşeceğine dair eski bir kehanet varmış.

25.3

ἔφορος μὲν οὖν φησιν αὐτόν, ὡς τήν τε Πυθίαν ἐπιχειρήσας διαφθεῖραι καὶ τὰς Δωδωνίδας αὖθις ἀναπείθων διὰ Φερεκλέους ἀπέτυχεν, εἰς Ἄμμωνος ἀναβῆναι καὶ διαλέγεσθαι τοῖς προφήταις πολὺ χρυσίον διδόντα, τοὺς δὲ δυσχεραίνοντας εἰς Σπάρτην τινὰς ἀποστεῖλαι τοῦ Λυσάνδρου κατηγορήσοντας, ἐπεὶ δὲ ἀπελύθη, τοὺς Λίβυας ἀπιόντας εἰπεῖν· ἀλλʼ ἡμεῖς γε βέλτιον, ὦ Σπαρτιᾶται, κρινοῦμεν, ὅταν ἥκητε πρὸς ἡμᾶς εἰς Λιβύην οἰκήσοντες, ὡς δὴ χρησμοῦ τινος ὄντος παλαιοῦ Λακεδαιμονίους ἐν Λιβύῃ κατοικῆσαι.

25.4Bu düzmecenin bütün tuzağı ve tertibi sıradan değildi, rastgele bir yerden de başlamamıştı. Matematik şekillerindeki gibi birçok büyük varsayım almış, zor ve çetin önermelerden geçerek sonuca varmıştı. Bunu hem tarihçi hem filozof olan bir adamın anlatımını izleyerek yazacağız.

25.4

τὴν δὲ ὅλην ἐπιβουλὴν καὶ σκευωρίαν τοῦ πλάσματος οὐ φαύλην οὖσαν οὐδὲ ἀφʼ ὧν ἔτυχεν ἀρξαμένην, ἀλλὰ πολλὰς καὶ μεγάλας ὑποθέσεις, ὥσπερ ἐν διαγράμματι μαθηματικῷ, προσλαβοῦσαν καὶ διὰ λημμάτων χαλεπῶν καὶ δυσπορίστων ἐπὶ τὸ συμπέρασμα προϊοῦσαν, ἡμεῖς ἀναγράψομεν ἀνδρὸς ἱστορικοῦ καὶ φιλοσόφου λόγῳ κατακολουθήσαντες. # Bölüm 26

26.126. Bölüm

Pontos'ta Apollon'dan gebe olduğunu söyleyen bir kadın vardı. Beklenebileceği gibi birçok kişi ona inanmıyordu, ama birçoğu da itibar ediyordu. Öyle ki kadın bir erkek çocuk doğurunca, ünlü birçok kişi onun beslenmesi ve bakımıyla uğraştı. Çocuğa bir sebepten Seilenos adı konmuştu. Lysandros bunu başlangıç alıp gerisini kendi kurup ördü; bu masalda hiç de az ve aşağı olmayan yardımcılar kullandı.

26.1

ἦν γύναιον ἐν Πόντῳ κύειν ἐξ Ἀπόλλωνος φάμενον, ᾧ πολλοὶ μέν, ὡς εἰκὸς ἦν, ἠπίστουν, πολλοὶ δὲ καὶ προσεῖχον, ὥστε καὶ τεκούσης παιδάριον ἄρρεν ὑπὸ πολλῶν καὶ γνωρίμων σπουδάζεσθαι τὴν ἐκτροφὴν αὐτοῦ καὶ τὴν ἐπιμέλειαν. ὄνομα δὲ τῷ παιδὶ Σειληνὸς ἐκ δή τινος αἰτίας ἐτέθη. ταύτην λαβὼν ὁ Λύσανδρος ἀρχήν, τὰ λοιπὰ παρʼ ἑαυτοῦ προσετεκταίνετο καὶ συνύφαινεν, οὐκ ὀλίγοις χρώμενος οὐδὲ φαύλοις τοῦ μύθου συναγωνισταῖς,

26.2Bunlar çocuğun doğumu hakkındaki söylentiyi şüphe uyandırmadan inandırıcı kıldı, Delphoi'den başka bir hikâye getirip Sparta'da yaydılar. Buna göre rahipler gizli yazılarda çok eski kehanetler saklıyordu. Bunları almak ve bunlara bakmak kimseye caiz değildi; ancak uzun zaman sonra Apollon'dan doğmuş biri gelir, koruyuculara doğumunun tanınmış bir işaretini gösterirse kehanetlerin bulunduğu levhaları alabilirdi.

