İçeriğe geç
Plotinos

Plotinos

Plotinos'un Hayatı ve Kitaplarının Düzeni

Περὶ τοῦ Πλωτίνου βίου καὶ τῆς τάξεως τῶν βιβλίων αὐτοῦ

s41Okuma notu: Porphyrios bu metni hocası Plotinos'un ölümünden yaklaşık otuz yıl sonra, onun yazılarını Enneadlar adıyla dokuzarlı kümeler hâlinde yayımlarken önsöz olarak yazdı. Metin hem bir hayat hikâyesi hem de kitapların hangi sırayla yazıldığının ve nasıl düzenlendiğinin kaydıdır. Çeviri Volkmann baskısının (1883) PDF metin katmanından yapılmıştır; dipnotlarda sayfa sayfa ham OCR metni durur. Bölüm numaraları metnin geleneksel bölümlemesidir.

1. Bölüm

Çağımızın filozofu Plotinos, bir bedenin içinde bulunmaktan utanıyor gibiydi. Bu hâlinden ötürü ne soyundan sopundan, ne anasından babasından, ne de memleketinden söz etmeye katlanırdı. Bir ressama ya da heykeltıraşa poz vermeyi o kadar hor görürdü ki, portresinin yapılmasına izin vermesini rica eden Amelios'a şöyle demişti: “Tabiatın bizi sardığı şu sureti taşımak yetmiyor mu ki, bir de suretin suretini, sanki görülmeye değer bir eserlermiş gibi, daha uzun ömürlü olsun diye geride bırakmaya razı olayım?”

Plotinos bunu reddedip bu iş için oturmaya yanaşmayınca, Amelios çaresini buldu: Dostu Karterios o zamanın en iyi ressamıydı; onu derslere girip çıkmaya alıştırdı —zaten dileyen herkes derslere gelebiliyordu— ve dikkatini her seferinde biraz daha yoğunlaştırarak gördüklerinden giderek daha keskin imgeler edinmesini sağladı. Sonra ressam hafızasında yer etmiş imgeden resmi çizdi, Amelios da taslağın benzerliğini düzeltmesine yardım etti; böylece Karterios'un yeteneği, Plotinos'un haberi olmadan, ona son derece benzeyen bir portre ortaya çıkardı.

2. Bölüm

Sık sık bir bağırsak hastalığından muzdarip olduğu hâlde ne lavmana katlandı —böyle tedavilere tahammül etmenin yaşlı bir adama yakışmadığını söylerdi— ne de panzehir olarak hazırlanan teryakları almaya razı oldu;

s41
  1. Πλωτῖνος ὁ καϑ' ἡμᾶς γεγονῶς φιλόσοφος ἐῴκει μὲν αἰσχυνομένῳ, ὅτι ἐν σώματι εἴη. ἀπὸ δὲ τῆς τοιαύτης διαϑέσεως οὔτε περὶ τοῦ γένους αὖτοῦ διηγεῖσθαι ἠνείχετο οὔτε περὶ τῶν γονέων οὔτε περὶ τῆς πατρίδος. ξωγράφου δὲ ἀνασχέσϑαι ἢ πλά-στου τοσοῦτον ἀπηξίου, ὥστε καὶ λέγειν πρὸς ᾽Ζμέλιον δεόμενον εἰκόνα αὐτοῦ γενέσϑαι ἐπιτρέψαι" οὐ γὰρ ἀρκεῖ φέρειν, ὃ ἡ φύσις εἴδωλον ἡμῖν περιτέϑεικεν; ἀλλὰ καὶ εἰδώλου εἴδωλον συγχωρεῖν αὖὐ-10 τὸν ἀξιοῦν πολυχρονιώτερον καταλιπεῖν ὡς δή τι τῶν ἀξιοϑεάτων ἔργων. ὅϑεν ἀπαγορεύοντος καὶ καϑεδεῖσθαι ἕνεκα τούτου ἀρνουμένου ἔχων φέλον ὁ ᾿'Δμέλιος Καρτέριον τὸν ἄριστον τῶν τότε γεγονότῶν ξωγράφων εἰσιέναι καὶ ἀπαντᾶν εἰς τὰς συν-1ὅ ουσίας ποιήσας. ἐξῆν γὰρ τῷ βουλομένῳ φοιτᾶν εἰς τὰς συνουσίας: τὰς ἐκ τοῦ ὁρᾶν φαντασίας πληκτικωτέρας λαμβάνειν διὰ τῆς ἐπὶ πλέον προσ-οχῆς συνείϑισεν. ἔπειτα γράφοντος ἐκ τοῦ τῇ μνήμῃ ἐναποκειμένου ἰνδάλματος τὸ εἴκασμα καὶ συνδιορ-20 ϑοῦντος εἰς ὁμοιότητα τὸ ἴχνος τοῦ ᾿Δμελίου εἰκόνα αὐτοῦ γενέσθαι ἡ εὐφυία τοῦ Καρτερίου παρέσχεν ἀγνοοῦντος τοῦ Πλωτίνου ὁμοιοτάτην. ὦ, κοιλιακῇ δὲ νόσῳ πολλάκις καταπονούμενος οὔτε κλυστῆρος ἠνέσχετο, οὐκ εἶναι πρὸς τοῦ πρεσβύτου λέγων ὑπομένειν τὰς τοιαύτας ϑεραπείας, οὔτε τὰς ϑηριακὰς ἀντιδότους λαβεῖν ὑπέμεινξ, 2 15

s42evcil hayvanların bile bedenlerinden elde edilen gıdaları ağzına sürmediğini söylerdi. Hamama gitmez, her gün evde kendine masaj yaptırırdı. Ama veba bastırıp onu ovan adamlar ölünce bu tedaviyi ihmal etti ve yavaş yavaş ağır bir boğaz iltihabına yakalandı. Ben yanındayken böyle bir belirti görünmüyordu; ama ben denize açılıp gittikten sonra hastalık öyle azdı ki —bunu, dönüşümde, ölümüne kadar yanından ayrılmayan arkadaşı Eustokhios anlattı— boğazı kısıldığından sesi berraklığını ve tınısını yitirdi, gözleri bulanıklaştı, elleri ve ayakları yara içinde kaldı.

Herkesi ağızdan öperek selamlamayı âdet edindiği için dostları onunla karşılaşmaktan kaçınmaya başlayınca şehirden ayrıldı. Campania'ya gitti ve eski bir dostu olan rahmetli Zethos'un çiftliğine yerleşti. İhtiyaçları hem Zethos'un mülkünden karşılanıyor, hem de Minturnae'den, Kastrikios'un topraklarından getiriliyordu; çünkü Kastrikios'un mülkleri Minturnae'deydi.

Eustokhios'un bize anlattığına göre, ölmek üzereyken —Eustokhios Puteoli'de oturduğundan yanına geç varmıştı— ona “Seni hâlâ bekliyorum” dedi; içimizdeki ilahî olanı bütün âlemdeki ilahî olana yükseltmeye çalıştığını söyledi; o anda yattığı yatağın altından bir yılan geçip duvardaki bir deliğe girdi ve Plotinos ruhunu teslim etti. Eustokhios'un dediğine göre altmış altı yaşındaydı ve Claudius'un saltanatının ikinci yılı tamamlanmak üzereydi. O öldüğünde ben, Porphyrios,

s42

4 ῬοΟΥΡΕΥΥΙᾺΒ μηδὲ τῶν ἡμέρων ξῴων τὰς ἐκ τοῦ σώματος τρο-φὰς προσίεσϑαι λέγων. λουτροῦ δὲ ἀπεχόμενος καὶ τρίψεσι καϑ᾿ ἕχαστην ἡμέραν χρώμενος ἐπὶ τῆς οἰκίας, ἐπειδὴ τοῦ λοιμοῦ ἐπιβρίσαντος συνέβη τοὺς τρίβοντας αὐτὸν ἀποθανεῖν, ἀμελήσας τῆς τοιαύτης ϑεραπείας κατ᾽ ὀλίγον τὴν τοῦ κυνάγχου ἀγριότητα κατασκευαξομένην ἔσχε. κἀμοῦ μὲν παρόντος οὐδέν πῶ τοιοῦτον ὑπεφαίνετο: ἀποπλεύσαντος δὲ εἰς τοσοῦτον ἠγριώϑη τὸ πάϑος, ὡς ἔλεγεν ἐπανελϑόντι Εὐστόχιος ὃ ἑταῖρος ὁ καὶ παραμείνας αὐτῷ ἄχρι 10 ϑανάτου., ὡς καὶ τῆς φωνῆς περιαιρεϑῆναι τὸ τορὸν καὶ εὔηχον βραγχῶντος αὐτοῦ καὶ τὴν ὄψιν συγχυϑῆναι καὶ τὰς χεῖρας καὶ τοὺς πόδας ἑἕλκω-ϑῆναν" ὅϑεν ἐκτρεπομένων αὐτοῦ τὰς συναντήσεις τῶν φίλων διὰ τὸ ἀπὸ στόματος πάντας προσαγο- 1ὅ ρεύειν ἔϑος ἔχειν, τῆς μὲν πόλεως ἀπαλλάττεται, εἰς δὲ τὴν Καμπανίαν ἐλθὼν εἰς Ζήϑου χωρίον ἑταίρου παλαιοῦ αὐτῷ γεγονότος καὶ τεϑνηκότος κατάγεται. τὰ δ᾽ ἀναγκαῖα αὐτῷ ἔκ τε τῶν τοῦ Ζήϑου ἐτελεῖτο καὶ ἐκ ΜΜιντουρνῶν ἐκομίξετο ἐκ 90. τῶν Καστρικίου: ἐν Μιντούρναις γὰρ ὁ Καστρίκιος τὰς χτήσεις εἶχε. μέλλων δὲ τελευτᾶν, ὡς ὃ Εὐστόχιος ἡμῖν διηγεῖτο, ἐπειδὴ ἐν Ποτιόλοις κατοικῶν ὁ Εὐστόχιος βραδέως πρὸς αὐτὸν ἀφέκετο, εἰπὼν ὅτι σὲ ἔτι περιμένω καὶ φήσας πειρᾶσϑαι τὸ 2ῦ ἐν ἡμῖν ϑεῖον ἀνάγειν πρὸς τὸ ἐν τῷ παντὶ ϑεῖον, δράκοντος ὑπὸ τὴν κλίνην διελθόντος ἐν ἡ κατέκξιτο καὶ εἰς ὀπὴν ἐν τῷ τοίχῳ ὑπάρχουσαν ὑποδεδυκότος ἀφῆκε τὸ πνεῦμα ἔτη γεγονώς, ὡς ὃ Εὐστόχιος ἔλεγεν, ἕξ τὲ καὶ ἑξήκοντα, τοῦ δευτέ- 80. θου ἔτους τῆς Κλαυδίου βασιλείας πληρουμένου. τελευτῶντι δὲ αὐτῷ ἐγὼ μὲν ὁ Πορφύριος ἐτύγχα-

s43Lilybaion'da kalıyordum; Amelios Suriye'de, Apameia'daydı, Kastrikios ise Roma'da. Yanında yalnız Eustokhios vardı.

Claudius'un saltanatının ikinci yılından geriye doğru altmış altı yıl saydığımızda, doğumunun Severus'un saltanatının on üçüncü yılına düştüğünü buluyoruz. Hangi ayda doğduğunu da, doğum gününü de kimseye söylememişti; çünkü doğum gününde kurban kesmeyi ya da birilerine ziyafet vermeyi uygun bulmazdı. Oysa geleneğe göre Platon'un ve Sokrates'in doğum günü sayılan günlerde kurban keser, arkadaşlarına ziyafet verirdi; o günlerde arkadaşlarından gücü yetenlerin toplananların önünde bir konuşma okuması gerekirdi.

3. Bölüm

Sohbetlerimizde kendisinin bize sık sık anlattıkları ise şunlardı. Sekiz yaşına kadar, artık okuma yazma hocasına gittiği hâlde, sütannesine gider, göğüslerini açıp emmek isterdi; ama bir gün “haylaz çocuk” olduğunu duyunca utanıp bundan vazgeçmiş. Yirmi sekiz yaşındayken felsefeye yönelmiş; o sırada İskenderiye'de ün salmış hocalarla tanıştırılmış, ama derslerinden üzgün ve kederle dolu çıkarmış; öyle ki yaşadıklarını dostlarından birine anlatmış. Dostu da onun psykhēsinin neyi istediğini anlayıp onu Ammonios'a götürmüş; Plotinos onu henüz denememişti. İçeri girip dinledikten sonra dostuna şöyle demiş: “Aradığım adam bu.”

O günden sonra hiç ayrılmadan Ammonios'un yanında kalmış ve felsefede öyle bir meleke kazanmış ki, Perslerin uğraştığı felsefeyi ve Hintlilerin arasında itibar gören felsefeyi de tanımaya can atmış.

s43

46 νἱύῳ Ῥ]οΥ 1. 5 ψὸν ἐν Διλυβαίῳ διατρίβων. ᾿άμέλιος δὲ ἐν ᾽4παμείᾳ τῆς Συρίας, Καστρίκιος δὲ ἐν τῇ Ῥώμῃ" μόνος δὲ παρῆν ὁ Εὐστόχιος. ἀναψηφίζουσι δὲ ἡμῖν ἀπὸ τοῦ δευτέρου ἔτους τῆς Κλαυδίου βασιλείας εἰς τοὐπίσω ἔτη ξξ τε καὶ ἕξήκοντα ὃ χρόνος αὐτῷ τῆς γενέσεως εἰς τὸ τρισκαιδέκατον ἔτος τῆς Σευήρου βασιλείας πίπτει. οὔτε δὲ τὸν μῆνα δεδήλωκέ τινι καϑ' ὃν γεγένηται, οὔτε τὴν γενέϑλιον ἡμέραν, ἐπεὶ οὐδὲ ϑύειν ἢ ἑστιᾶν τινα τοῖς αὐτοῦ γενεϑλίοις 10 ἠξίου, καίπερ ἐν τοῖς Πλάτωνος καὶ Σωκράτους παραδεδομένοις γενεϑλίοις ϑύων τὲ καὶ ἑστιῶν τοὺς ἑταίρους, ὅτε καὶ λόγον ἔδει τῶν ἑταίρων τοὺς δυνατοὺς ἐπὶ τῶν συνελθόντων ἀναγνῶναι. 8. ἃ μέντοι ἡμῖν αὐτὸς ἀφ᾽ ἑαυτοῦ ἐν ταῖς προσφοι1ὅ ὁμιλίαις πολλάκις διηγεῖτο, ἦν τοιαῦτα. τᾶν μὲν γὰρ τῇ τροφῷ καίπερ εἰς γραμματοδι-δασκάλου ἀπιόντα ἄχρις ὀγδόου ἔτους ἀπὸ γενέσεως ὄντα καὶ τοὺς μαξοὺς γυμνοῦντα ϑηλάζξειν προϑυμεῖσϑαι᾽ ἀκούσαντα δέ ποτε, ὅτι ἀτηρόν ἐστι παιδίον, ἀποσχέσϑαι αἰδεσϑέντα. εἰκοστὸν δὲ καὶ ὄγδοον ἔτος αὐτὸν ἄγοντα δρμῆσαι ἐπὶ φι-λοσοφίαν καὶ τοῖς τότε κατὰ τὴν ᾿Δ4λεξαάνδρειαν εὐ-δοκιμοῦσι συσταϑέντα κατιέναι ἐκ τῆς ἀκροάσεως αὐτῶν κατηφῆ καὶ λύπης πλήρη, ὡς καί τινι τῶν φίλων διηγεῖσϑαι ἃ πάσχει" τὸν δὲ συνέντα αὐτοῦ τῆς ψυχῆς τὸ βούλημα ἀπενέγκαι πρὸς ᾿Δμμώνιον, οὗ μηδέπω πεπείρατο. τὸν δὲ εἰσελθόντα καὶ ἀκούσαντα φάναι πρὸς τὸν ἑταῖρον. τοῦτον ἐξήτουν. καὶ ἀπ᾽ ἐκδίνης τῆς ἡμέρας συνεχῶς τῷ ᾿Δμμωνίῳ 890 παραμένοντα τοσαύτην ἕξιν ἐν φιλοσοφίᾳ κτήσασϑαι., ὡς καὶ τῆς παρὰ τοῖς Πέρσαις ἐπιτηδευομένης πεῖραν λαβεῖν σπεῦσαι καὶ τῆς παρ᾽ Ἰνδοῖς κατορϑου-

s44İmparator Gordianus Perslerin üzerine yürümeye hazırlanırken orduya katılmış ve onunla birlikte sefere çıkmış; artık otuz dokuz yaşındaydı, çünkü tam on bir yıl Ammonios'un yanında kalıp onunla çalışmıştı. Gordianus Mezopotamya'da öldürülünce güçbela kaçıp Antiokheia'ya sağ salim ulaşmış. Philippus iktidarı ele geçirince de kırk yaşında Roma'ya gitmiş.

Erennios, Origenes ve Plotinos, Ammonios'un derslerinde kendilerine açıkça anlattığı öğretilerden hiçbirini dışarıya açmayacaklarına dair aralarında sözleşmişlerdi. Plotinos da bu söze sadık kaldı: yanına gelenlerden bazılarıyla görüşüyor, ama Ammonios'un öğretilerini gizli tutuyordu. Sözleşmeyi ilk bozan Erennios oldu; Origenes de ondan sonra Erennios'un yolunu tuttu. Ama Origenes, Daimōnlar Üzerine adlı incelemeden ve Gallienus zamanında yazdığı Kral Tek Şairdir adlı eserden başka bir şey yazmadı. Plotinos ise uzun süre hiçbir şey yazmadı; derslerini Ammonios'un öğretisine dayandırıyordu. Böylece tam on yıl boyunca bazı kişilerle görüştü ama hiçbir şey yazmadı. Amelios'un bize anlattığına göre, dinleyenleri kendi başlarına araştırmaya teşvik ettiğinden derslerinde büyük bir düzensizlik ve bol laf kalabalığı olurdu.

