İçeriğe geç
Dionysios Külliyatı

Pseudo-Dionysios Areopagites · Dionysios Külliyatı

Gök Hiyerarşisi (Περὶ τῆς οὐρανίας ἱεραρχίας)

s075Bölüm II. İlahî ve Göksel Şeylerin Benzemez Sembollerle de Gösterilmesi Yerindedir

Öyleyse sanırım önce, her hiyerarşinin amacının ne olduğunu düşündüğümüzü ve her hiyerarşinin kendi mensuplarına ne fayda sağladığını ortaya koymak gerekir. Sonra göksel hiyerarşileri, Kutsal Sözler'de açıklandıkları gibi övmek; bunun ardından da şunu söylemek gerekir: Kutsal Sözler'in anlatımları göksel dizilişleri hangi kutsal biçimlerle şekillendirir,

s075

Χρὴ τοιγαροῦν, ὡς οἶμαι, πρῶτον ἐκθέσθαι, τίνα μὲν εἶναι σκοπὸν ἁπάσης ἱεραρχίας οἰόμεθα, καὶ τί τοὺς αὐτῆς ἑκάστη θιασώτας ὀνίνησιν· ἐξῆς δὲ, τὰς οὐρανίας ἰεραρχίας ὑμνῆσαι, κατὰ τὴν αὐτῶν ἐν τοῖς λογίοις ἐκφαντείαν· ἑπομένως δὲ τούτοις εἰπεῖν, ὀποίαις ἰεραῖς μορφώσεσι τὰς οὐρανίας σχηματίζουσι

s076bu kurgulardan hangi basitliğe yükselmek gerekir? Böylece biz de çoğunluk gibi saygısızca, göksel ve Tanrı'ya benzer nous'ların birtakım çok ayaklı, çok yüzlü varlıklar olduğunu, öküzlerin hayvanlığına ya da aslanların vahşi biçimine göre tasvir edildiklerini, kartalların kıvrık gagalı suretine ya da kuşların tüylü kanatlarına göre kurgulandıklarını sanmayız; göğün üstünde ateşten tekerlekler, Tanrısal İlke'nin yaslanmasına uygun maddî tahtlar, rengârenk atlar, mızraklı başkumandanlar ve Kutsal Sözler'in açıklayıcı sembollerin çeşitliliği içinde kutsal bir kurguyla bize aktardığı daha nice şeyi hayal etmeyiz. Çünkü teoloji, şekilsiz nous'lar söz konusu olduğunda düpedüz şiirsel kutsal kurgulara başvurmuştur. Bunu, dediğimiz gibi, bizim nous'umuzu göz önünde tutarak, ona uygun ve onunla aynı tabiatta bir yükselişi gözeterek, yükseltici kutsal anlatımları da ona göre biçimlendirerek yapmıştır.

Ama biri şöyle düşünebilir: Kutsal bileşimler kabul edilebilir, çünkü basit olanlar kendi başlarına bizim için bilinmez ve seyredilemezdir; fakat kutsal nous'ların Kutsal Sözler'deki tasvirleri uygunsuzdur, melek adlarının bütün bu yersiz sahnesi de öyle. Teologlar cisimsiz şeyleri cisimlendirmeye hiç girişeceklerse, der, bunları kendilerine uygun ve elden geldiğince akraba biçimlerle tasvir etmeli, bizdeki en değerli, bir ölçüde maddesiz ve yüksek varlıklardan almalıydılar; göksel ve Tanrı'ya benzer basit varlıklara yeryüzünün en aşağı türlü biçimlerini giydirmemeliydiler. Çünkü böylesi hem bizi daha çok yükseltirdi, hem de evren-üstü açıklanışları uygunsuz benzemezliklere indirmezdi. Öteki yol ise ilahî güçlere hukuksuzca hakaret etmek, belki nous'umuzu da o saygısız bileşimlere takıp yoldan çıkarmaktır. İnsan belki de gök üstü âlemlerin aslan ve at sürüleriyle, böğürmeli ilahilerle, kuş sürülerinin başbuğluğuyla, öteki hayvanlarla ve daha değersiz maddî şeylerle dolu olduğunu sanacaktır; bunların hepsini, açıklayıcı sayılan Kutsal Sözler'in bütünüyle benzemez

s076

διακοσμήσεις αἱ τῶν λογίων ἱερογραφίαι, καὶ πρὸς ποίαν ἀναχθῆναι χρὴ διὰ τῶν πλασμάτων ἁπλότητα, ὅπως μὴ καὶ ἡμεῖς ὡσαύτως τοῖς πολλοῖς ἀνιέρως οἰώμεθα, τοὺς οὐρανίους καὶ θεοειδεῖς νόας πολύποδας εἶναί τινας καὶ πολυπροσώπους, καὶ πρὸς βοῶν κτηνωδείαν, ἢ πρὸς λεόντων θηρομορφίαν τετυπωμένους, καὶ πρὸς ἀετῶν ἀγκυλόχειλον εἶδος, ἢ πρὸς πτηνῶν τριχώδη πτεροφυΐαν διαπεπλασμένους, καὶ τροχούς τινας πυρώδεις ὑπὲρ τὸν οὐρανὸν φανταζώμεθα, καὶ θρόνους ὑλαίους τῇ θεαρχίᾳ πρὸς ἀνάκλησιν ἐπιτηδείους, καὶ ἵππους τινὰς πολυχρωμάτους, καὶ δορυφόρους ἀρχιστρατήγους, καὶ ὅσα ἄλλα πρὸς τῶν λογίων ἡμῖν ἱεροπλάστως ἐν ποικιλίᾳ τῶν ἐκφαντορικῶν συμβόλων παραδέδοται. Καὶ γὰρ ἀτεχνῶς ἡ θεολογία ταῖς ποιητικαῖς ἱεροπλαστίαις ἐπὶ τῶν ἀσχηματίστων νοῶν ἐχρήσατο, τὸν καθ´ ἡμᾶς, ὡς εἴρηται, νοῦν ἀνασκεψαμένη, καὶ τῆς οἶκείας αὐτῷ καὶ συμφυοῦς ἀναγωγῆς προνοήσασα, καὶ πρὸς αὐτὸν ἀναπλάσασα τὰς ἀναγωγικὰς ἱερογραφίας. Εἰ δὲ τῳ δοκεῖ τὰς μὲν ἱερὰς ἀποδέχεσθαι συνθέσεις, ὡς τῶν ἀπλῶν ἐφ´ ἑαυτῶν ἀγνώστων τε καὶ ἀθεωρήτων ἡμῖν ὑπαρχόντων· ἀπεμφαινούσας δὲ οἵεται τὰς τῶν ἀγίων νόων ἐν τοῖς λογίοις εἰκονογραφίας, καὶ πᾶσαν, ὡς εἰπεῖν, τὴν ἀπότομον ταύτην τῶν ἀγγελικῶν ὀνομάτων σκηνήν· καὶ χρῆναί φησι τοὺς θεολόγους ἐπὶ σωματοποιΐαν ὅλως τῶν ἀσωμάτων ἐληλυθότας, οἰκείοις αὐτὰ καὶ ὡς δυνατὸν συγγενέσιν ἀναπλάττειν τε καὶ ἐκφαίνειν σχηματισμοῖς, ἐκ τῶν παρ´ ἡμῖν τιμιωτάτων καὶ ἀΰλων ποσῶς καὶ ὑπερκειμένων οὐσιῶν, καὶ μὴ ταῖς οὐρανίαις καὶ θεοειδέσιν ἀπλότησι τὰς ἐπὶ γῆς ἐσχάτας περιτιθέναι πολυμορφίας. Τὸ μὲν γὰρ ἡμῶν τε ἀναγωγικώτερον ἔμελλεν εἶναι, καὶ τὰς ὑπερκοσμίους ἐκφαντορίας οὐ κατῆγεν εἰς τὰς ἀπεμφαινούσας ἀνομοιότητας· τὸ δὲ καὶ εἰς τὰς θείας ἀθέσμως ἐξυβρίζειν δυνάμεις, καὶ τὸν ἡμέτερον ἴσως ἀποπλανᾷν νοῦν, εἰς τὰς ἀνιέρους αὐτῶν ἐνιζάνον συνθέσεις· καὶ τάχα καὶ οἰήσεται, τὰ ὑπερουράνια λεοντείων τινῶν καὶ ἱππείων ἐσμῶν ἀποπεπληρῶσθαι, καὶ μυκητικῆς ὑμνολογίας, καὶ ὁρνιθείας ἀγελαρχίας, καὶ ζώων ἄλλων καὶ ὑλῶν ἀτιμοτέρων, ὅσα πρὸς τὸ ἄτοπον καὶ νόθον καὶ ἐμπαθὲς ἀποκλιθεῖσαι διαγράφουσιν αἱ κατὰ πᾶν ἀνόμοιοι τῶν δῆθεν ἐκφαντορικῶν λογίων

s077benzerlikleri saçmaya, düzmeye ve hâllere kapılmaya doğru eğilerek çizer.

Ama hakikati araştırmak, sanırım, Kutsal Sözler'in en kutsal bilgeliğinin, göksel nous'ları biçimlendirirken bu ikisini de büyük bir dikkatle gözettiğini gösterir: Ne ilahî güçlere, deyim yerindeyse, hakaret edilsin, ne de biz tasvirlerin yere sürünen aşağılığına hâllerimizle saplanalım. Biçimsiz şeylere tiplerin, şekilsizlere şekillerin yerinde olarak öne konmasının tek sebebi, denebilir ki, bizim ölçümüzün doğrudan doğruya akledilir seyirlere yükselememesi ve ona uygun, tabiatına yatkın yükselişlere ihtiyaç duyması değildir; bu yükselişler bize, biçimsiz ve tabiat-üstü görünümlerin erişilebilir biçimlerini sunar. Sebep ayrıca şudur: Gizemli Kutsal Sözler'e en yakışan şey, söylenemez ve kutsal bilmecelerle gizlenmek, evren-üstü nous'ların kutsal ve gizli hakikatini çoğunluğa kapalı tutmaktır. Çünkü Kutsal Sözler'in dediği gibi, herkes kutsal değildir, bilgi de herkesin değildir.

Biri uygunsuz tasvirleri suçlayıp bu denli çirkin biçimleri Tanrı'ya benzer, pek kutsal dizilişlere atfetmekten utanıldığını söylerse, ona şunu demek yeter: Kutsal açıklanışın yolu iki türlüdür. Biri, beklendiği gibi, benzer ve kutsal tasvirlerle ilerler; öteki benzemez biçimlendirmelerle, büsbütün aykırı ve uygunsuz olana kadar giden kurgularla ilerler. Nitekim açıklayıcı Kutsal Sözler'in gizemli gelenekleri, ousia-üstü Tanrısal İlke'nin saygıdeğer mutluluğunu bazen logos, nous ve ousia diye över; böylece onun Tanrı'ya yaraşır söz gücünü ve bilgeliğini, gerçekten var olan varoluşunu ve varolanların varoluşunun gerçek sebebini gösterir. Onu ışık diye de betimler, hayat diye de adlandırır. Bu tür kutsal tasvirler daha saygındır ve maddeye yakın biçimlendirmelerin bir bakıma üstünde görünür; yine de Tanrısal İlke'ye gerçekten benzemekten uzaktır. Çünkü o, her ousia'nın ve hayatın üstündedir; hiçbir ışık onu nitelemez, her logos ve nous ona benzemekten kıyaslanmayacak ölçüde geride kalır.

Bazen de aynı Kutsal Sözler onu benzemez açıklanışlarla evren-üstü bir tarzda över: Görünmez, sonsuz, kavranamaz der; onun ne olduğunu değil, ne olmadığını gösteren adlarla anar. Bence onun için en uygun olan da budur. Çünkü gizli ve kâhinlere ait geleneğin öğrettiği üzere,

s077

ὁμοιότητες. Ἀλλ´ ἡ τῆς ἀληθείας ὡς οἶμαι, ζήτησις ἀποδείκνυσι τὴν τῶν λογίων ἱεροτάτην σοφίαν, ἐν ταῖς τῶν οὐρανίων νόων μορφώσεσιν, ἑκατέρου κομιδῇ προνοήσασαν, ὡς μήτε εἰς τὰς θείας, ὡς ἂν φαίη τις, ἐξυβρίσαι δυνάμεις, μήτε μὴν ἡμᾶς εἰς τὰς χαμαιζήλους ἐμπαθῶς ἐμπαγῆναι τῶν εἰκόνων ταπεινότητας. Ὅτι μὲν γὰρ εἰκότως προβέβληνται τῶν ἀτυπώτων οἱ τύποι, καὶ τὰ σχήματα τῶν ἀσχηματίστων, οὐ μόνην αἰτίαν φαίη τις ἂν εἰναι τὴν καθ´ ἡμᾶς ἀναλογίαν ἀδυνατοῦσαν ἀμέσως ἐπὶ τὰς νοητὰς ἀνατείνεσθαι θεωρίας. καὶ δεομένην οἰκείων καὶ συμφυῶν ἀναγωγιῶν, αἱ τὰς ἐφικτὰς ἡμῖν μορφώσεις προτείνουσι τῶν ἀμορφώτων καὶ ὑπερφυῶν θεαμάτων· ἀλλ´ ὅτι καὶ τοῦτο τοῖς μυστικοῖς λογίοις ἐστὶ πρεπωδέστατον, τὸ δι´ ἀποῤῥήτων καὶ ἱερῶν αἰνιγμάτων ἀποκρύπτεσθαι, καὶ ἄβατον τοῖς πολλοῖς τιθέναι τὴν ἱερὰν καὶ κρυφίαν τῶν ὑπερκοσμίων νόων ἀλήθειαν. Ἔστι γὰρ οὐ πᾶς ἱερὸς, οὐδὲ πάντων, ὡς τὰ λόγιά φησιν, ἡ γνῶσις. Εἰ δὲ τὰς ἀπεμφαινούσας εἰκονογραφίας αἰτιάσοιτό τις, αἰδεῖσθαι λέγων ἀνατιθέναι τὰ οὗτως αἰσχρὰ μορφώματα ταῖς θεοειδέσι καὶ ἁγιωτάταις διακοσμήσεσιν· ἀπόχρη πρὸς αὐτὸν εἰπεῖν, ὡς διττός ἐστι τῆς ἱερᾶς ἐκφαντορίας ὁ τρόπος. Ὁ μὲν, ὡς εἰκὸς, διὰ τῶν ὁμοίων προῖὼν ἱεροτύπων εἰκόνων· ὁ δὲ διὰ τῶν ἀνομοίων μορφοποιῶν εἰς τὸ παντελῶς ἀπεοικὸς καὶ ἀπεμφαῖνον πλαττόμενος. Ἀμέλει καὶ τὴν σεβασμίαν τῆς ὑπερουσίου θεαρχίας μακαριότητα τῶν ἐκφαντορικῶν λογίων αἱ μυστικαὶ παραδόσεις ποτὲ μὲν ὡς Λόγον καὶ νοῦν καὶ οὐσίαν ὑμνοῦσι, τὴν θεοπρεπῆ λογιότητα καὶ σοφίαν αὐτῆς δηλοῦσαι, καὶ ὄντως οὖσαν ὕπαρξιν, καὶ τῆς τῶν ὄντων ὑπάρξεως αἰτίαν ἀληθινὴν, καὶ ὡς φῶς αὐτὴν ἀναπλάττουσι, καὶ ζωὴν ἀποκαλοῦσι· τῶν τοιούτων ἱερῶν ἀναπλασμάτων σεμνοτέρων μὲν ὄντων, καὶ τῶν προσύλων μορφώσεων ὑπερκεῖσθαί πως δοκούντων, ἀποδεόντων δὲ καὶ οὕτω τῆς θεαρχικῆς πρὸς ἀλήθειαν ἐμφερείας· ἔστι γὰρ ὑπὲρ πᾶσαν οὐσίαν καὶ ζωὴν, οὐδενὸς μὲν αὐτὴν φωτὸς χαρακτηρίζοντος, παντὸς δὲ λόγου καὶ νοῦ τῆς ὁμοιότητος αὐτῆς ἀσυγκρίτως ἀπολειπομένων. Ποτὲ δὲ ταῖς ἀνομοίοις ἐκφαντορίαις ὑπὸ τῶν αὐτῶν λογίων ὑπερκοσμίως ὑμνεῖται, ἀόρατον αὐτὴν, καὶ ἄπειρον, καὶ ἀχώρητον ἀποκαλούντων, καὶ τὰ ἐξ ὧν, οὐ τί ἐστιν, ἀλλὰ τί οὐκ ἔστι, σημαίνεται. Τοῦτο γὰρ, ὡς οἶμαι, καὶ κυριώτερόν ἐστιν ἐπ´ αὐτῆς· ἐπείπερ, ὡς ἡ κρυφία καὶ ἡ ἱερατικὴ παράδοσις ὑφηγήσατο, τὸ μὲν οὐκ

s078onun varolanlardan hiçbiri gibi olmadığını söylerken doğruyu söyleriz, ama ousia-üstü, düşünülemez ve söylenemez sınırsızlığını bilmeyiz. Şu hâlde ilahî şeyler konusunda olumsuzlamalar doğru, olumlamalar uygunsuz olduğuna göre, görünmez şeyler söz konusu olduğunda benzemez tasvirlerle açıklanmak, söylenemez şeylerin gizliliğine daha yatkındır. Demek ki Kutsal Sözler'in anlatımları göksel dizilişleri benzemez biçimlerle gösterirken onları onurlandırır, çirkinlikle doldurmaz; böylelikle onların maddî olan her şeyin evren-üstü bir tarzda ötesine geçtiğini ortaya koyar.

Benzerliklerin aykırı olanlarının nous'umuzu daha çok yükselttiğine de aklı başında kimsenin itiraz edeceğini sanmam. Çünkü daha değerli kutsal tasvirlerde yanılmak olasıdır: Göksel varlıkların altın görünüşlü, ışık saçan, şimşek gibi parlayan, güzel, parlak giysiler kuşanmış, zararsız bir ateşle pırıldayan birtakım erkekler olduğu, teolojinin göksel nous'lara verdiği öteki benzer biçimlerde oldukları sanılabilir. Görünen güzelliklerden daha yükseğini düşünememiş olanlar bu duruma düşmesin diye, kutsal teologların yükselten bilgeliği aykırı benzemezliklere kadar kutsal bir biçimde iner; içimizdeki maddeye düşkün yanın çirkin tasvirlerde dinlenip kalmasına izin vermez. Ruhun yukarıya yönelen yanını uyandırır ve sembollerin biçimsizliğiyle onu dürter. Çünkü gök üstü ve ilahî görünümlerin bu kadar çirkin şeylere gerçekten benzediği, maddeye pek düşkün olanlara bile caiz ve doğru görünmez.

Şunu da düşünmek gerekir: Kutsal Sözler'in hakikati "hepsi pek güzeldir" dediğine göre, varolanlardan hiçbiri güzelden pay almaktan büsbütün yoksun değildir. Böylece her şeyden güzel seyirler çıkarmak, akledilir ve akleden varlıklara maddî şeylerden o "benzemez benzerlikleri" tasarlamak mümkündür. Yeter ki akleden varlıkların, duyulur varlıklara başka türlü verilmiş olanı başka bir tarzda taşıdığı unutulmasın. Örneğin öfke, akılsız hayvanlarda hâle kapılmış bir dürtüden doğar, öfkeli hareketleri de büsbütün akılsızlıkla doludur. Ama akleden varlıklarda öfkeli yanı başka türlü anlamak gerekir: Sanırım bu, onların erkekçe aklını ve Tanrı'ya benzer, değişmez yerleşikliklerdeki amansız melekelerini gösterir. Aynı şekilde arzu, dediğimize göre, akılsız hayvanlarda

s078

εἶναι κατά τι τῶν ὄντων αὐτὴν ἀληθεύομεν, ἀγνοοῦμεν δὲ τὴν ὑπερούσιον αὐτῆς καὶ ἀνόητον καὶ ἄῤῥητον ἀοριστίαν. Εἰ τοίνυν αἱ μὲν ἀποφάσεις ἐπὶ τῶν θείων ἀληθεῖς, αἱ δὲ καταφάσεις ἀνάρμοστοι, τῇ κρυφιότητι τῶν ἀποῤῥήτων οἰκειοτέρα μᾶλλόν ἐστιν ἐπὶ τῶν ἀοράτων ἡ διὰ τῶν ἀνομοίων ἀναπλάσεων ἐκφαντορία· τιμῶσι τοιγαροῦν, οὐκ αἴσχους ἀποπληροῦσι, τὰς οὐρανίους διακοσμήσεις καὶ αἱ τῶν λογίων ἱερογραφίαι, ταῖς ἀνομοίοις αὐτὰς μορφοποιΐαις ἐκφαίνουσαι, διὰ τούτων ἀποδεικνῦσαι τῶν ὑλικῶν ἁπάντων ὑπερκοσμίως ἐκβεβηκυίας. Ὅτι δὲ καὶ τὸν ἡμέτερον νοῦν ἀνάγουσι μᾶλλον αἱ ἀπεμφαίνουσαι τῶν ὁμοιοτήτων, οὐκ οἶμαί τινα τῶν εὐφρονούντων ἀντερεῖν· εἰς μὲν γάρ τὰς τιμιωτέρας ἱεροπλαστίας εἰκός ἐστι καὶ πλανηθῆναι, χρυσοειδεῖς τινας οἰομένους εἶναι τὰς οὐρανίας οὐσίας, καὶ φωτοειδεῖς τινας ἄνδρας, καὶ ἐξαστράπτοντας, εὐπρεπεῖς, ἠμφιεσμένους ἐσθῆτα φανήν, καὶ τὸ πυρῶδες ἀβλαβῶς ἀποστίλβοντας, καὶ ὅσοις ἄλλοις ὁμοιοτυπώτοις μορφαῖς ἡ θεολογία τοὺς οὐρανίους ἐσχημάτισε νόας. Ὅπερ ἵνα μὴ πάθοιεν οἱ μηδὲν τῶν φαινομένων καλῶν ὑψηλότερον ἐννενοηκότες, ἡ τῶν ὁσίων θεολόγων ἀνατατικὴ σοφία καὶ πρὸς τὰς ἀπεμφαινούσας ἀνομοιότητας ἱερῶς κατάγεται, μὴ συγχωροῦσα τὸ πρόσυλον ἡμῶν, εἰς τὰς αἰσχρὰς εἰκόνας ἀπομένον ἐπαναπαύεσθαι· διανιστῶσα δὲ τὸ ἀνωφερὲς τῆς ψυχῆς, καὶ ὑπονύττουσα τῇ δυσμορφίᾳ τῶν συνθημάτων, ὡς μὴ θεμιτοῦ μηδὲ ἀληθοῦς δοκοῦντος εἶναι, μηδὲ τοῖς ἄγαν προσύλοις, ὅτι τοῖς οὕτως αἰσχροῖς ἐμφερῆ πρὸς ἀλήθειάν ἐστι τὰ ὑπερουράνια καὶ θεῖα θεάματα. Ἄλλως τε καὶ τοῦτο ἐννοῆσαι χρὴ, τὸ μηδὲ ἓν τῶν ὄντων εἶναι καθόλου τῆς τοῦ καλοῦ μετουσίας ἐστερημένον, εἴπερ, ὡς ἡ τῶν λογίων ἀλήθειά φησι, πάντα καλὰ λίαν. Ἔστιν οὖν ἐκ πάντων ἐπινοῆσαι καλὰς θεωρίας, καὶ τοῖς νοητοῖς τε καὶ νοεροῖς ἐκ τῶν ὑλαίων ἀναπλάσαι τὰς λεγομένας ἀνομοίους ὁμοιότητας, ἑτέρῳ τρόπῳ τῶν νοερῶν ἐχόντων, ἃ τοῖς αἰσθητοῖς ἐτεροίως ἀπονενέμηται. Καὶ γὰρ ὁ θυμὸς τοῖς μὲν ἀλόγοις ἐξ ἐμπαθοῦς ὁρμῆς ἐγγίνεται, καὶ πάσης ἀλογίας ἐστὶν ἀνάπλεως ἡ θυμοειδὴς αὐτῶν κίνησις· ἀλλ´ ἐπὶ τῶν νοερῶν ἑτέρῳ τρόπῳ χρὴ τὸ θυμικὸν ἐννοῆσαι, δηλοῦν, ὡς οἶμαι, τὴν ἀῤῥενωπὸν αὐτῶν λογιότητα, καὶ τὴν ἀμείλικτον ἕξιν ἐν ταῖς θεοειδέσι καὶ ἀμεταβόλοις ἱδρύσεσιν. Ὡσαύτως ἐπιθυμίαν μὲν εἶναί φαμεν, ἐπὶ τῶν ἀλόγων ἀπερίσκεπτόν τινα καὶ πρόσυλον,

s079doğuştan bir hareketten ya da alışkanlıktan gelip değişen şeylere ölçüsüzce yapışan, düşüncesiz ve maddeye yakın bir düşkünlüktür; bütün canlıyı hissin arzulanır gösterdiği şeye iten bedensel isteğin akılsız hâkimiyetidir. Ama benzemez benzerlikleri akleden varlıklara giydirip onlara arzu atfettiğimizde, bunu logos'un ve nous'un üstündeki maddesizliğe duyulan ilahî aşk olarak anlamak gerekir; ousia-üstü bir biçimde saf ve hâlden uzak seyre yönelen sarsılmaz, yılmaz özlem olarak, o saf ve en yüce parlaklıkla, yanılmaz ve güzellik veren görkemle gerçekten ebedî ve akledilir birliğe duyulan özlem olarak anlamak gerekir. Ölçüsüzlüğü de, ilahî güzelliğe duyulan katışıksız ve değişmez aşk ve gerçekten arzulanır olana bütünüyle eğilme sayesinde, gergin, geri dönmeyen ve hiçbir şeyin kesemeyeceği bir şey olarak alalım. Akılsızlığı ve hissizliği de akılsız hayvanlarda ya da cansız maddelerde logos'tan ve histen yoksunluk diye uygun biçimde adlandırırız. Ama maddesiz ve akleden varlıklarda, evren-üstü varlıklar olarak bizim geçişli ve cisimsel logos'umuzun ve cisimsiz nous'lara yabancı maddî hissin üstünde olduklarını, kutsal şeylere yaraşır biçimde itiraf ederiz.

Demek ki göksel varlıklara, maddenin en değersiz kısımlarından bile uygunsuz olmayan biçimler çizmek mümkündür. Çünkü madde de varoluşunu gerçekten güzel olandan almıştır ve bütün maddî düzeni boyunca akledilir güzelliğin birtakım yankılarını taşır. Bunlar aracılığıyla maddesiz ilk örneklere yükselmek mümkündür; yeter ki, dediğimiz gibi, benzerlikler benzemez biçimde alınsın ve aynı şeyler aynı tarzda değil, akledilir ve duyulur özelliklere uygun ve yaraşır biçimde tanımlansın.