26.2

οἳ τήν τε φήμην τῆς γενέσεως τοῦ παιδὸς εἰς πίστιν ἀνυπόπτως προῆγον, ἄλλον τε λόγον ἐκ Δελφῶν ἀντικομίσαντες εἰς τὴν Σπάρτην κατέβαλον καὶ διέσπειραν, ὡς ἐν γράμμασιν ἀπορρήτοις ὑπὸ τῶν ἱερέων φυλάττοιντο παμπάλαιοι δή τινες χρησμοί, καὶ λαβεῖν οὐκ ἔξεστι τούτους οὐδʼ ἐντυχεῖν θεμιτόν, εἰ μή τις ἄρα γεγονὼς ἐξ Ἀπόλλωνος ἀφίκοιτο τῷ πολλῷ χρόνῳ καὶ σύνθημα τοῖς φυλάττουσι τῆς γενέσεως γνώριμον παρασχὼν κομίσαιτο τὰς δέλτους ἐν αἷς ἦσαν οἱ χρησμοί.

26.3Bunlar önceden hazırlandıktan sonra Seilenos gelip Apollon'un oğlu olarak kehanetleri isteyecekti. İşin içindeki rahipler her ayrıntıyı inceleyip doğumunu soruşturacak, sonunda ikna olmuş görünerek Apollon'un oğluna yazıları göstereceklerdi. O da birçok kişinin önünde öteki kehanetlerle birlikte her şeyin uğruna uydurulduğu krallık kehanetini okuyacaktı: Spartalılar için kralları en iyi vatandaşlardan seçmek daha iyi ve daha hayırlıydı.

26.3

τούτων δὲ προκατεσκευασμένων ἔδει τὸν Σειληνὸν ἐλθόντα τοὺς χρησμοὺς ἀπαιτεῖν ὡς Ἀπόλλωνος παῖδα, τοὺς δὲ συμπράττοντας τῶν ἱερέων ἐξακριβοῦν ἕκαστα καὶ διαπυνθάνεσθαι περὶ τῆς γενέσεως, τέλος δὲ πεπεισμένους δῆθεν ὡς Ἀπόλλωνος υἱῷ δεῖξαι τὰ γράμματα, τὸν δὲ ἀναγνῶναι πολλῶν παρόντων ἄλλας τε μαντείας καὶ ἧς ἕνεκα τἄλλα πέπλασται τὴν περὶ τῆς βασιλείας, ὡς ἄμεινον εἴη καὶ λώϊον Σπαρτιάταις ἐκ τῶν ἀρίστων πολιτῶν αἱρουμένοις τοὺς βασιλέας.

26.4Seilenos delikanlılık çağına gelmiş, iş yapılmaya hazırdı. Ama Lysandros oyunundan oyuncularından birinin cesaretsizliği yüzünden düştü: ortaklarından biri iş başına gelince korkup vazgeçti. Yine de Lysandros yaşarken hiçbir şey açığa çıkmadı, ölümünden sonra çıktı.

26.4

ἤδη δὲ τοῦ Σειληνοῦ μειρακίου γεγονότος καὶ πρὸς τὴν πρᾶξιν ἥκοντος, ἐξέπεσε τοῦ δράματος ὁ Λύσανδρος ἀτολμία· τῶν ὑποκριτῶν καὶ συνεργῶν ἑνός, ὡς ἐπʼ αὐτὸ τὸ ἔργον ἦλθεν, ἀποδειλιάσαντος καὶ ἀναδύντος. οὐ μὴν ἐφωράθη γε τοῦ Λυσάνδρου ζῶντος οὐθέν, ἀλλὰ μετὰ τὴν τελευτήν. # Bölüm 27

27.127. Bölüm

Agesilaos Asya'dan dönmeden önce, Boiotia savaşına girip ya da daha doğrusu Yunanistan'ı içine sürükleyip öldü. Her iki şekilde de anlatılır. Bazıları suçu ona, bazıları Thebaililere, bazıları ikisine birden yükler. Thebaililere şu suçlar yüklenir: Aulis'te kurban ateşini dağıtmışlar; ayrıca Androkleides ile Amphitheos ve adamları kral parasıyla rüşvet alıp Lakedaimonlulara karşı Yunan savaşı çıkarmak için Phokislilere saldırıp topraklarını yağmalamışlardı.

27.1

ἐτελεύτησε δὲ πρὶν ἐξ Ἀσίας ἐπανελθεῖν τὸν Ἀγησίλαον, ἐμπεσὼν εἰς τὸν Βοιωτικὸν πόλεμον, ἢ μᾶλλον ἐμβαλὼν τὴν Ἑλλάδα. λέγεται γὰρ ἀμφοτέρως· καὶ τὴν αἰτίαν οἱ μέν τινες ἐκείνου ποιοῦσιν, οἱ δὲ Θηβαίων, οἱ δὲ κοινήν, Θηβαίοις μὲν ἐγκαλοῦντες τὴν ἐν Αὐλίδι τῶν ἱερῶν διάρριψιν καὶ ὅτι τῶν περὶ Ἀνδροκλείδην καὶ Ἀμφίθεον χρήμασι βασιλικοῖς διαφθαρέντων ἐπὶ τῷ Λακεδαιμονίοις Ἑλληνικὸν περιστῆσαι πόλεμον ἐπέθεντο Φωκεῦσι καὶ τὴν χώραν αὐτῶν ἐπόρθησαν,