Amelios, Plotinos'un Roma'daki üçüncü yılında, Philippus'un saltanatının üçüncü yılında yanına geldi ve Claudius'un saltanatının ilk yılına kadar ondan ayrılmayarak tam yirmi dört yıl onunla birlikte oldu. Geldiğinde Lysimakhos'un okulunda kazandığı bir birikimi vardı; çalışkanlıkta ise çağdaşlarının hepsini geride bırakıyordu, çünkü Numenios'un neredeyse bütün eserlerini hem kendi eliyle yazmış hem bir araya toplamış, hem de

s44

πτ 6 μένης. ῬοΥΡγΥϊὰ8 Γορδιανοῦ δὲ τοῦ βασιλέως ἐπὶ τοὺς Πέρ-᾿ σας παριέναι μέλλοντος δοὺς ἑαυτὸν τῷ στρατοπέδῳ. συνεισήενι ἔτος ἤδη τριακοστὸν ἄγων καὶ ἔννατον.. ἕνδεκα γὰρ ὅλων ἐτῶν παραμένων τῷ ᾿ΦΔμμωνίῳ συνεσχόλασε. τοῦ δὲ Γορδιανοῦ περὶ τὴν Μεσοποταμίαν ἀναιρεϑέντος μόλις φεύγων εἰς τὴν ᾿3ντιόχειαν διεσώϑη. καὶ Φιλίππου τὴν βασιλείαν κρατήσαντος τεσσαράκοντα γεγονὸς ἔτη εἰς τὴν Ῥώμην. ἄνεισιν. ᾿Ερεννίῳ δὲ καὶ Ἰϑριγένει καὶ Πλωτίνῳ συνθηκῶν γεγονυιῶν μηδὲν ἐκκαλύπτειν τῶν ᾿4μ- 10. μωνίου δογμάτων, ἃ δὴ ἐν ταῖς ἀκροάσεσιν αὐτοῖς ἀνεκεχάϑαρτο, ἔμενε καὶ ὁ Πλωτῖνος συνῶν μέν τισι τῶν προσιόντων, τηρῶν δὲ ἀνέκπυστα τὰ παρα, τοῦ ᾿“μμωνίου δόγματα. Ἐρεννίου δὲ πρώτου τὰς συνθήκας παραβάντος Ἰϑριγένης μὲν ἠκολούϑει τῷ 1ὅ. φϑάσαντι Ἐρεννίῳ. ἔγραψε δὲ οὐδὲν πλὴν τὸ περὶ τῶν δαιμόνων σύγγραμμα καὶ ἐπὶ Γαλιήνου, ὅτι μόνος ποιητὴς ὁ βασιλεύς. Πλωτῖνος δὲ ἄχρι μὲν. πολλοῦ γράφων οὐδὲν διετέλεσεν, ἐκ δὲ τῆς 4μμωνίου συνουσίας ποιούμενος τὰς διατριβάς" καὶ 20 οὕτως ὅλων ἐτῶν δέκα διετέλεσε, συνὼν μέν τισι, γράφων δὲ οὐδέν. ἦν δὲ ἡ διατριβή, ὡς ἂν αὐτοὺς ξητεῖν προτρεπομένουν τοὺς συνόντας, ἀταξίας πλήθης καὶ πολλῆς φλυαρίας, ὡς ᾿Ζμέλιος ἡμῖν διηγεῖτο. προσῆλθε δὲ αὐτῷ δ᾽ “μέλιος τρίτον ἔτος ἄγοντι ἐν. 86᾽ τῇ Ῥώμῃ κατὰ τὸ τρίτον τῆς Φιλίππον βασιλείας ἔτος καὶ ἄχρι τοῦ πρώτου 2 δ, ΡΩ ἔτους τῆς Κλαυδίου βαΕ σιλείας παραμείνας ἔτη ὅλα συγγέγονεν εἴκοσι καὶ τέσσαρα, ἕξιν μὲν ἔχων ὅτε προσῆλϑεν ἀπὸ τῆς “υσιμάχου συνουσίας, φιλοπονίᾳ δὲ ὑπερβαλλόμε-- 80 νος τῶν καϑ' αὑτὸν πάντων διὰ τὸ καὶ σχεδὸν πάντα τὰ Νουμηνίου καὶ γράψαι καὶ συναγαγεῖν καὶ σχε-

s45çoğunu ezberlemişti. Derslerden notlar tutarak yaklaşık yüz kitaplık bir not derlemesi meydana getirdi ve bunları evlat edindiği Apameialı Hostilianus Hesykhios'a armağan etti.

4. Bölüm

Gallienus'un saltanatının onuncu yılında ben, Porphyrios, Rodoslu Antonios'la birlikte Yunanistan'dan geldiğimde, Amelios'u Plotinos'un yanındaki on sekizinci yılında buldum; notları dışında henüz hiçbir şey yazmaya cesaret edememişti, o notlar da sayıca henüz yüze ulaşmamıştı. Gallienus'un saltanatının onuncu yılında Plotinos elli dokuz yaşlarındaydı. Ben, Porphyrios, onunla ilk kez birlikte olduğumda otuz yaşındaydım.

Gallienus'un saltanatının ilk yılından itibaren Plotinos'u, akla gelen konular üzerine yazmaya teşvik etmişlerdi. Gallienus'un saltanatının onuncu yılına, yani ben Porphyrios onunla ilk tanıştığım zamana kadar yirmi bir kitap yazmış olduğu görülüyor; bunları yalnız birkaç kişiye verilmiş olarak buldum. Çünkü kitaplarını vermek henüz kolay değildi; kolayca, gelişigüzel, rastgele verilmiyordu; alacak kişiler her bakımdan iyice sınandıktan sonra veriliyordu.

Yazdığı kitaplar şunlardı. Kendisi başlık koymadığı için herkes her birine ayrı bir başlık veriyordu. Yaygınlaşan başlıklar aşağıdakilerdir; her kitabın neyi kastettiği başlangıcından kolayca tanınsın diye kitapların ilk sözlerini de ekleyeceğim:

Porphyrios onun yanına ilk geldiğinde Plotinos'un yazmış olduğu görülen kitaplar işte bu yirmi birdir; Plotinos o sırada elli dokuz yaşındaydı.

5. Bölüm

O yıl ve ardından beş yıl daha onunla birlikte oldum. Ben, Porphyrios, Gallienus'un onuncu yılından biraz önce Roma'ya gelmiştim; Plotinos yazları dersleri tatil eder, ama sohbetlerde yine bizimle beraber olurdu. İşte bu altı yıl boyunca derslerde pek çok soru inceleniyordu; Amelios ile ben de ondan yazmasını rica ediyorduk. Böylece Varlığın Her Yerde Bir ve Aynı Olarak Bütün Olduğu Üzerine iki kitap yazdı. Bunlardan birincisi “Acaba psykhē her yerde…”, ikincisi “Bir ve aynı olan her yerde…” diye başlar. Ardından iki kitap daha yazdı: biri Varlığın Ötesindekinin Düşünmediği, İlk Olarak Düşünenin ve İkinci Olarak Düşünenin Ne Olduğu Üzerine; başı: “Düşünen bir şey başkadır…” Öteki Kuvve ve Fiil Üzerine; başı: “Bir şeye kuvve hâlinde denir…” Sonra şunlar geldi:

Benim, Porphyrios'un yanında bulunduğum altı yıl içinde yazdığı bu yirmi dört kitap —her birinin başlıklarından gösterdiğimiz gibi konularını o sırada ortaya çıkan meselelerden alıyordu— benim gelişimden önceki yirmi bir kitapla birlikte toplam kırk beş eder.

6. Bölüm

Ben Sicilya'da kalırken —Gallienus'un saltanatının on beşinci yılı civarında oraya çekilmiştim— Plotinos beş kitap yazıp bana gönderdi:

Bunları Claudius'un saltanatının ilk yılında gönderdi. İkinci yılın başında, kısa bir süre sonra öleceği sırada da şunları gönderdi:

Bunlar, birinci ve ikinci dönemde yazılmış kırk beş kitapla birlikte elli dört eder. Kitapların bir kısmı gençliğinde, bir kısmı olgunluk çağında, bir kısmı da bedeni hastalıktan bitkin düşmüşken yazıldığı için, güçleri de buna göredir. İlk yirmi bir kitap daha hafif bir güce sahiptir; o güç henüz sağlamlık kazanacak kadar büyümemiştir. Orta dönemde yayımlananlar gücün doruğunu gösterir; bu yirmi dört kitap, kısa olanlar dışında, en mükemmel olanlarıdır. Son dokuz kitap ise güç artık azalmışken yazılmıştır; hele son dördü, kendilerinden önceki beşten daha da zayıftır.

7. Bölüm

Dinleyicisi çoktu; ama ona gönül vermiş ve felsefe için yanından ayrılmayanlar şunlardı: Etrurialı Amelios —asıl adı Gentilianus'tu; kendisi ise l yerine r ile Amerios diye çağrılmayı isterdi, çünkü adının ihmalden (ameleia) değil bölünmezlikten (amereia) gelmesinin kendisine daha çok yakıştığını söylerdi—. Bir de Skythopolisli bir hekim, Paulinos vardı; Amelios ona “Mikkalos” (Ufaklık) lakabını takmıştı; dinlediğini yanlış anlamakla doluydu. İskenderiyeli hekim Eustokhios da arkadaşlarındandı; hayatının son dönemlerinde onunla tanışmış, ölümüne kadar yanında kalıp ona bakmış, kendini yalnız Plotinos'un öğretisine vererek hakiki bir filozofun melekesini kazanmıştı. Eleştirmen ve şair Zotikos da yanındakilerdendi; Antimakhos'un eserleri üzerine düzeltmeler yapmış, Atlantis hikâyesini de pek şairane bir biçimde şiire dökmüştü; gözleri bozulduktan sonra Plotinos'un ölümünden kısa süre önce öldü. Paulinos da Plotinos'tan önce öldü. Arap asıllı Zethos da arkadaşlarındandı;

s50

19 ῬΟΥΡΉΥΥΙᾺΒ ταῦτα μετὰ τῶν τετταράκοντα πέντε τῶν πρώτῶν καὶ δευτέρων γραφέντων γένεται τέτταρα καὶ πεντήκοντα. ὥσπερ δὲ ἐγράφη, τὰ μὲν κατὰ πρώ-τὴν ἡλικίαν, τὰ δὲ ἀκμάξοντος, τὰ δὲ ὑπὸ τοῦ σώματος καταπονουμένου, οὕτω καὶ τῆς δυνάμεως: ἔχει ὅ τὰ βιβλία. τὰ μὲν γὰρ πρῶτο εἴκοσι καὶ ἕν ἔλαφροτέρας ἐστὶ δυνάμεως καὶ οὐδέπω πρὸς εὐτονίαν ἀρκοῦν μέγεϑος ἐχούσης. τὰ δὲ τῆς μέσης ἐκδόσεως τυχόντα τὸ ἀχμαῖον τῆς δυνάμεως ἐμφαίνει καὶ ἔστι τὰ εἰκοσιτέσσαρα πλὴν τῶν βραχέων τελεώτατα, τὰ μέντοι τελευταῖα ἐννέα ὑφειμένης ἤδη τῆς δυνάὑξως γέγραπται καὶ μᾶλλόν γε τὰ τελευταῖα τέσσαρα ἢ τὰ πρὸ τούτων πέντε. (. ἔσχε δὲ ἀκροατὰς μὲν πλείους, ξηλωτὰς δὲ καὶ διὰ φιλοσοφέαν συνόντας ᾿Ζ4μέλιόν τε ἀπὸ τῆς 16 Τουσκίας, οὗ τὸ ὄνομα ἦν Γεντιλιανὸς τὸ κύριον, αὐτὸς δὲ διὰ τοῦ ο΄Δμέριον αὐτὸν καλεῖν ἠξίου ἀπὸ τῆς ἀμερείας ἢ τῆς ἀμελείας πρέπειν αὐτῷ καλεῖσϑαι λέγων. ἔσχε δὲ καὶ ἰατρικόν τινα Σκυϑοπολίτην Παυλῖνον, ὃν ὁ ᾿Δμέλιος Μίκκαλον προσηγό- 20. θευε, παρακουσμάτων πλήρη γεγονότα. ἀλλὰ μὴν καὶ ᾿4λεξανδρέα Εὐστόχιον ἰατρικὸν ἔσχεν ἑταῖρον, ὃς περὶ τὰ τελευταῖα τῆς ἡλικίας γνωρισϑεὶς αὐτῷ διέμενε ϑεραπεύων ἄχρι τοῦ ϑανάτου καὶ μόνοις τοῖς Πλωτίνου σχολάξων ἕξιν περιεβάλλετο γνησίου 2 φιλοσόφου. συνῆν δὲ καὶ Ζωτικὸς κριτικός τὲ καὶ ποιητικός, ὃς καὶ τὰ ᾿ἀντιμάχου διορϑωτικὰ πεποίται καὶ τὸν ᾿Ἵτλαντικὸν εἰς ποίησιν μετέβαλε πάνυ ποιητικῶς, συγχυϑεὶς δὲ τὰς ὄψεις πρὸ ὀλίγου τῆς Πλωτίνου τελξυτῆς ἀπέϑανεν. ἔφϑασε δὲ καὶ ὃ Παυλῖνος προαποϑανὼν τοῦ Πλωτίνου. ἔσχε δὲ καὶ Ζῆϑον ἑταῖρον, ᾿ἡράβιον τὸ γένος, Θεοδοσίου α

s51Ammonios'un arkadaşı Theodosios'un kızıyla evlenmişti. O da hekimdi ve Plotinos onu çok severdi; ama devlet işlerine düşkün, siyasete meyilli biri olduğu için Plotinos onu bundan vazgeçirmeye çalışırdı. Zethos'la o kadar yakındı ki, onun Minturnae'ye altı mil uzaklıktaki çiftliğine çekilip kalırdı. Bu çiftlik, Firmus diye anılan Kastrikios'un eline geçmişti. Kastrikios çağımızın insanları arasında güzel şeylere en çok gönül vermiş olanıydı; Plotinos'a saygı duyar, Amelios'a her işte iyi bir hizmetkâr gibi koşar, bana, Porphyrios'a da her konuda öz kardeşi gibi bağlıydı. İşte o da devlet hayatını seçmiş olduğu hâlde Plotinos'a saygı gösterirdi.

Senatörlerden de pek çoğu onu dinlerdi; bunlardan felsefeyle en ciddi uğraşanlar Marcellus Orrontius ile Sabinillus'tu. Senatodan Rogatianus da vardı; o, bu dünya hayatından yüz çevirmekte öyle ileri gitmişti ki bütün mal mülkünü bıraktı, bütün kölelerini salıverdi, makamından da vazgeçti. Praetor olarak göreve çıkacağı gün, maiyetindeki görevliler hazır beklerken, ne dışarı çıktı ne de görevini umursadı. Kendi evinde oturmayı bile seçmedi; dostlarının ve tanıdıklarının evine gider, orada yer, orada yatardı; yemeği de gün aşırı yerdi. Hayattan böyle elini eteğini çekip kaygısız yaşaması sayesinde, eskiden bir sandalyeyle taşınacak kadar ağır nikris hastasıyken iyileşti; ellerini uzatamazken onları, elleriyle zanaat yapanlardan çok daha rahat kullanır oldu. Plotinos onu bağrına basar, felsefeyle uğraşanlara güzel bir örnek olarak göstererek en çok övdüğü kişilerin arasında sayardı.

s51

1 ἂθ νἱέω Ρ]οὐη]. τοῦ ᾿Δμμωνίου φεθοβόνου ἑταίρου εἰς γάμον λαβόντα ϑυγατέρα. ἣν δὲ χαὶ οὗτος ἰατρικὸς καὶ σφόδρα πεφίλητο τῷ Πλωτίνῳ᾽ πολιτικὸν δὲ ὄντα καὶ ῥοπὰς ἔχοντα πολιτικὰς ἀναστέλλειν ὁ Πλωτῖνος ἐπειθρσο, ἐχφῆτο δὲ αὐτῷ οἰκείως, ὡς καὶ εἰς τοὺς ἀγροὺς πρὸς αὐτὸν ἀναχωρεῖν πρὸ ἕξ σημείων Μιν-τουρνῶν ὑπάρχοντας, οὖς Καστρίκιος ἐκέκτητο ὁ Φίρμος καλούμενος, ἀνδρῶν τῶν καϑ᾿ ἡμᾶς φιλοκαλώτατος γεγονὼς καὶ τόν τὲ Πλωτῖνον σεβόμενος 10 καὶ ᾿Δμελίῳ οἷα οἰκέτης ἀγαϑὸς ἐν πᾶσιν ὑπηρετούς-μενος καὶ Πορφυρίῳ ἐμοῖς, οἷα γνησίῳ ἀδελφῷ ἐν πᾶσι πφοσεσχηκώς. καὶ οὗτος οὖν ἐσέβετο Πλωτῖγον τὸν πολιτικὸν ἡρημένος βίον. ἠκρουῦιβο δὲ αὐτοῦ καὶ τῶν ἀπὸ τῆς συγκλήτου οὐκ ὀλίγοι, ὧν 1ὅ ἔργον ἐν φυλοσοῤρίῳ μάλιστα ἐποίουν Μάρκελλος Ὀφφόντιος καὶ Σαωβινίλλος: ἠν δὲ καὶ Ῥυογατιανὸς ἐκ τῆς συγκλήτου, ὃς εἰς τοσοῦτον ἀποστροφῆς τοῦ βίου τούτου προκεχωρήκει; ὡς πάσης μὲν κτήσεως ἀποστῆναι, πάντα δὲ οἰκέτην ἀποπέμψασϑαι, ἀπο20 στῆναι δὲ καὶ τοῦ ἀξιώματος, καὶ πραίτωρα προιέναὺ μέλλοντα παρόντων τῶν ὑπηρετῶν μήτε προ᾿ελϑεῖν μήτε φροντίσαι τῆς λειτουργίας, ἀλλὰ μηδὲ οἰκίαν ἑαυτοῦ ἑλέσϑαι κατοικεῖν, ἀλλὰ πρός τινὰς τῶν φίλων καὶ συνήϑων φοιτῶντα ἐκεῖ τὲ δειπνεῖν κἀκεῖ καθεύδειν, σιτεῖσϑαι δὲ παρὰ μίαν' ἀφ᾽ ἧς δὴ ἀποστάσεως καὶ ἀφροντιστίας͵ τοῦ βίου ποδαγρῶντα μὲν οὕτως, ὡς καὶ δίφρῳ βαστάξεσϑαι, ἀναρφωσϑῆναι, τὰς χεῖρας δὲ ἐκτεῖναι μὴ οἷόν τὲ ὄντα χρῆσϑαι ταύταις πολὺ μᾶλλον εὐμαρῶς ἢ οἵ τοῦτον ἀπε80 τὰς τέχνας διὰ τῶν χειρῶν μετιόντες. δέχετο ὁ Πλωτῖνος καὶ ἐν τοῖς μάλιστα ἑπαινῶν διετέλει εἰς ἀγαϑὸν παράδειγμα τοῖς φιλοσοφοῦσι

s52İskenderiyeli Serapion da yanındakilerdendi; başta hatipti, sonra felsefi tartışmalara da katılmaya başladı, ama paraya ve faizle borç vermeye düşkünlüğünü bir türlü bırakamadı. Bana, Surlu Porphyrios'a gelince, en yakın arkadaşlarından biri bendim; yazdıklarını düzeltmeyi de bana layık görürdü.

