Kavram
Hypostasis (ὑπόστασις)
- Yunanca
- ὑπόστασις (hypostasis)
- Latince
- substantia; subsistentia; persona (Latin karşılığı olarak)
- Almanca
- Hypostase
- Fransızca
- hypostase
- İngilizce
- hypostasis
- Türkçe
- hypostasis (Augustinus çevirisinde Yunanca bırakıldı; Latincesi "cevher")
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte hypostasis bir sıvının dibine çöken tortu, bir binanın temeli, bir iddianın dayanağıdır. Stoacılarda "fiilî varoluş" (yalnız düşüncede olanın karşıtı), Plotinos'ta Bir'den çıkan üç ilke (Bir, Akıl, Ruh). 4. yüzyılda Nikaia tartışmalarında önce ousia ile eş anlamlı kullanılır (325 Nikaia aforozu ikisini birlikte anar), sonra Kapadokyalılarla ondan ayrılıp Teslis'teki "kendi başına duran üç"ün adı olur. Augustinus Latince karşılığı olan substantia'yı Tanrı için bile "kötüye kullanma" sayar (VII 5, 10): Cevher, araz taşıyan dayanaktır; Tanrı'da dayanakta duran hiçbir şey yoktur.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 3.–1. yy | Stoacılar | Fiilî varoluş, gerçeklik | Diogenes Laertios VII |
| 3. yy | Plotinos | Bir, Akıl ve Ruh: üç ilkesel hypostasis | Enneadlar V 1 |
| 4. yy | Kapadokyalılar | mia ousia, treis hypostaseis: tek öz, üç kendi başına duran | Basileios, Mektup 38 |
| 399–420 | Augustinus | Latince "cevher" ile öz aynı anlaşıldığı için "üç kişi" denir; ad, "üç ne?" sorusuna susmamak içindir | Augustinus, De Trinitate V 8, 10–9, 10; VII 4, 7–6, 11 |
| 6. yy | Boethius | persona = akıllı tabiatın bireysel cevheri; subsistentia / substantia ayrımı | Contra Eutychen 3 |
Dönüşüm: Tortu ve temelden, Teslis'te "kendi başına duran" kişiye; Latince'ye geçerken "cevher"e ve oradan "kişi"ye.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | ὑπόστασις | hyphistasthai "altta durmak, dayanmak" fiilinden: tortu, temel, dayanak; sonra "gerçek varoluş, kendi başına duran şey". Kapadokyalılarda (4. yy) Teslis'teki üç "kendi başına duran"ın adı: mia ousia, treis hypostaseis. |
| Latince | substantia | Kelimesi kelimesine aynı yapı (sub-stare). Augustinus, De Trinitate V 8, 10; VII 4, 7–6, 11: Latincede substantia ile essentia aynı anlaşıldığı için "üç cevher" denemez, bunun yerine "üç kişi" (tres personae) denir. |
| Almanca / Fransızca | Hypostase / hypostase | |
| İngilizce | hypostasis |
Türkçe karşılığı
hypostasis. cevher: Latince substantia için projede kullanılan karşılık; Yunanca terimin kendisi tartışıldığında yanlış anlaşılır ("tek öz, üç cevher" Latince kulağa üç tanrı gibi gelir). kişi: Latin geleneğinin çözümü, ama Augustinus'un kendisi bunu "susmamak için" seçilmiş bir ad sayar. uknum: Süryanice qnoma'dan, Arap Hristiyan ve İslam kelamında Teslis kişileri için yerleşik terim; doğru ama okura kapalı. Augustinus çevirisinde Yunanca terim tartışıldığı için hypostasis italik olarak bırakıldı, Latincesi "cevher" diye verildi (Yunanca terimin kendisi tartışıldığı için transliterasyonla).
Hypostasis'i "cevher" diye çevirmek Latin dilbilgisine sadıktır ama Yunan teolojisine haksızlıktır: Yunanlar onunla "ayrı ayrı kendi başına duran"ı kastederken Latin kulağı "öz"ü duyar. "Kişi" diye çevirmek ise Batı'nın çözümünü Doğu'ya yükler. Augustinus bu sürtünmenin farkındadır: "Yunanların ousia ile hypostasis arasında ne fark gözettiğini bilmiyorum" (V 8, 10).
Atıf ve kaynak notu
"Üç hypostasis" formülü Augustinus'un değil, Doğu'nundur; Augustinus onu yalnız aktarır ve Latince karşılığını kullanmaktan kaçınır. Doğu ile Batı formüllerinin "aynı şeyi" söylediği yargısı da sonraki bir uzlaştırmadır.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: hypostasis, Hypostasis
Metinlerde işaretlendiği yerler
4 yer · 4 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.