27.2Söylendiğine göre Lysandros, öteki müttefikler sessiz kalırken yalnız Thebaililer savaş ganimetinin onda birini istediği, Sparta'ya gönderdiği paraya öfkelendiği için kızıyordu. En çok da Atinalılara Otuz Tiran'dan kurtuluşun yolunu açtıkları için. Bu tiranları Lysandros kurmuştu. Lakedaimonlular da onların gücünü ve korkusunu artırmak için, Atina'dan kaçanların her yerden alınıp getirilebileceğine, getirilmesine engel olanların antlaşma dışı sayılacağına karar vermişti.

27.2

Λύσανδρον δέ φασιν ὀργῇ φέρειν ὅτι τῆς δεκάτης ἀντεποιήσαντο τοῦ πολέμου Θηβαῖοι μόνοι, τῶν ἄλλων συμμάχων ἡσυχαζόντων, καὶ περὶ χρημάτων ἠγανάκτησαν ἃ Λύσανδρος εἰς Σπάρτην ἀπέστειλε, μάλιστα δὲ ἐπὶ τῷ παρασχεῖν ἀρχὴν Ἀθηναίοις ἐλευθερώσεως ἀπὸ τῶν τριάκοντα τυράννων, οὓς Λύσανδρος μὲν κατέστησε, Λακεδαιμόνιοι δὲ δύναμιν καὶ φόβον αὐτοῖς προστιθέντες ἐψηφίσαντο τοὺς φεύγοντας ἐξ Ἀθηνῶν ἀγωγίμους εἶναι πανταχόθεν, ἐκσπόνδους δὲ τοὺς ἐνισταμένους τοῖς ἄγουσι.

27.3Thebaililer buna karşı, Herakles ve Dionysos'un işlerine yaraşır, onlarla kardeş kararlar aldı: Boiotia'daki her ev ve şehir muhtaç Atinalılara açık olacaktı, götürülen bir sürgüne yardım etmeyen bir talant ceza ödeyecekti, biri Boiotia üzerinden tiranlara karşı Atina'ya silah götürürse hiçbir Thebaili bunu görmeyecek ve duymayacaktı.

27.3

πρὸς ταῦτα γὰρ ἀντεψηφίσαντο Θηβαῖοι ψηφίσματα πρέποντα καὶ ἀδελφὰ ταῖς Ἡρακλέους καὶ Διονύσου πράξεσιν, οἰκίαν μὲν ἀνεῷχθαι πᾶσαν καὶ πόλιν ἐν Βοιωτίᾳ τοῖς δεομένοις Ἀθηναίων, τὸν δὲ τῷ ἀγομένῳ φυγάδι μὴ βοηθήσαντα ζημίαν ὀφείλειν τάλαντον, ἂν δέ τις Ἀθήναζε διὰ τῆς Βοιωτίας ἐπὶ τοὺς τυράννους ὅπλα κομίζῃ, μήτε ὁρᾶν τινα Θηβαῖον μήτε ἀκούειν.

27.4Bu kadar Yunanlara yaraşır, insanca kararlar alıp da yazılarına uygun iş göstermemiş de değillerdi. Thrasybulos ve yanındakiler Phyle'yi ele geçirmek üzere Thebai'den yola çıktı; silahı, parayı, gizliliği ve başlangıcı Thebaililer sağladı. İşte Lysandros Thebaililere karşı bu suçlamaları öne sürüyordu.

27.4

καὶ οὐκ ἐψηφίσαντο μὲν οὕτως Ἑλληνικὰ καὶ φιλάνθρωπα, τὰς δὲ πράξεις τοῖς γράμμασιν ὁμοίας οὐ παρέσχον, ἀλλὰ Θρασύβουλος καὶ οἱ σὺν αὐτῷ Φυλὴν καταλαβόντες ἐκ Θηβῶν ὡρμήθησαν, ὅπλα καὶ χρήματα καὶ τὸ λαθεῖν καὶ τὸ ἄρξασθαι Θηβαίων αὐτοῖς συμπαρασκευασάντων. αἰτίας μὲν οὖν ταύτας ἔλαβε κατὰ τῶν Θηβαίων ὁ Λύσανδρος. # Bölüm 28

28.128. Bölüm

Yaşlılıkla artan melankolisi yüzünden öfkesi artık tamamen dayanılmaz olmuştu. Eforları kışkırtıp onlara karşı sefer ilan etmeye ikna etti, komutayı alıp yola çıktı. Sonra kral Pausanias'ı da orduyla gönderdiler.