8. Bölüm

Çünkü bir şey yazdıktan sonra yazdığını ikinci kez elden geçirmeye asla katlanamazdı; hatta bir kez olsun okuyup gözden geçirmezdi, çünkü gözleri okumaya elvermiyordu. Yazarken harfleri güzel çizmeye, heceleri belirgin biçimde ayırmaya özen göstermez, imlayı umursamaz, yalnız anlama bağlı kalırdı. Hepimizin hayran kaldığı şeyi de ölünceye kadar sürdürdü: Bir meseleyi önce kendi içinde baştan sona düşünüp bitirir, sonra düşündüklerini yazıya geçirirdi; psykhē'sinde düzene koymuş olduğu şeyi öyle kesintisiz yazardı ki, sanki bir kitaptan kopya ediyormuş gibi görünürdü. Biriyle konuşurken, sohbeti sürdürürken bile zihni meselesinin başında olurdu; böylece hem sohbetin gerektirdiğini yerine getirir, hem de incelemekte olduğu konular üzerindeki düşüncesini hiç kesintiye uğratmazdı. Konuştuğu kişi kalkıp gidince, yazdıklarını yeniden okumadan —dediğimiz gibi, gözleri buna yetmiyordu— kaldığı yerden devam ederdi; sanki sohbet ettiği süre araya hiç girmemiş gibi. Böylece aynı anda hem kendisiyle hem başkalarıyla birlikte olurdu; kendine yönelik dikkatini, uykuda olmadıkça, asla gevşetmezdi. Uykuyu da hem yemeğinin azlığı uzak tutardı —çoğu zaman

s52

14 ῬοΟΥΡΈγ ΣΙ προβαλλόμενος. δὲ καὶ Σεραπίων ᾿Ἵλεξαν- ἡ συνῆν δρεὺς ῥητορικὸς μὲν τὰ πρῶτα, μετὰ ταῦτα δὲ καὶ ἐπὶ φιλοσόφοις συνὼν λόγοις, τοῦ δὲ περὶ χρήματα καὶ τὸ δανείζειν μὴ δυνηϑεὶς ἀποστῆναι ἐλαττώματος. ἔσχε δὲ καὶ ἐμὲ Πορφύριον Τύριον ὄντα ἕν τοῖς μάλιστα ἑταῖρον, ὃν καὶ κρόκον: αὐτοῦ τὰ συγγράμματα ἠξίου. 8. γράψας γὰρ ἐκεῖνος δὶς τὸ γραφὲν μεταλαβεῖν οὐδέποτ᾽ ἂν ἠνέσχετο, ἀλλ᾽ οὐδὲ ἅπαξ γοῦν ἀναγνῶναι καὶ διελθεῖν διὰ τὸ τὴν ὅρασιν μὴ 10 ὑπηρετεῖσϑαι αὐτῷ πρὸς τὴν ἀνάγνωσιν. ἔγραφεδὲ οὔτε εἰς κάλλος ἀποτυπούμενος τὰ γράμματα οὔτε εὐσήμως τὰς συλλαβὰς διαιρῶν οὔτε τῆς ὀρϑογραφίας φροντίξων, ἀλλὰ μόνον τοῦ νοῦ [καὶ τῶν πραγμάτων] ἐχόμενος, καί, ὃ πάντες ἐθαυμάξομεν. ἐκεῖνο ποιῶν ἄχρι τελευτῆς διετέλεσε. συντελέσας γὰρ παρ᾽ ἑδαυτῷ ἀπ᾽ ἀρχῆς ἄχρι τέλους τὸ σκέμμα, ἔπειτα εἰς γραφὴν παραδιδοὺς ἃ ἔσκεπτο, συνεῖρεν οὕτως γράφων ἃ ἐν τῇ ψυχῇ διέϑηκεν, ὡς ἀπὸ βιβλίου δοκεῖν μεταλαβεῖν τὰ γραφόμενα" ἐπεὶ καὶ ϑι διαλεγόμενος πρός τινα καὶ συνείρων τὰς ὁμιλίας πρὸς τῷ σκχέμματι ἦν, ὡς ἅμα τε ἀποπληροῦν τὸ ἀναγκαῖον τῆς ὁμιλίας καὶ τῶν ἐν σκέψει προκειμένων ἀδιάκοπον τηρεῖν τὴν διάνοιαν: ἀποστάντος γοῦν τοῦ προσδιαλεγομένου οὐδ᾽ ἐπαναλαβὼν τὰ γεγραμμένα, διὰ τὸ μὴ ἐπαρκεῖν αὐτῷ πρὸς ἀνά-ληψιν, ὡς εἰρήκαμεν, τὴν ὅρασιν, τὰ ἑξῆς ἂν ἐπισυνῆψεν, ὡς μηδένα διαστήσας χρόνον μεταξὺ ὅτε τὴν. ὁμιλίαν ἐποιεῖτο. συνῆν οὖν καὶ ἑαυτῷ ἅμα καὶ τοῖς ἄλλοις, καὶ τήν γε πρὸς ἑαυτὸν προσοχὴν οὐκ ἄν ποτε ἐχάλασεν, ἢ μόνον ἐν τοῖς ὕπνοις; ὃν ἂν ἀπέκρουεν ἥ τε τῆς τροφῆς ὀλιγότης, οὐδὲ γὰρ

s53ekmeğe bile el sürmezdi— hem de nous'una aralıksız yönelişi.

9. Bölüm

Kendisine çok bağlı kadınlar da vardı: evinde oturduğu Gemina, annesi gibi Gemina adını taşıyan kızı ve Iamblikhos'un oğlu Ariston'un karısı olan Amphikleia. Bunlar felsefeye çok düşkün kadınlardı. En soylu ailelerden pek çok erkek ve kadın da ölmek üzereyken oğlan kız demeden çocuklarını getirip, bütün mallarıyla birlikte, kutsal ve ilahî bir vasiye emanet eder gibi ona teslim ederdi. Bu yüzden evi oğlan ve kız çocuklarıyla doluydu. Bunlardan biri de Polemon'du; Plotinos onun terbiyesiyle ilgilenir, şiir okurken bile çoğu kez dinlerdi. Çocukların mallarını yönetenler hesaplarını getirdiğinde de sabırla dinler, doğru tutulmalarına dikkat ederdi; çünkü çocuklar felsefeyle uğraşmaya başlayana kadar mallarının ve gelirlerinin el sürülmeden korunması gerektiğini söylerdi. Bu kadar insanın geçim derdini ve işlerini üstlendiği hâlde, uyanık olduğu sürece nous'a yönelik gerginliğini asla gevşetmezdi. Yumuşak huyluydu, onunla herhangi bir şekilde tanışıklığı olan herkese kapısı açıktı. Bu yüzden Roma'da tam yirmi altı yıl yaşadığı ve pek çok kişinin aralarındaki anlaşmazlıklarda hakemlik yaptığı hâlde, devlet adamları arasında hiç düşman edinmedi.

10. Bölüm

Filozofluk taslayanlardan biri, bir süre Ammonios'un öğrencisi olmuş İskenderiyeli Olympios, birinci olma hırsıyla ona karşı küçümseyici davranırdı. Hatta ona o kadar saldırdı ki büyü yaparak üzerine yıldızlardan bir bela indirmeye bile kalkıştı. Ama

s53

46 νἱύω Ρ]οὐη]. ἄρτου πολλάκις ἂν ἥψατο, 15 καὶ ἡ πρὸς τὸν νοῦν αὐτοῦ διαρκὴς ἐπιστροφή. 9. ἔσχε δὲ καὶ γυναῖκας σφόδρα προσκειμένας, Γεμίναν τε, ἧς καὶ ἐν τῇ οἰκίᾳ κατῴκει, καὶ τὴν ταύτης ϑυγατέρα Γεμέναν, ὁμοίως τῇ μητρὶ καλουμένην, ᾿ἀμφίέκλειάν τε τὴν ᾿Δρίστωνος τοῦ ᾿Ιαμβλίχου υἱοῦ γεγονυῖαν γυναῖκα; σφόδρα φιλοσοφίᾳ προσκειμένας. πολλοὶ δὲ καὶ ἄνδρες καὶ γυναῖκες ἀπο-ϑνήσκειν μέλλοντες. τῶν εὐγενεστάτων φέροντες τὰ 10 ἑαυτῶν τέκνα, ἄρρενάς τε ὁμοῦ καὶ ϑηλείας, ἐκείνῳ παρεδίδοσαν μετὰ τῆς ἄλλης οὐσίας ὡς ἱερῷ τινι καὶ ϑείῳ φύλακι. διὸ καὶ ἐπεπλήρωτο αὐτῷἡ οἰκία ἐν τούτοις δὲ ἦν καὶ Ποπαίδων καὶ παρϑένων. λέμων. οὗ τῆς παιδεύσεως φροντίξων πολλάκις ἂν. ἠνείχετο δὲ καὶ 1ὅ καὶ μέτρα ποιοῦντος ἠκροάσατο. τοὺς λογισμοὺς ἀναφερόντων τῶν ἐκείνοις παραμενόντων καὶ τῆς ἀκριβείας ἐπεμελεῖτο λέγων, ἕως ὃν μὴ φιλοσοφῶσιν, ἔχειν αὐτοὺς δεῖν τὰς κτήσεις καὶ τὸς προσόδους ἀνεπάφους τε καὶ σωξομένας. καὶ ὅμως τοσούτοις ἐπαρκῶν τὰς εἰς τὸν βίον φροντίδας τε καὶ ἐπιμελείας τὴν πρὸς τὸν νοῦν τάσιν οὐδέποτ᾽ ἂν ἐγρηγορὼς ἐχάλασεν. ἦν δὲ καὶ πρᾷος καὶ πᾶσιν ἐκκείμενος τοῖς ὁπωσοῦν πρὸς αὐτὸν συνήϑειαν ἐσχηκόσι. διὸ εἴκοσι καὶ ἕξ ἐτῶν ὅλων ἐν τῇ Ῥώμῃ διατρίψας καὶ πλείστοις διαιτήσας τὰς πρὸς ἀλλήλους ἀμφισβητήσεις οὐδένα τῶν πολιτικῶν ἐχϑρόν ποτε ἔδχε. 10. τῶν δὲ φιλοσοφεῖν προσποιουμένων Ὀλύμπιος ᾿Δλεξανδρεύς, ᾿Δμμωνίου ἐπ᾽ ὀλίγον μαϑητὴς γενόμενος, καταφρονητικῶς πρὸς αὐτὸν ἔσχε διὰ φιλοπρωτίαν: ὃς καὶ οὕτως αὐτῷ ἐπέθετο, ὥστε καὶ ἀστροβολῆσαι αὐτὸν μαγεύσας ἐπεχείρησεν. ἐπεὶ

s54girişiminin kendine döndüğünü fark edince, tanıdıklarına Plotinos'un psykhē'sinin gücünün büyük olduğunu, öyle ki kendisine yöneltilen saldırıları ona kötülük etmeye çalışanların üzerine geri çevirebildiğini söyledi. Plotinos da Olympios'un bu girişimini sezmiş ve o sırada bedeninin, ağzı büzülmüş keseler gibi, uzuvları birbirine sıkışarak kasıldığını söylemişti. Olympios, Plotinos'a bir şey yapacağına kendi başına bir şey gelme tehlikesiyle defalarca karşılaşınca bundan vazgeçti.

Çünkü Plotinos'un doğuştan başkalarından fazla bir şeyi vardı. Roma'ya gelen Mısırlı bir kâhin, bir dostu aracılığıyla onunla tanışmış ve kendi bilgeliğini ispat etmek isteyerek Plotinos'tan, onunla birlikte bulunan, kendisine ait daimōn'unun çağrılmasını seyretmeye gelmesini rica etmişti. Plotinos seve seve kabul etti ve çağırma İsis tapınağında yapıldı; çünkü Mısırlının Roma'da temiz bulabildiği tek yerin orası olduğu söylenir. Daimōn'u gözle görünsün diye çağırdıklarında gelen bir tanrıydı, daimōnlar soyundan biri değil. Bunun üzerine Mısırlı, “Ne mutlu sana,” demiş, “yanındaki daimōn bir tanrı, aşağı soydan biri değil!” Ama bir şey sormaya da, onu daha uzun süre orada görmeye de fırsat olmadı; çünkü onlarla birlikte seyreden bir dostu, korunmak için elinde tuttuğu kuşları, ya kıskançlıktan ya da bir tür korkudan boğuverdi.

Daha ilahî daimōnlardan birini yanında bulundurduğu için, kendisi de ilahî gözünü durmadan ona doğru kaldırırdı. Nitekim bu sebeple Bize Düşen Daimōn Üzerine diye bir kitap da yazmıştır; orada, insanlara eşlik eden varlıklar arasındaki farkın sebeplerini göstermeye çalışır.

Amelios kurban kesmeyi seven biriydi;

s54

10 Ῥοτργτὶαβ δὲ εἰς ἑαυτὸν στρεφομένην ἤσϑετο τὴν ἐπιχείρησιν. ἔλεγε πρὸς τοὺς συνήϑεις μεγάλην εἶναι τὴν τῆς ψυχῆς τοῦ Πλωτίνου δύναμιν, ὡς ἀποκρούειν δύνασϑαι τὰς εἰς ἑαυτὸν αὐτὸν ἐπιχειροῦντας. ἐπιφορὰς εἰς τοὺς κακοῦν Πλωτῖνος μέντοι τοῦ Ὀλυμπίου ἐγχειροῦντος ἀντελαμβάνετο λέγων αὐτῷ τὸ σῶμα τότε ὡς τὰ σύσπαστα βαλάντια ξλκεσϑαι τῶν μελῶν αὐτῷ πρὸς ἄλληλα συνϑλιβομένων. κινδυνεύσας δὲ ὃ Ὀλύμπιος πολλάκις αὐτός τι παϑεῖν ἢ δρᾶσαι τὸν Πλωτῖνον ἐπαύσατο. ἦν γὰρ καὶ 1 κατὰ γένεσιν πλέον τι ἔχων παρὰ τοὺς ἄλλους ὃ. Πλωτῖνος. Αἰγύπτιος γάρ τις ἱερεὺς ἀνελϑῶν εἰς τὴν Ῥώμην καὶ διά. τινος φίλου αὐτῷ γνωρισϑ εὶς ϑέλων τε τῆς ἑαυτοῦ σοφίας ἀπόδειξιν δοῦναι ἠξίωσε τὸν Πλωτῖνον ἐπὶ ϑέαν ἀφικέσθαι τοῦ συνόντος αὐτῷ οἰκείου δαίμονος καλουμένου. τοῦ δὲ ἑτοίμως 2 «Ὁ 3 ’, ’, Ψ ᾿ς εἰ , ὑπακούσαντος γίνεται μὲν ἐν τῷ Ἰσείῳ ἡ κλῆσις" μόνον γὰρ ἐκεῖνον τὸν τόπον καϑαρόν φασιν εὑρεῖν ἐν τῇ Ῥώμῃ τὸν Αἰγύπτιον. κληϑέντα δὲ εἰς αὐτοψίαν τὸν δαίμονα ϑεὸν ἐλϑεῖν καὶ μὴ τοῦ δαιμόνων εἶναι γέμους. ὅϑεν τὸν Αἰγύπτιον εἰπεῖν" μακάριος εἰ ϑεὸν ἔχων τὸν δαίμονα καὶ οὐ τοῦ , ς ΄ , , υφειμένου γένους τὸν συνόντα. μήτε δὲ ἐρέσϑαι τι ἕχγενέσϑαι μήτε ἐπιπλέον ἰδεῖν παρόντα τοῦ συνθεωροῦντος φίλου τὰς ὄρνεις, ἃς κατεῖχε φυλα-" κῆἧῆς δνεκα, πνίξαντος εἴτε διὰ φϑόνον εἴτε καὶ διὰ, φόβον τινά. τῶν οὖν ϑειοτέρων δαιμόνων ἔχων τὸν συνόντα καὶ αὐτὸς διετέλει ἀνάγων αὐτοῦ τὸ ϑεῖον ὄμμα πρὸς ἐκεῖνον. ἔστι γοῦν αὐτῷ ἀπὸ τῆς τοιαύτης αἰτίας καὶ βιβλίον γραφὲν περὶ τοῦ εἰληχότος ἡμᾶς δαίμονος, ὅπου πειρᾶται αἰτίας φέρειν περὶ τῆς διαφορᾶς τῶν συνόντων. φιλοϑύτου δὲ ΒΕ

s55her yeni ayda ve bayramlarda tapınakları tek tek dolaşırdı. Bir gün Plotinos'u da yanına almak isteyince Plotinos, “Onlar bana gelmeli, ben onlara değil,” dedi. Bunu hangi düşünceyle böyle büyük bir sözle söylediğini ne biz anlayabildik ne de kendisine sormaya cesaret edebildik.

11. Bölüm

İnsanların karakterini öyle iyi kavrardı ki, bir gün evinde çocuklarıyla birlikte oturan ve dulluğunu namusla sürdüren Khione'nin değerli bir gerdanlığı çalındığında, köleler Plotinos'un karşısına toplandı; o hepsine bir bir bakıp içlerinden birini göstererek “Çalan bu,” dedi. Adam kırbaçlandı; başta uzun süre inkâr etti ama sonunda itiraf etti ve çaldığı şeyi getirip geri verdi. Yanında yaşayan çocukların her biri için de nasıl biri olacağını önceden söylerdi. Polemon için de âşık olacağını ve kısa ömürlü olacağını söylemişti; öyle de oldu.

Bir keresinde de, benim, Porphyrios'un kendimi hayattan çıkarmayı düşündüğümü fark etti. Evde otururken birden yanıma geldi; bu isteğin nous'tan gelen bir durumdan değil, melankolik bir hastalıktan kaynaklandığını söyleyip yolculuğa çıkmamı istedi. Sözünü dinleyip Sicilya'ya gittim; Probos adında ünlü bir adamın Lilybaion civarında yaşadığını duymuştum. Böylece o istekten kurtuldum, ama Plotinos ölünceye kadar yanında olmaktan da mahrum kaldım.

12. Bölüm

İmparator Gallienus ve karısı Salonina, Plotinos'a büyük bir saygı ve hürmet gösterirlerdi. O da

s55

ἀδθ νἱΐω ΡΙού ηϊ. 11 “γεγονότος τοῦ ᾿Ζ“μελίου καὶ τὰ ἱερὰ κατὰ νουμηνίαν καὶ τὰς ἑορτὰς ἐκπεριιόντος καί ποτὲ ἀξιοῦντος τὸν Πλωτῖνον σὺν αὐτῷ παραλαβεῖν ἔφη" ἐκείνους δεῖ πρὸς ἐμὲ ἔρχεσϑαι, οὐκ ἐμὲ πρὸς ἐκείνους. τοῦτο δὲ ἐκ ποίας διανοίας οὕτως ἐμεγαληγόρησεν, οὔτ αὐτοὶ συνεῖναι δεδυνήμεϑα οὔτ᾽ αὐτὸν ἐρέσϑαι ἐτολμήσαμεν. 11. περιῆν δὲ αὐτῷ τοσαύτη περιουσία ἠἡϑῶν Ὁ ΝᾺ ᾽ -“ ’ , 3 -»" κατανοήσεως, ὡς κλοπῆς ποτὲ γεγονυίας πολυτελοῦς ’ Υ Ὡ Ψ , Α 10 περιδεραίου Χιόνης, ἥτις αὐτῷ συνῴκει μετὰ τῶν τέχνων σεμνῶς τὴν χηρείαν διεξάγουσα, καὶ ὑπ ὄψιν τοῦ Πλωτίνου συνηγμένων τῶν οἰκετῶν ἐμβλέψας ἅπασιν" οὗτος, ἔφη, ἐστὶν ὁ κεκλοφώς, δεί2 "“ ξας ἕνα τινά. Α , , Α ε 2 μαστιζξζόμενος δὲ ἐκεῖνος καὶ ἐπιπλεῖον ἀρνούμενος τὰ πρῶτα ὕστερον ὡμολύγησε καὶ φέρων τὸ κλαπὲν ἀπέδωκε. προεῖπε δ᾽ ἂν καὶ τῶν συνόντῶν παίδων περὶ ἑκάστου οἷος ἀποβήσεται" ὡς καὶ περὶ τοῦ Πολέμωνος οἷος ἔσται, ὅτι ἐρωτικὸς ἔσται χαὶ ὀλιγοχρόνιος, ὅπερ καὶ ἀπέβη. καί ποτε ἐμοῦ "20 Πορφυρίου ἤσϑετο ἐξάγειν ἐμαυτὸν διανοουμένου τοῦ βίου: καὶ ἐξαίφνης ἐπιστάς μοι ἐν τῷ οἴκῳ δ “-“ , Ὁ Α ᾿ , 2 ΄ 2 διατρίβοντι καὶ εἰπὼν μὴ εἶναι ταύτην τὴν προϑυ-5 Γ ᾿ μίαν ἐκ νοερᾶς καταστάσεως, ἀλλ᾽ ἐκ μελαγχολικῆς τίνος νόσου, ἀποδημῆσαι ἐκέλευσε. πεισϑεὶς δὲ 2ὅ αὐτῷ ἐγὼ εἰς τὴν Σικελίαν ἀφικόμην Πρόβον τινὰ ἀκούων ἐλλόγιμον ἄνδρα περὶ τὸ Λιλύβαιον διατρίβειν" καὶ αὐτός τε τῆς τοιαύτης προϑυμίας ἀπε-σχόμην τοῦ τε παρεῖναι ἄχρι ϑανάτου τῷ Πλωτέίνῳ ἐνεποδίσϑην. 80 12. ἐτίμησαν δὲ τὸν Πλωτῖνον μάλιστα καὶ ἐσέφϑησαν Γαλιῆνός τε ὁ αὐτοκράτωρ καὶ ἡ τούτου γυνὴ Σαλωνίνα. ῬΙΟΤΙΝ. ὁ δὲ τῇ φιλίᾳ τῇ τούτων κατα2

s56onların dostluğuna dayanarak, Campania'da bir zamanlar var olduğu söylenen, ama artık yıkılıp gitmiş bir filozoflar şehrinin yeniden kurulmasını, çevresindeki toprakların yeniden iskân edilen şehre bağışlanmasını, orada oturacakların Platon'un kanunlarıyla yaşamasını ve şehre Platonopolis adının verilmesini istedi; kendisinin de arkadaşlarıyla birlikte oraya çekileceğine söz veriyordu. İmparatorun yakın çevresinden bazıları, kıskançlıktan, içerlemeden ya da başka kötü bir sebepten engel olmasalardı, filozofun bu dileği hiç zorlanmadan gerçekleşirdi.