Gizemli teologların bunları yalnız göksel dizilişlerin görünüşlerine değil, bazen Tanrısal İlke'nin kendi açıklanışlarına da kutsal bir tarzda giydirdiklerini görürüz. Onu bazen görünen değerli şeylerden alarak överler: adalet güneşi, nous'a kutsalca doğan sabah yıldızı, örtüsüzce ve akledilir biçimde aydınlatan ışık gibi. Bazen orta şeylerden alırlar: zararsızca aydınlatan ateş, hayat veren doluluğu sağlayan su, sembolik konuşursak karnın içine giren ve önüne geçilmez biçimde akan ırmaklar fışkırtan su gibi. Bazen en aşağı şeylerden alırlar: güzel kokulu merhem, köşe taşı gibi. Hatta ona hayvan biçimi bile giydirirler; aslanın ve panterin özelliğini yakıştırırlar, onun pars olacağını, yavrusunu yitirmiş ayı olacağını söylerler.

s079

ἐξ ἐμφύτου κινήσεως, ἢ συνηθείας ἐν τοῖς ἀλλοιωτοῖς ἀκρατῶς ἐγγινομένην προσπάθειαν, καὶ τὴν ἄλογον τῆς σωματικῆς ὀρέξεως ἐπικράτειαν, ἅπαν τὸ ζῷον ὠθούσης ἐπὶ τὸ κατ´ αἴσθησιν ἐπιθυμητόν. Ὅταν δὲ, τὰς ἀνομοίους ὁμοιότητας τοῖς νοεροῖς περιτιθέντες, ἐπιθυμίαν αὐτοῖς περιπλάσωμεν, ἔρωτα θεῖον αὐτὴν ἐννοῆσαι χρὴ τῆς ὑπὲρ λόγον καὶ νοῦν ἀϋλίας, καὶ τὴν ἀκλινῆ καὶ ἀνένδοτον ἔφεσιν τῆς ὑπερουσίως ἁγνῆς καὶ ἀπαθοῦς θεωρίας, καὶ τῆς πρὸς ἐκείνην τὴν καθαρὰν καὶ ἀκροτάτην διαύγειαν, καὶ τὴν ἀπλανῆ καὶ καλλοποιὸν εὐπρέπειαν αἰωνίας ὄντως καὶ νοητῆς κοινωνίας. Καὶ τὸ ἀκρατὲς ἐκλάβοιμεν ἐπὶ τοῦ συντόνου καὶ ἀνεπιστρόφου, καὶ πρὸς μηδενὸς ἐκκόπτεσθαι δυναμένου, διὰ τὸν ἀμιγῆ καὶ ἀναλλοίωτον τῆς θείας καλλονῆς ἔρωτα, καὶ τὴν ὁλικὴν ἀπόκλισιν ἐπὶ τὸ ὄντως ἐφετόν. Ἀλλὰ καὶ αὐτὴν τὴν ἀλογίαν τε καὶ ἀναισθησίαν ἐπὶ μὲν τῶν ἀλόγων ζώων, ἢ τῶν ἀψύχων ὑλῶν, στέρησιν λόγου καὶ αἰσθήσεως οἰκείως ἀποκαλοῦμεν· ἐπὶ δὲ τῶν ἀΰλων καὶ νοερῶν οὐσιῶν, ἁγιοπρεπῶς τὸ ὑπερέχον αὐτῶν, ὡς ὑπερκοσμίων, ὁμολογοῦμεν τοῦ καθ´ ἡμᾶς μεταβατικοῦ καὶ σωματικοῦ λόγου, καὶ τῆς ὑλαίας καὶ ἀλλοτρίας τῶν ἀσωμάτων νόων αἰσθήσεως. Ἔστι τοιγαροῦν οὐκ ἀπᾳδούσας ἀναπλάσαι τοῖς οὐρανίοις μορφὰς, κἀκ τῶν ἀτιμοτάτων τῆς ὕλης μερῶν, ἐπεὶ καὶ αὐτὴ, πρὸς τοῦ ὄντως καλοῦ τὴν ὕπαρξιν ἐσχηκυῖα, κατὰ πᾶσαν αὐτῆς τὴν ὑλαίαν διακόσμησιν ἀπηχήματά τινα τῆς νοερᾶς εὐπρεπείας ἔχει· καὶ δυνατόν ἐστι δι´ αὐτῶν ἀνάγεσθαι πρὸς τὰς ἀΰλους ἀρχετυπίας, ἀνομοίως, ὡς εἴρηται, τῶν ὁμοιοτήτων ἐκλαμβανομένων, καὶ τῶν αὐτῶν οὐ ταὐτῶς, ἐναρμονίως δὲ καὶ οἰκείως ἐπὶ τῶν νοερῶν τε καὶ αἰσθητῶν ἰδιοτήτων ὁριζομένων. Ταῦτα τοὺς μυστικοὺς θεολόγους εὑρήσομεν οὐ μόναις ταῖς τῶν οὐρανίων διακόσμων ἐκφάνσεσιν ἱερῶς περιπλάττοντας, ἀλλὰ καὶ αὐταῖς ἔσθ´ ὅτε ταῖς θεαρχικαῖς ἐκφαντορίαις. Καὶ ποτὲ μὲν αὐτὴν ἀπὸ τῶν φαινομένων τιμίων ὑμνοῦσιν, ὡς ἤλιον δικαιοσύνης, ὡς ἀστέρα τὸν ἐῷον εἰς νοῦν ἱερῶς ἀνατέλλοντα, καὶ ὡς φῶς ἀπερικαλύπτως καὶ νοητῶς καταυγάζον· ποτὲ δὲ ἀπὸ τῶν μέσων, ὡς πῦρ ἀβλαβῶς φωτίζον, ὡς ὕδωρ ζωτικῆς ἀποπληρώσεως χορηγὸν, καὶ συμβολικῶς εἰπεῖν, εἰς γαστέρα διαδυόμενον, καὶ ποταμοὺς ἀναβλύζον ἀσχέτως ἀποῤῥέοντας· ποτὲ δὲ ἀπὸ τῶν ἐσχάτων, ὡς μύρον εὐῶδες, ὡς λίθον ἀκρογωνιαῖον. Ἀλλὰ καὶ θηριομορφίαν αὐτῇ περιτιθέασι, καὶ λέοντος αὐτῇ καὶ πάνθηρος ἰδιότητα περιάπτουσι, καὶ πάρδαλιν αὐτὴν ἔσεσθαί φασι, καὶ ἄρκτον ἀπορουμένην.

s080Buna her şeyden değersiz ve en aykırı görüneni de ekleyeceğim: İlahî şeylerde usta olanlar, onun kendine solucan biçimini giydirdiğini aktarmışlardır. Böylece Tanrı'yı bilen bilgelerin, gizli ilhamın sözcülerinin hepsi, kutsalların kutsalını inisiye olmamışlardan ve kutsal olmayanlardan lekesiz bir biçimde ayırır ve benzemez kutsal kurguya değer verirler. Öyle ki ne ilahî şeyler kutsal olmayanların eline kolayca geçsin, ne de kutsal tasvirleri seyretmeye hevesli olanlar tiplerde gerçekmiş gibi kalakalsın; ilahî şeyler hem gerçek olumsuzlamalarla hem de kendi yankılarının en sonuncularına doğru kurulan başka türden benzeşmelerle onurlandırılsın.

Şu hâlde göksel varlıkları da söylenen sebeplerle aykırı benzemez benzerliklerden biçimlendirmelerinde hiçbir tuhaflık yoktur. Çünkü meleklerin açıklayıcı tasvirinin çirkinliği bizi sarsmasaydı, belki biz de güçlükten araştırmaya, kutsal şeylerin titiz incelemesiyle yükselişe varmazdık. O çirkinlik nous'umuzu uyumsuz biçimlerde bırakmaz; maddî düşkünlükleri reddetmeye kışkırtır ve görünenler aracılığıyla evren-üstü yükselişlere kutsal bir tarzda uzanmaya alıştırır.

Kutsal Sözler'in maddî ve aykırı melek tasvirleri hakkında bu kadarı yeter. Şimdi hiyerarşinin ne olduğunu düşündüğümüzü ve hiyerarşiye nasip olanların hiyerarşinin kendisinden ne fayda gördüğünü belirlemek gerekir. Söylemek bana caizse, benim Mesih'im, her hiyerarşik açıklanışın ilhamı, sözümüze önderlik etsin! Sen de çocuğum, bizim hiyerarşik geleneğimizin kutsal kanununa uyarak, kutsalca söylenen şeyleri kutsal bir tarzda dinle; ilahî şeylerin inisiyasyonunda kendin de Tanrı dolu ol. Kutsal şeyleri nous'unun gizliliğine sarıp kutsal olmayan kalabalıktan koru ve tek biçimli olarak sakla. Çünkü Kutsal Sözler'in dediği gibi, akledilir incilerin katışıksız, ışık biçimli ve güzellik veren süsünü domuzların önüne atmak caiz değildir.

s080

Προσθήσω δὲ καὶ τὸ πάντων ἀτιμότερον εἶναι, καὶ μᾶλλον ἀπεμφαίνειν δοκοῦν, ὅτι καὶ σκώληκος εἶδος αὐτὴν ἑαυτῇ περιπλάττουσαν, οἱ τὰ θεῖα δεινοὶ παραδεδώκασιν. Οὕτω πάντες οἱ θεόσοφοι, καὶ τῆς κρυφίας ἐπιπνοίας ὑποφῆται, τῶν ἀτελέστων καὶ ἀνιέρων ἀχράντως ἀποδιαστέλλουσι τὰ ἅγια τῶν ἀγίων, καὶ τὴν ἀνόμοιον ἱεροπλαστίαν πρεσβεύουσιν, ὡς μήτε τὰ θεῖα τοῖς βεβήλοις εὐχείρωτα εἶναι, μήτε τοὺς τῶν ἱερῶν ἀγαλμάτων φιλοθεάμονας, ὡς ἀληθέσιν ἐναπομεῖναι τοῖς τύποις· καὶ ὥστε τὰ θεῖα τιμᾶσθαι ταῖς ἀληθέσιν ἀποφάσεσι, καὶ ταῖς πρὸς τὰ ἔσχατα τῶν οἰκείων ἀπηχημάτων ἐτεροίαις ἀφομοιώσεσιν. Οὐδὲν οὖν ἄτοπον, εἰ καὶ τὰς οὐρανίας οὐσίας ἐκ τῶν ἀπεμφαινουσῶν ἀνομοίων ὁμοιοτήτων ἀναπλάττουσι, κατὰ τὰς εἰρημένας αἰτίας· οὐ γὰρ ἂν ἴσως οὐδὲ ἡμεῖς, εἰς ζήτησιν μὲν ἐξ ἀπορίας, εἰς ἀναγωγὴν δὲ διὰ τῆς ἀκριβοῦς τῶν ἱερῶν ἐρεύνης ἐληλύθειμεν, εἰ μὴ τὸ δυσειδὲς ἡμᾶς ἐξετάραξε τῆς τῶν ἀγγέλων ἐκφαντικῆς ἀναπλάσεως, οὐκ ἐῶν ἡμῶν τὸν νοῦν ἐναπομεῖναι ταῖς ἀπῳδούσαις μορφοποιίαις ἀλλ´ ἐρεθίζον ἀπαναίνεσθαι τὰς ὑλικὰς προσπαθείας, καὶ προσεθίζον ἱερῶς ἀνατείνεσθαι διὰ τῶν φαινομένων ἐπὶ τὰς ὑπερκοσμίους ἀναγωγάς. Τοσαῦτα μὲν ἡμῖν εἰρήσθω διὰ τὰς ὑλικὰς καὶ ἀπεμφαινούσας τῶν ἱερῶν λογίων ἀγγελοειδεῖς εἰκονογραφίας· ἑξῆς δὲ ἀφορίσασθαι χρὴ, τί μὲν αὐτὴν εἶναι τὴν ἱεραρχίαν οἰόμεθα, τί δὲ πρὸς αὐτῆς ἱεραρχίας ὀνίνασθαι τοὺς ἱεραρχίαν κεκληρωμένους. Ἡγήσοιτο δὲ τοῦ λόγου Χριστὸς, εἴπερ ἐμοὶ θέμις εἰπεῖν, ὁ ἐμὸς, ἡ πάσης ἱεραρχικῆς ἐκφαντορίας ἐπίπνοια! Σὺ δέ, ὦ παῖ, κατὰ τὴν ὁσίαν τῆς καθ´ ἡμᾶς ἱεραρχικῆς παραδόσεως θεσμοθεσίαν, αὐτός τε ἱεροπρεπῶς ἄκουε τῶν ἱερῶς λεγομένων ἔνθεος ἐνθέων ἐν μυήσει γινόμενος, καὶ τῇ κατὰ νοῦν κρυφιότητι τὰ ἅγια περιστείλας ἐκ τῆς ἀνιέρου πληθύος, ὡς ἐνοειδῆ διαφύλαξον· οὐ γὰρ θεμιτὸν, ὡς τὰ λόγιά φησιν, εἰς ὕας ἀποῤῥίψαι τὴν τῶν νοητῶν μαργαριτῶν ἀμιγῆ καὶ φωτοειδῆ καὶ καλλοποιὸν εὐκοσμίαν.

s089Bölüm III. Hiyerarşi Nedir, Hiyerarşinin Faydası Nedir?

Hiyerarşi, bana göre, kutsal bir düzen, epistēmē ve etkinliktir; elden geldiğince Tanrı'ya benzer olana benzeşir ve kendisine Tanrı'dan verilen aydınlanmalara göre, ölçüsünce Tanrı'yı taklide yükselir. Tanrı'ya yaraşır güzellik ise basit, iyi ve yetkinliğin ilkesi olarak her türlü benzemezlikten bütünüyle uzaktır; kendi ışığını her varlığa değeri ölçüsünde verir ve yetkinleştirilenleri kendisine uyumlu ve değişmez biçimde biçimlendirerek en ilahî ayinle yetkinleştirir.

s089

Ἔστι μὲν ἱεραρχία, κατ´ ἐμὲ, τάξις ἱερὰ, καὶ ἐπιστήμη, καὶ ἐνέργεια πρὸς τὸ θεοειδὲς ὡς ἐφικτὸν ἀφομοιουμένη, καὶ πρὸς τὰς ἐνδιδομένας αὐτῇ θεόθεν ἐλλάμψεις ἀναλόγως ἐπὶ τὸ θεομίμητον ἀναγομένη. Τὸ δὲ θεοπρεπὲς κάλλος, ὡς ἀπλοῦν, ὡς ἀγαθὸν, ὡς τελεταρχικὸν, ἀμιγὲς μέν ἐστι καθόλου πάσης ἀνομοιότητος, μεταδοτικὸν δὲ κατ´ ἀξίαν ἐκάστῳ τοῦ οἰκείου φωτὸς, καὶ τελειωτικὸν ἐν τελετῇ θειοτάτη κατὰ τὴν πρὸς ἑαυτὸ τῶν τελουμένων ἐναρμονίως ἀπαράλλακτον μόρφωσιν.

s090Demek ki hiyerarşinin amacı, elden geldiğince Tanrı'ya benzemek ve onunla birleşmektir. Hiyerarşi, her kutsal epistēmē'nin ve etkinliğin önderi olarak onu alır; onun en ilahî görkemine sarsılmadan bakar, gücü yettiğince ondan iz alır ve mensuplarını ilahî heykeller, tertemiz ve lekesiz aynalar kılar. Bunlar ilk ışığın ve Tanrısal İlke'nin ışınını alır, kendilerine verilen parıltıyla kutsal biçimde dolar ve bu parıltıyı Tanrısal kanunlara göre cömertçe kendilerinden sonrakilere yansıtır. Çünkü kutsal şeylerin ayinlerini yönetenlerin ya da kutsal biçimde ayine katılanların, kendi ayin ilkelerinin kutsal düzenlemelerine aykırı bir şey yapması asla caiz değildir. Tanrılaştırıcı parıltıyı özlüyor, ona kutsal biçimde bakıyor ve her kutsal nous'un ölçüsüne göre ondan iz alıyorlarsa, başka türlü var olmaları bile caiz değildir.

Öyleyse hiyerarşi diyen, genel olarak kutsal bir dizilişi anlatır: Tanrısal güzelliğin sureti olan, hiyerarşik mertebe ve bilgilerle kendi aydınlanmasının sırlarını ayinle yerine getiren ve kendi ilkesine caiz olduğu ölçüde benzeşen bir diziliş. Çünkü hiyerarşiye nasip olan herkesin yetkinliği, kendi ölçüsünde Tanrı'yı taklide yükselmektir. En ilahî olanı da, Kutsal Sözler'in dediği gibi, Tanrı'nın iş arkadaşı olmak ve ilahî etkinliği gücü yettiğince kendinde görünür kılmaktır.

Örneğin hiyerarşinin düzeni, kimilerinin arınması, kimilerinin arındırması; kimilerinin aydınlanması, kimilerinin aydınlatması; kimilerinin yetkinleşmesi, kimilerinin yetkinleştirmesidir. Bu yüzden Tanrı'yı taklit herkese şu tarzda uyar: İlahî mutluluk, insanca söylersek, her benzemezlikten uzaktır, ebedî ışıkla doludur, yetkindir ve hiçbir yetkinliğe muhtaç değildir; arındırır, aydınlatır ve yetkinleştirir. Hatta kutsal arınmanın, aydınlanmanın ve yetkinleşmenin kendisidir; arınmanın ve ışığın üstünde, yetkinlikten önceki kendinde-yetkinliktir, her hiyerarşinin sebebidir ve her kutsal şeyi üstünlükçe aşar.

[Kaynakta burada bir boşluk vardır: arınanların, aydınlananların ve yetkinleşenlerin görevini anlatan cümleler eksiktir.]

s090

Σκοπὸς οὖν ἱεραρχίας ἐστὶν, ἡ πρὸς Θεὸν, ὡς ἐφικτὸν, ἀφομοίωσίς τε καὶ ἕνωσις, αὐτὸν ἔχουσα πάσης ἱερᾶς ἐπιστήμης τε καὶ ἐνεργείας καθηγεμόνα, καὶ πρὸς τὴν αὐτοῦ θειοτάτην εὐπρέπειαν ἀκλινῶς μὲν ὁρῶν, ὡς δυνατὸν δὲ ἀποτυπούμενος, καὶ τοὺς ἑαυτοῦ θιασώτας, ἀγάλματα θεῖα τελῶν, ἔσοπτρα διειδέστατα καὶ ἀκηλίδωτα, δεκτικὰ τῆς ἀρχιφώτου καὶ θεαρχικῆς ἀκτῖνος· καὶ τῆς μὲν ἐνδιδομένης αἴγλης ἱερῶς ἀποπληρούμενα, ταύτην δὲ αὖθις ἀφθόνως εἰς τὰ ἑξῆς ἀναλάμποντα, κατὰ τοὺς θεαρχικοὺς θεσμούς. Οὐ γὰρ θεμιτόν ἐστι τοῖς τῶν ἱερῶν τελεταῖς, ἢ τοῖς ἰερῶς τελουμένοις, ἐνεργῆσαί τι καθόλου, παρὰ τὰς τῆς οἰκείας τελεταρχίας ἱεράς διατάξεις· ἀλλ´ οὐδὲ ὑπάρχειν ἐτέρως, εἰ τῆς θεωτικῆς αὐτῆς ἀγλαΐας ἐφίενται, καὶ πρὸς αὐτὴν ἱεροπρεπῶς ἀποσκοποῦσι, καὶ ἀποτυποῦνται κατὰ τὴν ἑκάστου τῶν ἱερῶν νόων ἀναλογίαν. Οὐκοῦν ὁ λέγων ἱεραρχίαν, ἰεράν τινα καθόλου διακόσμησιν δηλοῖ, εἰκόνα τῆς θεαρχικῆς ὡραιότητος, ἐν τάξεσι καὶ ἐπιστήμαις ἱεραρχικαῖς, τὰ τῆς οἰκείας ἐλλάμψεως ἰερουργοῦσαν μυστήρια, καὶ πρὸς τὴν οἰκείαν ἀρχὴν ὡς θεμιτὸν ἀφομοιουμένην. Ἔστι γὰρ ἐκάστῳ τῶν ἰεραρχίαν κεκληρωμένων ἡ τελείωσις, τὸ κατ´ οἰκείαν ἀναλογίαν ἐπὶ τὸ θεομίμητον ἀναχθῆναι. Καὶ τὸ δὴ πάντων θειότερον, ὡς τὰ λόγιά φησι, Θεοῦ συνεργὸν γενέσθαι, καὶ δεῖξαι τὴν θείαν ἐνέργειαν ἐν ἑαυτῷ κατὰ τὸ δυνατὸν ἀναφαινομένην· οἱον, ἐπειδὴ τάξις ἰεραρχίας ἐστὶ τὸ τοὺς μὲν καθαίρεσθαι, τοὺς δὲ καθαίρειν· καὶ τοὺς μὲν φωτίζεσθαι, τοὺς δὲ φωτίζειν· καὶ τοὺς μὲν τελεῖσθαι, τοὺς δὲ τελεσιουργεῖν, ἐκάστῳ τὸ θεομίμητον ἁρμόσει κατὰ τόνδε τὸν τρόπον. Ἡ θεία μακαριότης, ὡς ἐν ἀνθρώποις εἰπεῖν, ἀμιγὴς μέν ἐστιν ἀπάσης ἀνομοιότητος, πλήρης δὲ φωτὸς ἀϊδίου, τελεία καὶ ἀνενδεὴς ἀπάσης τελειότητος, καθαίρουσα, καὶ φωτίζουσα, καὶ τελεσιουργοῦσα· μᾶλλον δὲ κάθαρσις ἱερὰ, καὶ φωτισμὸς, καὶ τελείωσις, ὑπὲρ κάθαρσιν, ὑπὲρ φῶς, προτέλειος αὐτοτελεταρχία, καὶ πάσης μὲν ἱεραρχίας αἰτία, παντὸς δὲ ἱεροῦ κατὰ τὸ ὑπερέχον ἐξῃρη⟦μένη... ⟧ ⟦?⟧ Τοὺς

s091Arındıranlar, arınmışlıklarının bolluğundan başkalarına kendi temizliklerini aktarmalıdır. Aydınlatanlar, daha saydam nous'lar olarak ışığa pay almaya ve onu aktarmaya yatkın olduklarından, kutsal parıltıyla bütün mutlulukla dolup her yanlarından taşan ışığı ışığa layık olanlara akıtmalıdır. Yetkinleştirenler, yetkinleştirici aktarımı bilenler olarak, yetkinleşenleri seyredilen kutsal şeylerin epistēmē'sinin en kutsal inisiyasyonuyla yetkinleştirmelidir. Öyleyse hiyerarşik dizilişin her mertebesi kendi ölçüsünde ilahî iş birliğine yükselir; Tanrısal İlke'de tabiatça ve tabiat-üstü biçimde bulunan, onun tarafından ousia-üstü biçimde yapılan ve Tanrı'yı seven nous'ların erişebileceği taklit için hiyerarşik olarak gösterilen işleri, lütuf ve Tanrı'nın verdiği güçle yerine getirir.

s091

δὲ καθαρτικοὺς, περιουσίᾳ καθάρσεως ἑτέροις μεταδιδόναι τῆς οἰκείας ἁγνότητος· τοὺς δὲ φωτιστικοὺς, ὡς διειδεστέρους νόας, καὶ πρὸς μετοχὴν φωτὸς καὶ μετάδοσιν οἰκείως ἔχοντας, καὶ πανολβίως τῆς ἱερᾶς ἀποπληρουμένους αἴγλης, τὸ κατὰ πᾶν αὐτῶν ὑπερχεόμενον φῶς, εἰς τοὺς ἀξίους φωτὸς ἐποχετεύειν· τοὺς δὲ τελεσιουργοὺς, ὡς ἐπιστημονικοὺς τῆς τελεστικῆς μεταδόσεως, τελεῖν τοὺς τελουμένους τῇ πανιέρῳ μυήσει τῆς τῶν ἐποπτευθέντων ἱερῶν ἐπιστήμης. Οὐκοῦν ἑκάστη τῆς ἱεραρχικῆς διακοσμήσεως τάξις, κατὰ τὴν οἰκείαν ἀναλογίαν ἀνάγεται πρὸς τὴν θείαν συνέργειαν, ἐκεῖνα τελοῦσα χάριτι καὶ θεοσδότῳ δυνάμει, τὰ τῇ θεαρχίᾳ φυσικῶς καὶ ὑπερφυῶς ἐνόντα, καὶ πρὸς αὐτῆς ὑπερουσίως δρώμενα, καὶ πρὸς τὴν ἐφικτὴν τῶν φιλοθέων νόων μίμησιν ἱεραρχικῶς ἐκφαινόμενα.

s096Bölüm IV. Melek Adı Ne Anlama Gelir?

Hiyerarşinin ne olduğunu, sanırım, güzelce tanımladığımıza göre, şimdi melek hiyerarşisini övmek ve onun Kutsal Sözler'deki kutsal biçimlendirmelerini evren-üstü gözlerle seyretmek gerekir. Böylece gizemli tasvirler aracılığıyla onların Tanrı'ya en benzer basitliğine yükselelim ve her hiyerarşik epistēmē'nin ilkesini Tanrı'ya yaraşır bir saygıyla ve ayin ilkesine yaraşır şükranlarla övelim.

Her şeyden önce şu doğruyu söyleyelim: Ousia-üstü Tanrısal İlke, varolanların bütün ousia'larını iyiliğinden ötürü kurmuş, varlığa getirmiştir. Çünkü her şeyin sebebi ve her şeyin üstünde olan İyilik'e özgü olan, varolanları kendisiyle ortaklığa çağırmaktır; her varolanın bunun için kendi ölçüsü belirlenmiştir. Bütün varolanlar, ousia-üstü ve her şeyin sebebi olan Tanrılıktan fışkıran takdire pay alır; varolanların ousia'sından ve ilkesinden pay almasalardı var olmazlardı. Cansız şeylerin hepsi ona var olmakla pay alır, çünkü her şeyin varlığı, varlığın üstündeki Tanrılıktır. Canlılar, onun her hayatın üstündeki hayat verici gücüne pay alır. Akıllı ve akleden varlıklar, onun her logos'un ve nous'un üstündeki kendinde-yetkin ve yetkinlikten önceki bilgeliğine pay alır. Açıktır ki ondan çok yönlü pay almış olan ousia'lar ona en yakın olanlardır.

s096

Τῆς τοίνυν ἱεραρχίας αὐτῆς, ὅ τι ποτέ ἐστιν, ὡς οἶμαι, καλῶς ἡμῖν ὁρισθείσης, τὴν ἀγγελικὴν ἱεραρχίαν ἑξῆς ὑμνητέον, καὶ τὰς ἰερὰς αὐτῆς ἐν τοῖς λογίοις μορφοποιίας, ὑπερκοσμίοις ὀφθαλμοῖς ἐποπτευτέον, ὅπως ἀναχθῶμεν ἐπὶ τὴν θεοειδεστάτην αὐτῶν ἁπλότητα, διὰ τῶν μυστικῶν ἀναπλάσεων, καὶ τὴν ἁπάσης ἱεραρχικῆς ἐπιστήμης ἀρχὴν ὑμνήσωμεν ἐν θεοπρεπεῖ σεβασμιότητι, καὶ τελεταρχικαῖς εὐχαριστίαις. Πρῶτον ἁπάντων ἐκεῖνο εἰπεῖν ἀληθὲς, ὡς ἀγαθότητι πάσας ἡ ὑπερούσιος θεαρχία τὰς τῶν ὄντων οὐσίας ὑποστήσασα, πρὸς τὸ εἶναι παρήγαγεν. Ἔστι γὰρ τοῦτο τῆς πάντων αἰτίας καὶ ὑπὲρ πάντα ἀγαθότητος ἴδιον, τὸ πρὸς κοινωνίαν ἑαυτῆς τὰ ὄντα καλεῖν, ὡς ἑκάστῳ τῶν ὄντων ὥρισται πρὸς τῆς οἰκείας ἀναλογίας. Πάντα μὲν οὖν τὰ ὄντα μετέχει προνοίας, ἐκ τῆς ὑπερουσίου καὶ παναιτίου θεότητος ἐκβλυζομένης· οὐ γὰρ ἂν ἦν, εἰ μὴ τῆς τῶν ὄὄντων οὐσίας καὶ ἀρχῆς μετειλήφει. Τὰ μὲν οὖν ἄζωα πάντα, τῷ εἶναι αὐτῆς μετέχει· τὸ γὰρ εἶναι πάντων ἐστὶν ἡ ὑπὲρ τὸ εἶναι θεότης· τὰ δὲ ζῶντα, τῆς αὐτῆς ὑπὲρ πᾶσαν ζωὴν ζωοποιοῦ δυνάμεως· τὰ δὲ λογικὰ καὶ νοερὰ, τῆς αὐτῆς ὑπὲρ πάντα καὶ λόγον καὶ νοῦν αὐτοτελοῦς καὶ προτελείου σοφίας. Δῆλον δὲ, ὅτι περὶ αὐτὴν ἐκεῖναι τῶν οὐσιῶν εἰσιν, ὅσαι πολλαχῶς αὐτῆς μετειλήφασιν.

s097Demek ki göksel ousia'ların kutsal dizilişleri, yalnızca var olanların, akılsızca yaşayanların ve bizim gibi akıllı varlıkların üstünde, Tanrısal aktarıma pay almışlardır. Çünkü kendilerini akledilir bir tarzda Tanrı'yı taklide göre biçimlendirir, evren-üstü bir tarzda Tanrısal benzerliğe bakar ve akleden suretlerini biçimlendirmek isterler. Bu yüzden onunla daha bol bir birlik içinde olmaları doğaldır. Ona yakındırlar; ilahî ve sarsılmaz aşkın gerginliği içinde, caiz olduğu ölçüde daima yukarıya uzanırlar; ilk aydınlanmaları maddesizce ve katışıksızca alır, onlara göre düzenlenir, bütün hayatlarını akleden bir hayat olarak sürerler. İlahî olana ilk ve çok yönlü pay alanlar bunlardır, Tanrısal gizliliği ilk ve çok yönlü açıklayanlar da bunlardır. Bu yüzden melek adına her şeyden ayrıcalıklı olarak layık görülmüşlerdir; çünkü Tanrısal aydınlanma önce onlara gelir, üstümüzdeki açıklanışlar onlar aracılığıyla bize ulaşır.

Nitekim teolojinin dediği gibi, kanun bize melekler aracılığıyla bağışlanmıştır. Kanundan önce ve sonra ünlü atalarımızı da melekler ilahî olana yükseltirdi: Ya yapılacak şeyi öğretir, onları yanılgıdan ve kutsal olmayan hayattan hakikatin doğru yoluna geçirirlerdi; ya da kutsal düzenleri, evren-üstü sırların gizli görülerini veya birtakım ilahî öndeyileri sözcü olarak gösterirlerdi.