28.1

ἤδη δὲ παντάπασι χαλεπὸς ὢν ὀργὴν διὰ τὴν μελαγχολίαν ἐπιτείνουσαν εἰς γῆρας, παρώξυνε τοὺς ἐφόρους καὶ συνέπεισε φῆναι φρουρὰν ἐπʼ αὐτούς, καὶ λαβὼν τὴν ἡγεμονίαν ἐξεστράτευσεν. ὕστερον δὲ καὶ Παυσανίαν τὸν βασιλέα μετὰ στρατιᾶς ἀπέστειλαν.

28.2Pausanias Kithairon üzerinden dolaşarak Boiotia'ya girecekti. Lysandros ise Phokis üzerinden çok sayıda askerle karşılarına çıkıyordu. Kendiliğinden teslim olan Orkhomenos'u aldı, Lebadeia'ya saldırıp yağmaladı. Pausanias'a yazıp Plataiai'den Haliartos'ta birleşmesini, kendisinin gün doğarken Haliartos surlarında olacağını bildirdi. Mektubu taşıyan adam gözcülere yakalandığı için mektup Thebaililere ulaştı.

28.2

ἀλλὰ Παυσανίας μὲν κύκλῳ περιελθὼν διὰ τοῦ Κιθαιρῶνος ἐμβάλλειν ἔμελλεν εἰς τὴν Βοιωτίαν, Λύσανδρος δὲ διὰ Φωκέων ἀπήντα στρατιώτας ἔχων πολλούς· καὶ τὴν μὲν Ὀρχομενίων πόλιν ἑκουσίως προσχωρήσασαν ἔλαβε, τὴν δὲ Λεβάδειαν ἐπελθὼν διεπόρθησεν. ἔπεμψε δὲ τῷ Παυσανίᾳ γράμματα κελεύων εἰς Ἁλίαρτον ἐκ Πλαταιῶν συνάπτειν, ὡς αὐτὸς ἅμʼ ἡμέρᾳ πρὸς τοῖς τείχεσι τῶν Ἁλιαρτίων γενησόμενος. ταῦτα τὰ γράμματα πρὸς τοὺς Θηβαίους ἀπηνέχθη, τοῦ κομίζοντος εἰς κατασκόπους τινὰς ἐμπεσόντος.

28.3Onlar da yardıma gelen Atinalılara şehri emanet edip ilk uyku saatinde yola çıktı, Lysandros'tan biraz önce Haliartos'a vardı ve bir kısmıyla şehre girdi. Lysandros önce ordusunu bir tepeye yerleştirip Pausanias'ı beklemeye karar verdi. Ama gün ilerleyince duramadı, silahını kuşanıp müttefiklerini cesaretlendirdi, ordusunu dikey sıra halinde yol boyunca surlara doğru götürdü.

28.3

οἱ δὲ προσβεβοηθηκότων αὐτοῖς Ἀθηναίων τὴν μὲν πόλιν ἐκείνοις διεπίστευσαν, αὐτοὶ δὲ περὶ πρῶτον ὕπνον ἐξορμήσαντες ἔφθασαν ὀλίγῳ τὸν Λύσανδρον ἐν Ἁλιάρτῳ γενόμενοι, καὶ μέρει τινὶ παρῆλθον εἰς τὴν πόλιν. ἐκεῖνος δὲ τὸ μὲν πρῶτον ἔγνω τὴν στρατιὰν ἱδρύσας ἐπὶ λόφου περιμένειν τὸν Παυσανίαν· ἔπειτα προϊούσης τῆς ἡμέρας ἀτρεμεῖν οὐ δυνάμενος, λαβὼν τὰ ὅπλα καὶ τοὺς συμμάχους παρορμήσας ὀρθίῳ τῇ φάλαγγι παρὰ τὴν ὁδὸν ἦγε πρὸς τὸ τεῖχος.

28.4Dışarıda kalan Thebaililer şehri soluna alıp düşmanın arka saflarına yürüdü. Kissusa denen pınarın yanına geldiler. Masala göre orada dadılar yeni doğan bebek Dionysos'u yıkamıştır; suyu şarap renginde parlar, berraktır ve içimi çok hoştur. Yakınında Girit ayıdeleği çalıları vardır; Haliartoslular bunları Rhadamanthys'in orada yaşadığının delili sayar, onun Alea denen mezarını da gösterirler.