13. Bölüm

Derslerde ifade gücü yerindeydi; konuya uygun olanı bulmakta ve düşünmekte son derece yetenekliydi; ama bazı kelimelerde yanlış yapardı: anamimnēsketai (hatırlar) yerine anamnēmisketai derdi; daha başka bazı hatalı kelimeleri de vardı, bunları yazarken de korurdu. Konuşurken nous'u açıkça görünür, ışığı yüzüne kadar vururdu. Zaten bakılması hoş biriydi, ama en güzel o anlarda görünürdü: yüzünde ince bir ter belirir, yumuşaklığı ışıl ışıl parlar, sorulara karşı hem güler yüzlü hem de dinç olduğunu gösterirdi.

Bir keresinde ben, Porphyrios, üç gün boyunca ona psykhē'nin bedenle nasıl birlikte olduğunu sordum; o da ispat ede ede konuyu sürdürdü. Bu sırada Thaumasios adında biri içeri girdi; konuların küllî bir biçimde ele alınmasını istiyor, Plotinos'un kitaba geçirilecek bir düzen içinde konuştuğunu dinlemek istediğini söylüyor, Porphyrios'un cevap verip soru sormasına da tahammül edemiyordu. Plotinos ona şöyle dedi: “Ama Porphyrios sorduğunda aporia'ları çözmezsek, kitap için de bir şey söyleyemeyiz.”

14. Bölüm

Yazarken kısa ve özlüydü, düşünceyle doluydu; az sözle çok şey söyler, kelimelerden çok fikir bakımından zengindi;

s56

18 ῬοΟΥΡΉΥΙαΒ χρώμενος φιλοσόφων τινὰ πόλιν χατὰ τὴν Καμπανίαν γεγενῆσϑαι λεγομένην, ἄλλως δὲ κατηριπωμέ-νην ἠξίου ἀνεγείρειν καὶ τὴν πέριξ χώραν χαρίσασϑαι οἰκισϑείσῃ τῇ πόλει, νόμοις δὲ χρῆσϑαι τοὺς κατοικεῖν μέλλοντας τοῖς Πλάτωνος καὶ τὴν προσηγορίαν αὐτῇ Πλατωνόπολιν ϑέσθαι, ἐκεῖ τε αὐτὸς μετὰ τῶν ἑταίρων ἀναχωρήσειν ὑπισχνεῖτο. καὶ ἐγένετ᾽ ἂν τὸ βούλημα ἐκ τοῦ ῥάστου τῷ φιλοσόφῳ, εἰ μή τινες τῶν συνόντων τῷ βασιλεῖ φϑονοῦντες ἢ νεμεσῶντες ἢ δι᾽ ἄλλην τινὰ αἰτίαν 10 μοχϑηρὰν ἐνεπόδισαν. 19, βέρονε δ᾽ ἐν ταῖς συνουσίαις φράσαι μὲν ἱκανὸς καὶ εὑρεῖν καὶ νοῆσαι τὰ πρόσφορα τώτατος, ἐν δέ τισι λέξεσιν ἁμαρτάνων" δυναοὐ γὰρ ἂν εἶπεν ἀναμιμνήσκεται. ἀλλ᾽ ἀναμνημίσκεται. καὶ 1ὅ ἄλλα τινὰ παράσημα ὀνόματα, ἃ καὶ ἐν τῷ γράφειν ἐτήρει. ἦν δ᾽ ἐν τῷ λέγειν ἡ ἔνδειξις τοῦ νοῦ ἄχρι τοῦ προσώπου αὐτοῦ τὸ φῶς ἐπιλάμποντος" ἐράσμιος μὲν ὀφϑῆναι, καλλίων δὲ τότε μάλιστα ὁρώμξνος" καὶ λεπτός τις ἱδρὼς ἐπέϑει καὶ ἡ πραότης. διέλαμπε καὶ τὸ προσηνὲς πρὸς τὰς ἐρωτήσεις ἐδείκνυτὸ καὶ τὸ εὔτονον. τριῶν γοῦν ἡμερῶν ἐμοῦ , Πορφυρίου 2 ΄ ἐρωτήσαντος, πῶς ἡ ψυχὴ σύνεστι τῷ -»Ἢ ς Ν Δ ὑπ σώματι, παρέτεινεν ἀποδεικνύς., ὥστε καὶ Θαυμασίου τινὸς τοὔνομα ἐπεισελθϑόντος τοὺς καϑόλου λόγους πράττοντος 2ὅ καὶ εἰς βιβλία ἀκοῦσαι αὐτοῦ λέγοντος ϑέλειν, Πορφυρίου δὲ ἀποκρινομένου καὶ ἐρωτῶντος μὴ ἀνέχεσϑαι, ἔφη" ἀλλὰ ἂν μὴ Πορφυρίου ἐρωτῶντος λύσωμεν τὰς ἀπορίας, εἰπεῖν τι καϑάπαξ εἰς τὸ βιβλίον οὐ δυνησόμεϑα. 80 14, ἐν δὲ τῷ γράφειν σύντομος γέγονε καὶ πολύνους βραχύς τε καὶ νοήμασι πλεονάξων ἢλέξεσι,

s57çoğu zaman ilhamla, coşkuyla konuşurdu. Yazılarına Stoacıların ve Peripatetiklerin öğretileri de fark ettirmeden karışmıştır; Aristoteles'in Metafizik adlı eseri de bu yazılarda yoğun biçimde yer alır. Geometride, aritmetikte, mekanikte, optikte ya da musikide teorem denen şeylerden hiçbiri ona yabancı değildi; ama bu konularda kendisi çalışma yapmaya hazırlanmış değildi.

Derslerde ona şerhler okunurdu: Severus'unkiler, Kronios'unkiler, Numenios'unkiler, Gaius'unkiler ya da Attikos'unkiler; Peripatetiklerden de Aspasios'un, Aleksandros'un, Adrastos'un ve eline geçen başkalarının şerhleri. Ama bunlardan hiçbir şeyi olduğu gibi söylemezdi; temaşasında kendine özgü ve farklıydı, incelemelerinde Ammonios'un zihniyetini taşırdı. Okunanı çabucak kavrar, derin bir teoremin anlamını birkaç sözle ortaya koyup kalkardı. Longinos'un İlkeler Üzerine ve Eski Eserler Meraklısı adlı kitapları ona okunduğunda, “Longinos bir filolog,” dedi, “ama hiç de filozof değil.”

Bir gün Origenes derse geldiğinde Plotinos kıpkırmızı oldu ve kalkmak istedi. Origenes konuşmasını rica edince, konuşan kişi söyleyeceği şeyleri zaten bilenlere söyleyeceğini anladığında hevesinin kırıldığını söyledi; böylece birkaç söz söyledikten sonra kalkıp gitti.

15. Bölüm

Platon bayramında Kutsal Evlilik adlı bir şiir okuduğumda, biri, pek çok şeyi gizemli bir dille, coşkuyla ve örtülü biçimde söylediğim için Porphyrios'un delirdiğini söyledi. Plotinos ise herkesin duyacağı şekilde, “Kendini hem şair, hem filozof, hem de gizem rahibi olarak gösterdin,” dedi.

Hatip Diophanes, Platon'un

s57

46 γιΐῳ Ῥ]ο ΙΗ]. 19 ἐμμέτὰ πολλὰ ἐνθουσιῶν καὶ ἐκπαϑῶς φράξων. νΝ μικταιν δ᾽ -"᾿ ἐν τοῖς Γ συγγράμμασι Ἁ Ἁ καὶ τα Στωικὰ Ἁ λανκαταπεϑάνοντα δόγματα καὶ τὰ Περιπατητικά' πύχνωται δὲ καὶ ἡ μετὰ τὰ φυσικὰ τοῦ ᾿Αριστοἔλαϑε δὲ αὐτὸν οὔτε γεωμετρικόν σι τέλους πραγματεία. τι λεγόμενον ϑεώρημα οὔτ᾽ ἀριϑμητικόν, οὐ μηχανικόν, οὐκ ὀπτικόν, οὐ μουσικόν᾽ αὐτὸς δὲ ταῦτα ἐξεργάζεσθαι οὐ παρεσκεύαστο. ἐν δὲ ταῖς συνουσίαις ἀνεγινώσκετο μὲν αὐτῷ τὰ ὑπομνήματα, εἴτε Σεβήρου εἴη, εἴτε Κρονίου ἢ Νουμηνίου ἢ Γαίου ἢ ᾿Δττικοῦ, κἀν τοῖς Περιπατητικοῖς τά τε ᾿4σπασίου καὶ ᾿Αλεξάνδρου ᾿ἀδράστου τε καὶ τῶν ἐμπεσόντων. ἐλέγετο δὲ ἐκ τούτων οὐδὲν καϑάπαξ. ἀλλ᾽ ἴδιος ἦν καὶ ἐξηλλαγμένος ἐν τῇ ϑεωρίᾳ καὶ τὸν ᾿μμωἐπληροῦτο 1ὅ νίου φέρων νοῦν ἐν ταῖς ἐξετάσεσιν. δὲ ταχέως καὶ δι᾽ ὀλίγων δοὺς νοῦν βαϑέος ϑεω-ρήματος ἀνίστατο. ἀναγνωσϑέντος δὲ αὐτῷ τοῦ τὲ περὶ ἀρχῶν Δογγένου καὶ τοῦ φιλαρχαίου 'φιλόλογος μέν᾽, ἔφη, “ὁ Δογγῖνος, φιλόσοφος δὲ οὐδαὨριγένους δὲ ἀπαντήσαντός ποτὲ εἰς τὴν 20 μῶς. συνουσίαν πληρωϑεὶς ἐρυϑήματος ἀνίστασθαι μὲν ἐβούλετο, λέγειν δὲ ὑπὸ Ἰϑριγένους ἀξιούμενος ἔφη ἀνίλλεσϑαι τὰς προϑυμίας, ὅταν εἰδῇ ὁ λέγων, ὅτι πρὸς εἰδότας ἐρεῖ, ἃ αὐτὸς μέλλει λέγειν" καὶ οὕτως 2ῦ ὀλίγα διαλεχϑεὶς ἐξανέστη. 16. ἐμοῦ δὲ ἐν Πλατωνείοις ποίημα ἀναγνόν-τος τὸν ἱερὸν γάμον, καί τινὸς διὰ τὸ μυστικῶς πολλὰ μετ᾽ ἐνθουσιασμοῦ ἐπικεκρυμμένως εἰρῆσϑαι εἰπόντος μαίνεσϑαι τὸν Πορφύριον, ἐκεῖνος εἰς ἐπή“ἔδειξας ὁμοῦ καὶ τὸν ποιητὴν 90 κοον ἔφη πάντων. ὅτε δὲ ὁ καὶ τὸν φιλόσοφον καὶ τὸν ἱεροφάντην. ῥήτωρ “ιοφάνης ἀνέγνω ὑπὲρ ᾿᾽4λκιβιάδον τοῦ ἐν ) ΟΠ ατὼν ,

s58Şölen'indeki Alkibiades'i savunan bir konuşma okumuş ve aretē'yi öğrenmek uğruna insanın kendisini arzulayan hocasına cinsel birleşme için teslim etmesi gerektiğini ileri sürmüştü. Plotinos defalarca toplantıyı terk etmek için ayağa fırlayacak gibi oldu; ama kendini tuttu ve dinleyiciler dağıldıktan sonra bana, Porphyrios'a, buna bir cevap yazmamı buyurdu. Diophanes kitabını vermek istemeyince, ben de onun delillerini hafızamdan toparlayarak bir cevap yazdım ve aynı dinleyiciler toplanmışken okudum. Plotinos'u o kadar sevindirdim ki toplantı boyunca durmadan şu dizeyi tekrarladı:

Öyle at oku, belki insanlara bir ışık olursun.

Atina'daki Platoncu okulun başında bulunan Eubulos, bazı Platoncu meseleler üzerine yazılar yazıp gönderdiğinde, Plotinos bunları bana, Porphyrios'a verdirir, incelememi ve yazılanları kendisine anlatmamı isterdi.

Yıldızlarla ilgili hesap cetvellerine pek matematikçi gözüyle eğilmezdi; ama doğum haritası çıkaranların kehanetlerini daha titizlikle incelerdi. İddialarının güvenilmez olduğunu yakalayınca, birçok yerde, yazılarında da onları çürütmekten çekinmedi.

16. Bölüm

Onun zamanında Hristiyanlardan pek çok kişi vardı; bunların arasında eski felsefeden yola çıkmış bazı mezhepçiler de bulunuyordu: Adelphios ile Akylinos'un çevresindekiler. Bunlar Libyalı Aleksandros'un, Philokomos'un, Demostratos'un ve Lydos'un yazılarının pek çoğunu ellerinde bulunduruyor, Zoroastres'in, Zostrianos'un, Nikotheos'un, Allogenes'in, Messos'un ve bunlar gibi başkalarının vahiylerini öne sürüyorlardı. Hem kendileri aldanmışlardı hem de pek çok kişiyi aldatıyorlardı; güya Platon düşünülür ousia'nın derinliğine yaklaşamamıştı.

s58

90 ῬοΥΡΏγΥΪαΒ τῷ Συμποσίῳ τοῦ Πλάτωνος ἀπολογίαν δογματίξων χρῆναι ἀρετῆς ἕνεκα μαϑήσεως εἰς συνουσίαν αὖ-τὸν παρέχειν ἐρῶντι ἀφροδισίου μίξεως τῷ καϑηγεμόνι, ἤιξε μὲν πολλάκις ἀναστὰς ἀπαλλαγῆναι. τῆς συνόδου, ἐπισχῶν δ᾽ ἑαυτὸν μετὰ τὴν διάλυσιν τοῦ ὄ ἀκουστηρίου ἐμοὶ Πορφυρίῳ ἀντιγράψαι προσέταξε. μὴ ϑέλοντος δὲ τοῦ 4΄ιοφάνους τὸ βιβλίον δοῦναι διὰ τῆς μνήμης ἀναληφϑέντων τῶν ἐπιχειρημάτων. ἀντιγράψας ἐγὼ καὶ ἐπὶ τῶν αὐτῶν ἀκροατῶν συν-ηγμένων ἀναγνοὺς τοσοῦτον τὸν Πλωτῖνον ηὔφρανα, 10 Ὧν»Αλ .ὧι4ἐ ὦὁ ώ τ υν τ Ἀ ινἰ ὡς κἀν ταῖς συνουσίαις συνεχῶς ἐπιλέγειν" βάλλ᾽ οὕτως, αἴ κέν τι φόως ἄνδρεσσι γένηαι. γράφοντος δὲ Εὐβούλου ᾿ϑήνηϑεν τοῦ Πλατῶωνικοῦ διαδόχου καὶ πέμποντος συγγράμματα ὑπέρ τινῶν Πλατωνικῶν δίδοσθαι ζητημάτων ἐμοὶ Πορφυρίῳ ταῦτα 16 ἐποίει καὶ σκοπεῖν καὶ ἀναφέρειν αὐτῷ τὰ γεγραμμένα ἠξίου. προσεῖχε δὲ τοῖς μὲν περὶ τῶν ἀστέρων κανόσιν οὐ πάνυ τι μαϑηματικῶς, τοῖς δὲ τῶν γενεϑλιαλόγων ἀποτελεστικοῖς ἀκριβέστερον. καὶ φωράσας τῆς ἐπαγγδλίας τὸ ἀνεχέγ-᾿ γυον ἐλέγχειν πολλαχοῦ καὶ ἐν τοῖς συγγράμμασιν οὐκ ὥκνησε. 10. γεγόνασι δὲ κατ᾽ αὐτὸν τῶν Χριστιανῶν πολλοὶ μὲν καὶ ἄλλοι, αἵρετικοὶ δὲ ἐκ τῆς παλαιᾶς φιλοσοφίας ἀνηγμένοι οἵ περὶ ᾿4δέλφιον καὶ ᾿άκυ- 2. λῖνον, οἱ τὰ ᾿Δλεξάνδρου τοῦ ΔΜίβυος καὶ Φιλοκώμου χαὶ “]ημοστράτου τοῦ “υδοῦ συγγράμματα πλεῖστα κεχτημένοι ἀποκαλύψεις τὸ προφέροντες Ζωροάστρου καὶ Ζωστριανοῦ καὶ Νικοθϑέου καὶ ““λλογενοῦς καὶ Μέσου καὶ ἄλλων τοιούτων πολλοὺς 80 ἐξηπάτων καὶ αὐτοὶ ἠπατημένοι, ὡς δὴ τοῦ Πλάτῶνος δἰρ τὸ βάϑος τῆς νοητῆς οὐσίας οὐ πελάσαν-

s59Bu yüzden Plotinos derslerde onları defalarca çürüttü; bizim Gnostiklere Karşı başlığını verdiğimiz bir kitap da yazdı ve geri kalanını yargılamayı bize bıraktı. Amelios, Zostrianos'un kitabına karşı yazdığı reddiyeyi kırk kitaba kadar vardırdı. Ben, Porphyrios, de Zoroastres'in kitabına karşı pek çok reddiye yazdım; kitabın sahte ve yeni olduğunu, mezhebi kuranlar tarafından, kendi benimsedikleri öğretiler eski Zoroastres'in öğretileriymiş gibi görünsün diye uydurulduğunu gösterdim.