Biri, azizlerden bazılarına doğrudan doğruya teofaniler geldiğini söylerse, en kutsal Sözler'den şunu da açıkça öğrensin: Tanrı'nın gizli olan kendisini kimse görmemiştir, görmeyecektir de. Mübarek kişilere teofaniler ise, Tanrı'ya yaraşır açıklanışlar olarak, birtakım kutsal ve görenlerin ölçüsüne uygun görüler aracılığıyla olmuştur. Bilge teoloji, biçimsiz olanın biçimlendirilmesi gibi ilahî benzerliği kendinde çizili olarak gösteren o görüye, görenleri ilahî olana yükseltmesinden ötürü haklı olarak teofani der. Çünkü görenlere onun aracılığıyla ilahî aydınlanma gelir ve onlar ilahî şeylerden bir şeye kutsal biçimde inisiye olurlar. Ünlü atalarımız bu ilahî görülere göksel güçlerin aracılığıyla inisiye olmuşlardır. Kanunun kutsal mevzuatına gelince, Kutsal Sözler'in geleneği onun Musa'ya doğrudan Tanrı'dan verildiğini söylemez mi? Bu, onun ilahî ve kutsal bir taslak olduğunu bize gerçekten öğretmek içindir. Ama teoloji

s097

Αἱ γοῦν ἄγιαι τῶν οὐρανίων οὐσιῶν διακοσμήσεις, ὑπὲρ τὰ μόνον ὄντα, καὶ ἀλόγως ζῶντα, καὶ τὰ καθ´ ἡμᾶς λογικὰ, τῆς θεαρχικῆς μεταδόσεως ἐν μετουσίᾳ γεγόνασι. Νοητῶς γὰρ ἐπὶ τὸ θεομίμητον ἑαυτὰς ἀποτυποῦσαι, καὶ πρὸς τὴν θεαρχικὴν ἐμφέρειαν ὑπερκοσμίως ὁρῶσαι, καὶ μορφοῦν ἐφιέμεναι τὸ νοερὸν αὐτῶν εἶδος, ἀφθονωτέρας εἰκότως ἔχουσι τὰς πρὸς αὐτὴν κοινωνίας, προσεχεῖς μὲν οὖσαι καὶ ἀεὶ πρὸς τὸ ἄναντες, ὡς θεμιτὸν ἐν συντονία τοῦ θείου καὶ ἀκλινοῦς ἔρωτος ἀνατεινόμεναι, καὶ τὰς ἀρχικὰς ἐλλάμψεις ἀΰλως καὶ ἀμιγῶς εἰσδεχόμεναι, καὶ πρὸς αὐτὰς ταττόμεναι, καὶ νοερὰν ἔχουσαι τὴν πᾶσαν ζωήν. Αὖται γοῦν εἰσιν αἱ πρώτως καὶ πολλαχῶς ἐν μετουσίᾳ τοῦ Θείου γινόμεναι, καὶ πρώτως καὶ πολλαχῶς ἐκφαντορικαὶ τῆς θεαρχικῆς κρυφιότητος· διὸ καὶ παρὰ πάντα τῆς ἀγγελικῆς ἐπωνυμίας ἐκκρίτως ἠξίωνται, διὰ τὸ πρώτως εἰς αὐτὰς ἐγγίνεσθαι τὴν θεαρχικὴν ἔλλαμψιν, καὶ δι´ αὐτῶν εἰς ἡμᾶς διαπορθμεύεσθαι τὰς ὑπὲρ ἡμᾶς ἐκφαντορίας. Οὕτω γοῦν ὁ νόμος, ὡς ἡ θεολογία φησί, δι´ ἀγγέλων ἡμῖν ἐδωρήθη· καὶ τοὺς κλεινοὺς δὲ πρὸ νόμου καὶ μετὰ νόμον ἡμῶν πατέρας ἄγγελοι πρὸς τὸ Θεῖον ἀνῆγον, ἢ τὸ πρακτέον εἰσηγούμενοι, καὶ πρὸς εὐθεῖαν ἀληθείας ὁδὸν ἐκ πλάνης καὶ ζωῆς ἀνιέρου μετάγοντες· ἢ τάξεις ἱερὰς, ἢ μυστηρίων ὑπερκοσμίων κρυφίους ὁράσεις, ἢ θείας τινὰς προαναῤῥήσεις ὑποφητικῶς ἀναφαίνοντες. Εἰ δέ τις φαίη, καὶ αὐτόθεν ἀμέσως ἐγγενέσθαι τισὶ τῶν ἁγίων θεοφανείας, μανθανέτω καὶ τοῦτο σαφῶς ἐκ τῶν ἱερωτάτων λογίων, ὡς αὐτὸ μὲν ὅ τι ποτέ ἐστι τὸ τοῦ Θεοῦ κρύφιον, οὐδεὶς ἑώρακεν, οὐδὲ ὄψεται· θεοφάνειαι δὲ τοῖς ὁσίοις γεγόνασι κατὰ τὰς πρεπούσας Θεῷ, διὰ δή τινων ἱερῶν καὶ τοῖς ὁρῶσιν ἀναλόγων ὁράσεων, ἐκφαντορίας. Ἡ πάνσοφος δὲ θεολογία τὴν ὅρασιν ἐκείνην, ἥ τις ἐν ἑαυτῇ διαγεγραμμένην ἀνέφαινε τὴν θείαν, ὡς ἐν μορφώσει τῶν ἀμορφώτων ὁμοίωσιν, ἐκ τῆς τῶν ὁρώντων ἐπὶ τὸ θεῖον ἀναγωγῆς, εἰκότως καλεῖ θεοφάνειαν, ὡς δι´ αὐτῆς τοῖς ὁρῶσι, θείας ἐγγινομένης ἐλλάμψεως, καί τι τῶν θείων αὐτῶν ἱερῶς μυουμένων. Ταύτας δὲ τὰς θείας ὁράσεις οἱ κλεινοὶ Πατέρες ἡμῶν ἐμυοῦντο διὰ μέσων τῶν οὐρανίων δυνάμεων. Ἡ οὐχὶ καὶ τὴν ἱερὰν τοῦ νόμου θεσμοθεσίαν, ἡ τῶν λογίων παράδοσις ὡς αὐτόθεν μέν φησιν ἐκ Θεοῦ τῷ Μωϋσῆ δεδωρημένην; ὅπως ἂν ἡμᾶς ἀληθῶς μυήσαιτο, θείας αὐτὴν εἶναι καὶ ἱερᾶς ὑποτύπωσιν. Διδάσκει δὲ καὶ

s098bunun bize melekler aracılığıyla geldiğini de bilgece öğretir. Çünkü Tanrı'nın kanun düzeni şunu koymaktadır: İkinci derecedekiler ilk derecedekiler aracılığıyla ilahî olana yükselsin. Bu kanun, her şeyin ousia-üstü düzen ilkesi tarafından yalnız yukarıdaki ve aşağıdaki nous'lar için değil, aynı mertebedekiler için de konmuştur: Her hiyerarşide birinci, orta ve son mertebeler ve güçler vardır; daha ilahî olanlar, daha aşağıdakileri ilahî yakınlığa, aydınlanmaya ve birliğe inisiye eden ve ellerinden tutup götürenlerdir.

Görüyorum ki İsa'nın insan sevgisinin ilahî sırrına da önce melekler inisiye oldu, sonra bilgi lütfu onlar aracılığıyla bize geçti. Böylece en ilahî Cebrail, hiyerark Zekeriya'ya, ilahî lütufla umulmadık biçimde ondan doğacak çocuğun, İsa'nın iyiliğe ve kurtuluşa yaraşır biçimde dünyaya görünecek insanî ilahî işinin peygamberi olacağını bildirdi; Meryem'e de söylenemez Tanrısal tasvirin sırrının onda nasıl doğacağını bildirdi. Başka bir melek Yusuf'a, atası Davud'a ilahî bir biçimde vaat edilenlerin gerçekten yerine geldiğini öğretti. Bir başkası, çoğunluktan çekilmeleri ve sükûnetleriyle arınmış çobanlara müjde verdi; onunla birlikte göksel ordu kalabalığı, pek çok övülen o övgüyü yeryüzündekilere aktardı.

Şimdi Kutsal Sözler'in en yüksek ışık görünüşlerine doğru başımızı kaldıralım. Görüyorum ki İsa'nın kendisi, gök üstü ousia'ların ousia-üstü sebebi, değişmeksizin bizim durumumuza gelmişken kendisinin düzenleyip seçtiği insana yaraşır düzenden sıçrayıp çıkmaz; Baba ve Tanrı'nın melekler aracılığıyla verdiği buyruklara itaatle boyun eğer. Oğul'un Baba tarafından düzenlenen Mısır'a çekilişi ve sonra Mısır'dan Yahudiye'ye dönüşü, onların aracılığıyla Yusuf'a bildirilir. Melekler aracılığıyla onu Baba'nın kanunlarına tabi görüyorum. Bizim rahiplik geleneklerimizde açıklandığını bildiğin için, İsa'yı güçlendiren melekten söz etmiyorum; İsa'nın kendisinin, bizi kurtaran iyi işiyle açıklayıcı mertebeye gelip Büyük Öğüdün Meleği diye anılmasından da söz etmiyorum. Çünkü kendisi de melekçe söylediği gibi, Baba'dan duyduğu her şeyi bize bildirmiştir.

s098

τοῦτο σοφῶς ἡ θεολογία, τὸ δι´ ἀγγέλων αὐτὴν εἰς ἡμᾶς προελθεῖν, ὡς τῆς θεονομικῆς τάξεως ἐκεῖνο Θεσμοθετούσης, τὸ διὰ τῶν πρώτων τὰ δεύτερα πρὸς τὸ Θεῖον ἀνάγεσθαι. Καὶ γὰρ οὐ μόνον ἐπὶ τῶν ὑπερκειμένων τε καὶ ὑφειμένων νοῶν, ἀλλὰ κἀν τοῖς ὁμοταγέσιν οὖτος ὁ θεσμὸς ὥρισται παρὰ τῆς πάντων ὑπερουσίου ταξιαρχίας, τὸ καθ´ ἑκάστην ἱεραρχίαν πρώτας καὶ μέσας καὶ τελευταίας εἶναι τάξεις τε καὶ δυνάμεις, καὶ τῶν ἡττόνων εἶναι τοὺς θειοτέρους μύστας καὶ χειραγωγοὺς ἐπὶ τὴν θείαν προσαγωγὴν καὶ ἔλλαμψιν καὶ κοινωνίαν. Ὁρῶ δὲ, ὅτι καὶ τὸ θεῖον τῆς Ἰησοῦ φιλανθρωπίας μυστήριον ἄγγελοι πρῶτον ἐμυήθησαν, εἶτα δι´ αὐτῶν εἰς ἡμᾶς ἡ τῆς γνώσεως χάρις διέβαινεν. Οὕτω γοῦν ὁ θειότατος Γαβριὴλ Ζαχαρίαν μὲν τὸν Ἰεράρχην ἐμυσταγώγει, τὸ προφήτην ἔσεσθαι τὸν ἐξ αὐτοῦ παρ´ ἐλπίδα χάριτι θείᾳ γεννησόμενον παῖδα, τῆς ἀγαθοπρεπῶς καὶ σωτηρίως τῷ κόσμῳ ἐπιφανησομένης ἀνδρικῆς τοῦ Ἰησοῦ θεουργίας· τὴν δὲ Μαριὰμ, ὅπως ἐν αὐτῇ γεννήσεται τὸ θεαρχικὸν τῆς ἀφθέγκτου θεοπλαστίας μυστήριον. Ἔτερος δὲ τῶν ἀγγέλων τὸν Ἰωσήφ ἐξεπαίδευσεν, ὅπως ἀληθῶς ἐκπεπλήρωται τὰ θειωδῶς ἐπηγγελμένα τῷ προγόνῳ Δαυίδ. Ἄλλος δὲ τοὺς ποιμένας, ὡς τῇ τῶν πολλῶν ἀναχωρήσει καὶ ἡσυχίᾳ κεκαθαρμένους, εὐηγγελίζετο, καὶ σὺν αὐτῷ πλῆθος στρατιᾶς οὐρανίου τὴν πολυύμνητον ἐκείνην παρεδίδου τοῖς ἐπὶ γῆς δοξολογίαν. Ἀνανεύσωμεν δὲ καὶ πρὸς τὰς ὑπερτάτας τῶν λογίων φωτοφανείας· ὁρῶ γὰρ, ὅτι καὶ αὐτὸς Ἰησοῦς, καὶ τῶν ὑπερουρανίων οὐσιῶν ὑπερούσιος αἰτία, πρὸς τὸ καθ´ ἡμᾶς ἀμεταβόλως ἐληλυθὼς, οὐκ ἀποπηδᾷ τῆς ὑπ´ αὐτοῦ ταχθείσης τε καὶ αἰρεθείσης ἀνθρωποπρεποῦς εὐταξίας, ἀλλ´ εὐπειθῶς ὑποτάττεται ταῖς τοῦ Πατρὸς καὶ Θεοῦ δι´ ἀγγέλων διατυπώσεσι· καὶ διὰ μέσων αὐτῶν ἀγγέλλεται τῷ Ἰωσὴφ ἡ πρὸς τοῦ Πατρὸς οἰκονομηθεῖσα τοῦ Υἱοῦ πρὸς Αἴγυπτον ἀναχώρησις, καὶ αὖθις ἡ πρὸς τὴν Ἰουδαίαν ἐξ Αἰγύπτου μεταγωγή. Καὶ δι´ ἀγγέλων αὐτὸν ὁρῶ μὲν ὑπὸ ταῖς πατρικαῖς θεσμοθεσίαις ταττόμενον· ἐῶ γὰρ εἰπεῖν, ὡς εἰδότι τὰ ταῖς ἱερατικαῖς ἡμῶν παραδόσεσιν ἐκπεφασμένα, καὶ περὶ τοῦ ἀγγέλου τοῦ τὸν Ἰησοῦν ἐνισχύσαντος· ἢ ὅτι καὶ αὐτὸς ὁ Ἰησοῦς, κατὰ τὴν ἡμῶν σωστικὴν ἀγαθουργίαν, εἰς ἐκφαντορικὴν ἐληλυθὼς τάξιν, Ἄγγελος μεγάλης βουλῆς ἀνηγόρευται· καὶ γὰρ ὡς αὐτὸς ἀγγελοπρεπῶς φησιν, ὅσα ἤκουσε παρὰ τοῦ Πατρὸς, ἀνήγγειλεν ἡμῖν.

s105Bölüm V. Bütün Göksel Varlıklar Niçin Ortak Olarak Melek Diye Adlandırılır?

Bizim anlayışımıza göre, Kutsal Sözler'de melek adının sebebi budur. Sanırım teologların niçin bütün göksel ousia'ları birlikte melek diye adlandırdıklarını, ama evren-üstü dizilişlerini açıklamaya geldiklerinde, ilahî ve göksel sınıfları tamamlayıp sona erdiren mertebeye özel olarak melek mertebesi dediklerini araştırmak gerekir. Onun üstüne başmelek dizilişlerini, Reisleri, Yetkileri, Güçleri ve Kutsal Sözler'in açıklayıcı geleneklerinin bildiği, bunların ötesindeki ousia'ları koyarlar.

Deriz ki her kutsal dizilişte üstteki mertebeler, aşağıdaki dizilişlerin aydınlanmalarına ve güçlerine de sahiptir; sonuncular ise üsttekilere pay alamaz. Demek ki teologlar en yüksek ousia'ların en kutsal sınıflarına melek de derler, çünkü onlar da Tanrısal aydınlanmayı açıklarlar. Ama göksel nous'ların son mertebesine Reisler, Tahtlar ya da Serafim demenin bir mantığı yoktur; çünkü en yüksek güçlere pay almış değildir. Bu son mertebe, bizim Tanrı dolu hiyerarklarımızı kendisine Tanrısal İlke'den bilinen ışıklara yükselttiği gibi, ondan önceki ousia'ların pek kutsal güçleri de melek hiyerarşilerini tamamlayan dizilişi ilahî olana yükseltir. Meğer ki biri şunu da söylesin: Melek adları, bütün göksel güçlerin aşağı ya da yukarı derecede Tanrı'ya benzer olana ve Tanrı'dan gelen ışık bağışına ortak olmasından dolayı hepsinde ortaktır. Ama sözümüz daha da belirginleşsin diye, her göksel dizilişin Kutsal Sözler'de açıklanan, kutsallığa yaraşır özelliklerini kutsal biçimde seyredelim.

s105

Αὕτη μὲν οὖν ἐστιν, ὡς καθ´ ἡμᾶς, ἡ αἰτία τῆς ἀγγελικῆς αὐτοῖς λογίοις ἐπωνυμίας· ἐρευνῆσαι δὲ ὡς οἶμαι χρὴ, δι´ ἣν αἰτίαν οἱ θεολόγοι πάσας μὲν ἄμα τὰς οὐρανίους οὐσίας ἀγγέλους καλοῦσι· πρὸς δὲ τὴν ἐκφαντορίαν ἐρχόμενοι τῶν ὑπερκοσμίων αὐτῶν διακοσμήσεων, τάξιν ἀγγελικὴν ἰδίως ὀνομάζουσι, τὴν συμπληρωτικῶς ἀποπερατοῦσαν τὰ θεῖα καὶ οὐράνια τάγματα· πρὸ ταύτης δὲ ὑπερκειμένως τάττουσι τοὺς ἀρχαγγελικοὺς διακόσμους, τάς τε ἀρχὰς, καὶ τὰς ἐξουσίας, καὶ τὰς δυνάμεις, ὅσας τε τούτων ὑπερβεβηκυίας οὐσίας αἱ τῶν λογίων ἴσασιν ἐκφαντορικαὶ παραδόσεις. Φαμὲν δὲ, ὅτι, κατὰ πᾶσαν ἱερὰν διακόσμησιν, αἱ μὲν ὑπερβεβηκυῖαι τάξεις ἔχουσι καὶ τὰς τῶν ὑφειμένων διακοσμήσεων ἐλλάμψεις καὶ δυνάμεις, ἀμέθεκτοι δὲ τῶν αὐτὰς ὑπερκειμένων εἰσὶν αἱ τελευταῖαι. Τὰ μὲν οὖν ἁγιώτατα τῶν ὑπερτάτων οὐσιῶν τάγματα καὶ ἀγγέλους καλοῦσιν οἱ θεολόγοι, καὶ γάρ εἰσιν ἐκφαντορικὰ καὶ αὐτὰ τῆς θεαρχικῆς ἐλλάμψεως. Τὴν τάξιν δὲ τὴν τῶν οὐρανίων νοῶν τελευταίαν οὐκ ἔχει λόγον ἀρχὰς, ἢ θρόνους, ἢ σεραφὶμ ὀνομάζειν· οὐδὲ γάρ ἐστιν ἐν μετουσίᾳ τῶν ὑπερτάτων δυνάμεων, ἀλλ´ ὥσπερ αὖτη τοὺς καθ´ ἡμᾶς ἐνθέους ἱεράρχας ἀνάγει πρὸς τὰς ἐγνωσμένας αὐτῇ τῆς θεαρχίας αὐγὰς, οὕτω καὶ τῶν πρὸ αὐτῆς οὐσιῶν αἱ πανίεροι δυνάμεις ἀναγωγικαὶ πρὸς τὸ Θεῖόν εἰσι τῆς ἀποπληρούσης τὰς ἀγγελικὰς ἱεραρχίας διακοσμήσεως. Εἰ μὴ ἄρα τις καὶ τοῦτο φαίη, τὸ κοινὰς εἶναι πάσας τὰς ἀγγελικὰς ὀνομασίας, κατὰ τὴν πασῶν τῶν οὐρανίων δυνάμεων εἰς τὸ θεοειδὲς, καὶ τὴν ἐκ Θεοῦ φωτοδοσίαν ὑφειμένην καὶ προὔχουσαν κοινωνίαν. Ἀλλ´ ἵνα μᾶλλον ἡμῖν ὁ λόγος διευκρινηθείη, κατίδωμεν ἱερῶς τὰς ἐν τοῖς λογίοις ἐκπεφασμένας ἁγιοπρεπεῖς ἰδιότητας ἑκάστης οὐρανίας διακοσμήσεως.

s107Bölüm VI. Göksel Varlıkların Birinci, Orta ve Son Dizilişi Hangileridir?

Gök üstü ousia'ların dizilişlerinin kaç tane ve nasıl olduğunu, onlardaki hiyerarşilerin nasıl yetkinleştirildiğini yalnız onların tanrılaştırıcı ayin ilkesinin tam olarak bildiğini söylerim. Ayrıca onların kendileri de kendi güçlerini, aydınlanmalarını ve kutsal, evren-üstü düzenlerini bilirler. Çünkü bizim gök üstü nous'ların sırlarını ve en kutsal yetkinleşmelerini bilmemiz imkânsızdır; meğer ki Tanrısal İlke'nin, kendilerine ait olanı iyi bilen o varlıklar aracılığıyla bize öğrettiklerinden söz edilsin. Öyleyse biz kendi başımıza hiçbir şey söylemeyeceğiz; meleklerin görünümlerinden kutsal teologların seyrettiklerine inisiye olup elimizden geldiğince ortaya koyacağız.

Teoloji bütün göksel ousia'ları dokuz açıklayıcı adla anmıştır. İlahî ayin öğretmenimiz bunları üç üçlü dizilişe ayırır. Birincisinin daima Tanrı'nın çevresinde olduğunu, ona yakın ve ötekilerden önce aracısız birleştiğinin aktarıldığını söyler. En kutsal Tahtların, çok gözlü ve çok kanatlı

s107

Ὃσοι μέν εἰσι, καὶ οἷοι τῶν ὑπερουρανίων οὐσιῶν οἱ διάκοσμοι, καὶ ὅπως αἱ κατ´ αὐτοὺς ἱεραρχίαι τελοῦνται, μόνην ἀκριβῶς εἰδέναι φημὶ οἶμαι τὴν θεωτικὴν αὐτῶν τελεταρχίαν· προσέτι καὶ αὐτοὺς ἐγνωκέναι τὰς οἰκείας δυνάμεις τε καὶ ἐλλάμψεις, καὶ τὴν ἱερὰν αὐτῶν καὶ ὑπερκόσμιον εὐταξίαν· ἀδύνατον γὰρ ἡμᾶς εἰδέναι τὰ τῶν ὑπερουρανίων νοῶν μυστήρια καὶ τὰς ἁγιωτάτας αὐτῶν τελειώσεις, εἰ μὴ που φαίη τις, ὅσα δι´ αὐτῶν ἡμᾶς, ὡς τὰ οἰκεῖα καλῶς εἰδότων, ἡ θεαρχία μεμυσταγώγηκεν. Οὐκοῦν ἡμεῖς μὲν οὐδὲν αὐτοκινήτως ἐροῦμεν· ὅσα δὲ τῶν ἀγγελικῶν θεαμάτων ὑπὸ τῶν ἰερῶν θεολόγων ἐθεωρήθη, ταῦτα μυηθέντες ἡμεῖς, ὡς οἷοί τέ ἐσμεν, ἐκθησόμεθα. Πάσας ἡ θεολογία τὰς οὐρανίους οὐσίας ἐννέα κέκληκεν ἐκφαντορικαῖς ἐπωνυμίαις· ταύτας ὁ θεῖος ἡμῶν ἰεροτελεστὴς εἰς τρεῖς ἀφορίζει τριαδικὰς διακοσμήσεις. Καὶ πρώτην μὲν εἰναί φησι τὴν περὶ Θεὸν οὖσαν ἀεὶ, καὶ προσεχῶς αὐτῷ καὶ πρὸ τῶν ἄλλων ἀμέσως ἡνῶσθαι παραδεδομένην· τούς τε γὰρ ἁγιωτάτους θρόνους, καὶ τὰ πολυόμματα καὶ πολύπτερα

s108sınıfların, İbranice Kerubim ve Serafim diye adlandırılanların, Kutsal Sözler'in açıklanışına göre, her şeyin üstündeki yakınlıkla Tanrı'nın çevresinde aracısız yerleştiğini söyler. Ünlü önderimiz bu üçlü dizilişi tek, aynı mertebeden ve gerçekten birinci hiyerarşi diye anmıştır; ondan daha Tanrı'ya benzer ve Tanrısal İlke'nin ilk etkili aydınlanmalarına aracısız daha yakın bir başkası yoktur. İkincisinin Yetkiler, Efendilikler ve Güçler tarafından tamamlandığını söyler. Üçüncüsü, göksel hiyerarşilerin sonuncusu olarak, Melekler, Başmelekler ve Reislerin dizilişidir.

s108

τάγματα, Χερουβὶμ Ἑβραίων φωνῇ καὶ Σεραφὶμ ὡνομασμένα, κατὰ τὴν πάντων ὑπερκειμένην ἐγγύτητα περὶ Θεὸν ἀμέσως ἱδρύεσθαι, φησὶ παραδιδόναι τὴν τῶν ἱερῶν λογίων ἐκφαντορίαν. Τὸν τριαδικὸν οὖν τοῦτον διάκοσμον, ὡς ἕνα καὶ ὁμοταγῆ καὶ ὄντως πρώτην ἰεραρχίαν, ὁ κλεινὸς ἡμῶν ἔφη καθηγεμών· ἧς οὐκ ἔστιν ἑτέρα θεοειδεστέρα καὶ ταῖς πρωτουργοῖς τῆς θεαρχίας ἐλλάμψεσιν ἀμέσως προσεχεστέρα. Δευτέραν δὲ εἶναί φησι, τὴν ὑπὸ τῶν ἐξουσιῶν, καὶ κυριοτήτων, καὶ δυνάμεων συμπληρουμένην. Καὶ τρίτην ἐπ´ ἐσχάτων τῶν οὐρανίων ἱεραρχιῶν, τὴν τῶν ἀγγέλων τε καὶ ἀρχαγγέλων καὶ ἀρχόντων διακόσμησιν.

s110Bölüm VII. Serafim, Kerubim, Tahtlar ve Onların Birinci Hiyerarşisi Üzerine

Kutsal hiyerarşilerin bu düzenini kabul ederek deriz ki göksel nous'ların her adı, her birinin Tanrı'ya benzer özelliğini gösterir. İbraniceyi bilenler, Serafim'in kutsal adının "tutuşturanlar" ya da "ısıtanlar", Kerubim'inkinin ise "bilgi bolluğu" ya da "bilgelik dökülüşü" anlamına geldiğini söylerler. Göksel hiyerarşilerin birincisinin en yüksek ousia'lar eliyle yürütülmesi doğaldır; çünkü mertebesi hepsinden yüksektir ve ilk etkili teofaniler ve yetkinleşmeler, en yakını olduğu için önce ona aktarılır.

Isıtanlar, Tahtlar ve bilgelik dökülüşü diye adlandırılmaları, Tanrı'ya benzer melekelerini açıklayan bir addır. Serafim adı şunu açıkça öğretir: Onların ilahî şeyler çevresindeki sürekli ve durmaksızın hareketini; yakın, yılmaz ve sarsılmaz bu hareketin sıcaklığını, keskinliğini ve taşkın kaynamasını; aşağıdakileri yükselterek ve etkin biçimde kendine benzetmesini, onları aynı sıcaklığa kaynatıp alevlendirmesini; yıldırım gibi ve bütünüyle yakarak arındırmasını; her zaman aynı kalan, örtüsüz ve sönmez, ışık biçimli ve aydınlatıcı özelliğini. Bu özellik her aydınlıksız karanlığı sürer ve yok eder. Kerubim adı ise onların bilme ve Tanrı'yı görme gücünü, en yüksek ışık bağışını alabilmesini, Tanrısal görkemi ilk etkili güçle seyredebilmesini, bilgelik veren aktarımla dolmasını ve verilen bilgeliğin dökülüşüyle ikinci derecedekilere cömertçe ortak olmasını gösterir. En yüksek ve yücelmiş Tahtların adı şunu gösterir: Her yeryüzü düşkünlüğünden tam olarak sıyrılmış olmaları, evren-üstü bir tarzda yukarıya yönelmeleri, en aşağıdaki her şeyden sarsılmadan uzak durmaları; gerçekten En Yüce olanın çevresinde bütün güçleriyle sarsılmaz ve sağlam yerleşmeleri; Tanrısal gelişi hiçbir hâle kapılmadan ve maddesizlik içinde kabul etmeleri; Tanrı'yı taşımaları, hizmet eder gibi ilahî kabullere açık olmaları.

s110

Ταύτην ἡμεῖς ἀποδεχόμενοι τὴν τῶν ἁγίων ἱεραρχιῶν τάξιν, φαμὲν ὅτι πᾶσα τῶν οὐρανίων νοῶν ἐπωνυμία δήλωσιν ἔχει τῆς ἐκάστου θεοειδοῦς ἰδιότητος. Καὶ τὴν μὲν ἀγίαν τῶν σεραφὶμ ὀνομασίαν οἱ τὰ Ἑβραίων εἰδότες, ἢ τὸ ἐμπρηστάς ἐμφαίνειν, ἢ τὸ θερμαίνοντας· τὴν δὲ χερουβὶμ πλῆθος γνώσεως, ἢ χύσιν σοφίας. Εἰκότως οὐν ἡ πρώτη τῶν οὐρανίων ἱεραρχιῶν πρὸς τῶν ὑπερτάτων οὐσιῶν ἱερουργεῖται, τάξιν ἔχουσα τὴν πασῶν ὑψηλοτέραν καὶ τὰς πρωτουργοὺς θεοφανείας καὶ τελειώσεις εἰς αὐτὴν ὡς ἐγγυτάτην ἀρχικωτέρως διαπορθμεύεσθαι. Θερμαίνοντες γοῦν ὀνομάζονται καὶ θρόνοι, καὶ χύσις σοφίας, ἐκφαντορικῷ τῶν θεοειδῶν αὐτῶν ἕξεων ὀνόματι· τὸ μὲν γὰρ ἀεικίνητον αὐτῶν περὶ τὰ θεῖα καὶ ἀκατάληκτον, καὶ τὸ θερμὸν, καὶ τὸ ὁξὺ, καὶ ὑπερζέον τῆς προσεχοῦς καὶ ἀνενδότου καὶ ἀκλινοῦς, ἀεικινησίας, καὶ τὸ τῶν ὑποβεβηκότων ἀναγωγικῶς καὶ δραστηρίως ἀφομοιωτικὸν, ὡς ἀναζέον ἐκεῖνα καὶ ἀναζωπυροῦν ἐπὶ τὴν ὁμοίαν θερμότητα, καὶ τὸ πρηστηρίως καὶ ὁλοκαύτως καθαρτικὸν, καὶ τὴν ἀπερικάλυπτον καὶ ἄσβεστον, ἔχουσαν ὡσαύτως ἀεὶ, φῳτοειδῆ καὶ φωτιστικὴν ἰδιότητα, πάσης ἀλαμποῦς σκοτοποιίας ἐλάτειραν οὐσαν καὶ ἀφανιστικὴν, ἡ τῶν Σεραφὶμ ἐπωνυμία ἐκφαντορικῶς διδάσκει. Ἡ δὲ τῶν χερουβὶμ, τὸ γνωστικὸν αὐτῶν καὶ θεοπτικὸν, καὶ τῆς ὑπερτάτης φωτοδοσίας δεκτικὸν, καὶ θεωρητικὸν ἐν πρωτουργῷ δυνάμει τῆς θεαρχικῆς εὐπρεπείας, καὶ τῆς σοφοποιοῦ μεταδόσεως ἀναπεπλασμένον, καὶ κοινωνικὸν ἀφθόνως πρὸς τὰ δεύτερα, τῇ χύσει τῆς δωρηθείσης σοφίας. Ἡ δὲ τῶν ὑψηλοτάτων καὶ ἐπηρμένων θρόνων, τὸ πάσης ἀκριβῶς ἐξῃρῆσθαι περιπεζίας ὑφέσεως, καὶ τὸ πρὸς ἄναντες ὑπερκοσμίως ἀνωφερὲς, καὶ πάσης ἐσχατιᾶς ἀῤῥεπῶς ἀνῳκισμένον, καὶ περὶ τὸν ὄντως ὕψιστον ὁλικαῖς δυνάμεσιν ἀκατασείστως καὶ εὐσταθῶς ἱδρυμένον, καὶ τῆς θεαρχικῆς ἐπιφοιτήσεως ἐν ἀπαθείᾳ πάσῃ καὶ ἀϋλίᾳ δεκτικὸν, καὶ τὸ θεοφόρον, καὶ θεραπευτικῶς ἐπὶ τὰς θείας ὑποδοχὰς ἀναπεπταμένον.

s111Onların adlarının, bizce, açıklaması budur. Şimdi hiyerarşilerini nasıl düşündüğümüzü söylemek gerekir. Her hiyerarşinin amacının, Tanrı'yı taklit eden Tanrı'ya benzeyişe sarsılmadan bağlı olduğunu ve her hiyerarşik işin, katışıksız arınmaya, ilahî ışığa ve yetkinleştirici epistēmē'ye kutsal biçimde pay alma ve bunları aktarma diye bölündüğünü yeterince söylediğimizi düşünüyorum. Şimdi en yüksek nous'ların hiyerarşisinin Kutsal Sözler'de nasıl açıklandığını layıkıyla söyleyebilmek için dua ediyorum.