28.4

τῶν δὲ Θηβαίων οἱ μὲν ἔξω μεμενηκότες ἐν ἀριστερᾷ τὴν πόλιν λαβόντες ἐβάδιζον ἐπὶ τοὺς ἐσχάτους τῶν πολεμίων ὑπὸ τὴν κρήνην τὴν Κισσοῦσαν προσαγορευομένην, ἔνθα μυθολογοῦσι τὰς τιθήνας νήπιον ἐκ τῆς λοχείας ἀπολοῦσαι τὸν Διόνυσον· καὶ γὰρ οἰνωπὸν ἐπιστίλβει τὸ χρῶμα καὶ διαυγὲς καὶ πιεῖν ἥδιστον. οἱ δὲ Κρήσιοι στύρακες οὐ πρόσω περιπεφύκασιν, ἃ τεκμήρια τῆς Ῥαδαμάνθυος αὐτόθι κατοικήσεως Ἁλιάρτιοι ποιοῦνται, καὶ τάφον αὐτοῦ δεικνύουσιν Ἀλεᾶ καλοῦντες.

28.5Alkmene'nin anıtı da yakındadır. Söylendiğine göre Amphitryon'un ölümünden sonra Rhadamanthys'le evlenmiş ve burada gömülmüştür. Şehrin içindeki Thebaililer ve Haliartoslular birlikte dizilip bir süre sessiz durdu. Lysandros'un ön saflarla surlara yaklaştığını görünce kapıları aniden açıp saldırdılar, onu kâhiniyle birlikte, ötekilerden de birkaç kişiyle yere serdiler. Çoğu hemen ana gövdeye kaçtı.

28.5

ἔστι δὲ καὶ τὸ τῆς Ἀλκμήνης μνημεῖον ἐγγύς· ἐνταῦθα γάρ, ὥς φασιν, ἐκηδεύθη συνοικήσασα Ῥαδαμάνθυϊ μετὰ τὴν Ἀμφιτρύωνος τελευτήν.οἱ δὲ ἐν τῇ πόλει Θηβαῖοι μετὰ τῶν Ἁλιαρτίων συντεταγμένοι τέως μὲν ἡσύχαζον, ἐπεὶ δὲ τὸν Λύσανδρον ἅμα τοῖς πρώτοις προσπελάζοντα τῷ τείχει κατεῖδον, ἐξαπίνης ἀνοίξαντες τὰς πύλας καὶ προσπεσόντες αὐτόν τε μετὰ τοῦ μάντεως κατέβαλον καὶ τῶν ἄλλων ὀλίγους τινάς· οἱ γὰρ πλεῖστοι ταχέως ἀνέφυγον πρὸς τὴν φάλαγγα.

28.6Thebaililer gevşemeyip üzerlerine yüklenince hepsi tepelere doğru kaçmaya başladı, bin kişi öldü. Thebaililerden de üç yüz kişi, düşmanın ardından sarp ve sağlam yerlere daldıkları için öldü. Bunlar Lakonlardan yana olmakla suçlanıyordu; bu suçu vatandaşlarının gözünde silmeye can attıkları için kovalamada kendilerini esirgemeyip telef oldular.

28.6

τῶν δὲ Θηβαίων οὐκ ἀνιέντων, ἀλλὰ προσκειμένων αὐτοῖς, ἐτράποντο πάντες ἀνὰ τοὺς λόφους φεύγειν, καὶ χίλιοι πίπτουσιν αὐτῶν. ἀπέθανον δὲ καὶ Θηβαίων τριακόσιοι πρὸς τὰ τραχέα καὶ καρτερὰ τοῖς πολεμίοις συνεκπεσόντες. οὗτοι δὲ ἦσαν ἐν αἰτίᾳ τοῦ λακωνίζειν, ἣν σπουδάζοντες ἀπολύσασθαι τοῖς πολίταις καὶ σφῶν αὐτῶν ἀφειδοῦντες ἐν τῇ διώξει παραναλώθησαν. # Bölüm 29

29.129. Bölüm

Felaket haberi Pausanias'a Plataiai'den Thespiai'ye giderken yolda ulaştı. Ordusunu düzene sokup Haliartos'a geldi. Thrasybulos da Atinalıları getirerek Thebai'den geldi. Pausanias antlaşma yaparak ölüleri istemeyi düşünüyordu. Spartalıların yaşlıları buna kızıp kendi aralarında içerledi, sonra kralın yanına gidip Lysandros'un antlaşmayla değil, silahla alınması gerektiğini söylediler: cesedi için savaşıp kazanacak, adamı öyle gömeceklerdi; yenilirlerse komutanlarıyla orada yatmak güzeldi.

29.1

τῷ δὲ Παυσανίᾳ τὸ πάθος ἀγγέλλεται καθʼ ὁδὸν ἐκ Πλαταιῶν εἰς Θεσπιὰς πορευομένῳ· καὶ συνταξάμενος ἧκε πρὸς τὸν Ἁλίαρτον. ἧκε δὲ καὶ Θρασύβουλος ἐκ Θηβῶν ἄγων τοὺς Ἀθηναίους. βουλευομένου δὲ τοῦ Παυσανίου τοὺς νεκροὺς ὑποσπόνδους ἀπαιτεῖν, δυσφοροῦντες οἱ πρεσβύτεροι τῶν Σπαρτιατῶν αὐτοί τε καθʼ ἑαυτοὺς ἠγανάκτουν, καὶ τῷ βασιλεῖ προσιόντες ἐμαρτύραντο μὴ διὰ σπονδῶν ἀναιρεῖσθαι Λύσανδρον, ἀλλὰ διʼ ὅπλων περὶ τοῦ σώματος ἀγωνισαμένους καὶ νικήσαντας οὕτω τὸν ἄνδρα θάπτειν, ἡττωμένοις δὲ καλὸν ἐνταῦθα κεῖσθαι μετὰ τοῦ στρατηγοῦ.