17. Bölüm

Yunanistan'dan bazıları onun Numenios'un fikirlerini kendine mal ettiğini söyleyince, hem Stoacı hem Platoncu olan Tryphon da bunu Amelios'a iletince, Amelios bir kitap yazdı; başlığını Plotinos'un Öğretilerinin Numenios'unkilerden Farkı Üzerine koydu ve onu bana, Basileus'a ithaf etti. Basileus benim, Porphyrios'un adıydı: Kendi ana dilimde, babamın da adı olan Malkhos adıyla çağrılıyordum; Malkhos ise Yunancaya çevrilmek istenirse “kral” (basileus) demektir. Bu yüzden Longinos, Dürtü Üzerine adlı eserini Kleodamos'a ve bana, Porphyrios'a ithaf ederken başına “Kleodamos ve Malkhos” yazmıştı. Amelios ise, Numenios'un Maximus adını Megalos diye çevirdiği gibi, Malkhos adını Basileus diye çevirdi. Şöyle yazıyor:

“Amelios'tan Basileus'a selam. Arkadaşımızın öğretilerini Apameialı Numenios'a dayandırdıklarını kulağına durmadan çaldıklarını söylediğin o pek şanlı adamlar için olsaydı,

s59

-τς ΘΑΣ ἄρ νἱΐδα ΡΙούηΙ. τος. ὅϑεν αὐτὸς μὲν πολλοὺς 9: ἐλέγχους ποιούμενος ἐν ταῖς συνουσίαις. γράψας δὲ καὶ βιβλίον, ὅπερ πρὸς τοὺς Γνωστικοὺς ἐπεγράψαμεν, ἡμῖν τὰ λοιπὰ κρίνειν καταλέλοιπεν. ᾿Δμέλιος δὲ ἄχρι τεσσαράὅ κοντα βιβλίων προκεχώρηκε πρὸς τὸ Ζωστριανοῦ βιβλίον ἀντιγράφων. Πορφύριος δὲ ἐγὼ πρὸς τὸ Ζωροάστρου συχνοὺς πεποίημαι ἐλέγχους, (ὅπως) νόϑὸν τὲ καὶ νέον τὸ βιβλίον παραδεικνὺς πεπλασμένον τὲ ὑπὸ τῶν τὴν αἵρεσιν συστησαμένων εἰς δόξαν 10 τοῦ εἶναι τοῦ παλαιοῦ Ζωροάστρου τὰ δόγματα, ἃ αὐτοὶ εἵλοντο πρεσβεύειν. 11. τῶν δ᾽ ἀπὸ τῆς Ἑλλάδος τὰ Νουμηνίου αὐτὸν ὑποβάλλεσϑαι λεγόντων καὶ τοῦτο πρὸς ᾿4μέλίον ἀγγέλλοντος Τρύφωνος τοῦ Στωικοῦ τὲ καὶ 1ὅ Πλατωνικοῦ γέγραφεν ὁ ᾿Δμέλιος βιβλίον, ὃ ἐπέγραψε μὲν περὶ τῆς κατὰ τὰ δόγματα τοῦ Πλωτίνου πρὸς τὸν Νουμήνιον διαφορᾶς, προσεφώνησε δὲ αὐτὸ Βασιλεῖ ἐμοί: Βασιλεὺς δὲ τοὔνομα τῷ Πορφυρίῳ ἐμοὶ προσῆν, κατὰ μὲν πάτριον διάλεκτον 90 Μάλχῳ κεχλημένῳ., ὅπερ μων, καὶ ὁ πατὴρ ὄνομα κέχλητο, τοῦ δὲ Μάλχου ἑρμηνείαν ἔχοντος βασιλεύς. εἴ τις εἰς Ἑλληνίδα διάλεκτον μεταβάλλειν .τὰ περὶ ἐθέλοι. ὅϑεν ὁ “ογγῖνος μὲν προσφωνῶν δρμῆς Κλεοδάμῳ τὲ κἀμοὶ Πορφυρίῳ "Κλεόδαμέ τὲ οὅ καὶ Μαάλχε’ προὔγραψεν: ὁ δ᾽ ᾿Δμέλιος ἑρμηνεύσας τοὔνομα, ὡς ὁ Νουμήνιος τὸν Μάξιμον εἰς τὸν Μέγαλον, οὕτως τὸν Μάλχον οὗτος εἰς τὸν Βασιλέα γράφει" ᾿Αμέλιος Βασιλεῖ εὖ πράττειν. Αὐτῶν μὲν ἕνεκα 80 τῶν πανευφήμων ἀνδρῶν, οὗς διατεϑρυλληκέναι σεαυτὸν φής, τὰ τοῦ ἑταίρου ἡμῶν δόγματα εἰς τὸν ᾿“παμέα Νουμήνιον ἀναγόντων, οὐκ ἂν προηκάμην

s60ağzımı bile açmazdım, bunu iyi bil. Çünkü açıktır ki bu da onların övündükleri o tatlı dilden ve dil cambazlığından çıkmıştır: Kâh onun koca bir geveze olduğunu, kâh başkasının fikirlerini kendine mal ettiğini, üçüncü olarak da var olan şeylerin en değersizlerini kendine mal ettiğini söylüyorlar; besbelli onunla alay etmek için. Ama sen, bu vesileden yararlanmamız gerektiğini düşündün; hem benimsediğimiz görüşleri hatırlamak için daha el altında bulunduralım, hem de Plotinos gibi büyük bir arkadaşın adıyla uzun zamandır dilden dile dolaşan şeyleri daha bütünlüklü öğrenelim diye. Ben de söz dinledim ve şimdi, sen de bildiğin gibi, üç günde emek verip hazırladığım, söz verdiğim şeyi sana sunmaya geldim.

Bunları, o eserleri yan yana koyarak derlenmiş ya da seçilmiş değil, eski okumalarımdan hatırlanıp her biri aklıma ilk geldiği sırayla buraya dizilmiş şeyler olarak görüp hoş görmen hakkaniyete uygun olur. Hele bazılarının bizimkiyle uyuştuğunu ileri sürdüğü o adamın düşüncesini kavramak hiç de kolay değildir; çünkü aynı konular hakkında kâh öyle kâh böyle düşünüyor gibi görünür. Kendi ocağımızdan gelen bir şey yanlış aktarılmışsa onu iyi niyetle düzelteceğini de iyi bilirim. Görünen o ki, tragedyanın bir yerde dediği gibi, işgüzar biri olarak, hocamızın öğretilerinden ayrıldığı noktaları düzeltmek ve reddetmek zorunda kaldım. Seni her bakımdan memnun etme isteğim işte bu kadardı. Sağlıcakla kal.”

18. Bölüm

Bu mektubu buraya koymamın sebebi yalnız, o zamanlar onun çağında yaşayanların, onun Numenios'un fikirlerini kendine mal ederek böbürlendiğini düşündüklerini göstermek değildir; aynı zamanda onu koca bir geveze

s60

ον» ΡοΟΥΡΌγεῖαΒ φωνήν, σαφῶς ἐπίστασο. δῆλον γάρ, ὅτι καὶ τοῦτο ἐκ τῆς παρ᾽ αὐτοῖς ἀγαλλομένης προελήλυϑεν εὐστο-. μίας τε καὶ εὐγλωττίας, νῦν μὲν ὅτι πλατὺς φλήκ Ἀν δὴ ς "» 2 , " ναφος, αὖϑις δὲ ὃτι ὑποβολιμαῖος, ἔκ τρίτων δὲ 7 9 » 3 3 93 .’ “ 93 Α Ὃ ’ ᾿ ϑ. ’ὔ » 9 , ὅτι καὶ τὰ φαυλότατα τῶν ὄντων ὑποβαλλόμενος » , ἌΝ τῷ διασιλλαίνειν αὐτὸν 4 δηλαδὴ κατ΄ 2 2 -“ Ἷ αὐτοῦ λεγόντῶν. σοῦ δὲ τῇ προφάσει ταύτῃ οἰομένου δεῖν ἀποχρῆσϑαι πρὸς τὸ καὶ τὰ ἡμῖν ἀρέσκοντα ἔχειν προχειρότερα εἰς ἀνάμνησιν καὶ τὸ ἐπ᾽ ὀνόματι ἑταίρου ἀνδρὸς οἵου τοῦ Πλωτίνου μεγάλου εἰ καὶ πάλαι 10 διαβεβοημένα ὁλοσχερέστερον γνῶναι ὑπήκουσα, καὶ νῦν ἥκω ἀποδιδούς σοι τὰ ἐπηγγελμένα ἐν τρισὶν ἡμέραις, ὡς καὶ αὐτὸς οἶσϑα, πεπονημένα. χρὴ δὲ αὐτὰ ὡς ἂν μὴ ἐκ τῆς τῶν συνταγμάτων ἐκείνων παραϑέσεως οὔτ᾽ οὖν συντεταγμένα οὔτ᾽ ἐξειλεγ-- 1ὅ μένα, ἀλλ᾽ ἀπὸ τῆς παλαιᾶς ἐντεύξεως ἀναπεπολημένα καὶ ὡς πρῶτα προὔπεσεν ἕκαστα οὕτω ταχϑέντα ἐνταῦϑα νῦν συγγνώμης δικαίας παρὰ σοῦ τυχεῖν, ἄλλως τε καὶ τοῦ βουλήματος τοῦ ὑπὸ τὴν πρὸς ἡμᾶς ὁμολογίαν ὑπαγομένου πρός τινῶν ἀνδρὸς οὐ 20 μάλα προχείρου ἑλεῖν ὑπάρχοντος διὰ τὴν ἄλλοτε ἄλλως περὶ τῶν αὐτῶν ὡς ἂν δόξειε φοράν. ὅτι δέ, εἴ τι τῶν ἀπὸ τῆς οἰκείας ἑστίας παραχαράττοιτο, διορϑώσῃ εὐμενῶς, εὖ οἶδα. ἠνάγκασμαι δ᾽ ὡς ἔοικεν, ὥς πού φησιν ἡ τραγῳδία, ὧν φιλοπράγμων 2ὅ τῇ ἀπὸ τῶν τοῦ καϑηγεμόνος ἡμῶν δογμάτων δια-στάσει εὐϑύνειν τε καὶ ἀποποιεῖσϑαι. τοιοῦτον ἄρα ἦν τὸ σοὶ χαφίξεσϑαι ἐξ ἅπαντος βούλεσϑαι. ἔρρωσον 18. ταύτην τὴν ἐπιστολὴν ϑεῖναι προήχϑην οὐ ΄, ΄ μόνον πίστεω ς χάριν τοῦ» τοὺς τότε καὶ ἐπ᾽ αὐτοῦ Αι. 80 γεγονότας τὰ Νουμηνίου οἴεσθαι ὑποβαλλόμενον κομπάξειν, ἀλλὰ καὶ ὅτι πλατὺν αὐτὸν φλήναφον

s61sayıp hor gördüklerini de göstermektir. Çünkü ne dediğini anlamıyorlardı; o ise her türlü sofistçe gösterişten ve kibirden uzaktı, derslerde sohbet eden biri gibiydi ve akıl yürütmesinde dayandığı kıyasların zorunlu bağlarını kimseye hemen açık etmezdi.

Ben, Porphyrios, onu ilk dinlediğimde aynı şeyi yaşamıştım. Bu yüzden ona bir reddiye yazıp sundum; düşünülürlerin nous'un dışında var olduğunu göstermeye çalışıyordum. Plotinos bunu Amelios'a okuttu; o okuyunca gülümseyerek, “Amelios,” dedi, “bizim görüşlerimizi bilmediği için düştüğü aporia'ları çözmek sana düşer.” Amelios Porphyrios'un aporia'larına karşı küçümsenmeyecek büyüklükte bir kitap yazdı; ben yazdıklarına yeniden cevap verdim, Amelios buna da karşılık verdi. Üçüncüsünde ben, Porphyrios, söylenenleri güçbela kavrayarak görüşümü değiştirdim ve bir geri dönüş yazısı yazıp okulda okudum. O zamandan sonra Plotinos'un kitapları bana emanet edildi; hocamızı da görüşlerini eklem eklem ayırıp daha geniş biçimde yazma hevesine ben yönelttim. Amelios'u da yazmaya istekli hâle getirdim.

19. Bölüm

Longinos'un, özellikle benim ona yazdığım mektuplarda bildirdiklerimden yola çıkarak Plotinos hakkında edindiği kanaati, bana yazdığı bir mektubun şu bölümü gösterecektir. Sicilya'dan Fenike'ye, yanına gelmemi ve Plotinos'un kitaplarını getirmemi rica ederek şöyle diyor:

“Sen de bunları istediğin zaman gönder, hatta daha iyisi, getir. Çünkü bize gelecek yolu başka bir yere gidecek yola

s61

δ νἱδα ΡΙουίηί. Ω9 εἶναι ἡγοῦντο καὶ κατεφρόνουν τῷ μὴ νοεῖν ἃ λέγει χαὶ τῷ πάσης σοφιστικῆς αὐτὸν σκηνῆς καϑαρεύειν καὶ τύφου, ὁμιλοῦντι δὲ ἐοικέναι ἐν ταῖς συνουσίαις καὶ μηδενὶ ταχέως ἐπιφαίνειν τὰς συλλογιστικὰς ἀνάγκας αὐτοῦ τὰς ἐν τῷ λόγῳ λαμβανομένας. ἔπα-ον δ᾽ οὖν τὰ ὅμοια ἐγὼ Πορφύριος, ὅτε πρῶτον αὐτοῦ ἠκροασάμην. διὸ καὶ ἀντιγράψας προσήγαγον δεικνύναι πειρώμενος, ὅτι ἔξω τοῦ νοῦ ὑφέστηκε τὰ νοητά. ᾿Ζμέλιον δὲ ποιήσας ταῦτ᾽ ἀναγνῶναι, 10 ἐπειδὴ ἀνέγνω, μειδιάσας σὸν ἂν εἴη, ἔφη, “ὦ ᾿Ζμέλιε, λῦσαι τὰς ἀπορίας, εἰς ἃς δι᾽ ἄγνοιαν τῶν ἡμῖν δοκούντων ἐμπέπτωκε.᾽ γράψαντος δὲ βιβλίον οὐ μικρὸν τοῦ ᾿Ζμελίου πρὸς τὰς τοῦ Πορφυρίου ἀπορίας, καὶ αὖ πάλιν πρὸς τὰ γραφέντα ἀντιγρά1ὅ ψαντός μου, τοῦ δὲ ᾿Ζμελίου. καὶ πρὸς ταῦτα ἀντει-πόντος, ἐκ τρίτων μόλις συνεὶς τὰ λεγόμενα ἐγὼ ὁ Πορφύριος μετεϑέμην καὶ παλινῳδίαν γράψας ἐν τῇ διατριβῇ ἀνέγνων. κἀκεῖϑεν λοιπὸν τά τε βιβλία τὰ Πλωτίνου ἐπιστεύϑην, καὶ αὐτὸν τὸν δι20 δαάσκαλον εἰς φιλοτιμίαν προήγαγον τοῦ διαρϑροῦν καὶ διὰ πλειόνων γράφειν τὰ δοκοῦντα. οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ ᾿Δμέλιον εἰς τὸ συγγράφειν πρόϑυμον ἐποίησα. 19. ἣν δὲ ἔσχε καὶ “ογγῖνος περὶ τοῦ Πλωτί2ῦ νου δόξαν ἐξ ὧν μάλιστα πρὸς αὐτὸν ἐγὼ γράφων ἐσήμαινον, δηλώσει μέρος ἐπιστολῆς γραφείσης πρός μ8 ἐπέχον τοῦτον τὸν τρόπον. ἀξιῶν γάρ μὲ ἀπὸ τῆς Σικελίας κατιέναι πρὸς αὐτὸν εἰς τὴν Φοινίκην καὶ κομίζειν τὰ βιβλία τοῦ Πλωτίνου φησί: ἱχαὶ σὺ μὲν ταῦτά τε πέμπειν, ὅταν σοι δοκῇ, 80 μᾶλλον δὲ κομίξειν" οὐ γὰρ ἂν ἀποσταίην τοῦ πολ-ἀλάκις δεῖσθαί σου τὴν πρὸς ἡμᾶς ὁδὸν τῆς ἑτέρωσε

s62tercih etmen için sana defalarca yalvarmaktan vazgeçmeyeceğim; başka bir sebep olmasa bile —bize gelince bizden hangi bilgeliği bekleyebilirsin ki?— hiç değilse eski dostluğumuz ve söz ettiğin beden zayıflığına çok elverişli olan ılıman havası için. Başka ne düşünmüş olursan ol, benden pek yeni bir şey bekleme; kaybettiğini söylediğin eski eserlerden de bir şey bekleme. Çünkü burada kâtip o kadar kıt ki, tanrılar şahidim olsun, bütün bu zaman boyunca Plotinos'un elimde olmayan eserlerini hazırlamaya uğraşıp kâtibimi her zamanki işlerinden alıp yalnız bu işe verdiğim hâlde onları güçbela ele geçirebildim. Senin şimdi gönderdiklerin de dahil, sanırım hepsine sahibim; ama ancak yarım yamalak sahibim, çünkü yanlışlarla dolu, hem de az değil. Oysa arkadaşımız Amelios'un kâtiplerin hatalarını düzelteceğini sanıyordum; ama onun böyle titiz bir çalışmadan daha önemli işleri varmış. Bu yüzden onlarla nasıl başa çıkacağımı bilemiyorum; oysa psykhē'ye ve varlığa dair olanları incelemeyi çok istiyorum, en çok bozulmuş olanlar da tam bunlar. Bu yüzden özenle yazılmış nüshaların senden bana gelmesini çok isterim; yalnızca karşılaştırıp yeniden geri göndermek için. Ama aynı şeyi bir kez daha söyleyeceğim: gönderme; bunları ve Amelios'un gözünden kaçmış başka bir şey varsa onları alıp kendin gel. Çünkü onun getirdiklerinin hepsini büyük bir hevesle edindim. Her türlü saygıya ve hürmete layık bir adamın yazdıklarını nasıl edinmeyecektim? Çünkü bunu sana hem yanımdayken hem de uzakta, Sur civarında yaşarken yazmıştım sanırım: Onun ileri sürdüğü tezlerin çoğunu pek kabul etmesem de,

s62

“4 ῬοΥΡΕΥΙαΒ προκρῖναι, κἂν εἰ μηδὲν δι᾽ ἄλλο’ τί γὰρ ἂν καὶ σοφὸν παρ᾽ ἡμῶν προσδοκῶν ἀφίέκοιο; τήν γὲ παλαιὰν συνήϑειαν καὶ τὸν ἀέρα μετριώτατον ὄντα Χ τι ; -Ὁ ’ 9 ;ὔ Ἃ πρὸς ἣν λέγεις τοῦ σώματος ἀσϑένειαν. “ κἀν ἃλλο τι τύχῃς οἰηϑείς, παρ᾽ ἐμοῦ δὲ μηδὲν προσδοκᾶν καινότερον, μηδ᾽ οὖν τῶν παλαιῶν ὅσα φὴς ἀπο-λωλεκέναι. τῶν γὰρ γραψόντων τοσαύτη σπάνις ἐνταῦϑα καϑέστηκεν, ὥστε νὴ τοὺς ϑεοὺς πάντα τὸν χρόνον τοῦτον τὰ λειπόμενα τῶν Πλωτένου κατασκευάζων μόλις αὐτῶν ἐπεκράτησα τὸν ὑπο- 10 γραφέα τῶν μὲν εἰωϑότων ἀπάγων ἔργων, πρὸς ἑνὶ δὲ τούτῳ τάξας γενέσθαι. καὶ κέκτημαι μὲν ὅσα δοκεῖν πάντα καὶ τὰ νῦν ὑπὸ σοῦ πεμφϑέντα, κέκτημαι, δὲ ἡμιπτελῶς" οὐ γὰρ μετρίως ἣν διημαρ’ ’, Ἁ ς »" 3 ’ ὕ 3 Ῥ, τημένα, καίτοι τὸν ἑταῖρον ἄμέλιον ὥμην ἀναλη- 1ὅ ᾿ " ’ ἐς -»" 3...5 Ψ“ ψεσϑαι τὰ τῶν γραφέων πταίσματα᾽ τῷ δ᾽ ἠν ἄλλα προυργιαίτερα τῆς τοιαύτης προσεδρείας. οὔκουν. ἔχω τίνα χρὴ τρόπον αὐτοῖς ὁμιλῆσαι καίπερ ὑπερ-ἐπιϑυμῶν τά τὲ περὶ ψυχῆς καὶ τὰ περὶ τοῦ ὄντος. ἐπισκέψασθαι" ταῦτα γὰρ οὖν καὶ μάλιστα διημάρ- 20 --7 τηται. ΓΑ καὶ ᾿Ὶ πάνυ ᾿ βουλοίμην Α 3 ἂν ἐλϑεῖν »» μοι παρὰ σοῦ τὰ μετ᾽ ἀκριβείας γεγραμμένα τοῦ παραναγνῶ-ναι μόνον. εἶτα ἀποπέμψαι πάλιν. αὐὖϑις δὲ τὸν 5. Ἃ αὐτὸν Ἅ πδὺν Ἷ [7 Χ ἣ 3 2 ΓΝ ὙΠῸ: ἐρῶ λόγον, τι μὴ πέμπειν, ἀλλ΄ αὐτὸν ἤκειν ἔχοντα μᾶλλον ἀξιῶ ταῦτά τε καὶ τῶν λοιπῶν εἴ 2ὅ. τι διαπέφευγε τὸν ᾿Δμέλιον. ἃ μὲν γὰρ ἤγαγεν, ἅπαντα διὰ σπουδῆς ἐχτησάμην. πῶς δ᾽ οὐκ ἔμελ-λον ἀνδρὸς ὑπομνήματα πάσης αἰδοῦς ἀξίου καὶ. τιμῆς κτήσεσθαι; τοῦτο γὰρ οὖν καὶ παρόντι σοι καὶ μακρὰν ἀπόντι καὶ περὶ τὴν Τύρον διατρέβοντι 80 τυγχάνω δήπουϑεν ἐπεσταλκῶώς, ὅτι τῶν μὲν ὑποϑέσεων οὐ πάνυ μὲ τὰς πολλὰς προσίεσθαι συμβέ--

s63yazısının üslubuna, düşüncelerinin yoğunluğuna ve meseleleri ele alışındaki felsefi düzene son derece hayranım, onları severim; araştırma yapanların onun kitaplarını en değerli eserler arasında saymaları gerektiğini söylerim.”