Ousia veren Tanrısal İlke'den sonra yerleşmiş, âdeta onun kapı önlerine konmuş, görünür ve görünmez her yaratılmış gücü aşmış olan ilk ousia'lara, kendilerine özgü ve bütünüyle aynı türden bir hiyerarşi düştüğünü düşünmek gerekir.

Onları temiz saymak gerekir; kutsal olmayan lekelerden ve kirlerden kurtulmuş oldukları için değil, maddeye yakın hayallere kapılmadıkları için de değil. Her düşüşten katışıksızca yüksek oldukları, aşağıda kalan her kutsal şeyin üstünde bulundukları için; en yüksek temizliklerine göre en Tanrı'ya benzer bütün güçlerin üstünde yerleştikleri, Tanrı'yı seven değişmezlikle kendi kendine ve hep aynı şekilde hareket eden düzenlerine sarsılmadan tutundukları için; aşağıya doğru en küçük eksilmeyi bile bilmedikleri, Tanrı'ya benzer özelliklerinin en katışıksız yerleşikliğini daima düşmez ve sarsılmaz korudukları için.

Onları seyreden varlıklar saymak gerekir; duyulur sembollerin ya da akledilir şeylerin seyircisi oldukları için değil, kutsal yazının çeşitli seyriyle ilahî olana yükseldikleri için de değil. Her maddesiz bilgiden yüksek bir ışıkla doldukları, güzelliği yaratan ve ilk olan güzelliğin ousia-üstü ve üç kez parlayan seyrine caiz olduğu kadar kandıkları için. İsa'yla ortaklığa da layık görülmüşlerdir; bunu kutsal tasvirlerde ilahî işe benzerliği biçimle yansıtarak değil, ona gerçekten yaklaşarak, onun ilahî işlerinin ışıklarının bilgisine ilk pay alarak gerçekleştirirler. Tanrı'yı taklit onlara en yüksek derecede bağışlanmıştır; erişebildikleri ölçüde, ilk etkili güçle onun ilahî ve insanı seven aretēlerine ortak olurlar.

Aynı şekilde onları yetkinleşmiş saymak gerekir; kutsal çeşitliliğin çözümleyici epistēmē'siyle aydınlandıkları için değil, ilk ve üstün tanrılaşmayla doldukları için; ilahî işlerin meleklerdeki en yüksek epistēmē'sine göre. Çünkü başka kutsal ousia'lar aracılığıyla değil, doğrudan Tanrısal İlke tarafından hiyerarşiye alınırlar. Ona aracısız uzanarak, her şeyi aşan güç ve mertebeyle en temiz ve bütünüyle sarsılmaz olana yerleşirler; maddesiz ve akledilir görkemin, caiz olduğu ölçüde, seyrine yaklaştırılırlar. Tanrı'nın çevresindeki ilkler olarak,

s111

Αὕτη μὲν ἡ τῶν ὀνομάτων αὐτῶν ὡς καθ´ ἡμᾶς ἐκφαντορία· λεκτέον δὲ, τίνα τὴν ἰεραρχίαν αὐτῶν οἰόμεθα. Τὸν μὲν γὰρ ἀπάσης ἱεραρχίας σκοπὸν τῆς θεομιμήτου θεοειδείας ἐξηρτημένον ἀῤῥεπῶς εἶναι, καὶ τὸ διαιρεῖσθαι πᾶσαν ἰεραρχικὴν πραγματείαν, εἰς μετοχὴν ἱερὰν καὶ μετάδοσιν καθάρσεως ἀμιγοῦς, καὶ θείου φωτὸς, καὶ τελεστικῆς ἐπιστήμης, ἀρκούντως ἤδη πρὸς ἡμῶν εἰρῆσθαι νομίζω· νῦν δὲ εἰπεῖν ἀξίως εὔχομαι τῶν ὑπερτάτων νοῶν, πῶς ἡ κατ´ αὐτοὺς ἱεραρχία διὰ τῶν λογίων ἐκφαίνεται. Ταῖς πρώταις οὐσίαις, αἰ μετὰ τὴν οὐσιοποιὸν αὐτῶν θεαρχίαν ἱδρυμέναι, καὶ οἷον ἐν προθύροις αὐτῆς τεταγμέναι, πάσης εἰσὶν ἀοράτου καὶ ὁρατῆς ὑπερβεβηκυῖαι γεγονυίας δυνάμεως, ὡς οἰκείαν οἰητέον εἶναι καὶ κατὰ πᾶν ὁμοειδῆ τὴν ἱεραρχίαν. Καθαρὰς μὲν οὖν αὐτὰς ἡγητέον, οὐχ ὡς ἀνιέρων κηλίδων καὶ μολυσμῶν ἠλευθερωμένας, οὐδ´ ὡς προσύλων ἀνεπιδέτους φαντασιῶν, ἀλλ´ ὡς πάσης ὑφέσεως ἀμιγῶς ὑψηλοτέρας, καὶ παντὸς ὑπόβεβηκότος ἰεροῦ· κατὰ τὴν ὑπερτάτην ἀγνότητα, πάσαις ταῖς θεοειδεστάταις δυνάμεσιν ὑπεριδρυμένας, καὶ τῆς οἰκείας αὐτοκινήτου καὶ ταὐτοκινήτου κατὰ τὸ φιλοθέως ἄτρεπτον τάξεως ἀῤῥεπῶς ἀντεχομένας, καὶ τὴν ἐπὶ τὰ χείρω κατά τι μείωσιν οὐδ´ ὅλως εἰδυίας, ἀλλ´ ἄπτωτον ἀεὶ καὶ ἀμετακίνητον ἐχούσας τὴν τῆς οἰκείας θεοειδους ἰδιότητος ἀμιγεστάτην ἵδρυσιν. Θεωρητικὰς δὲ αὖθις, οὐχ ὡς αἰσθητῶν συμβόλων νοερῶς θεωροὺς, οὐδὲ ὡς τῇ ποικιλίᾳ τῆς ἱερογραφικῆς θεωρίας ἐπὶ τὸ Θεῖον ἀναγομένας, ἀλλ´ ὠς πάσης ἀΰλου γνώσεως ὑψηλοτέρου φωτὸς ἀποπληρουμένας, καὶ τῆς τοῦ καλλοποιοῦ καὶ ἀρχικοῦ κάλλους ὑπερουσίου καὶ τριφανοῦς θεωρίας, ὡς θεμιτόν, ἀναπιμπλαμένας· τῆς δὲ Ἰησοῦ κοινωνίας ὡσαύτως ἠξιωμένας, οὐκ ἐν εἰκόσιν ἱεροπλάστοις μορφωτικῶς ἀποτυποῦσι τὴν θεουργικὴν ὁμοίωσιν, ἀλλ´ ὡς ἀληθῶς αὐτῷ πλησιαζούσας ἐν πρώτῃ μετουσίᾳ τῆς γνώσεως τῶν θεουργικῶν αὐτοῦ φώτων· καὶ μὴν ὅτι τὸ θεομίμητον αὐταῖς ὑπερτάτως δεδώρηται, καὶ κοινωνοῦσι, κατὰ τὸ αὐταῖς ἐφικτὸν, ἐν πρωτουργῷ δυνάμει ταῖς θεουργικαῖς αὐτοῦ καὶ φιλανθρώποις ἀρεταῖς. Τετελεσμένας δὲ ὡσαύτως, οὐχ ὡς ποικιλίας ἱερᾶς ἀναλυτικὴν ἐπιστήμην ἐλλαμπομένας, ἀλλ´ ὡς πρώτης καὶ ὑπερεχούσης θεώσεως ἀποπληρουμένας, κατὰ τὴν ὑπερτάτην ὡς ἐν ἀγγέλοις τῶν θεουργιῶν ἐπιστήμην· οὐ γὰρ δι´ ἄλλων ἀγίων οὐσιῶν, ἀλλὰ πρὸς αὐτῆς τῆς θεαρχίας ἰεραρχούμεναι, τῷ ἐπ´ αὐτὴν ἀμέσῳ ἀνατείνεσθαι, τῇ πάντων ὑπερεχούσῃ δυνάμει καὶ τάξει, καὶ πρὸς τὸ πάναγνον καὶ κατὰ παναῤῥεπὸς ἱδρύονται, καὶ πρὸς τὴν ἄὕλον καὶ νοητὴν εὐπρέπειαν, ὡς θεμιτὸν εἰς θεωρίαν προσάγονται, καὶ τοὺς τῶν θεουργιῶν ἐπιστημονικοὺς λόγους, ὡς πρωται καὶ περὶ Θεὸν

s112ilahî işlerin epistēmē'ye dayalı logos'larına bizzat yetkinlik ilkesinden en yüksek biçimde inisiye olurlar.

Teologlar açıkça gösterir ki göksel ousia'ların aşağıdaki dizilişleri ilahî işlerin epistēmē'sini üsttekilerden düzen içinde öğrenir; hepsinden yüksek olanlar ise inisiyasyonlarla, caiz olduğu kadar, Tanrısal İlke'nin kendisi tarafından aydınlanır. Kimilerini öncekilerden kutsal biçimde şunu öğrenirken gösterirler: İnsan gibi göğe alınan, göklerin güçlerinin Rabbi ve Yücelik Kralı'dır. Kimilerini de İsa'nın kendisine güçlüklerini sorarken, bizim için yaptığı ilahî işin bilgisini öğrenmek isterken gösterirler; İsa bunları aracısız inisiye eder ve onlara insanı seven iyi işini ilk elden gösterir: "Ben, der, adaleti ve kurtuluş yargısını söylüyorum." Hayranım ki göksel ousia'ların ilkleri, bütün ötekilerin bu kadar üstünde oldukları hâlde, Tanrısal aydınlanmaları orta derecedekiler gibi saygıyla özlerler. Çünkü doğrudan sormazlar: "Giysilerin neden kızıl?" Önce kendi aralarında güçlüğe düşerler; böylece öğrenmek istediklerini, ilahî işin bilgisini özlediklerini gösterirler, ama ilahî ilerleyişe göre verilen aydınlanmanın önüne atılmazlar.

Öyleyse göksel nous'ların birinci hiyerarşisi, yetkinlik ilkesinin kendisi tarafından hiyerarşiye alınır; ona aracısız uzanarak en kutsal arınmayla, sınırsız ışıkla ve yetkinlikten önceki yetkinleştirmeyle kendi ölçüsünde dolar; böylece arınır, aydınlanır, yetkinleşir; her düşüşten katışıksız, ilk ışıkla dolu, ilk verilen bilgi ve epistēmē'ye ortak olur. Özetle şunu da söylersem yersiz olmaz: Arınma da, aydınlanma da, yetkinleşme de Tanrısal epistēmē'ye pay almaktır. Bu pay alma, değer ölçüsünde verilen daha yetkin inisiyasyonların bilgisiyle bir bakıma bilgisizlikten arındırır; daha önce seyretmediğini şimdi daha yüksek aydınlanmayla gösterilen zihni, onu arındıran aynı ilahî bilgiyle aydınlatır; aynı ışıkla da en parlak inisiyasyonların meleke hâlindeki epistēmē'si aracılığıyla yetkinleştirir.

s112

οὖσαι, μυοῦνται πρὸς αὐτῆς τελεταρχίας ὑπερτάτως ἱεραρχούμεναι. Τοῦτο γοῦν οἱ θεολόγοι σαφῶς δηλοῦσι τὸ, τὰς μὲν ὑφειμένας τῶν οὐρανίων οὐσιῶν διακοσμήσεις, πρὸς τῶν ὑπερβεβηκυιῶν εὐκόσμως ἐκδιδάσκεσθαι τὰς θεουργικὰς ἐπιστήμας· τὰς δὲ πασῶν ὑψηλοτέρας, ὑπ´ αὐτῆς θεαρχίας, ὡς θεμιτὸν, τὰς μυήσεις ἐλλάμπεσθαι. Τινὰς μὲν γὰρ αὐτῶν εἰσάγουσι πρὸς τῶν προτέρων ἱερῶς μυουμένας, τὸν Κύριον εἶναι τῶν οὐρανίων δυνάμεων, καὶ Βασιλέα τῆς δόξης, τὸν εἰς οὐρανοὺς ἀνθρωποπρεπῶς ἀναληφθέντα· τινὰς δὲ πρὸς αὐτὸν Ἰησοῦν διαπορούσας, καὶ τῆς ὑπὲρ ἡμῶν αὐτοῦ θεουργίας τὴν ἐπιστήμην μαθητιώσας, καὶ ταύτας αὐτὸν Ἰησοῦν ἀμέσως μυοῦντα, καὶ πρωτοδότως αὐταῖς ἐκφαίνοντα τὴν αὐτοῦ φιλάνθρωπον ἀγαθουργίαν· Ἐγὼ γὰρ, φησί, διαλέγομαι δικαιοσύνην καὶ κρίσιν σωτηρίου. Ἄγαμαι δὲ, ὅτι καὶ τῶν ἐπουρανίων οὐσιῶν αἱ πρῶται, καὶ τόσον ἁπάσας ὑπερκείμεναι, τῶν θεαρχικῶν ἐλλάμψεων ὡς μεσοπετεῖς εὐλαβῶς ἐφίενται· καὶ γὰρ οὐκ αὐτόθεν ἐρωτῶσι, Διὰ τί σου ἐρυθρὰ τὰ ἱμάτια; πρὸς ἑαυτὰς δὲ διαποροῦσι πρότερον, ἐνδεικνύμεναι μὲν, ὅτι μαθητιῶσι, καὶ τῆς θεουργικῆς γνώσεως ἐφίενται, μὴ προπηδῶσαι δὲ τῆς κατὰ θείαν πρόοδον ἐνδιδομένης ἐλλάμψεως. Οὐκοῦν ἡ πρώτη τῶν οὐρανίων νοῶν ἱεραρχία, πρὸς αὐτῆς τελεταρχίας ἱεραρχουμένη, τῷ ἐπ´ αὐτὴν ἀμέσως ἀνατείνεσθαι, τῆς παναγεστάτης καθάρσεως τοῦ ἀπλέτου φωτὸς τῆς προτελείου τελεσιουργίας ἀναλόγως αὐτῇ πληρουμένη, καθαίρεται, καὶ φωτίζεται, καὶ τελεσιουργεῖται, πάσης μὲν ὑφέσεως ἀμιγὴς, πρώτου δὲ φωτὸς πλήρης, καὶ πρωτοδότου γνώσεως καὶ ἐπιστήμης μέτοχος ἀποτελουμένη. Συνελὼν δὲ καὶ τοῦτο φαίην ἅν οὐκ ἀπεικότως, ὅτι καὶ κάθαρσίς ἐστι, καὶ φωτισμὸς, καὶ τελείωσις, ἡ τῆς θεαρχικῆς ἐπιστήμης μετάληψις, ἀγνοίας μὲν οἷον ἀποκαθαίρουσα, τῇ κατ´ ἀξίαν ἐνδιδομένῃ γνώσει τῶν τελειοτέρων μυήσεων, φωτίζουσα δὲ αὐτῇ τῇ θείᾳ γνώσει, δι´ ἡς καὶ καθαίρει τὴν οὐ πρότερον ἐποπτεύσασαν ὅσα νῦν ἐκφαίνεται διὰ τῆς ὑψηλοτέρας ἐλλάμψεως, καὶ τελειοῦσα πάλιν αὐτῷ τῷ φωτὶ, τῇ καθ´ ἕξιν ἐπιστήμῃ τῶν φανοτάτων μυή⟦σεων. Αὕτη τοίνυν ἐστίν, ὡς κατ´ ἐμὴν ἐπιστήμην, ἡ πρώτη τῶν οὐρανίων οὐσιῶν διακόσμησις, ἡ κύκλῳ⟧ ⟦?⟧ Θεοῦ

s113[Bilebildiğim kadarıyla göksel ousia'ların birinci dizilişi budur.] Tanrı'nın çevresinde aracısız durur; onun ebedî bilgisinin çevresinde basitçe ve durmaksızın döner, meleklerdeki en yüksek, daima hareketli yerleşikliğiyle. Saf olarak pek çok mutlu seyir görür, basit ve aracısız parıltılarla aydınlanır, ilahî gıdayla dolar. Bu gıda, ilk bağışın dökülüşüyle çoktur; Tanrısal sofranın çeşitlenmeyen ve birleştirici birliğiyle tektir. Güzel meleke ve etkinliklerinin elden geldiğince Tanrı'ya benzeşmesiyle, onunla çok ortaklığa ve iş birliğine layık görülmüştür. İlahî şeylerin çoğunu üstün biçimde bilir, Tanrısal epistēmē'ye ve bilgiye caiz olduğu ölçüde ortak olur.

Bu yüzden teoloji onun ilahilerini yeryüzündekilere aktarmıştır; bu ilahilerde onun en yüksek aydınlanmasının üstünlüğü kutsal bir biçimde görünür. Kimileri, duyulur dille söylersek, çok suların sesi gibi haykırır: "Rabbin yüceliği kendi yerinden mübarek olsun!" Kimileri o pek övülen ve en saygıdeğer teolojiyi yüksek sesle söyler: "Kutsal, kutsal, kutsal Rab Sabaot, bütün yeryüzü onun yüceliğiyle dolu!" Gök üstü nous'ların bu en yüce ilahilerini İlahî İlahiler Üzerine'de elden geldiğince açıkladık; orada bizce yeterince söylendi. Burada hatırlatmak için şu kadarını söylemek yeter: Birinci diziliş, Tanrısal İyilik'ten caiz olduğu kadar teolojik epistēmē'yle aydınlanınca, iyiliğe benzer bir hiyerarşi olarak bunu ardından gelenlere de aktarmıştır. Kısaca şunu öğretmiştir: Saygıdeğer, her övgünün üstündeki, her övgüye layık Tanrısal İlke'nin, Tanrı'yı taşıyan nous'larca elden geldiğince bilinmesi ve övülmesi caiz ve yerindedir. Çünkü Kutsal Sözler'in dediği gibi, Tanrı'ya benzer olarak Tanrısal dinlenmenin ilahî yerleri bunlardır. Ayrıca o, üç *hypostasis*li bir teklik ve birliktir; en iyi takdirini gök üstü ousia'lardan yeryüzünün en uçlarına kadar bütün varolanlara ulaştırır; her ousia'nın, ilkelerin üstündeki ilkesi ve sebebidir ve hepsini ousia-üstü biçimde [...]

s113

καὶ περὶ Θεὸν ἀμέσως ἑστηκυῖα, καὶ ἁπλῶς καὶ ἀκαταλήκτως περιχορεύουσα τὴν αἰώνιον αὐτοῦ γνῶσιν, κατὰ τὴν ὑπερτάτην ὡς ἐν ἀγγέλοις ἀεικίνητον ἵδρυσιν, πολλὰς μὲν καὶ μακαρίας ὁρῶσα καθαρῶς θεωρίας, ἀπλᾶς δὲ καὶ ἀμέσους μαρμαρυγὰς ἐλλαμπομένη, καὶ θείας τροφῆς ἀποπληρουμένη· πολλῆς μὲν, τῇ πρωτοδότῳ χύσει· μιᾶς δὲ, τῇ ἀποικίλῳ καὶ ἐνοποιῷ τῆς θεαρχικῆς ἑστιάσεως ἑνότητι. Πολλῆς δὲ κοινωνίας Θεοῦ καὶ συνεργίας ἠξιωμένη, τῇ πρὸς αὐτὸν, ὡς ἐφικτὸν, ἀφομοιώσει τῶν καλῶν ἕξεών τε καὶ ἐνεργειῶν· πολλὰ δὲ τῶν θείων ὑπερκειμένως γινώσκουσα, καὶ θεαρχικῆς ἐπιστήμης καὶ γνώσεως ἐν μετουσίᾳ κατὰ τὸ θεμιτὸν γιγνομένη· διὸ καὶ ὕμνους αὐτῆς ἡ θεολογία τοῖς ἐπὶ γῆς παραδέδωκεν, ἐν οἷς ἱερῶς ἀναφαίνεται τὸ τῆς ὑπερτάτης αὐτῆς ἐλλάμψεως ὑπερέχον. Οἱ μὲν γὰρ αὐτῆς, αἰσθητῶς εἰπεῖν, ὡς φωνὴ ὑδάτων πολλῶν ἀναβοῶσιν· Εὐλογημένη ἡ δόξα Κυρίου ἐκ τοῦ τόπου αὐτοῦ· οἱ δὲ τὴν πολυύμνητον ἐκείνην καὶ σεβασμιωτάτην ἀνακράζουσι θεολογίαν· Ἄγιος, ἄγιος, ἄγιος Κύριος Σαβαὼθ, πλήρης πᾶσα ἡ γῆ τῆς δόξης αὐτοῦ. Ταύτας δὲ τὰς ὑπερτάτας τῶν ὑπερουρανίων νοῶν ὑμνολογίας ἤδη μὲν ἐν τοῖς περὶ τῶν θείων ὕμνων, ὡς ἐφικτὸν, ἀνεπτύξαμεν, καὶ εἴρηται περὶ τούτων ἐν ἐκείνοις ὡς καθ´ ἡμᾶς ἰκανῶς· ἀφ´ ὧν εἰς ὑπόμνησιν ἀρκεῖ φάναι τοσοῦτον κατὰ τὸν παρόντα καιρὸν, ὅτι τὴν θεολογικὴν ἐπιστήμην ἡ πρώτη διακόσμησις, ὡς θεμιτὸν, ἐλλαμφθεῖσα πρὸς τῆς θεαρχικῆς ἀγαθότητος ταύτης, ὡς ἀγαθοειδὴς ἱεραρχία, καὶ τοῖς μετ´ αὐτὴν ἐξῆς μεταδέδωκεν, ἐκεῖνο κατ´ ἐπιτομὴν εἰπεῖν ὑφηγουμένη, τὸ τὴν σεβασμίαν αὐτὴν καὶ ὑπερεύφημον καὶ πανεύφημον θεαρχίαν θεμιτὸν εὐλόγως εἶναι πρὸς τῶν θεοδόχων, ὡς ἐφικτὸν, γινώσκεσθαι καὶ ὑμνεῖσθαι νοῶν· οὗτοι γάρ εἰσιν ὡς θεοειδεῖς οἰ θεῖοι τόποι τῆς θεαρχικῆς, ὡς τὰ λόγιά φησι, καταπαύσεως· καὶ μὴν ὅτι μονάς ἐστι καὶ ἑνὰς τρισυπόστατος, ἀπὸ τῶν ὑπερουρανίων οὐσιῶν ἄχρι τῶν ἐσχάτων τῆς γῆς διεῖσα τὴν ἀγαθωτάτην αὐτῆς ἐπὶ πάντα τὰ ὄντα πρόνοιαν, ὡς πάσης οὐσίας ὑπεράρχιος ἀρχὴ καὶ αἰτία, καὶ πάντων ὑπερουσίως

s126Bölüm VIII. Efendilikler, Güçler, Yetkiler ve Onların Orta Hiyerarşisi Üzerine

Şimdi göksel nous'ların orta dizilişine geçmeliyiz; o Efendilikleri evren-üstü gözlerle elden geldiğince seyretmeli, ilahî Yetkilerin ve Güçlerin bize mümkün görünümlerine bakmalıyız. Çünkü üstümüzdeki ousia'ların her adı, onların Tanrı'yı taklit eden, Tanrı'ya benzer özelliklerini gösterir.

Kutsal Efendiliklerin açıklayıcı adı, sanırım, köleleşmeyen ve her yeryüzü düşüşünden özgür bir yükselişi gösterir. Bu, zalimce benzemezliklerin hiçbirine asla eğilmeyen, özgürce yönelen amansız bir efendiliktir; her küçültücü köleliğin üstündedir, hiçbir düşüşe boyun eğmez, her benzemezlikten sıyrılmıştır. Gerçek efendiliği ve egemenliği durmaksızın özler, kendini ve sonrakileri elden geldiğince onun asıl benzerliğine göre, iyiliğe uygun biçimde şekillendirir. Boş görünen şeylerin hiçbirine değil, asıl var olana bütünüyle yönelir ve efendi olan Tanrı'ya benzeyişe gücü yettiğince daima ortak olur.

Kutsal Güçlerin adı, onlara düşen bütün Tanrı'ya benzer etkinliklere yönelen erkekçe ve sarsılmaz bir cesareti gösterir.

s126

Μετιτέον δὲ νῦν ἡμῖν ἐπὶ τὴν μέσην τῶν οὐρανίων νοῶν διακόσμησιν, τὰς κυριότητας ἐκείνας ὑπερκοσμίοις ὀφθαλμοῖς, ὡς ἐφικτὸν, ἐποπτεύουσιν, καὶ τὰ πάντως δυνατὰ θεάματα τῶν θείων ἐξουσιῶν καὶ δυνάμεων· καὶ γὰρ ἑκάστη τῶν ὑπὲρ ἡμᾶς οὐσιῶν ἐπωνυμία, τὰς θεομιμήτους αὐτῶν ἐκφαίνει τοῦ Θεοειδοῦς ἰδιότητας. Τῶν μὲν οὖν ἁγίων κυριοτήτων τὴν ἐκφαντορικὴν ὀνομασίαν οἶμαι δηλοῦν ἀδούλωτόν τινα καὶ πάσης ὑποπεζίας ὑφέσεως ἐλευθέραν ἀναγωγὴν, οὐδὲ μιᾷ τῶν τυραννικῶν ἀνομοιοτήτων, οὐδενὶ τρόπῳ καθόλου κατακλινομένην αὐτὴν ἐλευθεροστρεπῶς ὡς ἀμείλικτον κυριότητα, πάσης μειωτικῆς δουλοποιίας ὑπερκειμένην, ἀνένδοτον ὑφέσει πάσῃ, καὶ ἐξῃρημένην ἀπάσης ἀνομοιότητος, τῆς ὄντως κυριότητος καὶ κυριαρχίας ἀκαταλήκτως ἐφιεμένην, καὶ πρὸς τὴν αὐτῆς κυρίαν ἐμφέρειαν, ὡς ἐφικτὸν, ἑαυτήν τε καὶ τὰ μετ´ αὐτὴν ἀγαθοειδῶς διαπλάττουσαν πρὸς οὐδὲν τῶν εἰκῆ δοκούντων, ἀλλὰ πρὸς τὸ κυρίως ὂν ὁλικῶς ἐπιτετραμμένην, καὶ κυριαρχικῆς ἀεὶ θεοειδείας ἐν μετουσίᾳ, κατὰ τὸ δυνατὸν αὐτῇ, γινομένην· τὴν δὲ τῶν ἀγίων δυνάμεων, ἀῤῥενωπόν τινα καὶ ἀκατάσειστον ἀνδρίαν, εἰς πάσας τὰς κατ´ αὐτῶν θεοειδεῖς ἐνεργείας, πρὸς μηδεμίαν

s127Bu cesaret, kendisine verilen Tanrısal aydınlanmaları kabul etmekte hiç gevşeyip zayıflamaz, güçlü biçimde Tanrı'yı taklide yükselir, Tanrı'ya benzer hareketi korkaklıkla bırakmaz. Ousia-üstü ve güç veren Güce sarsılmadan bakar, elden geldiğince onun güç biçimli sureti olur; ilk güç olarak ona güçlü biçimde döner, ikinci derecedekilere güç vererek Tanrı'ya benzer tarzda ilerler.

Kutsal Yetkilerin adı ise, ilahî Efendilikler ve Güçlerle aynı mertebede olan, ilahî kabullerdeki düzenli ve karışıksız tertibi, evren-üstü ve akleden yetkinin düzenini gösterir. Bu yetki, yetki güçlerini zalimce kötüye kullanmaz; ilahî şeylere engelsiz ve tertiple yükselir, sonrakileri iyiliğe uygun biçimde yükseltir, yetki veren Yetki İlkesi'ne caiz olduğu kadar benzeşir ve onu kendi yetki gücünün düzenli mertebelerinde, mümkün olduğunca meleklere yansıtır.

Göksel nous'ların orta dizilişi bu Tanrı'ya benzer özelliklere sahip olarak, söylenen tarzda, Tanrısal aydınlanmalarca arınır, aydınlanır ve yetkinleşir. Bu aydınlanmalar ona birinci hiyerarşik diziliş aracılığıyla ikinci elden verilir, o aracı üzerinden ikinci bir görünüşle iletilir. Nitekim bir melekten ötekine geçtiği söylenen bildirimi, uzaktan gerçekleşen ve ilerledikçe ikinci dereceye doğru soluklaşan yetkinleşmenin sembolü sayalım. Çünkü kutsal ayinlerimizde usta olanlar, ilahî şeylerin doğrudan görünerek doldurmasının, başkaları aracılığıyla Tanrı'yı görmeye katılmaktan daha yetkin olduğunu söylerler. Aynı şekilde bence, önce Tanrı'ya uzanan melek mertebelerinin aracısız pay alışı, aracılıkla yetkinleşenlerinkinden daha belirgindir. Bu yüzden bizim rahiplik geleneğimiz de ilk nous'lara aşağıdakilerin yetkinleştirici, aydınlatıcı ve arındırıcı güçleri der; çünkü aşağıdakiler onlar aracılığıyla her şeyin ousia-üstü ilkesine yükselir ve yetkinlik ilkesinin arınmalarına, aydınlanmalarına ve yetkinleşmelerine kendilerine caiz olduğu ölçüde ortak olurlar. İlahî düzen ilkesi genel olarak Tanrı'ya yaraşır biçimde şunu kanun kılmıştır: İkinci derecedekiler Tanrısal aydınlanmalara ilkler aracılığıyla pay alır.