29.2Yaşlılar böyle derken Pausanias, Thebaililer henüz zafer kazanmışken onları savaşla yenmenin büyük iş olduğunu, Lysandros'un cesedinin surlara yakın düştüğünü, antlaşmasız almanın kazansalar bile zor olacağını gördü. Haberci yolladı, antlaşma yaptı ve ordusunu geri çekti.

29.2

ταῦτα τῶν πρεσβυτέρων λεγόντων ὁρῶν ὁ Παυσανίας μέγα μὲν ἔργον ὑπερβαλέσθαι μάχῃ τοὺς Θηβαίους ἄρτι κεκρατηκότας, ἐγγὺς δὲ τῶν τειχῶν τὸ σῶμα τοῦ Λυσάνδρου παραπεπτωκός, ὥστε χαλεπὴν ἄνευ σπονδῶν καὶ νικῶσιν εἶναι τὴν ἀναίρεσιν, ἔπεμψε κήρυκα καὶ σπεισάμενος ἀπήγαγε τὴν δύναμιν ὀπίσω.

29.3Lysandros'u götürüp Boiotia sınırını geçer geçmez dost ve müttefik Panopeus toprağına gömdüler. Bugün de anıtı Delphoi'den Khaironeia'ya giden yolun kenarındadır. Ordu orada konaklarken söylendiğine göre Phokislilerden biri savaşta bulunmamış birine olanları anlatıyor, Lysandros Hoplites'i geçmişken düşmanın üzerlerine saldırdığını söylüyordu.

29.3

τὸν δὲ Λύσανδρον ᾗ πρῶτον κομίζοντες ὑπὲρ τοὺς ὅρους ἐγένοντο τῆς Βοιωτίας ἐν φίλῃ καὶ συμμαχίδι χώρᾳ τῇ Πανοπέων κατέθεσαν, οὗ νῦν τὸ μνημεῖόν ἐστι παρὰ τὴν ὁδὸν εἰς Χαιρώνειαν ἐκ Δελφῶν πορευομένοις.ἐνταῦθα δὴ τῆς στρατιᾶς καταυλισαμένης λέγεταί τινα τῶν Φωκέων ἑτέρῳ μὴ παρατυχόντι τὸν ἀγῶνα διηγούμενον, εἰπεῖν ὡς οἱ πολέμιοι προσπέσοιεν αὐτοῖς τοῦ Λυσάνδρου τὸν Ὁπλίτην ἤδη διαβεβηκότος.

29.4Lysandros'un dostu bir Spartalı şaşırıp Hoplites'in ne olduğunu sordu, çünkü bu adı bilmiyordu. "İşte orada," dedi adam, "düşman ilk saflarımızı orada yere serdi. Şehrin yanındaki dereye Hoplites derler." Spartalı bunu duyunca ağlamaya başladı ve insanın kaderden kaçamayacağını söyledi.

29.4

θαυμάσαντα δὲ Σπαρτιάτην ἄνδρα τοῦ Λυσάνδρου φίλον ἐρέσθαι τίνα λέγοι τὸν Ὁπλίτην· οὐ γὰρ εἰδέναι τοὔνομα· καὶ μὴν ἐκεῖ γε, φάναι, τοὺς πρώτους ἡμῶν οἱ πολέμιοι κατέβαλον. τὸ γὰρ παρὰ τὴν πόλιν ῥεῖθρον Ὁπλίτην καλοῦσιν. ἀκούσαντα δὲ τὸν Σπαρτιάτην ἐκδακρῦσαι καὶ εἰπεῖν ὡς ἄφευκτόν ἐστιν ἀνθρώπῳ τὸ πεπρωμένον.

29.5Görünüşe göre Lysandros'a şöyle bir kehanet verilmişti:

Sana buyuruyorum, gürleyen Hoplites'ten sakın, bir de arkadan gelen hileci yılandan, yerin oğlundan.

Bazıları Hoplites'in Haliartos yanında değil de Koroneia yakınında aktığını, şehrin yanından Phlaros ırmağına karışan bir sel deresi olduğunu söyler; buna eskiden Hoplias, şimdi Isomantos derler.