20. Bölüm

Çağımızın en keskin eleştirmeni olan ve neredeyse bütün çağdaşlarının eserlerini sınayıp çürütmüş bulunan bu adamın sözlerini, Plotinos hakkında nasıl bir yargıya vardığını göstermek için biraz uzunca aktardım. Oysa başlangıçta, başkalarının cehaletinden etkilenerek, onu hep küçümsemişti. Amelios'tan edindiği nüshaları da bozuk sanmıştı; çünkü adamın alışılmış ifade tarzını anlamıyordu. Halbuki düzeltilmiş nüshalar varsa, bunlar Amelios'unkilerdi, çünkü doğrudan Plotinos'un kendi el yazmalarından kopya edilmişlerdi.

Ayrıca Longinos'un bir eserinde Plotinos, Amelios ve çağının filozofları hakkında yazdıklarını da buraya koymak gerekir; böylece bu çok ünlü ve son derece keskin eleştirmenin onlar hakkındaki yargısı eksiksiz ortaya konmuş olur. Kitabın başlığı şudur: Longinos'tan Plotinos'a ve Gentilianus Amelios'a: Gaye Üzerine. Önsözü şöyledir:

“Marcellus, çağımızda, özellikle de ömrümüzün ilk yıllarında pek çok filozof vardı. Şimdiki zamanda bu işin ne kadar kıtlaştığını söylemek bile mümkün değil; ama biz daha delikanlıyken felsefi tartışmalara önderlik eden az kişi yoktu. Çocukluğumuzdan beri anne babamızla birlikte pek çok yere yolculuk ettiğimiz için hepsini görme fırsatımız oldu; aynı şekilde pek çok kavimle ve şehirle düşüp kalkarak aralarından hayatta kalanlarla da birlikte olduk. Bunların bir kısmı görüşlerini yazıyla işlemeye girişti ve sonra gelenlere kendi faydalarından pay almalarını sağlayacak eserler bıraktı;

s63

ΝτΞἘΎ π᾿ ᾿᾿ ᾿ τὺ Με 5». Φ ἣν» ᾽ Ὧ6 νἱΐα ῬΙούη]. 95 βηκε᾽ τὸν δὲ τύπον τῆς γραφῆς καὶ τῶν ἐννοιῶν τανδρὸς τὴν πυκνότητα καὶ τὸ φιλόσοφον τῆς τῶν ξητημάτων ἤ διαϑέσεως ὑπερβαλλόντως ’ ς ᾿ ἄγαμαι καὶ ω δ φιλῶ καὶ μετὰ τῶν ἐλλογιμωτάτων ἄγειν τὰ τούτον» βιβλέα φαίην ἂν δεῖν τοὺς ζητητικοῦς. , , Ἣ -"᾿ Ἄ 9 20. ταῦτα ἐπιπλέον παρατέϑεικα τοῦ καϑ᾽ ἡμᾶς κριτικωτάτου γενομένου καὶ τὰ τῶν ἄλλων σχεδὸν πάντα τῶν καϑ' αὑτὸν διελέγξαντος δεικνὺς οἵα γέγονεν ἡ περὶ Πλωτίνου κρίσις" καίτοι τὰ πρῶτα ἐκ τῆς τῶν ἄλλων ἀμαϑίας καταφρονητικῶς ἔχων 3: ἃ ; 5 7 ἤ πρὸςΝ αὐτὸν διετέλει. ἐδόκει δὲἌΣ αΦΟΕΝ Υἐκτήσατο ἐκ3 τῶν“-" ᾿Δμελίου λαβὼν ἡμαρτῆσϑαι διὰ τὸ μὴ νοεῖν τοῦ ἀνδρὸς τὴν συνήϑη ἑρμηνείαν. εἰ γάρ τινα καὶ ἄλλα, καὶ τὰ παρ᾽ ᾿Ζμελίου διώρϑωτο ὡς ἂν ἐκ τῶν “Ὁ 3 ζ ἊΝ ’ ᾿ ΑΓ αὐτογράφων μετειλημμένα. ἔτι δὲ τοῦ “ογγίνου ἃ ἐν συγγράμματι γέγραφε περὶ Πλωτίνου τε καὶ 4μελίου καὶ τῶν καϑ' ἑαυτὸν γεγονότων φιλοσόφων ἀναγκαῖον παραϑεῖναι. ἵνα καὶ πλήρης γένηται ἡ περὶ αὐτῶν κρίσις οἵα γέγονε τοὺ ἐλλογιμωτάτου ἐπιγράφεται δὲ τὸ βι20 ἀνδρὸς καὶ ἐλεγκτικωτάτου. βλίον Δ“ογγίνου πρὸς Πλωτῖνον καὶ ΓΕεντιλιανὸν ᾿Δμέλιον περὶ τέλους. ἔχει δὲ τοιόνδε προοίμιον. Μάρκελλε, γεγενημένων “πολλῶν καϑ' ἡμᾶς, 2 , »“" Ἄν, Ὁ Ἁ τς ’ φιλοσόφων οὐχ ἥκιστα παρὰ τοὺς πρώτους τῆς ἡλικίας ἡμῶν χρόνους" ὁ μὲν γὰρ νῦν καιρὸς οὐδ᾽ εἰπεῖν ἔστιν ὅσην σπάνιν ἔσχηκε τοῦ πράγματος" ἔτι δὲ μειρακίων ὄντων ἡμῶν οὐκ ὀλίγοι τῶν ἐν φιλοσοφίᾳ λόγων προέστησαν, οὗς ἅπαντας μὲν ὑπῆρξεν ἰδεῖν ἡμῖν διὰ τὴν ἐκ παίδων ἐπὶ πολλοὺς τόπους ἅμα τοῖς γονεῦσιν ἐπιδημίαν, συγγενέσϑαι δὲ αὐτῶν τοῖς ἐπιβιώσασι κατὰ ταὐτὸ συχνοῖς ἔϑνεσι καὶ πόλεσιν ἐπιμίξαντας" οἱ μὲν καὶ διὰ γραφῆς

s64bir kısmı ise öğrencilerini kendi benimsedikleri görüşleri kavramaya yönlendirmenin yeterli olduğunu düşündü. Birinci türden olanlar şunlardır: Platonculardan Eukleides, Demokritos ve Troas'ta yaşamış olan Proklinos, bir de bugün hâlâ Roma'da halka açık ders veren Plotinos ile onun öğrencisi Gentilianus Amelios; Stoacılardan Themistokles ve Phoibion, bir de yakın zamana kadar parlamış olan Annios ile Medios; Peripatetiklerden de İskenderiyeli Heliodoros. İkinci türden olanlar ise şunlardır: Platonculardan Ammonios ile Origenes —zamanımızın çoğunu onların derslerine giderek geçirdik; anlayışça çağdaşlarını epeyce geride bırakmış adamlardı— bir de Atina'daki okulun başına geçmiş Theodotos ile Eubulos. Gerçi bunlardan bazılarının yazdığı bir şeyler vardır: Origenes'in Daimōnlar Üzerine'si, Eubulos'un Philebos, Gorgias ve Aristoteles'in Platon'un Devlet'ine yönelttiği itirazlar üzerine yazdıkları gibi. Ama bunlar, onları eserini işleyip olgunlaştırmış olanlarla birlikte saymak için yeterli dayanak değildir; çünkü böyle bir çabayı yan iş olarak göstermişler, yazmaya asıl bir yönelişle girişmemişlerdir. Stoacılardan Herminos ile Lysimakhos, bir de şehirde [Atina'da] ömür sürmüş olan Athenaios ile Musonios; Peripatetiklerden de Ammonios ile Ptolemaios. Bu ikisi çağlarının en bilgili adamlarıydı, özellikle Ammonios; çünkü bilgi genişliğinde ona yaklaşan kimse olmamıştır. Ama bunlar da sistemli bir eser yazmadılar; yalnız şiirler ve gösteriş konuşmaları yazdılar. Bunlar da korunup kalmışsa,

s64

20 ῬοΥΡΕγ τα ἐπεχείρησαν τὰ δοκοῦντα σφίσι πραγματεύεσϑαι καταλιπόντες τοῖς ἐπιγιγνομένοις τῆς παρ᾽ αὐτῶν ὠφελείας μετασχεῖν, οἱ δ᾽ ἀποχρῆναι σφίσιν ἡγήσαντο τοὺς συνόντας προβιβάξειν εἰς τὴν τῶν ἀρεσκόντων ἑαυτοῖς κατάληψιν. ὧν τοῦ μὲν προτέρου γεγόνασι τρόπου Πλατωνικοὶ μὲν Εὐκλείδης καὶ Ζημόκριτος καὶ Προκλῖνος ὁ περὶ τὴν Τρῳάδα διατρίψας οἵ τε μέχρι νῦν ἐν τῇ Ῥώμῃ δημοσιξύοντες Πλωτῖνος καὶ Γεντιλιανὸς ᾿Δμέλιος ὁ τούτου γνώριμος, Στωικῶν δὲ Θεμιστοκλῆς καὶ Φοιβίων οἵ τε 10 μέχρι πρῴην ἀκμάσαντες ᾿Αννιός τε καὶ Μήδιος, Περιπατητικῶν δὲ δευτέρου δὲ ὁ ᾿4λεξανδρεὺς Ἡλιόδωρος" Πλατωνικοὶ τοῦ μὲν ᾿Φμμώνιος καὶ ριγένης, οἷς ἡμεῖς τὸ πλεῖστον τοῦ χρόνου προσεφοιτήσαμεν, ἀνδράσιν οὐκ ὀλίγῳ τῶν καϑ' ἑαυτοὺς εἰς 16. σύνεσιν διενεγκοῦσιν, οἵ τε ᾿'ϑήνησι διάδοχοι Θεόδοτος καὶ Εὔβουλος" καὶ γὰρ εἴ τι τούτων γέγραπταί τισιν, ὥσπερ ᾿ϑριγένει μὲν τὸ περὶ δαιμόνων, Εὐβούλῳ δὲ τὸ περὶ τοῦ Φιλήβου καὶ τοῦ Γοργίου καὶ τῶν ᾿Δριστοτέλει πρὸς τὴν Πλάτωνος πολιτείαν 90 ἀντειρημένων, οὐκ ἐχέγγυα πρὸς τὸ μετὰ τῶν ἐξειργασμένων τὸν λόγον αὐτοὺς ἀριϑμεῖν ἂν γένοιτο πάρεργον τῇ τοιαύτῃ χρησαμένων σπουδῇ καὶμὴ προηγουμένην περὶ τοῦ γράφειν δρμὴν λαβόντων" τῶν δὲ Στωικῶν Ἑρμῖνος καὶ “υσίμαχος οἵ τὲ ἐν ὡῦ ἄστει καταβιώσαντες ᾿ἀϑήναιος καὶ Μουσώνιος, καὶ Περιπατητικῶν ᾿μμώνιος καὶ Πτολεμαῖος φιλολο: γώτατοι μὲν τῶν: καϑ᾽ ἑαυτοὺς ἄμφω γενόμενοι καὶ ἢ μάλιστα ὁ ᾿Δμμώνιος: οὐ γὰρ ἔστιν ὅστις ἐκείνῳ ᾿ γέγονεν εἰς πολυμάϑειαν παραπλήσιος" οὐ μὴν καὶ 80. γράψαντές γε τεχνικὸν οὐδέν, ἀλλὰ ποιήματα καὶ , λόγους ἐπιδεικτικούς, ἅπερ οὖν καὶ σωθῆναι τῶν

s65sanırım bu adamların isteği dışında olmuştur; çünkü düşüncelerini daha ciddi eserlerde saklamayı ihmal edip, sonradan böyle kitaplarla tanınmayı kabul etmezlerdi.

Yazanlara gelince: Bir kısmı, kendilerinden öncekilerin yazdıklarını toplayıp yeniden yazmaktan öte bir şey yapmadı; Eukleides, Demokritos ve Proklinos gibi. Bir kısmı da eskilerin araştırmalarından pek önemsiz birkaç konuyu hatırlayıp onların ele aldığı konular üzerine kitaplar yazmaya girişti; Annios, Medios ve Phoibion gibi. Bunlardan sonuncusu, düşüncenin düzenli kuruluşundan çok, üslubunun işlenmişliğiyle tanınmak isterdi. Heliodoros'u da bunların arasına koymak mümkündür; çünkü o da, öğretinin açık seçik kurulmasına, kendinden öncekilerin derslerde söylediklerinden fazla bir katkıda bulunmamıştır. Ele aldıkları meselelerin çokluğuyla yazıya verdikleri emeği gösteren ve kendilerine özgü bir temaşa yolu izleyenler ise Plotinos ile Gentilianus Amelios'tur. Plotinos, öyle görünüyor ki, Pythagorasçı ve Platoncu ilkeleri kendinden öncekilerden daha açık bir şekilde açıklamıştır; çünkü Numenios'un, Kronios'un, Moderatos'un ve Thrasyllos'un aynı konulardaki eserleri, kesinlik bakımından Plotinos'un yazılarının yakınından bile geçemez. Amelios ise onun izinden yürümeyi seçmiş ve aynı öğretilerin çoğuna bağlı kalmıştır; ama işleyişte uzun soluklu, ifadesinin genişliğinde de onunkinin tam tersi bir hevese kapılmıştır. Biz yalnız bu ikisinin yazılarını incelemeye değer buluyoruz. Ötekilere gelince, kimse onları kurcalamak gerektiğini düşünmez; onların

s65

46 για ΡΙοΟύ]. ». ἀνδρῶν τούτων οὐχ ἑκόντων οἶμαι" μὴ γὰρ ἂν αὐτοὺς δέξασϑαι διὰ τοιούτων βιβλίων ὕστερον γενέσϑαι γνωρίμους, ἀφέντας σπουδαιοτέροις. συγγράμμασι τὴν ἑαυτῶν ᾿τορησπηρίδαι διάνοιαν. τῶν δ᾽ οὖν γφαψάντων οἵ μὲν οὐδὲν πλέον ἢ συναγωγὴν καὶ μεταγραφὴν τῶν τοῖς πρεσβυτέροις συντεϑέντῶων ἐποιήσαντο, καθάπερ Εὐκλείδης καὶ “Τημόκφιτος καὶ Πφοκλῖνοβ, οἱ δὲ μικρὰ κομιδῇ πραγμοτα τῆς τῶν παλαιῶν ἱστορίας ἀπομνημονεύσαντες εἰς τοὺς αὐ10 τοὺς τόπους ἐκείνοις ἐπεχείρησαν συντιϑέναι βιβλία, καϑάπερ "Ἁννιός τε καὶ Μήδιος καὶ Φοιβίων. οὗτος μὲν ἀπὸ τῆς ἐν τῇ λέξει κατασκευῆς γνωρίξεσϑαι μέδιδθν ἢ τῆς ἐν τῇ διανοίᾳ συντάξεως ἀξιῶν. οἷς καὶ τὸν Ἡλιόδωρον συγκατανείμειέ τις ἄν, οὐδ᾽ 1ὅ ἐκεῖνον παρὰ τὰ τοῖς πρεσβυτέροις ἐν ταῖς ὠκροάὅεσιν εἰρημένα πλέον τι συμβαλλόμενον εἰς τὴν τοῦ᾽ λόγου διάρϑρωσιν᾽ οἵ δὲ καὶ πλήϑει προβλημάτων ἃ μετεχειρίσαντο τὴν σπουδὴν τοῦ γράφειν ἀποδειξάμενοι καὶ τρόπῳ ϑεωρίας ἰδίῳ χφησάμενοι Πλω20 τῖνός εἰσι καὶ Γεντιλιανὸς ᾿ἀμέλιος, ὁ μὲν τὰς Πυϑαγορξίους ἀρχὰς καὶ Πλατωνικάς, ὡς ἐδόκει, πρὸς σαφεστέραν τῶν πρὸ αὐτοῦ καταστησάμενος ἐξήγησιν" οὐδὲ γὰρ οὐδ᾽ ἐγγύς τι τὰ Νουμηνίου καὶ Κρονίου καὶ Μοδεράτου καὶ Θρασύλλου τοῖς Πλωτίνου περὶ τῶν αὐτῶν συγγράμμασιν εἰς ἀκρίβειαν" δὲ ᾿“μέλιος κατ᾽ ἴχνη μὲν τούτου βαδίξειν προαιρούμενος καὶ τὰ πολλὰ μὲν τῶν αὐτῶν δογμάτων ἐχόμενος, τῇ δὲ ἐξεργασίᾳ πολὺς ὧν καὶ τῇ τῆς ἑρμηνείας περιβολῇ πρὸς τὸν ἐναντίον ἐκείνῳ ξηλὸν 80 ὑπαγόμενος, ὧν καὶ μόνων ἡμεῖς ἄξιον εἶναι νομέξομὲεν ἐπισκοπεῖσϑαι τὰ συγγφάμματα. τοὺς μὲν γὰρ λοιποὺς τί τις ἂν κινεῖν οἴοιτο δεῖν ἀφεὶς ἐξετάξειν

s66yazdıklarını kendilerinden aldıkları kişileri incelemeyi bırakıp? Bunlar kendilerinden hiçbir şey katmamışlardır; ana fikirleri bırakın, delil bile eklememişler; ne çoğunluğun görüşlerini derlemeye ne de daha iyisini ayırt etmeye özen göstermişlerdir. Bunu başka eserlerimizde de yaptık: Gentilianus'a Platon'a göre adalet konusunda karşı çıktık, Plotinos'un İdealar Üzerine adlı eserini inceledik. Hem bizim hem onların ortak arkadaşı olan Surlu Basileus'a gelince —o da Plotinos'u örnek alarak az emek vermemiştir; bizim okulumuzdan çok onu benimseyerek, Plotinos'un idealar hakkında bizim benimsediğimiz görüşten daha iyi bir görüşe sahip olduğunu bir eserle göstermeye girişti— onun da görüşünü değiştirmekle iyi etmediğini bir reddiyeyle yeterince ortaya koyduğumuzu düşünüyoruz. Bu yazılarda bu adamların görüşlerinden pek çoğunu da ele aldık; Amelios'a yazdığımız mektupta da öyle. O mektup bir eser büyüklüğündedir ve onun Roma'dan bize yazıp gönderdiği bazı şeylere cevap verir. Amelios kendi mektubuna Plotinos'un Felsefe Tarzı Üzerine başlığını koymuştu; biz ise eserimize genel bir başlık vermekle yetinip onu Amelios'un Mektubuna Cevap diye adlandırdık.”