Bunu teologlarda pek çok yerde açıklanmış bulursun. İlahî ve babaca insan sevgisi, İsrail'i kutsal kurtuluşu için terbiye edip yola getirmek üzere cezalandırıcı ve vahşi kavimlere teslim ettiğinde,

s127

ὑποδοχὴν τῶν ἐνδιδομένων αὐτῇ θεαρχικῶν ἐλλάμψεων ἀδρανῶς ἐξασθενοῦσαν, δυνατῶς δὲ ἐπὶ τὸ θεομίμητον Ἀναγομένην, οὐκ ἀπολείπουσαν ἑαυτῆς ἀνανδρίᾳ τὴν θεοειδῆ κίνησιν, ἀλλ´ ἀῤῥεπῶς ἀφορῶσαν εἰς τὴν ὑπερούσιον καὶ δυναμοποιὸν δύναμιν, καὶ ταύτης εἰκόνα δυναμοειδῆ κατὰ τὸ ἐφικτὸν γινομένην, καὶ πρὸς μὲν αὐτὴν ὡς ἀρχιδύναμον δυνατῶς ἐπεστραμμένην, πρὸς δὲ τὰ δεύτερα δυναμοδότως καὶ θεοειδῶς προϊοῦσαν· τὴν δὲ τῶν ἁγίων ἐξουσιῶν, τὴν ὁμοταγῆ τῶν θείων κυριοτήτων καὶ δυνάμεων, τὴν εὔκοσμον καὶ ἀσύμφυρτον περὶ τὰς θείας ὑποδοχὰς εὐταξίαν, καὶ τὸ τεταγμένον τῆς ὑπερκοσμίου καὶ νοερᾶς ἐξουσιότητος, οὐ τυραννικῶς ἐπὶ τὰ χείρω ταῖς ἐξουσιαστικαῖς δυνάμεσιν ἀποκεχρημένης, ἀλλ´ ἀκρατήτως ἐπὶ τὰ θεῖα μετ´ εὐταξίας ἀναγομένης τε, καὶ τὰ μετ´ αὐτὴν ἀγαθοειδῶς ἀναγούσης, καὶ πρὸς τὴν ἐξουσιοποιὸν ἐξουσιαρχίαν ὡς θεμιτὸν ἀφομοιουμένης, καὶ ταύτην, ὡς δυνατὸν, ἀγγέλοις ἀναλαμπούσης, ἐν ταῖς κατ´ αὐτὴν εὐκόσμοις τάξεσι τῆς ἐξουσιαστικῆς δυνάμεως. Ταύτας ἔχουσα τὰς θεοειδεῖς ἰδιότητας ἡ μέση τῶν οὐρανίων νοῶν διακόσμησις, καθαίρεται μὲν καὶ φωτίζεται καὶ τελεσιουργεῖται καθ´ ὃν εἴρηται τρόπον, ὑπὸ τῶν θεαρχικῶν ἐλλάμψεων, ἐνδιδομένων αὐτῇ δευτέρως διὰ τῆς πρώτης ἱεραρχικῆς διακοσμήσεως, καὶ διὰ μέσης ἐκείνης δευτεροφανῶς διαπορθμευομένων Ἀμέλει τὴν δι´ ἄλλου λεγομένην φοιτᾷν εἰς ἄλλον ἄγγελον ἀκοὴν, σύμβολον ποιησώμεθα τῆς πόῤῥωθεν ἐπιτελουμένης, καὶ διὰ τὴν πρόοδον ἀμυδρουμένης εἰς δευτέρωσιν τελειώσεως. Ὡς γὰρ οἱ δεινοὶ περὶ τὰς ἱερὰς ἡμῶν τελετάς φασι, τὰς αὐτοφανεῖς τῶν θείων ἀποπληρώσεις, τῶν δι´ ἑτέρων θεοπτικῶν μεθέξεων εἶναι τελειοτέρας· οὕτως οἶμαι καὶ τῶν ἀγγελικῶν τάξεων τὴν ἄμεσον μετουσίαν τῶν πρώτως ἐπὶ Θεὸν ἀνατεινομένων, ἐναργεστέραν εἶναι τῶν διὰ μεσότητος ἀποτελουμένων. Διὸ καὶ πρὸς τῆς ἡμῶν ἱερατικῆς παραδόσεως τελεστικαὶ καὶ φωτουργοὶ καὶ καθαρτικαὶ δυνάμεις, οἱ πρῶτοι νόες ὀνομάζονται τῶν ὑφειμένων, ὡς δι´ αὐτῶν ἐπὶ τὴν πάντων ὑπερούσιον ἀρχὴν ἀναγομένων, καὶ τῶν τελεταρχικῶν καθάρσεων, καὶ φωτισμῶν, καὶ τελειώσεων ἐν μετουσίᾳ κατὰ τὸ αὐτοῖς θεμιτὸν γινομένων. Τοῦτο γάρ ἐστι καθόλου τῇ θείᾳ ταξιαρχίᾳ θεοπρεπῶς νενομοθετημένον, τὸ διὰ τῶν πρώτων τὰ δεύτερα τῶν θεαρχικῶν μετέχειν ἐλλάμψεων. Εὑρήσεις δὲ τοῦτο καὶ πολλαχοῦ τοῖς θεολόγοις ἐκπεφασμένον. Ἡνίκα γὰρ ἡ θεία καὶ πατρικὴ φιλανθρωπία, τὸν Ἰσραὴλ ἐπιστρεπτικῶς ὑπὲρ τῆς ἱερᾶς αὐτοῦ σωτηρίας παιδεύσασα, καὶ τιμωροῖς καὶ ἀτιθάσσοις ἔθνεσιν εἰς ἐπανόρθωσιν ἐκδεδωκυῖα, τῇ παντοίᾳ

s128gözettiklerini her türlü iyiye geçirdikten sonra onu tutsaklıktan salıverip eski iyi hâline merhametle geri getirdiğinde, teologlardan biri, Zekeriya, sanırım Tanrı'nın çevresindeki ilk meleklerden birinin (çünkü melek adı, dediğim gibi, hepsine ortaktır) bu konudaki teselli sözlerini Tanrı'nın kendisinden öğrendiğini görür. Daha aşağı meleklerden bir başkası, aydınlanmayı alıp paylaşmak üzere gider gibi ilkini karşılamaya çıkar; sonra ilahî iradeye ondan, bir hiyerarktan inisiye olur gibi inisiye olur ve teoloğu şuna inisiye etmekle görevlendirilir: Kudüs insan kalabalığıyla bereketle meskûn olacaktır.

Teologlardan bir başkası, Hezekiel, bunun Kerubim üzerinde oturan pek yüce Tanrılığın kendisi tarafından en kutsal biçimde kanun kılındığını söyler. Çünkü babaca insan sevgisi, dediğimiz gibi, İsrail'i terbiye yoluyla daha iyiye geçirirken Tanrı'ya yaraşır adaletle suçsuzların suçlulardan ayrılmasını uygun görmüştür. Bunu Kerubim'den sonra ilk olarak, beli safirle kuşanmış, hiyerarşik sembol olarak uzun giysi giymiş olan öğrenir. Baltaları olan öteki meleklere ilahî düzen ilkesi, bu konudaki Tanrı hükmünü ilkinden öğrenmelerini buyurur. Ona Kudüs'ün ortasından geçmesini ve suçsuz adamların alınlarına işaret koymasını söylemiş; ötekilere de "Onun ardından şehre gidin, vurun, gözünüz acımasın; ama üzerinde işaret bulunanlara yaklaşmayın" demiştir.

Daniel'e "Söz çıktı" diyen melek için ne denebilir? Kerubim'in ortasından ateşi alan ilk melek için ne denebilir? Melek düzenine daha da güçlü bir ispat olarak, Kerubim'in ateşi kutsal giysiyi giymiş olanın ellerine koyması için ne denebilir? En ilahî Cebrail'i çağırıp ona "Ona görüyü anlat" diyen için ne denebilir? Kutsal teologların göksel hiyerarşilerin Tanrı'ya benzer düzeni hakkında söylediği daha nice şey için ne denebilir? Bizim hiyerarşimizin düzeni, gücü yettiğince buna benzeşerek melek görkemini tasvirlerdeki gibi taşıyacak, onunla şekillenecek ve her hiyerarşinin ousia-üstü düzen ilkesine yükselecektir.

s128

τῶν προνοουμένων ἐπὶ τὸ κρεῖττον μεταγωγῇ, καὶ τῆς αἰχμαλωσίας ἠφίει καὶ πρὸς τὴν προτέραν ἐπιεικῶς ἐπανήγαγεν εὐπάθειαν. Ὁρᾷ τῶν θεολόγων εἷς, ὁ Ζαχαρίας, ἕνα τῶν πρώτων, ὡς οἶμαι, καὶ περὶ Θεὸν ἀγγέλων (κοινὸν γὰρ, ὡς ἔφην, ἐστὶ πᾶσι τὸ τῆς ἀγγελικῆς ἐπωνυμίας) πρὸς αὐτοῦ Θεοῦ μαθόντα τοὺς περὶ τούτου παρακλητικοὺς, ὡς εἴρηται, λόγους· ἕτερον δὲ τῶν ὑφειμένων ἀγγέλων, πρὸς ὑπάντησιν τοῦ πρώτου προπορευόμενον, ὡς πρὸς ἐλλάμψεως ὑποδοχὴν καὶ μετάληψιν, εἶτα πρὸς αὐτοῦ τὴν θείαν βουλὴν ὡς πρὸς ἱεράρχου μυούμενον, καὶ τὸ μυῆσαι τὸν θεολόγον ἐπιτρεπόμενον, ὅτι κατακάρπως κατοικηθήσεται Ἰερουσαλὴμ ἀπὸ πλήθους ἀνθρώπων. Ἔτερος δὲ τῶν θεολόγων Ἰεζεκιὴλ, καὶ πρὸς αὐτῆς φησι τοῦτο πανιέρως νομοθετηθῆναι, τῆς τοῖς Χερουβὶμ ἐπιβεβηκυίας ὑπερενδόξου Θεότητος· τὸν γὰρ Ἰσραὴλ, ὡς εἴρηται, πατρικὴ φιλανθρωπία διὰ παιδείας ἐπὶ τὸ κρεῖττον μετάγουσα, δικαιοσύνῃ θεοπρεπεῖ τῶν ὑπευθύνων ἀποκρίνεσθαι τοὺς ἀνευθύνους ἐδικαίωσε. Τοῦτο μυεῖται πρῶτος μετὰ τὰ Χερουβὶμ, ὁ τὴν ὀσφῦν σαπφείρῳ διεζωσμένος, ὃς τὸν ποδήρη κατὰ σύμβολον ἱεραρχικὸν ἐνδεδύκει. Τοὺς δὲ λοιποὺς ἀγγέλους, οἳ τοὺς πελέκεις εἶχον, ἡ θεία ταξιαρχία κελεύει πρὸς τοῦ προτέρου μυεῖσθαι τὴν περὶ τούτου θεοκρισίαν· τῷ μὲν γὰρ ἔφη μέσην διελθεῖν τὴν Ἰερουσαλὴμ, καὶ δοῦναι τὸ σημεῖον εἰς τὰ μέτωπα τῶν ἀνευθύνων ἀνδρῶν· τοῖς ἄλλοις δέ· Πορεύεσθε εἰς τὴν πόλιν ὀπίσω αὐτοῦ, καὶ κόπτετε, καὶ μὴ φείδεσθε τοῖς ὀφθαλμοῖς ὑμῶν, ἐπὶ δὲ πάντας ἐφ´ οἷς ἐστι τὸ σημεῖον, μὴ ἐγγίσητε. Τί ἄν τις εἴποι περὶ τοῦ φήσαντος ἀγγέλου τῷ Δανιήλ· Ἐξῆλθεν ὁ λόγος; ἢ περὶ αὐτοῦ τοῦ πρώτου τὸ πῦρ ἐκ μέσου τῶν Χερουβὶμ ἀνειληφότος; ἢ τὸ τούτου περισσότερον εἰς εὐταξίας ἀγγελικῆς ἀπόδειξιν, ὅτι τὰ Χερουβὶμ ἐμβάλλει τὸ πῦρ εἰς τὰς χεῖρας τοῦ τὴν ἁγίαν στολὴν ἐνδεδυκότος; ἢ περὶ τοῦ κεκληκότος τὸν θειότατον Γαβριὴλ, καὶ φήσαντος αὐτῷ, Συνέτισον ἐκεῖνον τὴν ὅρασιν; ἢ ὅσα ἄλλα πρὸς τῶν ἰερῶν θεολόγων εἴρηται περὶ τῆς τῶν οὐρανίων ἱεραρχιῶν θεοειδοῦς εὐκοσμίας; πρὸς ἣν ἡ τῆς παρ´ ἡμῖν ἰεραρχίας εὐταξία, κατὰ τὸ δυνατὸν ἀφομοιουμένη, τὴν ἀγγελικὴν εὐπρέπειαν ὡς ἐν εἰκόσιν ἕξει, τυπουμένη δι´ αὐτῆς, καὶ ἀναγομένη πρὸς τὴν ὑπερούσιον ἀπάσης ἰεραρχίας ταξιαρχίαν.

s136Bölüm IX. Reisler, Başmelekler, Melekler ve Onların Son Hiyerarşisi Üzerine

Melek hiyerarşilerini kapatan, Tanrı'ya benzer Reisler, Başmelekler ve Melekler tarafından düzenlenen diziliş, kutsal seyrimiz için geriye kalmıştır. Önce kutsal adlarının açıklamasını elimden geldiğince söylemem gerektiğini düşünüyorum. Göksel Reislerin adı, Tanrı'ya benzer biçimde yöneten ve önderlik eden niteliği, yöneten güçlere en yaraşır kutsal düzenle birlikte gösterir. Kendilerinin, ilkelerin üstündeki İlke'ye bütünüyle dönmesini ve başkalarına reis olarak önderlik etmesini; reis yapan o İlke'ye elden geldiğince göre şekillenmesini ve yöneten güçlerin düzeniyle onun ousia-üstü düzen ilkesini göstermesini anlatır.

Kutsal Başmeleklerin mertebesi göksel Reislerle aynı düzendedir. Çünkü dediğim gibi, onların ve Meleklerin hiyerarşisi ve dizilişi birdir. Ama birinci, orta ve son güçleri olmayan hiyerarşi bulunmadığından, Başmeleklerin kutsal mertebesi hiyerarşik ortalıkla iki uca ortak olarak tutunur. En kutsal Reislere de kutsal Meleklere de ortak olur. Reislere, ousia-üstü İlke'ye yönetici olarak dönmesi, elden geldiğince ona göre biçimlenmesi ve Melekleri onun düzenli, tertipli ve görünmez önderlikleriyle birleştirmesi bakımından ortaktır. Meleklere, sözcü mertebeden olması bakımından ortaktır: Tanrısal aydınlanmaları ilk güçler aracılığıyla hiyerarşik olarak alır, onları iyiliğe uygun biçimde Meleklere bildirir ve Melekler aracılığıyla bize gösterir; aydınlanan her ilahî varlığın kutsal ölçüsüne göre.

Çünkü Melekler, önce söylediğimiz gibi,

s136

Λοιπὸς ἡμῖν εἰς θεωρίαν ἱερὰν διάκοσμος ὁ τὰς ἀγγελικὰς συγκλείων ἰεραρχίας, ὁ πρὸς τῶν θεοειδῶν ἀρχῶν, ἀρχαγγέλων τε καὶ ἀγγέλων διακοσμούμενος. Καὶ πρώτας μὲν εἰπεῖν ἀναγκαῖον οἶμαι κατὰ τὸ ἐμοὶ δυνατὸν τὰς τῶν ἀγίων αὐτῶν ἐπωνυμιῶν ἐκφαντορίας· ἐκφαίνει γὰρ ἡ μὲν τῶν οὐρανίων ἀρχῶν τὸ θεοειδῶς ἀρχικὸν καὶ ἡγεμονικὸν μετὰ τάξεως ἱερᾶς, καὶ ταῖς ἀρχικαῖς πρεπωδεστάτης δυνάμεσι, καὶ τὸ πρὸς τὴν ὑπεράρχιον ἀρχὴν αὐτάς τε ὁλικῶς ἐπεστράφθαι, καὶ ἑτέρων ἀρχικῶς ἡγεῖσθαι· καὶ τὸ πρὸς αὐτὴν ἐκείνην, ὡς δυνατὸν, ἀποτυποῦσθαι τὴν ἀρχοποιὸν ἀρχὴν, ἀναφαίνειν τε τὴν ὑπερούσιον αὐτῆς ταξιαρχίαν, τῇ τῶν ἀρχικῶν εὐκοσμίᾳ δυνάμεων. Ἡ δὲ τῶν ἁγίων ἀρχαγγέλων ὁμοταγὴς μέν ἐστι ταῖς οὐρανίαις ἀρχαῖς. Ἔστι γὰρ αὐτῶν τε καὶ τῶν ἀγγέλων, ὡς ἔφην, ἰεραρχία μία καὶ διακόσμησις· πλὴν ἐπείπερ οὐκ ἔστιν ἱεραρχία, μὴ καὶ πρώτας, καὶ μέσας, καὶ τελευταίας δυνάμεις ἔχουσα, ἡ τῶν ἀρχαγγέλων ἁγία τάξις, κοινωνικῶς τῇ ἱεραρχικῇ μεσότητι τῶν ἄκρων ἀντιλαμβάνεται· ταῖς τε γὰρ ἁγιωτάταις ἀρχαῖς κοινωνεῖ, καὶ τοῖς ἁγίοις ἀγγέλοις· ταῖς μὲν, ὅτι πρὸς τὴν ὑπερούσιον ἀρχὴν ἀρχικῶς ἐπέστραπται, καὶ πρὸς αὐτὴν, ὡς ἐφικτὸν, ἀποτυποῦται, καὶ τοὺς ἀγγέλους ἐνοποιεῖ κατὰ τὰς εὐκόσμους αὐτῆς καὶ τεταγμένας καὶ ἀοράτους ἡγεμονίας· τοῖς δὲ, ὅτι καὶ τῆς ὑποφητικῆς ἐστι τάξεως, τὰς θεαρχικὰς ἐλλάμψεις ἱεραρχικῶς διὰ τῶν πρώτων δυνάμεων ὑποδεχομένη, καὶ τοῖς ἀγγέλοις αὐτὰς ἀγαθοειδῶς ἀγγέλλουσα, καὶ δι´ ἀγγέλων ἡμῖν ἀναφαίνουσα, κατὰ τὴν ἱερὰν ἑκάστου τῶν θείων ἐλλαμπομένων ἀναλογίαν. Οἱ γὰρ ἄγγελοι, καθὼς ἤδη προειρήκαμεν, συμπληρωτικῶς ἀποπερατοῦσι

s137göksel nous'ların bütün dizilişlerini tamamlar ve sona erdirir; göksel ousia'lar arasında melek özelliğini son olarak taşırlar. Bizim tarafımızdan öncekilerden daha uygun olarak melek diye adlandırılmaları, hiyerarşilerinin daha görünür ve daha çok dünyaya ilişkin olmasındandır. Çünkü en yüksek dizilişin, dediğimiz gibi, ilk mertebede gizli olana yaklaştığı için ikincisini gizli biçimde yönettiğini düşünmek gerekir. Kutsal Efendilikler, Güçler ve Yetkilerin tamamladığı ikincisi, Reisler, Başmelekler ve Melekler hiyerarşisini, birinci hiyerarşiden daha görünür, ondan sonrakinden daha gizli biçimde yönetir. Reisler, Başmelekler ve Meleklerin açıklayıcı dizilişi ise insan hiyerarşilerini birbiri aracılığıyla gözetir. Öyle ki Tanrı'ya yükseliş, dönüş, ortaklık ve birleşme düzen içinde olsun; Tanrı'dan bütün hiyerarşilere iyiliğe yaraşır biçimde verilen ve ortaklıkla gelen ilerleyiş de en kutsal düzenle gerçekleşsin.

Bu yüzden teoloji bizim hiyerarşimizi meleklere vermiştir; Mikail'i Yahudi halkının reisi diye adlandırır, başkalarını da öteki kavimlerin. Çünkü En Yüce kavimlerin sınırlarını Tanrı'nın meleklerinin sayısına göre koymuştur.

Biri "Peki neden yalnız İbrani halkı Tanrısal aydınlanmalara yükseltiliyordu?" derse, şöyle cevap vermek gerekir: Öteki kavimlerin var olmayan tanrılara sapmasında meleklerin doğru gözetimini suçlamamalı; kendi eğilimleriyle ilahî olana giden doğru yükselişten düşmüş olanları suçlamalıdır. Bunlar bencillikleri, dik başlılıkları ve kendilerine tanrısal görünen şeylere gösterdikleri saygı yüzünden düşmüşlerdir. İbrani halkının da aynı şeyi yaşadığına tanıklık edilir: "Tanrı bilgisini ittin, der, ve kendi yüreğinin ardından gittin." Çünkü ne hayatımız zorlanmıştır, ne de gözetilenlerin kendi yetkileri yüzünden takdirin aydınlanmasının ilahî ışıkları körelir. Ama akleden görüşlerin benzemezliği, babaca iyiliğin taşkın ışık bağışını ya büsbütün paylaşılmaz ve direnmeleri yüzünden aktarılmaz kılar, ya da bir ve basit, hep aynı kalan, üstün biçimde yayılmış o kaynak ışınına pay almaları farklı kılar: küçük ya da büyük, soluk ya da parlak.

Öteki kavimlere gelince, biz de onlardan çıkıp herkese

s137

τὰς ὅλας τῶν οὐρανίων νοῶν διακοσμήσεις, κατὰ τὸ τελευταῖον ὡς ἐν οὐρανίαις οὐσίαις ἔχοντες τὴν ἀγγελικὴν ἰδιότητα· καὶ μᾶλλον πρὸς ἡμῶν ἄγγελοι παρὰ τοὺς προτέρους οἰκειότερον ὀνομαζόμενοι, ὅσῳ καὶ περὶ τὸ ἐμφανέστερον αὐτοῖς ἐστιν ἡ ἱεραρχία, καὶ μᾶλλον περικόσμιος. Τὴν μὲν γὰρ ὑπερτάτην, ὡς εἴρηται, διακόσμησιν, ὡς τῷ κρυφίῳ πρωτοταγῶς πλησιάζουσαν, κρυφιοειδῶς οἰητέον ἱεραρχεῖν τῆς δευτέρας· τὴν δὲ δευτέραν, ἢ συμπληροῦται πρὸς τῶν ἁγίων κυριοτήτων, καὶ δυνάμεων, καὶ ἐξουσιῶν, τῆς τῶν ἀρχῶν καὶ ἀρχαγγέλων καὶ ἀγγέλων ἱεραρχίας, ἡγεῖσθαι, τῆς πρώτης μὲν ἱεραρχίας ἐμφανέστερον, τῆς δὲ μετ´ αὐτὴν κρυφιωδέστερον· τὴν δὲ τῶν ἀρχῶν, καὶ ἀρχαγγέλων, καὶ ἀγγέλων, ἐκφαντορικὴν διακόσμησιν, ταῖς ἀνθρωπείαις ἱεραρχίαις δι´ ἀλλήλων ἐπιστατεῖν, ἵν´ ᾗ κατὰ τάξιν ἡ πρὸς Θεὸν ἀναγωγὴ καὶ ἐπιστροφὴ, καὶ κοινωνία, καὶ ἕνωσις, καὶ μὴν καὶ ἡ παρὰ Θεοῦ πάσαις ταῖς ἱεραρχίαις ἀγαθοπρεπῶς ἐνδιδομένη, καὶ κοινωνικῶς ἐπιφοιτῶσα, καὶ μετ´ εὐκοσμίας ἱερωτάτης πρόοδος. Ἔνθεν ἡ θεολογία τὴν καθ´ ἡμᾶς ἱεραρχίαν ἀγγέλοις ἀπονενέμηκεν, ἄρχοντα τοῦ Ἰουδαίων λαοῦ τὸν Μιχαὴλ ὀνομάζουσα, καὶ ἄλλους ἐθνῶν ἐτέρων· ἔστησε γὰρ ὁ Ὕψιστος ὅρια ἐθνῶν κατὰ ἀριθμὸν ἀγγέλων Θεοῦ. Εἰ δέ τις φαίη, Καὶ πῶς ὁ τῶν Ἑβραίων λαὸς ἀνήγετο μόνος ἐπὶ τὰς θεαρχικὰς ἐλλάμψεις; ἀποκριτέον, ὅτι μὴ τὰς τῶν ἀγγέλων εὐθείας ἐπιστασίας αἰτιάσασθαι χρὴ τῆς τῶν ἐτέρων ἐθνῶν ἐπὶ τοὺς οὐκ ὄντας θεοὺς ἀποπλανήσεως, ἀλλ´ αὐτοὺς ἐκείνους οἰκείαις ῥοπαῖς ἐκ τῆς ἐπὶ τὸ Θεῖον εὐθείας ἀναγωγῆς ἀποπεπτωκότας, τῇ φιλαυτίᾳ καὶ αὐθαδείᾳ, καὶ τῇ τῶν αὐτοῖς δοκούντων θεοπρεπῶν ἀναλόγῳ σεβασμιότητι. Τοῦτο μαρτυρεῖται καὶ αὐτὸς ὁ τῶν Ἑβραίων λαὸς πεπονθέναι· Ἐπίγνωσιν γὰρ Θεοῦ, φησὶν, ἀπώσω, καὶ ὀπίσω τῆς καρδίας σου ἐπορεύθης. Οὐδὲ γὰρ ἠναγκασμένην ἔχομεν ζωὴν, οὐδὲ διὰ τὴν τῶν προνοουμένων αὐτεξουσιότητα, τὰ θεῖα φῶτα τῆς προνοητικῆς ἐλλάμψεως ἀπαμβλύνεται· ἀλλ´ ἡ τῶν νοερῶν ὄψεων ἀνομοιότης τὴν ὑπερπλήρη τῆς πατρικῆς ἀγαθότητος φωτοδοσίαν ἢ παντελῶς ἀμέθεκτον ποιεῖ, καὶ πρὸς τὴν αὐτῶν ἀντιτυπίαν ἀδιάδοτον, ἢ τὰς μετουσίας ποιεῖ διαφόρους, μικρὰς ἢ μεγάλας, ἀμυδρὰς ἢ φανὰς, τῆς μιᾶς καὶ ἀπλῆς, καὶ ἀεὶ ὡσαύτως ἐχούσης καὶ ὑπερηπλωμένης πηγαίας ἀκτῖνος· ἐπεὶ ὅτι γε καὶ τῶν ἑτέρων ἐθνῶν, ἐξ ὧν καὶ ἡμεῖς ἀνενεύσαμεν ἐπὶ τὸ πᾶσιν

s138hazırca açık olan Tanrısal ışığın sonsuz ve cömert denizine başımızı kaldırdık; onları birtakım yabancı tanrılar gözetmiyordu. Hepsinin ilkesi birdir ve her kavimde hiyerarşi görevi yapan melekler kendilerine uyanları ona yükseltirdi.

Melkisedek'i, var olmayanların değil, gerçekten var olan En Yüce Tanrı'nın, Tanrı'yı pek seven hiyerarkı olarak düşünmek gerekir. Çünkü Tanrı'yı bilen bilgeler Melkisedek'e boşuna yalnız Tanrı sever değil, rahip de dememişlerdir; aklı başında olanlara şunu açıkça göstermek istemişlerdir: Kendisi gerçekten var olan Tanrı'ya dönmekle kalmamış, ayrıca hiyerark olarak başkalarına da gerçek ve tek Tanrısal İlke'ye yükselişte önderlik etmiştir.

Hiyerarşik anlayışına şunu da hatırlatalım: Firavun'a Mısırlıları gözeten melek aracılığıyla, Babil hükümdarına da kendi meleği aracılığıyla, her şeyin takdirinin ve efendiliğinin koruyucu yetkisi görüler içinde iletilmiştir. O kavimlere gerçek Tanrı'nın kulları, meleksi görülerde şekillenen açıklanışların önderleri olarak atanmıştır; bu açıklanış, meleklere yakın kutsal adamlar Daniel'e ve Yusuf'a melekler aracılığıyla Tanrı'dan açılmıştır. Çünkü her şeyin ilkesi ve takdiri birdir.