29.5

ἦν γάρ, ὡς ἔοικε, τῷ Λυσάνδρῳ δεδομένος χρησμὸς οὕτως ἔχων· ὁπλίτην κελάδοντα φυλάξασθαί σε κελεύω γῆς τε δράκονθʼ υἱὸν δόλιον κατόπισθεν ἰόντα. τινὲς δὲ τὸν Ὁπλίτην οὐ πρὸς Ἁλιάρτῳ ῥεῖν λέγουσιν, ἀλλὰ πρὸς Κορώνειαν χειμάρρουν εἶναι τῷ Φιλάρῳ ποταμῷ συμφερόμενον παρὰ τὴν πόλιν, ὃν πάλαι μὲν Ὁπλίαν, νῦν δὲ Ἰσόμαντον προσαγορεύουσιν.

29.6Lysandros'u öldüren Haliartoslunun adı Neokhoros'tu; kalkanının üstünde yılan işareti vardı. Kehanetin bunu kastettiği düşünülüyordu. Söylendiğine göre Peloponnesos Savaşı sırasında Thebaililere de Ismenion'da bir kehanet verilmiş, hem Delion savaşı hem de ondan otuz yıl sonraki bu Haliartos savaşı önceden bildirilmişti.

29.6

ὁ δὲ ἀποκτείνας τὸν Λύσανδρον Ἁλιάρτιος ἀνὴρ ὄνομα Νεόχωρος ἐπίσημον εἶχε τῆς ἀσπίδος δράκοντα· καὶ τοῦτο σημαίνειν ὁ χρησμὸς εἰκάζετο. λέγεται δὲ καὶ Θηβαίοις ὑπὸ τὸν Πελοποννησιακὸν πόλεμον ἐν Ἰσμηνίῳ γενέσθαι χρησμὸν ἅμα τήν τε πρὸς Δηλίῳ μάχην καὶ τὴν πρὸς Ἁλιάρτῳ ταύτην ἐκείνης ὕστερον ἔτει τριακοστῷ γενομένην προμηνύοντα.

29.7Kehanet şöyleydi:

Sınır yerini gözle, mızraklarla kurtları kolla, bir de tilkinin hiç bırakmadığı Orkhalides tepesini.

Boiotia'nın Attika'ya sınır olduğu Delion bölgesine sınır yeri demiş, Orkhalides tepesi ise bugün Alopekos denen, Haliartos'un Helikon yönünde kalan tepedir.

29.7

ἦν δὲ τοιοῦτος· ἐσχατιὰν πεφύλαξο λύκους καμάκεσσι δοκεύων καὶ λόφον Ὀρχαλίδην, ὃν ἀλώπηξ οὔποτε λείπει. τὸν μὲν οὖν περὶ Δήλιον τόπον ἐσχατιὰν προσεῖπε, καθʼ ὃν ἡ Βοιωτία τῇ Ἀττικῇ σύνορός ἐστιν, Ὀρχαλίδην δὲ λόφον, ὃν νῦν Ἀλώπεκον καλοῦσιν, ἐν τοῖς πρὸς τὸν Ἑλικῶνα μέρεσι τοῦ Ἁλιάρτου κείμενον. # Bölüm 30

30.130. Bölüm

Lysandros böyle ölünce Spartalılar o an bunu o kadar ağır karşıladı ki, krala ölüm cezası gerektiren bir dava açtılar. Pausanias buna katlanmayıp Tegea'ya kaçtı ve ömrünün sonuna kadar orada Athena'nın kutsal alanında sığınmacı olarak yaşadı.

30.1

τοιαύτης δὲ τῷ Λυσάνδρῳ τῆς τελευτῆς γενομένης παραχρῆμα μὲν οὕτως ἤνεγκαν οἱ Σπαρτιᾶται βαρέως, ὥστε τῷ βασιλεῖ κρίσιν προγράψαι θανατικήν· ἣν οὐχ ὑποστὰς ἐκεῖνος εἰς Τεγέαν ἔφυγε, κἀκεῖ κατεβίωσεν ἱκέτης ἐν τῷ τεμένει τῆς Ἀθηνᾶς.

30.2Çünkü Lysandros öldükten sonra ortaya çıkan yoksulluğu onun aretēsini daha da belirginleştirdi. Bu kadar çok para ve güç, şehirlerin ve kralın bu kadar yaltaklanması içinde, evini para bakımından azıcık bile parlatmamıştı. Bunu Theopompos anlatır; insan ona kınarken değil övünce daha çok inanır, çünkü kınamayı övmekten daha çok sever.