21. Bölüm

İşte Longinos bu sözlerde, Plotinos ile Amelios'un ele aldıkları meselelerin çokluğu bakımından çağdaşlarının hepsini geride bıraktıklarını ve en çok onların kendilerine özgü bir temaşa yolu izlediklerini kabul etmiştir. Plotinos'un Numenios'un fikirlerini kendine mal edip onun öğretilerini savunmadığını, aksine Pythagorasçıların öğretilerini kendisi seçip izlediğini de kabul etmiş; Numenios'un,

s66

φῷ ῬοΟΥΡΕΥΥΙῸΒ ἐκείνους, παρ᾽ ὧν ταῦτα λαβόντες οὗτοι γεγράφασιν οὐδὲν αὐτοὶ παρ᾽ αὑτῶν προσϑέντες οὐχ ὅτι τῶν κεφαλαίων, ἀλλ᾽ οὐδὲ τῶν ἐπιχειρημάτων, οὐδ᾽ οὖν ἢ συναγωγῆς τῶν παρὰ τοῖς πλείοσιν ἢ κρίσεως τοῦ βελτίονος ἐπιμεληϑέντες. ἤδη μὲν οὖν καὶ δι᾽ ἄλλων τουτὶ πεποιήκαμεν, ὥσπερ καὶ τῷ μὲν ΓΕεντι-λιανῷ περὶ τῆς κατὰ Πλάτωνα δικαιοσύνης ἀντει-πόντες, τοῦ δὲ Πλωτίνου τὸ περὶ τῶν ἰδεῶν ἐπι-σκεψάμενοι" τὸν μὲν γὰρ κοινὸν ἡμῶν τε κἀκείνων ἑταῖρον ὄντα, Βασιλέα τὸν Τύριον, οὐδ᾽ αὐτὸν ὀλέγα 10 πεπραγματευμένον κατὰ τὴν τοῦ Πλωτένου μίμησιν, ὃν ἀποδεξάμενος μᾶλλον τῆς παρ᾽ ἡμῖν ἀγωγῆς ἐπεχείρησε διὰ συγγράμματος ἀποδεῖξαι βελτίω δόξαν περὶ τῶν ἰδεῶν τῆς ἡμῖν ἀρεσκούσης ἔχοντα: μετρίως ἀντιγραφῇ διελέγξαι δοκοῦμεν οὐκ εὖ πα- 16 λινῳδήσαντα κἀν τούτοις οὐκ ὀλίγας τῶν ἀνδρῶν τούτων Ἀεκινηκότες δόξας, ὥσπερ κἀν τῇ πρὸς τὸν ᾿Ἵμέλιον ἐπιστολῇ, μέγεϑος μὲν ἐχούσῃ συγγράμματος, ἀποκρινομένῃ δὲ πρὸς ἄττα τῶν ὑπ᾽ αὐτοῦ πρὸς ἡμᾶς ἀπὸ τῆς Ρώμης ἐπεσταλμένων, ἣν αὐτὸς 20 μὲν ἐπιστολὴν “περὶ τοῦ τρόπου τῆς Πλωτίνου φι- λοσοφίας ἐπέγραψεν, ἡμεῖς δὲ αὐτὸ μόνον προσηρκέσϑημεν τῇ κοινῇ τοῦ συγγράμματος ἐπιγραφῇ πρὸς τὴν ᾿Δμελίου ἐπιστολὴν αὐτὸ προσαγορεύσαντὲς." 2ὅ 21. ἐν δὴ τούτοις τότε ὡμολόγησε μὲν πάντων ΠΡΟ ἣ » , τῶν ἐπ᾿ αὐτοῦ γεγονότων πλήϑει τὲ προβλημάτων : διενεγκεῖν Πλωτῖνόν τε καὶ ᾿Δμέλιον, τρόπῳ δὲ ϑεωρίας ἰδίῳ μάλιστα τούτους χρήσασϑαι, τὰ Νουμηνίου δὲ οὐχ ὅτι ὑποβάλλεσϑαι καὶ τἀκείνου πρε- 80 σβεύειν δόγματα, ἀλλὰ τὰ τῶν Πυϑαγορείων αὐτοῦ τ ; ᾿ ΄ 5 τὲ ἑλομένο υς μετιέναι δόγματα , καὶ οὐδ᾽ ἐγγὺς εἶναι "

s67Kronios'un, Moderatos'un ve Thrasyllos'un aynı konulardaki eserlerinin kesinlik bakımından Plotinos'un yazılarının yakınından bile geçemeyeceğini söylemiştir. Amelios hakkında da, Plotinos'un izinden yürüdüğünü, ama işleyişte uzun soluklu olduğunu ve ifadesinin genişliğiyle onunkinin tam tersi bir hevese kapıldığını söyledikten sonra, Plotinos'la birlikteliğimin henüz başlarındayken benden, Porphyrios'tan da söz ederek şöyle der: “Hem bizim hem onların ortak arkadaşı olan Surlu Basileus da Plotinos'u örnek alarak az emek vermemiştir.” Bunu söylerken, gerçekten de Amelios'un uzun soluklu anlatımındaki felsefe dışı unsurdan tamamen sakındığımı, yazarken Plotinos'un tarzını örnek aldığımı görmüştür. O hâlde yargı gücünde birinci olan ve bugüne kadar da öyle tanınan böyle büyük bir adamın Plotinos hakkında bu sözleri yazmış olması yeterlidir. Eğer ben, Porphyrios, onu çağırdığımda gelip Plotinos'la bir araya gelebilseydi, öğretiyi iyice kavramadan önce yazmaya giriştiği reddiyeyi de yazmazdı.

22. Bölüm

Ama Hesiodos'un dediği gibi, “meşe ağacı ya da kaya üzerine” bu sözler niye? Bilgelerden gelen tanıklıklara başvurmak gerekiyorsa, bir tanrıdan daha bilge kim olabilir? Hem de doğru olarak şöyle demiş olan bir tanrıdan:

Kumun sayısını da bilirim, denizin ölçülerini de; dilsizi anlarım, konuşmayanı işitirim.

Nitekim Amelios, Plotinos'un psykhē'sinin nereye gittiğini sorduğunda, Sokrates hakkında

İnsanların hepsinden bilgedir Sokrates

diyen Apollon, Plotinos hakkında şu kadar ve şöyle şeyler bildirmiştir; dinle:

s67

ἀθ νἱΐα Ρ]οΥΙ1. 99 τὰ Νουμηνίου καὶ Κρονίου καὶ ΜΜοδεράτου καὶ Θρασύλλου τοῖς Πλωτίνου περὶ τῶν αὐτῶν συγγράμμασιν εἰς ἀκρίβειαν. εἰπὼν δὲ περὶ ᾿Δμελίου, ὅτι κατ᾽ ἴχνη μὲν τοῦ Πλωτίνου ἐβάδιξε, τῇ δὲ ἐξεργασίᾳ πολὺς ὧν καὶ τῇ τῆς ἑρμηνείας περιβολῇ πρὸς τὸν ἐναντίον ἐκείνῳ ζῆλον ὑπήγετο, ὅμως μνησϑεὶς ἐμοῦ Πορφυρίου ἔτι ἀρχὰς ἔχοντος τῆς πρὸς τὸν Πλωτῖνον συνουσίας φησὶν ὅτι “ὁ δὲ κοινὸς ἡμῶν τε κἀκείνων ἑταῖρος Βασιλεὺς ὁ Τύριος οὐδ᾽ αὐτὸς 10 ὀλίγα πεπραγματευμένος κατὰ τὴν Πλωτίνου μίμησιν συνέθηκε’, ταῦτα ὄντως κατιδών, ὅτι τῆς ᾽4μελίου περιβολῆς τὸ ἀφιλόσοφον παντελῶς ἐφυλαξάμὴν καὶ πρὸς ξῆλον τὸν Πλωτίνου γράφων ἀφεώρων. ἀρκεῖ τοίνυν ὁ τοσοῦτος ἀνὴρ καὶ ἐν κρίσει πρῶτος 1ὅ ὧν καὶ ὑπειλημμένος ἄχρι νῦν τοιαῦτα γράφων περὶ Πλωτίνου, ὡς εἰ καὶ καλοῦντί μὲ τὸν Πορφύριον συνέβη δυνηϑῆναι συμμῖξαι αὐτῷ, οὐδ᾽ ἂν ἀντέγραψεν, ἃ πρὶν ἀκριβῶσαι τὸ δόγμα γράψαι ἐπε: χείρησεν. 22, ἀλλὰ τιή μοι ταῦτα περὶ δρῦν ἢ περὶ πέτραν --- φησὶν ὁ Ἡσίοδος --- λέγειν; εἰ γὰρ δεῖ ταῖς μαρτυρίαις χρῆσϑαι ταῖς παρὰ τῶν σοφῶν γεγενημέναις. τίς ἂν εἴη σοφώτερος ϑεοῦ; καὶ ϑεοῦ τοῦ ἀληϑῶς εἰρηκότος" οἶδα δ᾽ ἐγὼ ψάμμου τ’ ἀριϑμὸν καὶ μέτρα ϑαλασσης καὶ κωφοῦ ξυνίημι καὶ οὐ λαλέοντος ἀκούω. ὁ γὰρ δὴ ᾿ἡἀπόλλων ἐρομένου τοῦ ᾿Δμελίου, ποῖἡ Πλωτίνου ψυχὴ κεχώρηκεν, ὁ τοσοῦτον εἰπῶν περὶ 90 Σωκράτους" ἀνδρῶν ἁπάντων Σωκχράτης σοφώτατος, ἐπάκουσον, ὅσα καὶ οἷα περὶ Πλωτένου ἐθέσπισεν"

s68Ölümsüz bir ilahi çalmaya başlıyorum lirde, güzel sesli kitharanın en tatlı nağmeleriyle, altın mızrapla dokuyarak yumuşak huylu bir dost için. Musaları da çağırıyorum, hep bir ağızdan seslensinler bin bir sesli çığlıklarla, her ahenge uyan coşkularla; nasıl çağrılmışlardıysa Aiakosoğlu için koro kurmaya ölümsüzlerin vecdiyle, Homeros'un şarkılarıyla. Haydi, Musaların kutsal korosu, haykıralım birlikte, her şarkının en son noktasına soluk vererek; ben de aranızdayım, gür saçlı Phoibos. Ey daimōn, önce insan, ama şimdi bir daimōnun daha ilahî payına yaklaşan; çünkü çözdün insanlık zorunluluğunun bağını; uzuvların gürül gürül kargaşasından yüreğinde güç toplayıp denizin dövdüğü kıyıya doğru yüzdün, can atarak, günahkârların kalabalığından uzakta, arı psykhē'nin kolay kıvrılan yoluna basmak için, orada ki tanrının parıltısı çevreyi aydınlatır, orada ki ilahî kanunlar pak bir yerde, kanunsuz günahtan uzaktadır. Ve o zaman, kanla beslenen hayatın acı dalgasından ve tiksindirici girdaplarından kurtulmak için çırpınırken, dalgaların ve umulmadık kargaşanın ortasında mutlu ölümsüzlerden sana sık sık göründü hedef, yakında duran. Sık sık nous'unun okları, kendi atılışlarıyla eğri patikalarda savrulup giderken, ölümsüzler onları dosdoğru giden yörüngelere, ölümsüz yola kaldırdılar; karanlık zifirin içinden gözlerle görülsün diye ışıklardan sık bir ışın verdiler. Tatlı uyku da göz kapaklarını büsbütün tutmadı; girdaplarda savrulurken göz kapaklarından sisin ağır lekesini dağıtıp gözlerinle gördün nice güzel şeyleri; bilgeliğin peşine düşmüş insanlardan hiç kimsenin kolay kolay göremeyeceği şeyleri.

s68

90 ῬοΥΡΗΥΥΪαΒ ἄμβροτα φορμίξζειν ἀναβάλλομαι ὕμνον ἀοιδῆς ἀμφ᾽ ἀγανοῖο φίλοιο μελιχροτάτῃσιν ὑφαίνων φωναῖς εὐφήμου κιϑάρης χρυσέῳ ὑπὸ πλήκτρῳ. κλήξω καὶ Μούσας ξυνὴν ὄπα γηρύσασϑαι παμφώνοις ἰαχῇσι παναρμονίοισί τ᾽ ἐρωαῖς, οι οἷον ἐπ᾽ ΔΑἰακίδῃ στῆσαι χορὸν ἐκλήιχϑεν. ἀϑανάτων μανέῃσιν Ὁμηρείῃσέ τ᾽ ἀοιδαῖς. ἀλλ᾽ ἄγε Μουσάων ἱερὸς χορός, ἠπύσωμεν εἰς ἕν ἐπιπνείοντες ἀοιδῆς τέρματα πάσης" με ὕμμι καὶ ἐν μέσσῃσιν ἐγὼ Φοῖβος βαϑυχαίτης" δαῖμον, ἄνερ τὸ πάροιϑεν, ἀτὰρ νῦν δαίμονος αἴσῃ ϑειοτέρῃ πελάων, ὅτ᾽ ἐλύσαο δεσμὸν ἀνάγκης ἀνδρομέης. ῥεϑέων δὲ πολυφλοίσβοιο κυδοιμοῦ ῥδωσάμενος πραπέδεσσιν ἐς ἠόνα νηχύτου ἀκτῆς νήχε᾽ ἐπειγόμενος δήμου ἀπονόσφιν ἀλιτρῶν 1ὅ στηρίξαι καϑαρῆς ψυχῆς εὐκαμπέα οἶμην, ΩΣ ΣΝ ΣῊ Όν ΤΏ πω θεν ὐὐ ὺνὨ ὧν ψσ ἀϑΨΣ ο δ τψὰ σἀπσο ἧχι ϑεοῖο σέλας περιλάμπεται, ἦχι ϑέμιστες ἐν καϑαρῷ ἀπάτερϑεν ἀλιτροσύνης ἀϑεμίστου. καὶ τότε μὲν σκαίροντι πικρὸν κῦμ᾽ ἐξυπαλύξαι. αἱμοβότου βιότοιο καὶ ἀσηρῶν ἰλίγγων : 20 ἐν μεσάτοισι κλύδωνος ἀνωίστου τε κυδοιμοῦ πολλάκις ἐκ μακάρων φάνϑη σκοπὸς ἐγγύϑιε ναέων. πολλᾶκι σεῖο νόοιο βολὰς λοξῇσιν ἀταρποῖς ἱεμένας φορέεσϑαι ἐρωῇσιν σφετέρῃσιν ὀρϑοπόρους ἀνὰ κύκλα καὶ ἄμβροτον οἶμον ἄειραν 26 ἀϑάνατοι ϑαμινὴν φαέων ἀκτῖνα πορόντες. ὄσσοισιν δέρκεσθϑαι ἀπὸ σκοτίης λυγαίης. οὐδέ σε παμπήδην βλεφάρων ἔχε νήδυμος ὕπνος" ἀλλ᾽ ἄρ᾽ ἀπὸ βλεφάρων σκεδάσας κηλῖδα βαρεῖαν 80 ἀχλύος ἐν δίνῃσι φορεύμενος ἔδρακες ὄσσοις πολλά τὲ καὶ χαρίεντα, τά κεν ῥέα οὔτις ἴδοιτο ἀνθρώπων, ὅσσοι σοφίης μαιήτορες ἔπλευν. λ δ.

s69Şimdi ise çadırını çözdüğüne, daimōnca psykhē'nin mezarını geride bıraktığına göre, gidiyorsun artık daimōnların meclisine, tatlı esintiler soluyan; orada dostluk vardır, görülmesi hoş, nazik bir özlem vardır, arı bir sevinçle dolu; orada hep doldurulur tanrıdan gelen ölümsüzlük ırmaklarıyla; oradan gelir sevdaların cazibesi, tatlı soluk ve rüzgârsız esir. Orada oturur büyük Zeus'un altın soyundan kardeşler Minos ile Rhadamanthys; orada adil Aiakos; orada Platon, o kutsal güç; orada güzel Pythagoras ve ölümsüz sevdanın korosunu kuranların hepsi, en mutlu daimōnlarla soydaşlık payını almış olanların hepsi; orada yürek hep şenliklerle, sevinçlerle ısınır. Ey mutlu adam, nice yarışmalara katlandıktan sonra, arı daimōnların arasında dolaşıyorsun, güçlü bir hayatla kuşanmış olarak. Bitirelim şarkıyı ve korunun güzel dönen halkasını Plotinos için, ey neşe dolu Musalar; benim altın kitharam bu mutlu kişi için bu kadarını söyledi.

23. Bölüm

Bu dizelerde onun iyi, yumuşak huylu, son derece nazik ve tatlı biri olduğu söylenmiştir; biz de gerçekten öyle olduğunu biliyorduk. Uyanık olduğu, psykhē'sinin arı olduğu, bütün psykhē'siyle sevdiği ilahî olana hep can attığı, buradaki “kanla beslenen hayatın acı dalgasından” kurtulmak için her şeyi yaptığı da söylenmiştir. İşte bu daimōnca adama, düşünceleriyle kendini sık sık ilk ve her şeyin ötesindeki tanrıya yükselttiği ve Platon'un Şölen'de gösterdiği yolları izlediği için, ne şekli ne de herhangi bir ideası olan, nous'un ve bütün düşünülür olanın üstünde oturan o tanrı göründü. Ben, Porphyrios, de

s69

46 νἱύω Ρ]οὐ]. 91 γῦν δ᾽ ὅτε δὴ σκῆνος μὲν ἐλύσαο, σῆμα δ᾽ ἔλειψας ψυχῆς δαιμονέης. μεϑ᾽ ὁμήγυριν ἔρχεαι ἤδη δαιμονίην ἐρατοῖσιν ἀναπνείουσαν ἀήταις. ἔνϑ᾽ ἔνι μὲν φιλότης. ἔνι δ᾽ ἵμερος ἁβρὸς ἰδέσϑαι, ὄ 0 εὐφροσύνης πλείων καϑαρῆς. πληρούμενος αἰὲν ἀμβροσίων ὀχετῶν ϑεόϑεν, ὅϑεν ἐστὶν ἐρώτων πείσματα, καὶ γλυκερὴ πνουὴ καὶ νήνεμος αἰϑήρ᾽" χρυσείης γενεῆς μεγάλου Διὸς ἧχι νέμονται Μίνως καὶ Ῥαδάμανθυς ἀδελφεοί, ἣχι δέκαιος «ἀἰακός, ἧχι Πλάτων, ἱερὴ ἴς. ἡχί τὲ καλός Πυϑαγόρφης ὅσσοι τε χορὸν στήριξαν ἔρωτος ἀϑανάτου. ὅσσοι γενεὴν ξυνὴν ἐλάχοντο δαίμοσιν ὀλβίστοις., ὅϑι τοι κέαρ ἐν ϑαλέῃσιν αἰὲν ἐυφροσύνῃσιν ἰαίνεται. ἃ μάκαρ. ὅσσους ὅ τς ὀτλήσας ἀριϑμοὺς ἀέϑλων μετὰ δαίμονας ἁγνοὺς ποῶλέεαι ζαμενέσσι κορυσσάμενος ξωῇσι. στήσωμεν μολπήν τε χοροῦ τ᾽ εὐδινέα κύκλον Πλωτίνου. Μοῦσαι πολυγηϑέες" αὐτὰρ ἐμεῖο χρυσείη 0 κιϑάρη τόσσον φράσεν εὐαίωνι. 98, ἐν δὴ τούτοις εἴρηται μὲν ὅτι ἀγαϑὸς γέγῶμα καὶ ἥπιος καὶ πρᾶός γε μάλιστα καὶ μείλιχος, ἅπερ καὶ ἡμεῖς ὄντως ἔχοντι συνήδειμεν᾽ εἴρηται δ᾽ ὅτι ἄγρυπνος καὶ καϑαρὰν τὴν ψυχὴν ἔχων καὶ ἀεὶ σπεύδων πρὸς τὸ ϑεῖον, οὗ διὰ πάσης τῆς ψυχῆς )ὅ ἤρα, ὅτι τε πάντ᾽ ἐποίει ἀπαλλαγῆναι [καὶ] πικρὸν κῦμ᾽ ἐξυπαλύξαι τοῦ αἱμοβότου τῇδε βίου. οὕτως δὲ μάλιστα, τούτῳ τῷ δαιμονίῳ φωτὶ πολλάκις ἀνά-γοντι ἑαυτὸν εἰς τὸν πρῶτον καὶ ἐπέκεινα ϑεὸν ταῖς ᾿ ἐννοίαις καὶ κατὰ τὰς ἐν τῷ “Συμποσίῳ ὑφηγημένας 80 ὁδοὺς τῷ Πλάτωνι ἐφάνη ἐκεῖνος ὁ ϑεὸς ὁ μήτε μορφὴν μήτε τινὰ ἰδέαν ἔχων, ὑπὲρ δὲ νοῦν καὶ πᾶν τὸ νοητὸν ἱδρυμένος. ᾧ δὴ καὶ ἐγὼ Πορφύριος

s70altmış sekiz yaşındayken bir kez ona yaklaştığımı ve onunla bir olduğumu söylüyorum. Nitekim Plotinos'a da “yakında duran hedef” göründü. Çünkü onun gayesi ve hedefi, her şeyin üstündeki tanrıyla bir olmak, ona yaklaşmaktı. Ben onunla birlikteyken bu hedefe dört kez ulaştı; kuvve olarak değil, sözle anlatılamaz bir fiil olarak.