Tanrısal İlke'nin yalnız Yahudilere hisse olarak önderlik ettiğini; meleklerin ayrı olarak, eşit düzeyde ya da karşıt biçimde, ya da başka birtakım tanrıların öteki kavimleri gözettiğini asla düşünmemeli. Kutsal Söz de şu kutsal anlamda alınmalıdır: Tanrı bize önderliği başka tanrılarla ya da meleklerle paylaşmış, İsrail de kavim başı ve kılavuz olarak ona hisse düşmüş değildir. Aksine, her şeyin tek En Yüce takdiri bütün insanları kurtuluş için kendi meleklerinin yükseltici kılavuzluklarına dağıtmış, fakat hemen hemen yalnız İsrail, herkesten ayrı olarak, gerçek Rabbin ışık bağışına ve bilgisine dönmüştür. Bu yüzden teoloji, İsrail'in kendini gerçek Tanrı'nın hizmetine adadığını göstermek için "Rabbin hissesi oldu" der. Ama onun da öteki kavimler gibi kutsal meleklerden birine verildiğini, her şeyin tek ilkesini onun aracılığıyla bilsin diye, Mikail'in Yahudi halkına önderlik ettiğini söyleyerek gösterir. Böylece bize açıkça öğretir: Her şeyin takdiri birdir, görünmez ve görünür bütün güçlerin ousia-üstü biçimde üstündedir; her kavmi gözeten bütün melekler de kendilerine isteyerek uyanları, güçleri yettiğince, kendi ilkeleri olarak ona uzatır.

s138

ἑτοίμως εἰς μετάδοσιν ἀναπεπταμένον τοῦ θεαρχικοῦ φωτὸς ἄπειρόν τε καὶ ἄφθονον πέλαγος οὐκ ἔκφυλοί τινες ἐπεστάτουν θεοί· μία δὲ πάντων ἀρχὴ, καὶ πρὸς ταύτην ἀνῆγον τοὺς ἑπομένους, οἱ καθ´ ἕκαστον ἔθνος ἱεραρχοῦντες ἄγγελοι. Τὸν Μελχισεδὲκ ἐννοητέον ἱεράρχην ὄντα φιλοθεώτατον, οὐ τῶν οὐκ ὄντων, ἀλλὰ τοῦ ὄντως ὄντος ὑψίστου Θεοῦ· καὶ γὰρ οὐχ ἀπλῶς τὸν Μελχισεδὲκ οἱ θεόσοφοι οὐ φιλόθεον μόνον, ἀλλὰ καὶ ἱερέα κεκλήκασιν, ἢ ἵνα τοῖς ἐχέφροσιν ἐναργῶς ἐμφαίνωσιν, ὅτι μὴ μόνον αὐτὸς ἐπὶ τὸν ὄντως ὄντα Θεὸν ἐπέστραπτο, προσέτι δὲ καὶ ἄλλοις ὡς ἱεράρχης ἡγεῖτο τῆς ἐπὶ τὴν ἀληθῆ καὶ μόνην θεαρχίαν ἀναγωγῆς. Καὶ τοῦτο δὲ τὴν σὴν ἱεραρχικὴν σύνεσιν ὑπομνήσομεν, ὅτι καὶ τῷ Φαραὼ πρὸς τοῦ τοῖς Αἰγυπτίοις ἐπιστατοῦντος ἀγγέλου, καὶ τῷ Βαβυλωνίων ἄρχοντι πρὸς τοῦ οἰκείου, καὶ τὸ τῆς πάντων προνοίας καὶ κυριότητος κηδεμονικὸν καὶ ἐξουσιαστικὸν κατὰ τὰς ὁράσεις διεπορθμεύετο, καὶ τοῖς ἔθνεσιν ἐκείνοις οἱ τοῦ ὄντως Θεοῦ θεράποντες, ἡγεμόνες καθίσταντο τῆς τῶν τυπωθεισῶν ὑπὸ τῶν ἀγγελικῶν ὁράσεων ἐκφαντορίας, τοῖς τῶν ἀγγέλων ἐγγὺς ἱεροῖς ἀνδράσι, τῷ Δανιὴλ, καὶ τῷ Ἰωσὴφ ἐκ Θεοῦ δι´ ἀγγέλων ἀποκαλυφθείσης· μία γάρ ἐστιν ἡ πάντων ἀρχὴ καὶ πρόνοια. Καὶ οὐδαμῶς οἰητέον, Ἰουδαίων μὲν ἀποκληρωτικῶς ἡγεῖσθαι τὴν θεαρχίαν, ἀγγέλους δὲ ἰδίως, ὁμοτίμως, ἢ ἀντιθέτως, ἢ θεούς τινας ἑτέρους ἐπιστατεῖν τοῖς ἄλλοις ἔθνεσιν· ἀλλὰ καὶ τὸ λόγιον ἐκεῖνο κατὰ τήνδε τὴν ἱερὰν ἔννοιαν ἐκληπτέον, οὐχ ὡς μερισαμένου Θεοῦ μεθ´ ἐτέρων θεῶν ἢ ἀγγέλων τὴν καθ´ ἡμᾶς ἡγεμονίαν, καὶ τοῦ Ἰσραὴλ εἰς ἐθνάρχην καὶ ἐθναγὸν ἀποκληρωθέντος, ἀλλ´ ὡς, αὐτῆς μὲν τῆς μιᾶς ἀπάντων Ὑψίστου προνοίας, πάντας ἀνθρώπους σωστικῶς ταῖς τῶν οἰκείων ἀγγέλων ἀνατατικαῖς χειραγωγίαις διανειμάσης, μόνου σχεδὸν παρὰ πάντας τοῦ Ἰσραὴλ ἐπὶ τὴν τοῦ ὄντως Κυρίου φωτοδοσίαν καὶ ἐπίγνωσιν ἐπιστραφέντος. Ὅθεν ἡ θεολογία, τὸ μὲν ἑαυτὸν ἀποκληρῶσαι τὸν Ἰσραὴλ ἐπὶ τὴν τοῦ ὄντως Θεοῦ θεραπείαν ἐμφαίνουσα, τὸ, Ἐγενήθη μερὶς Κυρίου, φησίν· ἐνδεικνυμένη δὲ τὸ, καὶ αὐτὸν ἐν ἴσῳ τοῖς λοιποῖς ἔθνεσιν ἀπονεμηθῆναί τινι τῶν ἀγίων ἀγγέλων, εἰς τὸ δι´ αὐτοῦ τὴν μίαν ἀπάντων ἀρχὴν ἐπιγνῶναι, τὸν Μιχαὴλ ἔφη τοῦ Ἰουδαίων ἡγεῖσθαι λαοῦ, σαφῶς ἡμᾶς ἐκδιδάσκουσα τὸ, μίαν εἶναι τῶν ὅλων πρόνοιαν, ἀπασῶν τῶν ἀοράτων καὶ ὁρατῶν δυνάμεων ὑπερουσίως ὑπεριδρυμένην· πάντας δὲ τοὺς καθ´ ἕκαστον ἔθνος ἐπιστατοῦντας ἀγγέλους, ἐπ´ αὐτὴν ὡς οἰκείαν ἀρχὴν τοὺς ἑπομένους ἐθελουσίως, ὅση δύναμις, ἀνατείνοντας.

s143Bölüm X. Melek Düzenlerinin Tekrarı ve Özeti

Demek ki şu sonuca vardık: Tanrı'nın çevresindeki nous'ların en yaşlı dizilişi, yetkinlik ilkesinin aydınlanmasıyla hiyerarşiye alınır; ona aracısız uzanarak Tanrısal İlke'nin daha gizli ve daha parlak ışık bağışıyla arınır, aydınlanır ve yetkinleşir. Bu ışık bağışı daha gizlidir, çünkü daha akledilir, daha basitleştirici ve birleştiricidir; daha parlaktır, çünkü ilk verilen, ilk görünen ve daha bütünlüklüdür, o saydam olduğu için daha çok ona dökülür. Bundan [ikinci diziliş, ikinciden de üçüncü ölçüsünce yükseltilir;]

s143

Συνῆκται τοίνυν ἡμῖν, ὡς ἡ μὲν πρεσβυτάτη τῶν περὶ Θεὸν νοῶν διακόσμησις, ὑπὸ τῆς τελεταρχικῆς ἐλλάμψεως ἱεραρχουμένη, τῷ ἐπ´ αὐτὴν ἀμέσως ἀνατείνεσθαι, κρυφιωτέρᾳ καὶ φανοτέρᾳ τῆς θεαρχίας φωτοδοσίᾳ καθαίρεται, καὶ φωτίζεται, καὶ τελεσιουργεῖται. Κρυφιωτέρᾳ μὲν, ὡς νοητοτέρα, καὶ μᾶλλον ἁπλωτικῇ καὶ ἑνοποιῷ· φανοτέρᾳ δὲ, ὡς πρωτοδότῳ καὶ πρωτοφανεῖ καὶ ὁλικωτέρᾳ, καὶ μᾶλλον εἰς αὐτὴν, ὡς διειδῆ, κεχυμένῃ. Πρὸς ταύτης δὲ πάλιν ⟦ἡ δευτέρα ἀναλόγως, πρὸς δὲ τῆς δευτέρας ἡ τρίτη⟧

s144üçüncüden de bizim hiyerarşimiz, düzenli mertebe ilkesinin aynı kanununa göre, ilahî uyum ve orantıyla her düzenin ilkelerin üstündeki ilkesine ve sonuna hiyerarşik olarak yükseltilir. Hepsi kendilerinden öncekilerin açıklayıcıları ve habercileridir: En yaşlılar, hareket ettiren Tanrı'nın; sonrakiler, ölçüsünce, Tanrı'nın hareket ettirdiklerinin. Çünkü her şeyin ousia-üstü uyumu, her akıllı ve akleden varlığın kutsal düzenini ve tertipli götürülüşünü o kadar gözetmiştir ki her hiyerarşiye kutsallığa yaraşır mertebeler koymuştur. Her hiyerarşiyi birinci, orta ve son güçlere ayrılmış görürüz. Hatta her dizilişi de ayrı ayrı aynı ilahî uyumlarla ayırmıştır. Bu yüzden teologlar en ilahî Serafim'in bile birbirlerine seslendiğini söylerler; bununla, sanırım, ilklerin teolojik bilgileri ikincilere aktardığını açıkça gösterirler. Şunu da eklersem yersiz olmaz: Her göksel ve insanî nous, kendi içinde de birinci, orta ve son mertebe ve güçlere sahiptir; bunlar, en temiz arınmanın, taşkın ışığın ve yetkinlikten önceki yetkinleştirmenin söylenen yükselişlerine göredir. Çünkü gerçekten kendinde-yetkin ve yetkinlikten önceki olan dışında, hiçbir şey kendinde-yetkin ya da yetkinliğe büsbütün muhtaç olmayan değildir.

s144

καὶ πρὸς τῆς τρίτης ἡ καθ´ ἡμᾶς ἱεραρχία, κατὰ τὸν αὐτὸν τῆς εὐκόσμου ταξιαρχίας θεσμὸν, ἐν ἁρμονίᾳ θείᾳ καὶ ἀναλογίᾳ πρὸς τὴν ἁπάσης εὐκοσμίας ὑπεράρχιον ἀρχὴν καὶ περάτωσιν ἰεραρχικῶς ἀνάγεται. Ἐκφαντορικοὶ δὲ πάντες εἰσὶ καὶ ἄγγελοι τῶν πρὸ αὐτῶν· οἱ μὲν πρεσβύτατοι, Θεοῦ τοῦ κινοῦντος· ἀναλόγως δὲ οἱ λοιποὶ, τῶν ἐκ Θεοῦ κεκινημένων· τοσοῦτον γὰρ ἡ πάντων ὑπερούσιος ἀρμονία τῆς ἑκάστου τῶν λογικῶν τε καὶ νοερῶν ἱερᾶς εὐκοσμίας καὶ τεταγμένης ἀγωγῆς προενόησεν, ὅτι καὶ αὐτὴ τῶν ἱεραρχιῶν ἐκάστη τάξεις ἱεροπρεπεῖς ἔθετο, καὶ πᾶσαν ἱεραρχίαν ὁρῶμεν εἰς τὰς πρώτας, καὶ μέσας, καὶ τελευταίας δυνάμεις διῃρημένην. Ἀλλὰ καὶ αὐτὴν ἑκάστην, ἰδικῶς εἰπεῖν, διακόσμησιν ταῖς αὐταῖς ἐνθέοις ἀρμονίαις διέκρινε· διὸ καὶ αὐτοὺς τοὺς θειοτάτους σεραφὶμ οἱ θεολόγοι φασὶν ἕτερον πρὸς τὸν ἕτερον κεκραγέναι, σαφῶς ἐν τούτῳ, καθάπερ οἰμαι, δηλοῦντες, ὅτι τῶν θεολογικῶν γνώσεων οἱ πρῶτοι τοῖς δευτέροις μεταδιδόασι. Προσθείην δ´ ἂν καὶ τοῦτο οὐκ ἀπεικότως, ὅτι καὶ καθ´ αὐτὸν ἕκαστος οὐράνιός τε καὶ ἀνθρώπειος νοῦς ἰδικὰς ἔχει καὶ πρώτας καὶ μέσας καὶ τελευταίας τάξεις τε καὶ δυνάμεις, πρὸς τὰς εἰρημένας ⟦ἀναγωγὰς⟧ κατὰ τὸν τῆς ὑπεραγνοτάτης καθάρσεως, τοῦ ὑπερπλήρους φωτὸς, τῆς προτελείου τελειώσεως. Ἔστι γὰρ οὐδὲν αὐτοτελὲς, ἢ ἀπροσδεὲς καθόλου τελειότητος, εἰ μὴ τὸ ὄντως αὐτοτελὲς καὶ προτέλειον.

s149Bölüm XI. Bütün Göksel Dizilişlere Neden Ortak Olarak Göksel Güçler Denir?

Bunlar belirlendikten sonra, bütün melek ousia'larını neden birlikte göksel güçler diye adlandırmayı âdet edindiğimizi düşünmeye değer. Çünkü meleklerdeki gibi şöyle denemez: Kutsal Güçlerin dizilişi hepsinin sonuncusudur, üstteki ousia'ların dizilişleri en son olanların kutsal aydınlanmasına pay alır, ama son olanlar ilklerinkine asla pay almaz; bu yüzden bütün ilahî nous'lara göksel güçler denir, ama Serafim, Tahtlar ve Efendilikler denmez, çünkü sonuncular en yüksek bütünsel özelliklere pay alamaz. Oysa Melekler ve Meleklerden önce Başmelekler, Reisler ve Yetkiler, teoloji tarafından Güçlerden sonra sıralandıkları hâlde, biz onlara da öteki kutsal ousia'larla birlikte çoğu kez ortak olarak göksel güçler deriz.

Deriz ki göksel güçler adını hepsi için ortak kullanırken her dizilişin özelliklerini birbirine karıştırmıyoruz. Bütün ilahî nous'lar, onlara ilişkin evren-üstü logos'a göre üçe ayrılır: ousia, güç ve etkinlik. Onların hepsini ya da bazılarını gelişigüzel göksel ousia'lar ya da göksel güçler diye

s149

Τούτων δὲ διωρισμένων, ἐκεῖνο ἄξιον ἐννοῆσαι, δι´ ἣν αἰτίαν ἀπάσας ὁμοῦ τὰς ἀγγελικὰς οὐσίας δυνάμεις οὐρανίας καλεῖν εἰώθαμεν. Οὐ γὰρ ἔστιν εἰπεῖν, ὡς ἐπὶ τῶν ἀγγέλων, ὅτι πασῶν ἐστιν ἐσχάτη διακόσμησις, ἡ τῶν ἁγίων δυνάμεων, καὶ τῆς μὲν τῶν ἐσχάτων ἁγιοπρεποῦς ἐλλάμψεως, αἱ τῶν ὑπερκειμένων οὐσιῶν διακοσμήσεις μετέχουσιν, αἱ τελευταῖαι δὲ τῶν πρώτων οὐδαμῶς· καὶ τούτου χάριν, οὐράνιαι μὲν δυνάμεις, ἅπαντες οἱ θεῖοι νόες ὀνομάζονται, σεραφὶμ δὲ, καὶ θρόνοι, καὶ κυριότητες, οὐδαμῶς· ἀμέθεκτοι γὰρ αἱ τελευταῖαι τῶν ὑπερτάτων εἰσὶν ὁλικῶν ἰδιοτήτων. Οἱ γὰρ ἄγγελοι καὶ πρὸ τῶν ἀγγέλων ἀρχάγγελοι, καὶ ἀρχαὶ, καὶ ἐξουσίαι μετὰ τὰς Δυνάμεις ὑπὸ τῆς θεολογίας ταττόμενοι, κατὰ κοινοῦ πολλάκις ὑφ´ ἡμῶν ὁμοῦ ταῖς ἄλλαις ἀγίαις οὐσίαις, οὐράνιαι δυνάμεις ἀποκαλοῦνται. Φαμὲν δὲ, ὅτι κοινῶς ἐπὶ πάσαις κεχρημένοι τῇ τῶν οὐρανίων ἐπωνυμίᾳ δυνάμεων, οὐ σύγχυσίν τινα τῶν ἑκάστης διακοσμήσεως ἰδιοτήτων εἰσάγομεν· ἀλλ´ ἐπειδὴ εἰς τρία διήρηνται τῷ κατ´ αὐτοὺς ὑπερκοσμίῳ λόγῳ πάντες θεῖοι νόες, εἰς οὐσίαν, καὶ δύναμιν, καὶ ἐνέργειαν, ὅταν ἅπαντας, ἢ τινὰς αὐτῶν ἀπαρατηρήτως οὐρανίας οὐσίας, ἢ οὐρανίας δυνάμεις

s150adlandırdığımızda, her birinin ousia'sından ya da gücünden yola çıkarak, söz konusu varlıkları dolaylı biçimde anlattığımızı düşünmek gerekir. Çünkü daha önce güzelce ayırdığımız kutsal Güçlerin üstün özelliğini, melek dizilişlerinin karışmaz düzenini altüst edecek biçimde aşağıdaki ousia'lara bütünüyle yakıştırmak [doğru olmaz]. Sık sık doğru olarak verdiğimiz logos'a göre, üstteki dizilişler aşağıdakilerin kutsal özelliklerine de bolca sahiptir; sonuncular ise yaşlıların üstün bütünlüklerine sahip değildir; ilk görünen aydınlanmalar ilkler aracılığıyla onlara ölçülerine göre kısmen iletilir.

s150

ἀποκαλοῦμεν, αὐτοὺς περιφραστικῶς τοὺς περὶ ὧν ὁ λόγος ἐμφαίνειν ἡμᾶς οἰητέον ἐκ τῆς καθ´ ἕκαστον αὐτῶν οὐσίας ἢ δυνάμεως· οὐδὲ γὰρ τὴν ὑπερκειμένην ἰδιότητα τῶν ἤδη καλῶς ἡμῖν διακεκριμένων ἀγίων δυνάμεων θεμιτὸν ⟦?⟧ ταῖς ὑφειμέναις ὁλικῶς προσάπτειν οὐσίαις, ἐπ´ ἀνατροπῇ τῆς ἀσυγχύτου τῶν ἀγγελικῶν διακόσμων ταξιαρχίας. Κατὰ γὰρ τὸν πολλάκις ἡμῖν ὀρθῶς ἀποδοθέντα λόγον, αἱ μὲν ὑπερβεβηκυῖαι διακοσμήσεις περισσῶς ἔχουσι καὶ τὰς τῶν ὑφειμένων ἱερὰς ἰδιότητας, αἱ δὲ τελευταῖαι τὰς τῶν πρεσβυτέρων ὑπερκειμένας ὁλότητας οὐκ ἔχουσι, μερικῶς εἰς αὐτὰς τῶν πρωτοφανῶν ἐλλάμψεων διὰ τῶν πρώτων ἀναλόγως αὐταῖς διαπορθμευομένων.

s153Bölüm XII. Bizim Hiyerarklarımıza Neden Melek Denir?

Akledilir Sözler'i seyretmeyi sevenler şunu da sorarlar: Sonuncular üstlerindekilerin bütünlüklerine pay alamadığına göre, bizim hiyerarkımız Kutsal Sözler'de neden Her Şeye Kadir Rabbin meleği diye adlandırılmıştır? Bu söz, sanırım, önceden belirlenenlere aykırı değildir. Çünkü deriz ki sonuncular yaşlı dizilişlerin bütünsel ve üstün gücünden geri kalırlar, ama hepsini birbirine bağlayan tek uyumlu ortaklık sayesinde kısmî ve ölçüsünce olanına pay alırlar. Örneğin kutsal Kerubim'in mertebesi daha yüksek bir bilgeliğe ve bilgiye pay alır; onların altındaki ousia'ların dizilişleri de bilgeliğe ve bilgiye pay alır, ama onlara göre kısmî ve daha aşağı olarak. Bilgeliğe ve bilgiye genel olarak pay almak, akleden varlıkların Tanrı'ya benzer olanlarının hepsinde ortaktır; fakat yakından ve ilk olarak

s153

Ζητεῖται δὲ καὶ τοῦτο τοῖς τῶν νοητῶν λογίων φιλοθεάμοσι· καὶ γὰρ ἀμέθεκτα τῶν ὑπερτέρων ὁλοτήτων εἰσὶ τὰ τελευταῖα, δι´ ἣν αἰτίαν ὁ καθ´ ἡμᾶς ἱεράρχης ἄγγελος Κυρίου παντοκράτορος ὑπὸ τῶν λογίων ὡνόμασται; Ἔστι δὲ οὐκ ἐναντίος ὁ λόγος, ὡς οἶμαι, τοῖς προδιωρισμένοις· φαμὲν γὰρ, ὅτι τῆς ὁλικῆς καὶ ὑπερκειμένης τῶν πρεσβυτέρων διακόσμων δυνάμεως ἀποδέουσιν οἱ τελευταῖοι· τῆς γὰρ μερικῆς καὶ ἀναλόγου μετέχουσι, κατὰ τὴν μίαν ἀπάντων ἐναρμόνιον καὶ συνδετικὴν κοινωνίαν. Οἷον, ἡ τῶν ἁγίων χερουβὶμ τάξις μετέχει σοφίας καὶ γνώσεως ὑψηλοτέρας, αἱ δὲ τῶν ὑπ´ αὐτοὺς οὐσιῶν διακοσμήσεις μετέχουσι μὲν καὶ αὐταὶ σοφίας καὶ γνώσεως, μερικῆς δὲ ὅμως ὡς πρὸς ἐκείνους, καὶ ὑφειμένης. Καὶ τὸ μὲν ὅλως ἐν μετουσίᾳ σοφίας εἶναι καὶ γνώσεως κοινόν ἐστι πᾶσι τοῖς θεοειδέσι τῶν νοερῶν· τὸ δὲ προσεχῶς καὶ πρώτως

s154ya da ikinci olarak ve daha aşağıda pay almak artık ortak değil, her birine kendi ölçüsüne göre belirlenmiştir. Bunu bütün ilahî nous'lar için de söylemek yanlış olmaz. Çünkü ilkler aşağıdakilerin kutsallığa yaraşır özelliklerine bolca sahip olduğu gibi, sonuncular da öncekilerin özelliklerine sahiptir; ama aynı biçimde değil, daha aşağıda. Öyleyse, sanırım, teolojinin bizim hiyerarkımıza da melek demesinde bir tuhaflık yoktur; çünkü o kendi gücü ölçüsünde meleklerin sözcülük özelliğine pay alır ve insanlara mümkün olduğunca onların açıklayıcı benzerliğine uzanır.

Teolojinin göksel ve üstümüzdeki ousia'lara da, bizim Tanrı'yı pek seven kutsal adamlarımıza da tanrı dediğini görürsün. Oysa Tanrısal gizlilik ousia-üstü biçimde her şeyi aşar ve her şeyin üstünde yerleşiktir; varolanlardan hiçbiri gerçek ve bütünsel anlamda ona benzer diye adlandırılamaz. Ama akleden ve akıllı varlıklardan onun birliğine gücü yettiğince bütünüyle dönmüş, ilahî aydınlanmalarına elden geldiğince durmaksızın uzanan her şey, gücü ölçüsünde, söylemek caizse Tanrı'yı taklit ederek, ilahî adla anılmaya da layık görülmüştür.

s154

ἢ δευτέρως καὶ ὑφειμένως οὐκέτι κοινὸν, ἀλλ´ ὡς ἐκάστῳ πρὸς τῆς οἰκείας ἀναλογίας ὥρισται. Τοῦτο δὲ καὶ περὶ πάντων τῶν θείων νοῶν οὐκ ἄν τις ἡμαρτημένως ὁρίσαιτο· καὶ γὰρ ὥσπερ οἱ πρῶτοι περισσῶς ἔχουσι τὰς τῶν ὑφειμένων ἁγιοπρεπεῖς ἰδιότητας, οὔτως ἔχουσιν οἱ τελευταῖοι τὰς τῶν προτέρων, οὐ μὴν ὁμοίως, ἀλλ´ ὑφειμένως. Οὐδὲν οὖν, ὡς οἶμαι, τὸ ἄτοπον, εἰ καὶ τὸν καθ´ ἡμᾶς ἱεράρχην, ἄγγελον ἡ θεολογία καλεῖ τὸν κατὰ δύναμιν οἰκείαν μετέχοντα τῆς τῶν ἀγγέλων ὑποφητικῆς ἰδιότητος, καὶ πρὸς τὴν ἐκφαντορικὴν αὐτῶν ὁμοίωσιν, ὡς ἐφικτὸν ἀνθρώποις, ἀνατεινόμενον. Εὑρήσεις δέ, ὅτι καὶ θεοὺς ἡ θεολογία καλεῖ τάς τε οὐρανίας καὶ ὑπὲρ ἡμᾶς οὐσίας, καὶ τοὺς παρ´ ἡμῖν φιλοθεωτάτους καὶ ἱεροὺς ἄνδρας, καί τοι τῆς θεαρχικῆς κρυφιότητος ὑπερουσίως ἁπάντων ἐξῃρημένης τε καὶ ὑπεριδρυμένης, καὶ μηδενὸς αὐτῇ τῶν ὄντων ἐμφεροῦς ὀνομάζεσθαι κυρίως καὶ ὁλικῶς δυναμένου· πλὴν ὅσα τῶν νοερῶν τε καὶ λογικῶν πρὸς τὴν ἕνωσιν αὐτῆς, ὅση δύναμις, ὁλικῶς ἐπέστραπται, καὶ πρὸς τὰς θείας αὐτῆς ἐλλάμψεις, ὡς ἐφικτὸν, ἀκαταλήκτως ἀνατείνεται, τῇ κατὰ δύναμιν, εἰ θέμις εἰπεῖν, θεομιμησίᾳ, καὶ τῆς θεϊκῆς ὁμωνυμίας ἠξίωται

s157Bölüm XIII. Peygamber Yeşaya Neden Serafim Tarafından Arındırıldı Denir?

Şimdi şunu da gücümüz yettiğince inceleyelim: Serafim'in teologlardan birine gönderildiği neden söylenir? Çünkü biri şuna takılabilir: Peygamberi arındıran, aşağı meleklerden biri değil, en yaşlı ousia'ların arasında sayılan biridir.

Kimileri der ki, bütün nous'ların ortaklığı için daha önce verdiğimiz tanıma göre, Kutsal Söz teoloğu arındırmaya gelen olarak Tanrı'nın çevresindeki en ilk nous'lardan birini anmaz; bizi gözeten meleklerden birinin, peygamberin arınmasının kutsal görevlisi olarak, söylenen günahları yakarak yok ettiği ve arınanı ilahî itaate yeniden alevlendirdiği için Serafim adıyla anıldığını söyler. Kutsal Söz'ün düpedüz "Serafim'den biri" dediğini, bununla Tanrı'nın çevresinde yerleşik olanlardan değil, bizi gözeten arındırıcı güçlerden birini kastettiğini söylerler.

Bir başkası bana bu itiraza karşı pek de yersiz olmayan bir savunma sundu. Dedi ki o büyük melek, görüyü şekillendiren kimse ise, teoloğu ilahî şeylere inisiye etmek için kendi arındırıcı kutsal işini Tanrı'ya ve Tanrı'dan sonra ilk etkili hiyerarşiye atfetmiştir. Belki de bu söz doğrudur. Bunu söyleyen şöyle diyordu: Tanrısal güç

s157

Ἄγε δὴ καὶ τοῦτο κατὰ δύναμιν ἐπισκοπήσωμεν, ὅτου ἕνεκα πρὸς ἕνα τῶν θεολόγων ὁ σεραφὶμ ἀποστέλλεσθαι λέγεται· καὶ γὰρ ἀπορήσειέ τις, ὅτι μὴ τῶν ὑφειμένων τις ἀγγέλων, ἀλλ´ αὐτὸς ὁ ταῖς πρεσβυτάταις οὐσίαις ἐνάριθμος ἀποκαθαίρει τὸν ὑποφήτην. Τινὲς μὲν οὖν φασιν, ὅτι κατὰ τὸν ἤδη προαποδοθέντα τῆς πάντων τῶν νοῶν κοινωνίας ὅρον οὐχ ἕνα τῶν περὶ Θεὸν πρωτίστων νοῶν ὀνομάζει τὸ λόγιον ἐπὶ τὴν τοῦ θεολόγου κάθαρσιν ἐληλυθέναι, τινὰ δέ τινα τῶν ἡμῖν ἐφεστηκότων ἀγγέλων, ὡς ἱερουργὸν τῆς τοῦ προφήτου καθάρσεως, τῇ τῶν σεραφίμ ὁμωνυμίᾳ κληθῆναι, διὰ τὴν πρηστήριον τῶν εἰρημένων ἀμαρτιῶν ἀναίρεσιν, καὶ τὴν τοῦ καθαρθέντος ἐπὶ τὴν θείαν ὑπακοὴν ἀναζωπύρησιν· καὶ τὸ λόγιον ἕνα τῶν σεραφὶμ ἁπλῶς εἰρηκέναι φασὶν, οὐ τῶν περὶ Θεὸν ἱδρυμένων, ἀλλὰ τῶν ἡμῖν ἐφεστηκυιῶν καθαρτικῶν δυνάμεων. Ἕτερος δὲ οὐ σφόδρα ἄτοπον παρέσχετό μοί τινα τὴν ἀπολογίαν ὑπὲρ τῆς παρούσης ἐνστάσεως· ἔφη γὰρ, ὅτι τὴν οἰκείαν καθαρτικὴν ἱερουργίαν ὁ μέγας ἐκεῖνος, ὅστις ποτὲ ἦν ὁ τὴν ὅρασιν διαπλάσας ἄγγελος, εἰς τὸ μυῆσαι τὰ θεῖα τὸν θεολόγον, ἐπὶ Θεὸν καὶ μετὰ Θεὸν ἐπὶ τὴν πρωτουργὸν ἱεραρχίαν ἀνέθηκε. Καὶ μήποτε ἄρα οὗτος ὁ λόγος ἀληθεύεται· Ἔλεγε γὰρ ὁ τοῦτο φήσας, ὡς ἡ θεαρχικὴ δύναμις

s158her şeye gelir, her şeyin içinden bağlanmadan geçer ve yine herkese görünmezdir; yalnız her şeyi ousia-üstü biçimde aştığı için değil, takdirin etkinliklerini herkese gizlice ulaştırdığı için de. Bununla birlikte bütün akleden varlıklara ölçülerine göre görünür ve kendi ışık bağışını en yaşlı ousia'ların eline vererek, onlar aracılığıyla, ilkler olarak, aşağıdakilere düzenle dağıtır; her dizilişin Tanrı'yı görme ölçüsüne göre.

Daha açık söylersem, bize uygun örneklerle, her şeyi aşan Tanrı'dan geri kalsalar da bizim için daha görünür örneklerle: Güneş ışınının yayılması ilk olarak en saydam maddeye kolayca geçer ve onun aracılığıyla parıltılarını daha görünür biçimde yansıtır. Daha kalın maddelere çarpınca yayılma görünüşü daha soluk olur, çünkü aydınlanan maddeler ışık bağışını iletecek melekeye uygun değildir; bundan yavaş yavaş neredeyse hiç yayılmayacak hâle daralır. Ateşin sıcaklığı da kabule daha yatkın olana, kendine benzemeye uysal ve götürülebilir olana kendini daha çok yayar. Direnen zıt ousia'larda ise tutuşturucu etkinliğin ya hiçbir izi ya da soluk bir izi görünür. Daha da fazlası: Kendisine yabancı olanlara, kendine yakın olanlar aracılığıyla çarpar; önce, örneğin, tutuşmaya kolayca değişenleri ateş gibi yapar, onlar aracılığıyla da suyu ya da kolay tutuşmayan başka bir şeyi ölçüsünce ısıtır.