30.2

καὶ γὰρ ἡ πενία τοῦ Λυσάνδρου τελευτήσαντος ἐκκαλυφθεῖσα φανερωτέραν ἐποίησε τὴν ἀρετήν, ἀπὸ χρημάτων πολλῶν καὶ δυνάμεως θεραπείας τε πόλεων καὶ βασιλέως τοσαύτης μηδὲ μικρὸν ἐπιλαμπρύναντος τὸν οἶκον εἰς χρημάτων λόγον, ὡς ἱστορεῖ Θεόπομπος, ᾧ μᾶλλον ἐπαινοῦντι πιστεύσειεν ἄν τις ἢ ψέγοντι, ψέγει γὰρ ἥδιον ἢ ἐπαινεῖ.

30.3Ephoros'a göre sonradan Sparta'da müttefiklerle ilgili bir anlaşmazlık çıkmış, Lysandros'un yanında tuttuğu yazılara bakmak gerekmiş, Agesilaos onun evine gitmişti. Orada yönetim hakkındaki konuşmanın yazılı olduğu kitabı buldu. Konuşmada krallığın Eurypontidlerden ve Agiadlardan alınıp ortaya konması, seçimin en iyiler arasından yapılması gerektiği yazılıydı.

30.3

χρόνῳ δὲ ὕστερον Ἔφορός φησιν ἀντιλογίας τινὸς συμμαχικῆς ἐν Σπάρτῃ γενομένης, καὶ τὰ γράμματα διασκέψασθαι δεῆσαν ἃ παρʼ ἑαυτῷ κατέσχεν ὁ Λύσανδρος, ἐλθεῖν ἐπὶ τὴν οἰκίαν τὸν Ἀγησίλαον. εὑρόντα δὲ τὸ βιβλίον ἐν ᾧ γεγραμμένος ἦν ὁ περὶ τῆς πολιτείας λόγος, ὡς χρὴ τῶν Εὐρυπωντιδῶν καὶ Ἀγιαδῶν τὴν βασιλείαν ἀφελομένους εἰς μέσον θεῖναι καὶ ποιεῖσθαι τὴν αἵρεσιν ἐκ τῶν ἀρίστων,

30.4Agesilaos konuşmayı vatandaşlara açıklamaya, Lysandros'un nasıl bir vatandaş olduğunun gizli kaldığını göstermeye davrandı. Ama o sırada eforların başı olan akıllı adam Lakratidas onu durdurdu: Lysandros'u mezardan çıkarmamak, bu kadar inandırıcı ve kurnazca yazılmış konuşmayı da onunla birlikte gömmek gerekirdi.

30.4

ὁρμῆσαι μὲν εἰς τοὺς πολίτας τὸν λόγον ἐξενεγκεῖν καὶ παραδεικνύναι τὸν Λύσανδρον, οἷος ὢν πολίτης διαλάθοι, Λακρατίδαν δέ, ἄνδρα φρόνιμον καὶ τότε προεστῶτα τῶν ἐφόρων, ἐπιλαβέσθαι τοῦ Ἀγησιλάου, καὶ εἰπεῖν ὡς δεῖ μὴ ἀνορύττειν τὸν Λύσανδρον, ἀλλὰ καὶ τὸν λόγον αὐτῷ συγκατορύττειν οὕτω συντεταγμένον πιθανῶς καὶ πανούργως.

30.5Yine de ölümünden sonra ona öteki onurları verdiler. Kızlarına talip olan, sonra Lysandros'un yoksul olduğu anlaşılınca vazgeçen kişileri de cezalandırdılar: zengin sanıp yaltaklanmış, ama yoksulluğu sayesinde adil ve dürüst olduğunu anlayınca onu bırakmışlardı. Çünkü görünüşe göre Sparta'da evlenmemek, geç evlenmek ve kötü evlilik için dava açılırdı; en çok da soylu ve yakınları bırakıp zenginlerle evlilik bağı kuranlar bu davayla yargılanırdı. Lysandros hakkında bulduklarımız bunlardır.

30.5

οὐ μὴν ἀλλὰ τάς τε ἄλλας τιμὰς ἀπέδοσαν αὐτῷ τελευτήσαντι, καὶ τοὺς μνηστευσαμένους τὰς θυγατέρας, εἶτα μετὰ τὴν τελευτὴν τοῦ Λυσάνδρου πένητος εὑρεθέντος ἀπειπαμένους ἐζημίωσαν, ὅτι πλούσιον μὲν νομίζοντες ἐθεράπευον, δίκαιον δὲ καὶ χρηστὸν ἐκ τῆς πενίας ἐπιγνόντες ἐγκατέλιπον. ἦν γάρ, ὡς ἔοικεν, ἐν Σπάρτῃ καὶ ἀγαμίου δίκη καὶ ὀψιγαμίου καὶ κακογαμίου· ταύτῃ δὲ ὑπῆγον μάλιστα τοὺς ἀντὶ τῶν ἀγαθῶν καὶ οἰκείων τοῖς πλουσίοις κηδεύοντας. τὰ μὲν οὖν περὶ Λύσανδρον οὕτως ἱστορήσαμεν ἔχοντα.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…