Eğri yollarda savrulduğu zamanlarda tanrıların onu sık sık doğrulttuğu, “ışıklardan sık bir ışın verdikleri” de söylenmiştir; demek ki yazdıkları onların gözetimi ve nezareti altında yazılmıştır. İçerde ve dışarıda uyanık seyri sayesinde, diyor, “gözlerinle nice güzel şeyler gördün”, felsefeyle uğraşan “insanlardan hiç kimsenin kolay kolay göremeyeceği” şeyleri. Çünkü insanların temaşası, insanca olandan üstün olabilir; ama ilahî bilgiyle karşılaştırıldığında güzel olsa bile, tanrıların kavradığı derinliği kavrayabilecek durumda değildir.

Bu sözler, onun henüz bir bedene bürünmüşken neler yaptığını ve nelere eriştiğini göstermiştir. Bedenden kurtulduktan sonra ise, diyor, daimōnların meclisine gitmiştir; orada dostluk, özlem, sevinç ve tanrıya bağlı aşk hüküm sürer. Psykhē'lerin yargıçları denilenler, tanrının oğulları Minos, Rhadamanthys ve Aiakos da oradadır. Plotinos onlara yargılanmak için değil, tanrıların sevdiği öteki kişilerin de yanında bulunduğu gibi, onlarla birlikte olmak için gitmiştir. Bunlar Platon, Pythagoras ve “ölümsüz sevdanın korosunu kuran” öteki kişilerdir. Orada en mutlu daimōnların doğduğunu, şenlik ve sevinçlerle dolu bir hayat sürdüklerini, tanrılar tarafından mutlu sayılarak bu hayatı sürdürdüklerini söylüyor.

24. Bölüm

Plotinos'un hayatını işte böyle

s70

ῬοΥΡΕυΥαΒ 82 ἅπαξ λέγω πλησιάσαι καὶ ἑνωϑῆναι ἔτος ἄγων ἕξηκοστόν τε καὶ ὄγδοον. ἐφάνη γοῦν τῷ Πλωτίνῳ σκοπὸς ἐγγύϑι ναίων. τέλος γὰρ αὐτῷ καὶ σκοπὸς ἦν τὸ ἑνωϑῆναι καὶ πελάσαι τῷ ἐπὶ πᾶσι ϑεῷ. ἔτυχε δὲ τετράκις που, ὅτε αὐτῷ συνήμην, τοῦ σχοποῦ ὕ τούτου ἐνεργείᾳ ἀρρήτῳ (καὶ οὐ δυνάμει). καὶ ὅτι λοξῶς φερόμενον πολλάκις οἵ ϑεοὶ κατηύϑυναν ϑαμυνὴν φαέων ἀκτῖνα πορόντες, ὡς ἐπισκέψει τῇ παρ᾽ ἐκείνων καὶ ἐπιβλέψει γραφῆναι τὰ γραφέντα, εἴρηται. ἐκ δὲ τῆς ἀγρύπνου ἔσωϑέν τε καὶ ξξωϑεν 10 ϑέας ἔδρακες, φησίν, ὄσσοις πολλά τὲ καὶ χαρίξντα, τά κεν ῥέα οὔτις ἴδοιτο ἀνθρώπων τῶν φιλοσοφίᾳ προσεχόντων. ἡ γὰρ δὴ τῶν ἀνθρώπων ϑεωρία ἀνθρωπίνης μὲν ἂν γένοιτο ἀμείνων: ὡς δὲ πρὸς τὴν ϑείαν γνῶσιν χαρίεσσα μὲν ἂν εἴη, οὐ μὴν 1 ὥστε τὸ βάϑος ἑλεῖν ἂν δυνηϑῆναι, ὅπερ αἵροῦσιν οἵ ϑεοί. ταῦτα μὲν οὖν ὅτι ἔτι σῶμα περικείμενος ἐνήργει καὶ τίνων ἐτύγχανε δεδήλωκε. μετὰ δὲ τὸ λυϑῆναι ἐκ τοῦ σώματος ἐλϑεῖν μὲν αὐτόν φησιν εἰς τὴν δαιμονίαν ὁμήγυριν, πολιτεύεσθαι δ᾽ ἐκεῖ 90 φιλότητα, ἵμερον, εὐφροσύνην, ἔρωτα ἐξημμένον τοῦ ϑεοῦ, τετάχϑαι δὲ καὶ τοὺς λεγομένους δικαστὰς τῶν ψυχῶν, παῖδας τοῦ ϑεοῦ, Μένω καὶ Ῥαδάμανϑυν καὶ Αἰακόν, πρὸς οὗς οὐ δικασϑησόμενον οἷχεσϑαι, συνεσόμενον δὲ τούτοις, οἷς καὶ οἱ ἄλλοι 2 ϑεοῖς ἀρεστοὶ σύνεισιν. [εἰσὶ] δὲ οὗτοι Πλάτων, Πυ-ϑαγόρας ὁπόσοι τὲ ἄλλοι χορὸν στήριξαν ἔρωτος αϑανατου" ἐχεῖ δὲ τὴν γένεσιν τοὺς ὀλβίστους δαί-μονὰς ἔχειν βίον τε μετιέναι τὸν ἐν ϑαλίαιςᾳ καὶ εὐφροσύναις καταπεπυκνωμένον καὶ τοῦτον διατε-- 80 λεῖν καὶ ὑπὸ ϑεῶν μακαριξόμενον. Ἔα ἢ 24. τοιοῦτος μὲν οὖν ὁ Πλωτίνου ἡμῖν ἴστό-

s71anlatmış olduk. Kitaplarının düzenlenmesini ve düzeltilmesini bizzat bize bırakmıştı; ben de hem kendisine sağlığında söz vermiş, hem de ötekilere bu işe emek vereceğimi bildirmiştim. Önce, kitapları yayımlandıkları zaman sırasına göre karmakarışık bırakmamayı doğru buldum. Atinalı Apollodoros'u ve Peripatetik Andronikos'u örnek aldım: Birincisi komedi yazarı Epikharmos'un eserlerini toplayıp on cilde koymuş, ikincisi de Aristoteles'in ve Theophrastos'un eserlerini, birbirine yakın konuları bir araya getirerek incelemelere ayırmıştı. Ben de elimdeki elli dört Plotinos kitabını altı dokuzluğa (ennead) böldüm; altı sayısının mükemmelliğine ve dokuzluklara rastlamış olmaktan da memnundum. Her dokuzluğa birbirine yakın konuları getirip topladım, ilk sırayı da daha hafif meselelere verdim. Birinci dokuzluk, ahlakla daha çok ilgili olan şu kitapları içerir:

Birinci dokuzluk, ahlakla daha çok ilgili konuları kapsayarak bunları içerir. İkincisi ise tabiata dair kitapların bir derlemesidir; kozmosla ve kozmosa ait olan şeylerle ilgili kitapları içerir. Bunlar şunlardır:

Üçüncü dokuzluk, yine kozmosla ilgili olarak, kozmosta temaşa edilen şeylere dair şu kitapları kapsar:

25. Bölüm

Bu üç dokuzluğu düzenleyip tek bir cilt hâline getirdik. Bize Düşen Daimōn Üzerine adlı kitabı da üçüncü dokuzluğa koyduk; çünkü bu konu küllî olarak ele alınır ve insanların doğum haritalarını inceleyenlerin de ele aldığı bir meseledir. Eros'a dair bölüm için de aynı şey geçerlidir. Ebedîlik ve Zaman Üzerine'yi zamana dair kısmı yüzünden buraya koyduk. Tabiat, Temaşa ve Bir Üzerine de tabiata dair bölümü yüzünden buraya yerleştirildi. Dördüncü dokuzluğa, kozmosla ilgili olanlardan sonra, psykhē üzerine yazılmış eserler düştü. Şunları içerir:

s72

34 ῬοΟΥΡΒΥΥΪᾺΒ περὶ τῆς κυκλοφορίας. εἶ ποιεῖ τὰ ἄστρα. περὶ τῶν δύο υλῶν. περὶ τοῦ δυνάμει καὶ ἐνεργείᾳ. ͵ “ » 6 -“" περὶ ποιότητος καὶ εἴδους. περὶ τῆς δι’ ὅλων κράσεως. πῶς τὰ πόρρω ὁρώμενα μικρὰ φαίνεται. πρὸς τοὺς κακὸν τὸν δημιουργὸν τοῦ κόσμου καὶ Ἁ , Νὴ 3 , τὸν κόσμον κακὸν εἶναι λέγοντας. ᾿Ὶ Ν Ά, Ἁ Ἁ « ,: Ἁ ἡ δὲ τρίτη ἐννεὰς ἔτι τὰ περὶ κόσμου ἔχουσα περι- 10 είληφε τὰ περὶ τῶν κατὰ κόσμον ϑεωρουμένων ταῦτα" περὶ εἱμαρμένης. περὶ προνοίας πρῶτον. περὶ προνοίας δεύτερον. 16. περὶ τοῦ εἰληχότος ἡμᾶς δαίμονος. περὶ ἔρωτος. περὶ τῆς ἀπαϑείας τῶν ἀσωμάτων. περὶ αἰῶνος καὶ χρόνου. περὶ φύσεως καὶ ϑεωρίας καὶ τοὺ ἕνός. ἐπισκέψεις διάφοροι. 20 20. ταύτας τὰς τρεῖς ἐννεάδας ἡμεῖς ἐν ἑνὶ σω-ματίῳ τάξαντες κατεσκευάσαμεν. ἐν δὲ τῇ τρίτῃ ἐννεάδι ἐτάξαμεν καὶ τὸ περὶ τοῦ εἰληχότος ἡμᾶς δαίμονος, ὅτι καϑόλου ϑεωρεῖται τὰ περὶ αὐτοῦ καὶ ε ἔστι τὸ πρόβλημα καὶ παρὰ τοῖς τὰ κατὰ τὰς γε- 96 Γ νέσεις τῶν ἀνθρώπων σκεπτομένοις. ἢ ὁ περὶ ἔρωτος τόπος. τὸ δὲ περὶ αἰῶνος καὶ χρό"“ . ΑἿΣ ὁμοίως δὲ καὶ νου διὰ τὰ περὶ τοῦ χρόνου ἐνταῦϑα ἐτάξαμεν. ἢ τὸ δὲ περὶ φύσεως καὶ ϑεωρίας καὶ τοῦ ἑνὸς διὰ τὸ περὶ " , φυσεῶς κεφάλαιον ὰ μῷ ἐνταῦϑα τέτακται. ἡ δὲ 80 τετάρτη ἐννεὰς μετὰ τὰ περὶ κόσμου τὰ περὶ ψυχῆς εἴληχε συγγράμματα. ἔχει δὲ τάδε" να. α ἄρ Ὁ ΣΆ,

s73Dördüncü dokuzluk, böylece, psykhē'nin kendisine dair bütün konuları içine aldı. Beşincisi nous'a dair kitapları içerir; ama bu kitapların her biri bazı yerlerde ötedeki üzerine, psykhē'deki nous üzerine ve idealar üzerine de bahisler barındırır. Bunlar şunlardır:

26. Bölüm

Dördüncü ve beşinci dokuzluğu da tek bir ciltte topladık. Geriye kalan altıncı dokuzluğu da ayrı bir cilde koyduk; böylece Plotinos'un bütün eserleri üç cilt hâlinde yazılmış oldu. Birinci cilt üç dokuzluğu,

s73

46 νἱΐα ΡΙο(ϊπὶ. δ 90 περὶ οὐσίας ψυχῆς πρῶτον. περὶ οὐσίας ψυχῆς δεύτερον. περὶ ψυχῆς ἀποριῶν πρῶτον. περὶ ψυχῆς ἀποριῶν δεύτερον. περὶ ψυχῆς ἀποριῶν τρίτον ἢ περὶ ὄψεως. περὶ αἰσϑήσεως καὶ μνήμης. περὶ ἀϑανασίας ψυχῆς. περὶ τῆς εἰς τὰ σώματα καϑόδου τῆς ψυχῆς. εἰ πᾶσαι αἱ ψυχαὶ μία. ἡ μὲν οὖν τετάρτη ἐννεὰς τὰς περὶ ψυχῆς αὐ10 τῆς ὑποϑέσεις ἔσχε πάσας. ἡ δὲ πέμπτη ἔχει μὲν τὰς περὶ νοῦ, περιέχει δὲ ἕκαστον τῶν βιβλίων ἔν τισι καὶ περὶ τοῦ ἐπέκεινα καὶ περὶ τοῦ ἐν ψυχῇ νοῦ καὶ περὶ τῶν ἰδεῶν. ἔστι δὲ τάδε" περὶ τῶν τριῶν ἀρχικῶν ὑποστάσεων. 15 περὶ γενέσεως καὶ τάξεως τῶν μετὰ τὸ πρῶτον. περὶ τῶν γνωριστικῶν ὑποστάσεων καὶ τοῦ ἐπέκεινα. “πῶς ἀπὸ τοῦ πρώτου τὸ μετὰ τὸ πρῶτον καὶ περὶ 20 τοῦ ἑνός. ὅτι οὐκ ἔξω τοῦ νοῦ τὰ νοητὰ καὶ περὶ τάγαϑοῦ. περὶ τοῦ τὸ ἐπέκεινα τοῦ ὄντος μὴ νοεῖν" καὶ τί τὸ πρώτως νοοῦν καὶ τί τὸ δευτέρως. περὶ τοῦ εἰ καὶ τῶν καϑ’ ἕκαστα ἔστιν εἴδη. 95 περὶ τοῦ νοητοῦ κάλλους. περὶ νοῦ καὶ τῶν ἰδεῶν καὶ τοῦ ὄντος. 96, καὶ τὴν τετάρτην οὖν καὶ τὴν πέμπτην ἐν-νεάδα εἰς ἕν σωμάτιον κατετάξαμεν. λοιπὴν δὲ τὴν 80 ἕχτην ἐννεάδα εἰς ἕν ἄλλο σωμάτιον, ὡς διὰ τριῶν ίων γεγράφϑαι τὰ Πλωτίνου πάντα, ὧν τὸ ᾿ σωματ μὲν πρῶτον σωμάτιον ἔχει τρεῖς ἐννεάδας, τὸ δὲ 5" ι

s74ikincisi iki, üçüncüsü ise bir dokuzluğu içerir. Üçüncü cildin, yani altıncı dokuzluğun kitapları şunlardır:

Elli dört kitabı işte bu şekilde altı dokuzluğa yerleştirdik. Bazılarına da şerhler yazdık; ama sistemsiz biçimde, çünkü arkadaşlarımız açıklanmasını istedikleri noktalar hakkında yazmamız için bizi sıkıştırıyorlardı. Bundan başka, eksik olduğu için Güzel Üzerine dışında, kitapların hepsinin özetlerini, kitapların zaman sırasına göre yayımlanmış hâline dayanarak hazırladık; ama bunda her kitap için yalnız özetler değil, özet olarak sayılan deliller de ortaya konmuştur. Şimdi de kitapların her birini gözden geçirerek noktalama işaretlerini eklemeye ve ifadede bir yanlış varsa düzeltmeye çalışacağız. Bizi başka neyin harekete geçireceğini ise işin kendisi gösterecektir.

s74

ῬοΥργυῖαβ ἅ6 νἱΐα ΡΙΟΙΠΙ. 96 δεύτερον δύο, τὸ δὲ τρίτον μέαν. τρίτου σωματίου, ἔστι δὲ τὰ τοῦ ἐννεάδος δὲ ἕκτης, ταῦτα" περὶ τῶν γενῶν τοῦ ὄντος πρῶτον. περὶ τῶν γενῶν τοῦ ὄντος δεύτερον. περὶ τῶν γενῶν τοῦ ὄντος τρίτον. περὶ τοῦ τὸ ὃν ἕν καὶ ταὐτὸ ὃν ἅμα πανταχοῦ εἶναι ὅλον πρῶτον. [νὴ 2 Ὁ Δ ΟΝ . τ γο ἷὲ περὶ τοῦ τὸ ὃν ἕν καὶ ταυτὸ ὃν ἅμα πανταχοῦ εἶναι ὅλον δεύτερον. 5 δ᾽ 7 10. περὶ ἀριϑμῶν. πῶς τὸ πλῆϑος τῶν ἰδεῶν ὑπέστη καὶ περὶ τάγαϑοῦ. περὶ τοῦ ἑκουσίου Ἁ “Ὁ δ , ν ἤ καὶ ϑελήματος τοῦ ξενός. Ἁ Υ͂ περὶ τἀγαϑοῦ ἢ τοῦ ἕνός. τὰ μὲν οὖν βιβλία εἰς ἕξ ἐννεάδας τοῦτον τὸν τρόπον κατετάξαμεν τέσσαρα καὶ πεντήκοντα ὄντα" καταβεβλήμεϑα δὲ καὶ εἴς τινα αὐτῶν ὑπομνήματα. ἀτάκτως διὰ τοὺς ἐπείξαντας ἡμᾶς ἑταίρους γράφειν εἰς ἅπερ αὐτοὶ τὴν σαφήνειαν αὑτοῖς γενέσϑαι ἠξίουν. ἀλλὰ μὴν καὶ τὰ κεφάλαια τῶν πάντων. 20 πλὴν τοῦ περὶ τοῦ καλοῦ διὰ τὸ λεῖψαι ἡμῖν πεποιήμεϑα κατὰ τὴν χρονικὴν ἔκδοσιν τῶν βιβλίων" ῇ ἀλλ᾽ 3 ἐν τούτῳ οὐ τὰ κεφάλαια μόνον καϑ' ἕκαστον ἔκκειται τῶν βιβλίων, ἀλλὰ καὶ ἐπιχειρήματα, ἃ ὡς κεφάλαια συναριϑμεῖται. νυνὶ δὲ πειρασόμεϑα 2ῦ ἕκαστον τῶν βιβλίων διερχόμενοι τάς τε στιγμὰς αὐτῷ προσϑεῖναι καὶ εἴ τι ἡμαρτημένον εἴη κατὰ λέξιν διορϑοῦν. καὶ ὅ τι ἂν ἡμᾶς ἄλλο κινήσῃ, αὐτὸ σημανεῖ τὸ ἔργον.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…