Görünür ve görünmez her düzenin düzen ilkesi de tabiî düzenin aynı logos'una göre, tabiat-üstü biçimde, kendi ışık bağışının parlaklığını önce en yüksek ousia'lara bol dökülüşlerle gösterir; sonrakiler ilahî ışına onlar aracılığıyla pay alır. Çünkü onlar Tanrı'yı ilk bilmiş, ilahî aretē'yi üstün biçimde özlemiş, elden geldiğince Tanrı'yı taklit eden güç ve etkinliğin ilk işleyicileri olmaya layık görülmüşlerdir. Kendilerinden sonraki ousia'ları da iyiliğe uygun biçimde, güçleri yettiğince, kendilerine denk olmaya uzatırlar; üzerlerine gelen parıltıyı onlara cömertçe aktarırlar, onlar da daha aşağıdakilere. Her dizilişte birinci, kendinden sonrakine kendisine bağışlanandan aktarır; ilahî ışık takdirle herkese ölçüsünce geçer.

Demek ki bütün aydınlananlar için aydınlanmanın ilkesi tabiatça, gerçekten ve asıl anlamda Tanrı'dır; o ışığın ousia'sıdır, var olmanın ve görmenin sebebidir. Konum bakımından ve Tanrı'yı taklit yoluyla ise her üstteki diziliş kendinden sonrakinin ilkesidir; çünkü ilahî ışıklar ona onun aracılığıyla akıtılır. Bu yüzden öteki bütün meleklerin ousia'ları, göksel nous'ların en yüksek dizilişini haklı olarak, Tanrı'dan sonra her kutsal

s158

ἐπὶ πάντα φοιτῶσα χωρεῖ, καὶ διὰ πάντων ἀσχέτως δήκει, καὶ πᾶσιν αὖθίς ἐστιν ἀφανὴς, οὐ μόνον ὡς πάντων ὑπερουσίως ἐξῃρημένη, ἀλλὰ καὶ ὡς κρυφίως ἐπὶ πάντας διεῖσα τὰς προνοητικὰς αὐτῆς ἐνεργείας, ἀλλὰ μὴν καὶ πᾶσι τοῖς νοεροῖς ἀναλόγως ἐπιφαίνεται, καὶ τὴν οἰκείαν φωτοδοσίαν ἐγχειρίζουσα ταῖς πρεσβυτάταις οὐσίαις, δι´ αὐτῶν ὡς πρώτων εἰς τὰς ὑποβεβηκυίας αὐτὴ εὐκόσμως διαδίδωσι, κατὰ τὴν ἑκάστης διακοσμήσεως θεοπτικὴν συμμετρίαν· ἵνα σαφέστερον εἴπω, καὶ δι´ οἰκείων παραδειγμάτων, καὶ ἀποδεόντων Θεοῦ τοῦ πάντων ἐξῃρημένου, πλὴν ἡμῖν ἐμφανεστέρων ἡ τῆς ἡλιακῆς ἀκτῖνος διάδοσις εἰς πρώτην ὕλην εὐδιαδότως χωρεῖ, τὴν πασῶν διειδεστέραν, καὶ δι´ αὐτῆς ἐμφανέστερον ἀναλάμπει τὰς οἰκείας μαρμαρυγάς· προσβάλλουσα δὲ ταῖς παχυτέραις ὕλαις, ἀμυδροτέραν ἔχει τὴν διαδοτικὴν ἐπιφάνειαν, ἐκ τῆς τῶν φωτιζομένων ὑλῶν πρὸς φωτοδοσίαν διαπορθμευτικὴν ἕξιν ἀνεπιτηδειότητος, καὶ κατὰ σμικρὸν ἐκ τούτου πρὸς τὸ τελείως σχεδὸν ἀδιάδοτον συστέλλεται. Πάλιν ἡ πυρὸς θερμότης μᾶλλον ἑαυτὴν διαδίδωσιν εἰς τὰ δεκτικώτερα, καὶ πρὸς τὴν αὐτῆς ἀφομοίωσιν εὔεικτα καὶ ἀνάγωγα· πρὸς δὲ τὰς ἀντιτυπεῖς ἐναντίας οὐσίας ἢ οὐδὲν ἢ ἀμυδρόν τι τῆς ἐκπυρωτικῆς ἐνεργείας ἴχνος ἀναφαίνεται· καὶ τὸ τούτου γε πλεῖον, ὅτι ταῖς ἀσυγγενέσι διὰ τῶν οἰκείως πρὸς αὐτὴν ἐχόντων προσβάλλει, πρῶτον, εἰ τύχοι πυρώδη ποιοῦσα τὰ πρὸς ἐκπύρωσιν εὐαλλοίωτα, καὶ δι´ αὐτῶν ἢ ὕδωρ, ἢ ἕτερόν τι τῶν οὐκ εὐκόλως ἐκπυρουμένων ἀναλόγως θερμαίνουσα, Κατὰ τὸν αὐτὸν οὖν τῆς φυσικῆς εὐταξίας λόγον ὑπερφυῶς ἡ πάσης εὐκοσμίας ὁρατῆς καὶ ἀοράτου ταξιαρχία τὴν τῆς οἰκείας φωτοδοσίας λαμπρότητα πρωτοφανῶς ἐν πανολβίαις χύσεσι ταῖς ὑπερτάταις οὐσίαις ἀναφαίνει, καὶ διὰ τούτων αἱ μετ´ αὐτὰς οὐσίαι τῆς θείας ἀκτῖνος μετέχουσιν. Αὗται γὰρ, ἐπιγνοῦσαι πρῶται Θεὸν, καὶ θείας ἀρετῆς ὑπερκειμένως ἐφιέμεναι, καὶ πρωτουργοὶ γενέσθαι τῆς, ὡς ἐφικτὸν, θεομιμήτου δυνάμεως καὶ ἐνεργείας ἠξίωνται, καὶ τὰς μετ´ αὐτὰς οὐσίας αὐταὶ πρὸς τὸ ἐφάμιλλον, ὅση δύναμις, ἀγαθοειδῶς ἀνατείνουσιν, ἀφθόνως αὐταῖς μεταδιδοῦσαι τῆς εἰς αὐτὰς ἐπιφοιτησάσης αἴγλης, καὶ αὖθις ἐκεῖναι ταῖς ὑφειμέναις· καὶ καθ´ ἑκάστην ἡ πρώτη τῇ μετ´ αὐτὴν μεταδίδωσι τοῦ δωρουμένου, καὶ εἰς πάσας ἀναλόγως προνοίᾳ διαφοιτῶντος θείου φωτός. Ἔστιν οὖν ἅπασι τοῖς φωτιζομένοις ἀρχὴ τοῦ φωτίζεσθαι Θεὸς μὲν φύσει, καὶ ὄντως, καὶ κυρίως, ὡς φωτὸς οὐσία, καὶ αὐτοῦ τοῦ εἶναι καὶ ὁρᾷν αἴτιος· θέσει δὲ καὶ θεομιμήτως ἡ κατὰ μέρος ὑπερκειμένη τῇ μετ´ αὐτὴν ἐκάστῃ, τῷ τὰ θεῖα φῶτα δι´ αὐτῆς εἰς ἐκείνην ἐποχετεύεσθαι. Τὴν οὖν ὑπερτάτην τῶν οὐρανίων νοῶν διακόσμησιν αἱ τῶν λοιπῶν ἀπάντων ἀγγέλων οὐσίαι κατὰ τὸ εἰκὸς μετὰ Θεὸν ἀρχὴν ἡγοῦνται πάσης

s159Tanrı bilgisinin ve Tanrı'yı taklidin ilkesi sayar; çünkü Tanrısal aydınlanma onlar aracılığıyla hepsine ve bize yayılır. Bu yüzden her kutsal ve Tanrı'yı taklit eden etkinliği sebep olarak Tanrı'ya, ilahî işlerin ilk işleyicileri ve öğretmenleri olarak da Tanrı'ya benzer ilk nous'lara atfederler. Demek ki kutsal meleklerin birinci dizilişi hepsinden çok ateş özelliğine, Tanrısal bilgeliğin dökülen aktarımına, ilahî aydınlanmaların en yüksek epistēmē'sini bilme gücüne ve açık Tanrı kabulünü gösteren taht özelliğine sahiptir. Aşağıdaki ousia'ların dizilişleri de ateşli, bilge, bilici ve Tanrı'yı kabul eden güce pay alır, ama aşağıda kalarak; ilklere bakarak ve onlar aracılığıyla Tanrı'ya benzer olanın erişilebilir ölçüsüne yükselirler, çünkü Tanrı'yı taklide ilk layık görülenler onlardır. Demek ki sonraki ousia'ların ilkler aracılığıyla ortak olduğu söylenen kutsal özellikleri, Tanrı'dan sonra hiyerark olarak ilklerin kendilerine atfederler.

Bunu söyleyen dedi ki, o görü teoloğa bizi gözeten kutsal ve mutlu meleklerden biri aracılığıyla gösterilmiş, onun aydınlatıcı kılavuzluğuyla teolog o akleden seyre yükseltilmiştir. Bu seyirde en yüksek ousia'ları, sembollerle söylersek, Tanrı'nın altında, Tanrı ile birlikte ve Tanrı'nın çevresinde yerleşmiş görüyordu; her şeyi ve onları bile söylenemez biçimde aşan, ilkelerin üstündeki zirveyi de en yüksek güçlerin ortasında üstün biçimde yerleşmiş görüyordu. Teolog gördükleriyle öğreniyordu ki ilahî olan, her ousia-üstü üstünlükle, görünür ve görünmez her gücün kıyaslanamaz biçimde üstünde yerleşmiştir; her şeyi bütünüyle aşmıştır, varolanların ilk ousia'larına bile benzemez. Ayrıca her şeyin ilkesi ve ousia veren sebebi, varolanların çözülmez kalıcılığının değişmez temelidir; en yüksek güçler bile varlıklarını ve iyi varlıklarını ondan alır.

Sonra en kutsal Serafim'in Tanrı'ya benzer güçlerine inisiye oldu. Kutsal adları ateşliliği gösterir; bundan biraz sonra, ateş gücünün Tanrı'ya benzer olana yükselişlerini elimizden geldiğince anlatırken söz edeceğiz. Altı kanatlı kutsal tasvir, ilahî olana ilk, orta ve son düşüncelerde mutlak ve en yüksek yükselişi gösterir. Onların sayısız ayaklarını

s159

ἱερᾶς θεογνωσίας τε καὶ θεομιμησίας, ὡς δι´ ἐκείνων εἰς πάσας καὶ εἰς ἡμᾶς τῆς θεαρχικῆς ἐλλάμψεως διαδιδομένης· διὸ καὶ πᾶσαν ἱερὰν καὶ θεομίμητον ἐνέργειαν ἐπὶ Θεὸν μὲν ὡς αἴτιον ἀναφέρουσιν, ἐπὶ δὲ τοὺς πρώτους θεοειδεῖς νόας ὡς πρωτουργοὺς τῶν θείων καὶ διδασκάλους. Οὐκοῦν ἡ πρώτη τῶν ἁγίων ἀγγέλων διακόσμησις μᾶλλον ἀπασῶν ἔχει τὴν ἐμπύριον ἰδιότητα, καὶ τὴν κεχυμένην τῆς θεαρχικῆς σοφίας μετάδοσιν, καὶ τὸ γνωστικὸν τῆς ὑπερτάτης τῶν θείων ἐλλάμψεων ἐπιστήμης, καὶ τὴν θρονίαν ἰδιότητα τὴν ἀναπεπταμένην θεοδοχίαν ἐμφαίνουσαν· αἱ δὲ τῶν ὑφειμένων οὐσιῶν διακοσμήσεις τῆς ἐμπυρίου, τῆς σοφῆς, τῆς γνωστικῆς, τῆς θεοδόχου δυνάμεως μετέχουσι μὲν, ὑφειμένως δὲ, καὶ πρὸς τὰς πρώτας ὁρῶσαι, καὶ δι´ αὐτῶν ὡς τοῦ θεομιμήτου πρωτουργῶς ἠξιωμένων ἐπὶ τὸ τοῦ θεοειδοῦς ἐφικτὸν ἀναγόμεναι. Τὰς εἰρημένας οὖν ἁγίας ἰδιότητας, ὧν ἐν μετουσίᾳ διὰ τῶν πρώτων αἱ μετὰ αὐτὰς οὐσίαι γεγόνασιν, αὐταῖς ἐκείναις μετὰ Θεὸν ὡς ἱεράρχαις ἀνατιθέασιν. Ἔλεγεν οὖν ὁ ταῦτα φήσας, τὴν μὲν ὅρασιν ἐκείνην ὑποδειχθῆναι τῷ θεολόγῳ δι´ ἑνὸς τῶν ἐπιστατούντων ἡμῖν ἁγίων καὶ μακαρίων ἀγγέλων, καὶ πρὸς τῆς φωτιστικῆς αὐτοῦ χειραγωγίας ἐπὶ τὴν νοερὰν ἐκείνην θεωρίαν ἀνατεθῆναι, καθ´ ἣν ἐώρα τὰς ὑπερτάτας οὐσίας ἐν συμβόλοις εἰπεῖν ὑπὸ Θεὸν καὶ μετὰ Θεοῦ· καὶ περὶ Θεὸν ἱδρυμένας, καὶ τὴν ἁπάντων καὶ αὐτῶν ὑπεραῤῥήτως ἐξῃρημένην ὑπεράρχιον ἀκρότητα ἐν μέσῳ τῶν ὑπερβεβηκυιῶν δυνάμεων ὑπεριδρυμένην. Ἐμάνθανεν οὐν τοῖς ὁρωμένοις ὁ θεολόγος, ὅτι κατὰ πᾶσαν ὑπερούσιον ὑπεροχὴν ἀσυγκρίτως ὑπερίδρυτο τὸ Θεῖον, ἁπάσης ὁρατῆς καὶ ἀοράτου δυνάμεως, καὶ μὴν ὅτι πάντων ἐστὶν ἐξῃρημένον ὡς καθόλου, μηδὲ ταῖς πρώταις τῶν ὄντων οὐσίαις ἐμφερές· προσέτι καὶ τὸ πάντων αὐτὸ ἀρχὴν καὶ αἰτίαν οὐσιοποιὸν εἶναι, καὶ τῆς τῶν ὄντων ἀδιαλύτου μονῆς ἀναλλοίωτον ἴδρυσιν, ὑφ´ ἦς καὶ τὸ εἶναι καὶ τὸ εὖ εἶναι, καὶ αὐταῖς ταῖς ὑπερβεβηκυίαις ἐστὶ δυνάμεσιν· εἶτα τὰς αὐτῶν τῶν ἁγιωτάτων σεραφὶμ ἐμυεῖτο θεοειδεῖς δυνάμεις, τῆς μὲν ἱερᾶς αὐτῶν ἐπωνυμίας τὸ ἐμπύριον σημαινούσης, περὶ οὗ μικρὸν ὕστερον ἡμεῖς ἐροῦμεν, ὡς ἡμῖν ἐφικτὸν ὑφηγήσασθαι τὰς ἐπὶ τὸ θεοειδὲς τῆς ἐμπυρίου δυνάμεως ἀναγωγάς. Τῆς δὲ τῶν πτερῶν ἑξαπλῆς ἱεροπλαστίας τὴν ἐπὶ τὸ Θεῖον ἐν πρώταις, ἐν μέσαις, ἐν τελευταίαις νοήσεσιν ἀπόλυτον καὶ ὑπερτάτην ἀνάστασιν, ἀλλὰ καὶ τὸ ἀπειρόπουν αὐτῶν

s160ve çok yüzlülüğünü gören kutsal teolog, kanatların ayaklar altındaki ve yüzler üstündeki seyri ayırmasını, orta kanatlardaki sürekli hareketi görerek, görülenlerin akledilir bilgisine yükseliyordu. Ona en yüksek nous'ların çok yollu ve çok seyirli gücü, daha yüksek ve derin şeylerin küstah, cüretli ve erişilmez araştırmasına karşı evren-üstü biçimde taşıdıkları kutsal saygı ve ölçü içinde Tanrı'yı taklit eden etkinliklerin durmaksızın yükseklerde uçan sürekli hareketi gösteriliyordu. O Tanrısal ve pek değerli ilahiye de inisiye oluyordu; görüyü şekillendiren melek kendi kutsal bilgisinden gücü yettiğince teoloğa aktarıyordu.

Ona şunu da öğretiyordu: Herhangi bir ölçüde temiz olanlar için arınma, Tanrısal parlaklığın temizliğine elden geldiğince pay almaktır. Bu arınma, Tanrısal İlke'nin kendisi tarafından aşkın sebeplerle bütün kutsal nous'larda ousia-üstü gizlilikle gerçekleştirilir; ama çevresindeki en yüksek güçlerde bir bakıma daha görünürdür, kendini daha çok gösterir ve yayar. İkinci derecedekilerde ya da akleden güçlerin bize kadar en sonuncularında, her biri Tanrı'ya benzeyişten ne kadar uzaklaştıysa, parlak aydınlanmasını kendi gizliliğinin tek ve bilinmez olanına o kadar toplar. İkinci derecedekilerin her birini ilkler aracılığıyla aydınlatır; kısacası gizlilikten görünüre önce ilk güçler aracılığıyla gelir.

Teolog kendisini aydınlatan melekten bunu öğreniyordu: Arınma ve bütün Tanrısal etkinlikler, ilk ousia'lar aracılığıyla parlayarak ötekilerin hepsine, her birinin ilahî işlere pay alma ölçüsüne göre yayılır. Bu yüzden ateşle arındırma özelliğini, Tanrı'dan sonra, haklı olarak Serafim'e atfetmiştir. Öyleyse Serafim'in teoloğu arındırdığının söylenmesinde hiçbir tuhaflık yoktur. Çünkü Tanrı her arınmanın sebebi olarak herkesi arındırır; ya da daha iyisi, yakın bir örnek kullanayım, bizim hiyerarkımız diyakonları ya da rahipleri aracılığıyla arındırıp aydınlatırken kendisinin arındırdığı ve aydınlattığı söylenir, çünkü onun eliyle kutsanmış mertebeler kendi kutsal etkinliklerini ona atfederler. Aynı şekilde teoloğun arınmasını gerçekleştiren melek de kendi arındırıcı epistēmē'sini ve gücünü sebep olarak Tanrı'ya, ilk işleyici hiyerark olarak Serafim'e atfeder. Arındırdığı kişiyi melek saygısıyla şöyle eğitiyor gibidir: "Sana benim elimle yapılan arınmanın aşkın ilkesi, ousia'sı, yaratıcısı ve sebebi odur ki ilk ousia'ları da

s160

καὶ πολυπρόσωπον ὁρῶν ὁ ἱερὸς θεολόγος, καὶ τὸ τοῖς πτεροῖς ἀποδιαστέλλεσθαι τὴν ὑπὸ τοὺς πόδας καὶ τὴν ὑπὲρ τὰ πρόσωπα θεωρίαν, καὶ τὴν ἐν τοῖς μέσοις πτεροῖς ἀεικινησίαν, πρὸς τὴν νοητὴν τῶν ὁρωμένων ἀνήγετο γνῶσιν, ἐκφαινομένης αὐτῷ τῆς τῶν ὑπερτάτων νοῶν πολυπόρου καὶ πολυθεάμονος δυνάμεως, καὶ τῆς ἱερᾶς αὐτῶν εὐλαβείας, ἣν ἔχουσιν ὑπερκοσμίως εἰς τὴν τῶν ὑψηλοτέρων καὶ βαθυτέρων αὐθάδη καὶ θρασεῖαν καὶ ἀνέφικτον ἔρευναν, καὶ τῆς ἐν συμμετρία τῶν θεομιμήτων ἐνεργειῶν ἀκαταλήκτου καὶ ὑψιπετοῦς ἀεικινησίας. Ἀλλὰ καὶ τὴν θεαρχικὴν ἐκείνην καὶ πολυτίμητον ὑμνῳδίαν ἐμυσταγωγεῖτο, τοῦ τυποῦντος τὴν ὅρασιν ἀγγέλου κατὰ δύναμιν τῷ θεολόγῳ μεταδιδόντος τῆς οἰκείας ἱερογνωσίας. Ἐδίδασκεν οὖν αὐτὸν καὶ τοῦτο, ὅτι κάθαρσίς ἐστι τοῖς ὀπωσοῦν καθαροῖς ἡ τῆς θεαρχικῆς διαυγείας ἁγνότητος ὡς ἐφικτὸν μετουσία. Αὕτη δὲ, πρὸς αὐτῆς θεαρχίας ἐξῃρημέναις αἰτίαις εἰς πάντας τοὺς ἱεροὺς νόας ὑπερουσίῳ κρυφιότητι τελετουργουμένη ταῖς περὶ αὐτὴν ὡς ὑπερτάταις δυνάμεσιν, ἐκφανεστέρα πώς ἐστι καὶ μᾶλλον ἑαυτὴν ἐκφαίνει καὶ διαδίδωσιν· ἐπὶ δὲ τῶν δευτέρων ἣ τῶν ἐσχάτων ἡμῶν νοερῶν δυνάμεων, ὡς αὐτῆς ἑκάστη κατὰ τὸ θεοειδὲς διέστηκεν, οὕτω τὴν φανὴν αὐτῆς ἔλλαμψιν συνάγει πρὸς τὸ τῆς οἰκείας κρυφιότητος ἑνιαῖον ἄγνωστον. Ἐλλάμπει δὲ τοῖς καθ ἑκαστον δευτέροις διὰ τῶν πρώτων, καὶ, εἰ δεῖ συντόμως εἰπεῖν, πρώτως ἐκ τοῦ κρυφίου πρὸς τὸ ἐμφανὲς ἄγεται διὰ τῶν πρώτων δυνάμεων. Τοῦτο γοῦν ὁ θεολόγος ἐδιδάσκετο πρὸς τοῦ φωταγωγοῦντος αὐτὸν ἀγγέλου, τὸ τὴν κάθαρσιν καὶ πάσας τὰς θεαρχικὰς ἐνεργείας, διὰ τῶν πρώτων οὐσιῶν ἀναλαμπούσας, εἰς πάσας τὰς λοιπὰς διαδίδοσθαι κατὰ τὴν ἑκάστης πρὸς τὰς θεουργικὰς μετουσίας ἀναλογίαν· διὸ καὶ τὴν ἐμπυρίως καθαρτικὴν ἰδιότητα τοῖς σεραφὶμ εἰκότως μετὰ Θεὸν ἀνατέθεικεν. Οὐδὲν οὖν ἄτοπον, εἰ καθαίρειν λέγεται τὸν θεολόγον ὁ σεραφίμ. Ὡς γὰρ ὁ Θεὸς καθαίρει πάντας τῷ πάσης καθάρσεως εἶναι αἰτίας, μᾶλλον δὲ, παραπλησίῳ γὰρ χρήσομαι παραδείγματι, καθάπερ ὁ καθ´ ἡμᾶς ἰεράρχης διὰ τῶν αὐτοῦ λειτουργῶν ἢ ἱερέων καθαίρων ἢ φωτίζων, αὐτὸς λέγεται καθαίρειν καὶ φωτίζειν τῶν δι´ αὐτοῦ καθιερωμένων τάξεων ἐπ´ αὐτὸν ἀνατιθεισῶν τὰς οἱκείας ἰερὰς ἐνεργείας· οὕτω καὶ τὴν οἰκείαν καθαρτικὴν ἐπιστήμην καὶ δύναμιν ὁ τὴν κάθαρσιν τοῦ θεολόγου τελετουργῶν ἄγγελος, ἐπὶ Θεὸν μὲν ὡς αἴτιον, ἐπὶ δὲ τῶν σεραφὶμ ὡς πρωτουργὸν ἱεράρχην, ἀνατίθησιν· ὡς ἄν τις φαίη, μετ´ εὐλαβείας, ἀγγελικῆς τὸν ὑπ´ αὐτοῦ καθαιρόμενον ἐκδιδάσκων· Ὅτι τῆς εἰς σὲ πρὸς ἐμοῦ τελετουργουμένης καθάρσεως ἀρχὴ μέν ἐστιν ἐξῃρημένη, καὶ οὐσία, καὶ δημιουργὸς καὶ αἴτιος, ὁ καὶ τὰς πρώτας οὐσίας

s161varlığa getirmiş, kendi çevresinde yerleştirerek tutmuş, değişmez ve düşmez korumuştur; onları kendi takdir etkinliklerine ilk pay almaya hareket ettirmektedir." Bana bunları öğreten, Serafim'in gönderilişinin bunu gösterdiğini söyledi. "Tanrı'dan sonra hiyerark ve önder, en ilk ousia'ların dizilişidir; Tanrı'ya benzer biçimde arındırmayı ben ondan öğrendim. Seni benim aracılığımla arındıran odur; her arınmanın sebebi ve yaratıcısı, kendi takdir etkinliklerini onun aracılığıyla gizlilikten bize kadar çıkarmıştır."

Bunları o bana öğretti, ben de sana aktarıyorum. Akleden ve ayırt edici epistēmē'ne düşen, ya söylenen sebeplerden biriyle güçlükten kurtulmak ve onu olası, mantıklı ve belki doğru olduğu için ötekine tercih etmektir; ya da kendinden gerçek doğruya daha yakın bir şey bulmak, ya da başkasından öğrenmektir (Tanrı söz verir, melekler aracılık eder) ve biz melek sevenlere, eğer mümkünse, daha parlak ve benim için de daha sevgili bir seyir açmaktır.

s161

καὶ πρὸς τὸ εἶναι παραγαγὼν, καὶ τῇ περὶ αὐτὸν ἱδρύσει συνέχων καὶ διατηρῶν ἀτρέπτους τε καὶ ἀμεταπτώτους αὐτοὺς, κινῶν ἐπὶ τὰς πρώτας τῶν οἰκείων προνοητικῶν ἐνεργειῶν μετουσίας· τοῦτο γὰρ ὁ ταῦτά με διδάσκων ἔφη τὴν τοῦ σεραφὶμ ἐμφαίνειν ἀποστολήν. Ἰεράρχης δὲ καὶ μετὰ Θεὸν ἡγεμών, ὁ τῶν πρωτίστων οὐσιῶν διάκοσμος, παρ´ οὗ τὸ καθαίρειν ἐγὼ θεοειδῶς ἐμυήθην, οὗτος οὖν ἐστιν ὁ δι´ ἐμοῦ σε καθαίρων· δι´ οὐ τὰς οἰκείας προνοητικὰς ἐνεργείας ἐκ τοῦ κρυφίου καὶ εἰς ἡμᾶς προήγαγεν ἡ πάσης αἰτία καὶ δημιουργὸς καθάρσεως. Ταῦτα μὲν ἐκεῖνος ἐδίδασκέ με, σοὶ δὲ ἐγὼ μεταδίδωμι· τῆς σῆς δ´ ἂν εἴη νοερᾶς καὶ διακριτικῆς ἐπιστήμης, ἢ θατέραν τῶν εἰρημένων αἰτιῶν ἀπολυθῆναι τῆς ἀπορίας, καὶ ταύτην τιμῆσαι πρὸ τῆς ἑτέρας, ὡς τὸ εἰκὸς, καὶ τὸ εὔλογον, καὶ ἴσως τὸ ἀληθὲς ἔχουσαν· ἢ παρ´ ἑαυτοῦ τι τοῦ ὄντως ἀληθοῦς συγγενέστερον ἐξευρεῖν, ἢ παρ´ ἑτέρου μαθεῖν Θεοῦ δηλαδὴ διδόντος ῥῆμα, καὶ προξενούντων ἀγγέλων, καὶ τοῖς φιλαγγέλοις ἡμῖν ἀνακαλύψαι διαυγῆ μᾶλλον, εἴπερ οἷόν τε ᾖ, καὶ ἐμοὶ μᾶλλον ἐραστὴν θεωρίαν.

s168Bölüm XIV. Meleklere Verilen Sayı Ne Anlama Gelir?

Şu da, sanırım, akleden bir dikkate değer: Kutsal Sözler'in melekler hakkındaki geleneği onların bin binler, on bin on binler olduğunu söyler; bizdeki en yüksek sayıları kendi üzerlerine çevirip çoğaltır ve bunlarla göksel ousia'ların bizim için sayılamaz sıralarını açıkça gösterir. Çünkü evren-üstü nous'ların mutlu orduları çoktur; bizim maddî sayılarımızın zayıf ve dar ölçüsünü aşarlar, yalnız kendilerine ait evren-üstü ve göksel düşünme ve epistēmē ile bilinip belirlenirler. Bu, onlara Tanrısal ve sonsuz bilen bilgelik kaynağından bol mutlulukla bağışlanmıştır; o, bütün varolanların ousia-üstü ilkesi, ousia veren sebebi, tutan gücü ve kuşatan sınırıdır.

s168

Καὶ τοῦτο δὲ ἄξιον, ὡς οἶμαι, νοερᾶς ἐπιστασίας, ὅτι τῶν λογίων ἡ περὶ τῶν ἀγγέλων παράδοσις χιλίας χιλιάδας εἶναί φησι, καὶ μυρίας μυριάδας, τοὺς παρ´ ἡμῖν ἀκροτάτους τῶν ἀριθμῶν εἰς ἑαυτοὺς ἐπανακυκλοῦσα, καὶ πολλαπλασιάζουσα, καὶ διὰ τούτων ἐναργῶς ἐμφαίνουσα, τὰς ἡμῖν ἀναριθμήτους τῶν οὐρανίων οὐσιῶν διατάξεις. Πολλαὶ γάρ εἰσιν αἱ μακάριαι στρατιαὶ τῶν ὑπερκοσμίων νοῶν, τὴν ἀσθενῆ καὶ συνεσταλμένην ὑπερβεβηκυῖαι τῶν καθ´ ἡμᾶς ὑλαίων ἀριθμῶν συμμετρίαν, καὶ πρὸς μόνης γνωστικῶς ὁριζόμεναι τῆς κατ´ αὐτὰς ὑπερκοσμίου καὶ οὐρανίας νοήσεως καὶ ἐπιστήμης, τῆς πανολβίως αὐταῖς δωρουμένης ὑπὸ τῆς θεαρχικῆς καὶ ἀπειρογνώστου σοφοποιίας, τῆς πάντων ὁμοῦ τῶν ὄντων ὑπερουσίως οὕσης ἀρχῆς, καὶ αἰτίας οὐσιοποιοῦ, καὶ συνεκτικῆς δυνάμεως, καὶ περιεκτικῆς ἀποπερατώσεως.

s171Bölüm XV. Melek Güçlerinin Biçimli Tasvirleri Nelerdir?

Haydi şimdi, istersen, akleden gözümüzü yüksek seyirlerin melekçe gerginliğinden dinlendirerek melek biçimlerinin çok türlü çeşitliliğinin bölünmüş ve çok parçalı genişliğine inelim; sonra tasvirlerden çıkar gibi onlardan göksel varlıkların basitliğine çözümleyerek geri dönelim.

Şunu önceden bil: Kutsal tasvirlerin açıklanması, aynı göksel ousia'ların dizilişlerini bazen hiyerarşi yürütürken, bazen de hiyerarşiye alınırken gösterir; en sonrakileri yürütürken, ilkleri alınırken gösterir; aynı varlıkların, dediğimiz gibi, birinci, orta ve son güçlere sahip olduğunu gösterir. Bu açıklama tarzında hiçbir saçmalık yoktur. Çünkü bazılarının öncekilerce hiyerarşiye alındığını, sonra aynılarına hiyerarşi yürüttüğünü, öncekilerin de sonrakilere yürütürken yürüttükleri kişilerce hiyerarşiye alındığını söyleseydik, bu gerçekten saçma ve büyük karışıklıkla dolu olurdu. Ama aynı varlıkların hem yürüttüğünü hem alındığını, fakat aynı varlıklara ya da aynı varlıklarca olmadığını; her birinin öncekilerce alındığını ve sonrakilere yürüttüğünü söylersek, Kutsal Sözler'deki kutsal biçimlerin aynılarının bazen birinci, orta ve son güçlere uygun ve doğru olarak giydirilebileceğini söylemek yersiz olmaz. Yukarıya dönerek uzanmak, kendi güçlerini koruyarak kendi çevrelerinde sarsılmadan dönmek, aşağıdakilere ortaklıkla ilerleyip takdirin gücüne pay almak bütün göksel ousia'lara yalansız uyacaktır; ama dediğimiz gibi, kimilerine üstün ve bütünsel olarak, kimilerine kısmen ve daha aşağıda.

s171

Φέρε δὴ λοιπὸν, ἀναπαύοντες ἡμῶν, εἰ δοκεῖ, τὸ νοερὸν ὄμμα τῆς περὶ τὰς ὑψηλὰς θεωρίας ἀγγελοπρεποῦς συντονίας, ἐπὶ τὸ διαιρετὸν καὶ πολυμερὲς πλάτος τῆς πολυειδοῦς τῶν ἀγγελικῶν μορφοποιῶν ποικιλίας καταβάντες, πάλιν ἀπ´ αὐτῶν ὡς ἀπ´ εἰκόνων ἐπὶ τὴν ἁπλότητα τῶν οὐρανίων ἀναλυτικῶς ἀνακάμπτωμεν. Ἔστω δέ σοι προδιεγνωσμένον, ὡς αἱ τῶν ἱεροτύπων εἰκόνων ἀνακαθάρσεις, τὰς αὐτὰς ἔσθ´ ὅτε τῶν οὐρανίων οὐσιῶν διακοσμήσεις ἱεραρχούσας ἐμφαίνουσι, καὶ αὖθις ἱεραρχουμένας, καὶ τὰς ἐσχάτας ἱεραρχούσας, ἱεραρχουμένας τε τὰς πρώτας, καὶ τὰς αὐτὰς, ὡς εἴρηται, πρώτας τε καὶ μέσας καὶ τελευταίας ἐχούσας δυνάμεις, οὐδενὸς ἀτόπου λόγου παρεισαγομένου, κατὰ τὸν τοιόνδε τῶν ἀναπτύξεων τρόπον. Εἰ μὲν γὰρ ἱεραρχεῖσθαί τινας ὑπὸ τῶν προτέρων λέγομεν, εἶτα τῶν αὐτῶν ἱεραρχούσας, καὶ τὰς προτέρας αὖθις ἱεραρχούσας τῶν τελευταίων ἱεραρχεῖσθαι πρὸς αὐτῶν ἐκείνων τῶν ἱεραρχουμένων, ὄντως ἀτοπία τὸ πρᾶγμα, καὶ συγχύσεως πολλῆς ἀνάμεστον. Εἰ δὲ τὰς αὐτὰς ἱεραρχεῖν τε καὶ ἱεραρχεῖσθαι λέγομεν, οὐκέτι δὲ τῶν αὐτῶν, ἢ πρὸς τῶν αὐτῶν, ἀλλ´ αὐτὴν ἑκάστην ἱεραρχεῖσθαι μὲν ὑπὸ τῶν προτέρων, ἱεραρχεῖν δὲ τῶν τελευταίων, οὐκ ἀπεικότως ἄν τις φαίη, τὰς ἐν τοῖς λογίοις ἱεροπλάστους μορφώσεις, τὰς αὐτὰς ἔσθ´ ὅτε δύνασθαι, καὶ πρώταις καὶ μέσαις καὶ τελευταίαις δυνάμεσιν οἰκείως καὶ ἀληθῶς περιτιθέναι. Καὶ τὸ πρὸς τὸ ἄναντες οὖν ἐπιστρεπτικῶς ἀνατείνεσθαι, καὶ τὸ περὶ αὐτὰς ἀῤῥεπῶς εἰλεῖσθαι, τῶν οἰκείων οὔσας φρουρητικὰς δυνάμεων, καὶ τὸ τῆς περὶ τὰ δεύτερα κοινωνικῇ προόδῳ τῆς προνοητικῆς αὐτὰς ἐν μεθέξει δυνάμεως εἶναι, πάσαις ἀψευδῶς ἁρμόσει ταῖς οὐρανίαις οὐσίαις, εἰ καὶ, ὡς πολλάκις εἴρηται, ταῖς μὲν ὑπερκειμένως καὶ ὁλικῶς, ταῖς δὲ μερικῶς καὶ ὑφειμένως.

s172[Önce şunu araştıralım: Teoloji neden bütün kutsal tasvirlerden çok ateşli tasviri yeğler? Görürsün ki yalnız ateşten tekerlekler ve ateş canlıları betimlemez,] göksel ousia'ların çevresine ateş korlarından yığınlar ve önüne geçilmez bir uğultuyla alev alev akan ırmaklar da koyar. Tahtların da ateşten olduğunu söyler; en yüksek Serafim'in de tutuşturan varlıklar olduğunu adlarıyla gösterir, ateşin özelliğini ve etkinliğini onlara verir. Kısacası yukarıda da aşağıda da ateşli tasviri ayrıcalıklı olarak onurlandırır.

Ateşliliğin, sanırım, göksel nous'ların en Tanrı'ya benzer yanını gösterdiğini düşünüyorum. Çünkü kutsal teologlar ousia-üstü ve biçimsiz ousia'yı çoğu yerde ateşle betimlerler; çünkü ateş, söylemek caizse, görünür şeyler arasında Tanrısal özelliğin birçok suretini taşır. Duyulur ateş, deyim yerindeyse, her şeydedir, her şeyin içinden karışmadan geçer ve her şeyi aşar. Bütünüyle parlaktır, ama aynı zamanda gizli gibidir; etkinliğini göstereceği bir madde önüne konmadıkça kendi başına bilinmez. Tutulamaz, görülemez; her şeye hâkimdir ve içine girdiği şeyleri kendi etkinliğine çeker. Değiştiricidir, kendine herhangi bir biçimde yaklaşan her şeye kendinden verir. Hayat veren sıcaklığıyla yeniler, örtüsüz aydınlanmalarıyla aydınlatır. Zapt edilmez, karışmaz, ayırıcıdır, değişmez, yukarı taşır, keskin ilerler, yüksektir, hiçbir yeryüzü düşüşüne katlanmaz; hep hareketlidir, kendi kendine hareket eder, başkalarını hareket ettirir; kuşatır, kuşatılmaz, başkasına muhtaç değildir; farkettirmeden kendini büyütür, kendisini alan maddelerde büyüklüğünü gösterir. Etkindir, güçlüdür, her şeyde görünmeden bulunur. İhmal edilirse yok gibi görünür; sürtünmeyle, bir tür araştırmayla, tabiatına uygun biçimde birden görünür ve yine yakalanamadan uçup gider; bol mutlulukla verdiği her şeyde eksilmez.

Ateşin, duyulur suretler gibi, Tanrısal etkinliğe uygun daha birçok özelliği bulunabilir. Tanrı'yı bilen bilgeler bunu bildikleri için göksel ousia'ları ateşten biçimlendirirler; böylece onların Tanrı'ya benzerliğini ve Tanrı'yı elden geldiğince taklit edişini gösterirler.

Onları insan biçimli de betimlerler; çünkü insan akleder, görme güçleri yukarıya yöneliktir, duruşu doğru ve diktir, tabiatça yönetici ve önderdir. His bakımından öteki hayvanların güçlerine göre en azıdır, ama nous'unun bol gücüyle, akılcı epistēmē'nin üstünlüğüyle ve ruhun tabiatça köleleşmez ve zapt edilmez oluşuyla hepsine hâkimdir.

s172

⟦...⟧ τὰς οὐρανίους οὐσίας σωροὺς ἀνθράκων πυρὸς περιτιθεῖσαν, καὶ ποταμοὺς ἀσχέτῳ ῥοίζῳ πυριφλεγέθοντας· ἀλλὰ καὶ τοὺς θρόνους φησὶ πυρίνους εἶναι, καὶ αὐτοὺς δὲ τοὺς ὑπερτάτους σεραφὶμ ἐμπρηστὰς ὄντας, ἐκ τῆς ἐπωνυμίας ἐμφαίνει, καὶ τὴν πυρὸς ἰδιότητα καὶ ἐνέργειαν αὐτοῖς ἀπονέμει, καὶ ὅλως ἄνω καὶ κάτω τὴν ἐμπύριον τιμᾷ ἐκκρίτως τυποπλαστίαν. Τὸ μὲν οὖν πυρῶδες ἐμφαίνειν οἷομαι τὸ τῶν οὐρανίων νοῶν θεοειδέστατον· οἱ γὰρ ἱεροὶ θεολόγοι τὴν ὑπερούσιον καὶ ἀμόρφωτον οὐσίαν ἐν πυρὶ πολλαχῆ διαγράφουσιν, ὡς ἔχοντι πολλὰς τῆς θεαρχικῆς, εἰ θέμις εἰπεῖν, ἰδιότητος ὡς ἐν ὁρατοῖς εἰκόνας. Τὸ γὰρ αἰσθητὸν πῦρ ἔστι μὲν, ὡς εἰπεῖν, ἐν πᾶσι, καὶ διὰ πάντων ἀμιγῶς φοιτᾷ, καὶ ἐξῄρηται πάντων· καὶ παμφαὲς ὅν, ἅμα καὶ ὡς κρύφιον, ἄγνωστον αὐτὸ καθ´ αὐτὸ, μὴ προκειμένης ὕλης εἰς ἣν ἀναφαίνοι τὴν οἰκείαν ἐνέργειαν· ἄσχετόν τε καὶ ἀθεώρητον, αὐτοκρατητικὸν ἀπάντων, καὶ τὰ ἐν οἷς ἂν ἐγγένηται, πρὸς τὴν οἰκείαν ἄγον ἐνέργειαν· ἀλλοιωτικὸν, μεταδοτικὸν αὑτοῦ πᾶσι τοῖς ὁπωσοῦν πλησιάζουσιν· ἀνανεωτικὸν τῇ ζωοπύρω θερμότητι, φωτιστικὸν ταῖς ἀπερικαλύπτοις ἐλλάμψεσιν· ἀκράτητον, ἀμιγὲς, διακριτικὸν, ἀναλλοίωτον, ἀνωφόρον, ὀξύπορον, ὑψηλὸν, οὐδεμιᾶς ἀνεχόμενον ὑποπεζίας ὑφέσεως, ἀεικίνητον, ταὐτοκίνητον, κινητικὸν ἑτέρων, περιληπτικὸν, ἀπερίληπτον, ἀπροσδεὲς ἑτέρου, λανθανόντως αὐξητικὸν ἑαυτοῦ, πρὸς τὰς ὑποδεχομένας ὕλας ἐκφαῖνον τὴν ἑαυτοῦ μεγαλειότητα· δραστήριον, δυνατὸν, ἅπασι παρὸν ἀοράτως. Ἀμελούμενον, οὐκ εἶναι δοκοῦν, τῇ τρίψει δὲ, καθάπερ τινὶ ζητήσει, συμφυῶς καὶ οἰκείως ἐξαίφνης ἀναφαινόμενον, καὶ αὐθις ἀκαταλήπτως ἀφιπτάμενον, ἀμείωτον ἐν πᾶσι ταῖς πανολβίαις ἑαυτοῦ μεταδόσεσι. Καὶ πολλὰς ἄν τις εὕροι τοῦ πυρὸς ἰδιότητας οἰκείας, ὡς ἐν αἰσθηταῖς εἰκόσι, θεαρχικῆς ἐνεργείας. Τοῦτο γοῦν εἰδότες οἱ θεόσοφοι, τὰς οὐρανίας οὐσίας ἐκ πυρὸς διαπλάττουσιν, ἐμφαίνοντες αὐτῶν τὸ θεοειδὲς καὶ ⟦ὡς ἐφικτὸν θεομίμητον⟧. Ἀλλὰ καὶ ἀνθρωπομόρφους αὐτοὺς ἀναγράφουσι, διὰ τὸ νοερὸν καὶ τὸ πρὸς τὸ ἄναντες ἔχειν τὰς ὀπτικὰς δυνάμεις, καὶ τὸ τοῦ σχήματος εὐθὺ καὶ ὄρθιον, καὶ τὸ κατὰ φύσιν ἀρχικὸν, καὶ ἡγεμονικὸν, καὶ τὸ κατ´ αἴσθησιν μὲν ἐλάχιστον, ὡς πρὸς τὰς λοιπὰς τῶν ἀλόγων ζώων δυνάμεις, κρατητικὸν δὲ πάντων τῇ τοῦ νοῦ κατὰ περιουσίαν δυνάμει, καὶ τῇ κατὰ λογικὴν ἐπιστήμην ἐπικρατείᾳ, καὶ κατὰ τὸ φύσει τῆς ψυχῆς ἀδούλωτον καὶ ἀκράτητον.

s173Sanırım bedenimizin çok parçalılığında da tek tek göksel güçlerin uyumlu suretleri bulunabilir. Görme güçleri, ilahî ışıklara en saydam bir biçimde başını kaldırmayı; Tanrısal aydınlanmaların basit, akışkan, dirençsiz, hızla hareket eden, saf ve hâlden uzak biçimde açık kabulünü gösterir. Koku alma güçleri, nous'un üstündeki güzel kokulu yayılışı elden geldiğince algılamayı, öyle olmayanı epistēmē ile ayırmayı ve ondan bütünüyle kaçmayı gösterir. Kulakların güçleri, Tanrısal ilhama pay almayı ve onu bilerek kabul etmeyi gösterir. Tatma güçleri, akledilir gıdalarla dolmayı ve ilahî, besleyici akıntıları kabul etmeyi gösterir. Dokunma güçleri, uygun olanı ve zarar vereni epistēmē ile ayırt etmeyi gösterir. Göz kapakları ve kaşlar, Tanrı'yı gören düşünceleri korumayı gösterir. Taze ve genç yaş, hep dipdiri kalan hayat gücünü gösterir. Dişler, verilen besleyici yetkinliği bölmeyi gösterir; çünkü akleden her ousia, daha ilahî olandan kendisine bağışlanan tek biçimli düşünceyi, takdir gücüyle böler ve çoğaltır, daha aşağıda olanın yükselme ölçüsüne göre. Omuzlar, kollar ve eller, yapma, etkinlikte bulunma ve iş görme gücünü gösterir. Yürek, Tanrı'ya benzer hayatın sembolüdür; bu hayat kendi hayat gücünü gözettiklerine iyiliğe uygun biçimde saçar. Göğüs, zapt edilmezliği ve altındaki yürekte bulunan hayat veren yayılışı korumayı gösterir. Sırt, bütün hayat doğuran güçleri bir arada tutmayı gösterir. Ayaklar, ilahî şeylere doğru yürüyen sürekli hareketin hareket ettirici, keskin ve çevik yanını gösterir. Bu yüzden teoloji kutsal nous'ların ayaklarını kanatlı biçimlendirmiştir. Çünkü kanat, yükselişin keskinliğini, göksel olmayı, yukarıya yol açmayı ve yukarıya yönelişle yere sürünen her şeyi aşmayı gösterir. Kanatların hafifliği, hiçbir şekilde yere yakın olmamayı, bütünüyle katışıksız ve ağırlıksız olarak yüksekliğe yükselmeyi gösterir. Çıplaklık ve yalınayaklık, serbest, rahat, bağsız olmayı, dıştan eklemelerden temiz kalmayı ve ilahî basitliğe elden geldiğince benzemeyi gösterir.

s173

Ἔστι δὲ καὶ καθ´ ἕκαστον, ὡς οἷμαι, τῆς σωματικῆς ἡμῶν πολυμερίας εἰκόνας ἐναρμονίους ἐξευρεῖν τῶν οὐρανίων δυνάμεων, φάσκοντας, τὰ μὲν ὀπτικὰς ἐμφαίνειν δυνάμεις, τὴν πρὸς τὰ θεῖα φῶτα διειδεστάτην ἀνάνευσιν, καὶ αὖθις τὴν ἀπλῆν καὶ ὑγρὰν καὶ οὐκ ἀντίτυπον, ἀλλ´ ὀξυκίνητον, καὶ καθαρὰν καὶ ἀναπεπταμένην ἀπαθῶς ὑποδοχὴν τῶν θεαρχικῶν ἐλλάμψεων. Τὰς δὲ τῶν ὀσφραντικὰς διακριτικὰς δυνάμεις, τὸ τῆς ὑπὲρ νοῦν εὐώδους διαδόσεως, ὡς ἐφικτὸν, ἀντιληπτικὸν καὶ τῶν μὴ τοιούτων ἐν ἐπιστήμῃ διακριτικὸν, καὶ ὁλικῶς ἀποφευκτικόν. Τὰς δὲ τῶν ὥτων δυνάμεις, τὸ μετοχικὸν καὶ γνωστικῶς ὑποδεκτικὸν τῆς θεαρχικῆς ἐπιπνοίας. Τὰς δὲ γευστικὰς, τὴν τῶν νοητῶν τροφῶν ἀποπλήρωσιν, καὶ τὸ τῶν θείων καὶ τροφίμων ὀχετῶν ὑποδεκτικόν. Τὰς ἀπτικὰς δὲ, τὸ τοῦ προσφυοῦς ἡ τοῦ βλάπτοντος ἐν ἐπιστήμῃ διαγνωστικόν. Τὰ βλέφαρα δὲ καὶ τὰς ὀφρύας, τὸ τῶν θεοπτικῶν νοήσεων φρουρητικόν. Τὴν ἡβῶσαν δὲ καὶ νεανικὴν ἡλικίαν, τὸ τῆς ἐπακμαζούσης ἀεὶ ζωτικῆς δυνάμεως. Τοὺς ὀδόντας δὲ, τὸ διαιρετικὸν τῆς ἐνδιδομένης τροφίμου τελειότητος· ἑκάστη γὰρ οὐσία νοερὰ, τὴν δωρουμένην αὐτῇ πρὸς τῆς θειοτέρας ἑνοειδῆ νόησιν προνοητικῇ δυνάμει διαιρεῖ καὶ πληθεύει, πρὸς τὴν τῆς καταδεεστέρας ἀναγωγικὴν ἀναλογίαν. Τοὺς ὤμους δὲ καὶ τὰς ὡλένας, καὶ αὖθις τὰς χεῖρας, τὸ ποιητικὸν καὶ ἐνεργητικὸν καὶ δραστήριον. Τὴν δ´ αὖ καρδίαν, σύμβολον εἶναι τῆς θεοειδοῦς ζωῆς, τῆς τὴν οἰκείαν ζωτικὴν δύναμιν ἀγαθοειδῶς εἰς τὰ προνοούμενα διασπειρούσης. Τὰ στέρνα δὲ αὖθις ἐμφαίνειν τὸ ἀδάμαστον, καὶ τὸ φρουρητικὸν, ὡς ἐπὶ τῆς ὑποκειμένης καρδίας τῆς ζωοποιοῦ διαδόσεως. Τὰ δὲ νῶτα, τὸ συνεκτικὸν τῶν ζωογόνων ἁπασῶν δυνάμεων. Τοὺς πόδας δὲ, τὸ κινητικὸν, καὶ ὀξὺ καὶ ἐντρεχὲς τῆς ἐπὶ τὰ θεῖα πορευτικῆς ἀεικινησίας· διὸ καὶ ὑποπτέρους ἡ θεολογία τοὺς τῶν ἁγίων νοῶν ἐσχημάτισε πόδας. Τὸ γὰρ πτερὸν ἐμφαίνει τὴν ἀναγωγικὴν ὀξύτητα, καὶ τὸ οὐράνιον, καὶ τὸ πρὸς τὸ ἄναντες ὁδοποιητικὸν, καὶ τὸ παντὸς χαμαιζήλου διὰ τὸ ἀνώφορον ἐξῃρημένον· ἡ δὲ τῶν πτερῶν ἐλαφρία, τὸ κατὰ μηδὲν πρόσγειον, ἀλλ´ ὄλον ἀμιγῶς καὶ ἀβαρῶς ἐπὶ τὸ ὑψηλὸν ἀναγόμενον· τὸ δὲ γυμνὸν καὶ ἀνυπόδετον, τὸ ἄφετον, καὶ εὔλυτον, καὶ ἄσχετον, καὶ καθαρεῦον τῆς τῶν ἐκτὸς προσθήκης, καὶ τὸ πρὸς τὴν ἀπλότητα τὴν θείαν ὡς ἐφικτὸν ἀφομοιωτικόν.

s174Ama basit ve çok çeşitli bilgelik çıplak olanları giydirir ve onlara taşımaları için birtakım gereçler de verir; öyleyse göksel nous'ların kutsal giysilerini ve araçlarını da gücümüz yettiğince açıklayalım.

Parlak ve ateşli giysi, sanırım, ateş suretine göre Tanrı'ya benzerliği ve gökteki yerlerden ötürü aydınlatıcılığı gösterir; orada ışık vardır, akledilir biçimde aydınlatır ve akleden biçimde aydınlanır. Rahip giysisi, ilahî ve gizemli görünümlere götürmeyi ve bütün hayatın adanmışlığını gösterir. Kuşaklar, onların üretken güçlerini korumayı; toplayıcı melekelerinin kendi üzerinde tek biçimde toplanmasını ve daire çizerek düzenle, değişmez aynılıkla kendi çevresinde dönmesini gösterir. Asalar, krallığı, önderliği ve her şeyi doğru biçimde sonuçlandırmayı gösterir. Mızraklar ve baltalar, benzemeyenleri bölmeyi, ayırıcı güçlerin keskin, etkin ve işgüzar yanını gösterir. Geometri ve marangozluk araçları, temel atmayı, inşa etmeyi, yetkinleştirmeyi ve ikinci derecedekileri yükselten, dönmeye çağıran takdire ait her şeyi gösterir. Kutsal meleklere verilen araçlar bazen bizimle ilgili Tanrı hükümlerinin de sembolüdür: Kimileri düzeltici terbiyeyi ya da cezalandırıcı adaleti gösterir; kimileri sıkıntılardan kurtuluşu, terbiyenin sonunu, önceki iyi hâlin geri dönüşünü ya da küçük büyük, duyulur akledilir başka bağışların eklenmesini gösterir. Kısacası keskin görüşlü nous, görünenleri görünmeyenlere uygun biçimde bağdaştırmakta güçlük çekmez.

Onlara rüzgârlar denmesi, keskin ve neredeyse zamansız olarak her şeye ulaşan işlerini, yukarıdan aşağıya ve yine aşağıdan yukarıya taşıyan hareketlerini gösterir; bu hareket ikinci derecedekileri daha yüksek zirveye uzatır, ilkleri aşağıdakilere ortaklıkla ve takdirle ilerlemeye hareket ettirir. Havadaki soluğun rüzgâr adının,

s174

Ἀλλ´ ἐπειδὴ αὖθις ἡ ἁπλῆ καὶ πολυποίκιλος σοφία καὶ τοὺς ἀσκεπεῖς ἀμφιέννυσι, καὶ σκεύη τινὰ δίδωσι περιφέρειν αὐτοῖς, φέρε καὶ τὰ τῶν οὐρανίων νοῶν ἱερὰ περιβλήματα καὶ ὄργανα, κατὰ τὸ ἡμῖν δυνατὸν, ἀναπτύξωμεν, Τὴν μὲν γὰρ φανὴν ἐσθῆτα καὶ τὴν πυρώδη σημαίνειν οἴομαι τὸ θεοειδὲς κατὰ τὴν πυρὸς εἰκόνα, καὶ τὸ φωτιστικὸν διὰ τὰς ἐν οὐρανῷ λήξεις, ὅπου τὸ φῶς, καὶ τὸ καθόλου νοητῶς ἐλλάμπον, καὶ νοερῶς ἐλλαμπόμενον· τὴν δὲ ἱερατικὴν, τὸ πρὸς τὰ θεῖα καὶ τὰ μυστικὰ θεάματα προσαγωγικὸν, καὶ τὸ τῆς ὅλης ζωῆς ἀφιερωμένον. Τὰς δὲ ζώνας, τὸ τῶν γονίμων αὐτῶν φρουρητικὸν δυνάμεων, καὶ τὸ τὴν συνάγωγον αὐτῶν ἕξιν, εἰς αὐτὴν ἑνιαίως συνεστράφθαι, καὶ κύκλῳ μετ´ εὐκοσμίας, τῇ ἀμεταπτώτῳ ταὐτότητι περὶ ἑαυτὴν συνελίσσεσθαι. Τὰς δὲ αὖ ῥάβδους, τὸ βασιλικὸν καὶ ἡγεμονικὸν, καὶ εὐθέα τὰ πάντα περαῖνον. Τὰ δὲ δόρατα καὶ τοὺς πελέκεις, τὸ τῶν ἀνομοίων διαιρετικὸν, καὶ τὸ τῶν διακριτικῶν δυνάμεων ὀξὺ καὶ ἐνεργὸν, καὶ δραστήριον. Τὰ δὲ γεωμετρικὰ καὶ τεκτονικὰ σκεύη, τὸ θεμελιωτικὸν καὶ οἰκοδομητικὸν, καὶ τὸ τελειωτικὸν καὶ ὅσα ἄλλα τῆς ἀναγώγου καὶ ἐπιστρεπτικῆς ἐστι τῶν δευτέρων προνοίας. Ἔστι δὲ ὅτε καὶ τῶν εἰς ἡμᾶς θεοκρισιῶν ἐστι σύμβολα, τὰ πλαττόμενα τῶν ἀγίων ἀγγέλων ὄργανα· τῶν μὲν, δηλούντων ἐπανορθωτικὴν παιδείαν, ἢ τιμωρὸν δικαιοσύνην· τῶν δὲ περιστάσεων ἐλευθερίαν, ἢ παιδείας τέλος, ἢ προτέρας εὐπαθείας ἐπανάληψιν, ἢ προσθήκην ἑτέρων δωρεῶν, μικρῶν ἢ μεγάλων, αἰσθητῶν ἢ νοητῶν· καὶ ὅλως οὐκ ἂν ἀπορήσειεν ὁ διορατικὸς νοῦς, οἰκείως ἁρμόσαι τοῖς ἀφανέσι τὰ φαινόμενα. Τὸ δὲ καὶ ἀνέμους αὐτοὺς ὀνομάζεσθαι, τὴν ὀξεῖαν αὐτῶν ἐμφαίνει καὶ ἐπὶ πάντα σχεδὸν ἀχρόνως διήκουσαν ποίησιν, καὶ τὴν ἄνωθεν ἐπὶ τὰ κάτω, καὶ αὖθις ἐκ τῶν κάτω πρὸς τὸ ἄναντες διαπορθμευτικὴν κίνησιν, τὴν ἀνατείνουσαν μὲν τὰ δεύτερα πρὸς τὸ ὑπέρτερον ὕψος, κινοῦσαν δὲ τὰ πρῶτα πρὸς κοινωνικὴν καὶ προνοητικὴν τῶν ὑφειμένων πρόοδον. Εἴποι δ ἄν τις τὴν τοῦ ἀερίου πνεύματος ἀνεμιαίαν

s175göksel nous'ların Tanrı'ya benzerliğini de gösterdiği söylenebilir. Çünkü bu da Tanrısal etkinliğin suretini ve tipini taşır; Sembolik Teoloji'de dört unsurun açıklamasında daha geniş ispatladığımız gibi: tabiatın hareket ettirici ve hayat doğurucu yanına, keskin ve zapt edilmez ilerleyişine, hareket ilkelerinin ve sonlarının bizim için bilinmez ve görünmez gizliliğine göre. "Nereden geldiğini, nereye gittiğini bilmezsin" der.

Teoloji onlara bulut biçimi de verir. Bununla kutsal nous'ların gizli ışıkla evren-üstü biçimde dolduğunu, ilk görünen parıltıyı gösterişsizce kabul ettiğini ve onu cömertçe, ikinci bir görünüşle ve ölçüsünce ikinci derecedekilere ilettiğini gösterir; ayrıca onlarda üretken, hayat verici, büyütücü ve yetkinleştirici bir gücün bulunduğunu gösterir, kabul eden kucağı bol yağmurlarla hayat sancılarına çağıran akledilir yağmur doğuruşuna göre.

Teoloji göksel ousia'lara tunç, elektron ve çok renkli taşlar biçimi de giydirir. Elektron hem altın hem gümüş görünüşlü olduğundan, altındaki gibi çürümez, tükenmez, eksilmez ve lekesiz parlaklığı, gümüşteki gibi ışık biçimli ve göksel parıltıyı gösterir. Tunca, verilen logos'lara göre ateşliliği ya da altın görünüşünü vermek gerekir. Taşların çok renkli biçimlerinin, beyazlarsa ışık biçimliliği, kırmızılarsa ateşliliği, sarılarsa altın görünüşünü, yeşillerse gençliği ve dinçliği gösterdiğini düşünmek gerekir. Her biçimde tipik suretlerin yükseltici açıklamasını bulursun.

Bunların gücümüz yettiğince yeterince söylendiğini düşündüğüme göre, göksel nous'ların kutsal tipteki hayvan biçimlerinin kutsal açıklamasına geçmek gerekir. Aslan biçiminin önderliği, gücü ve zapt edilmezliği gösterdiğini düşünmek gerekir; ayrıca gücü yettiğince söylenemez Tanrısal İlke'nin gizliliğine benzeyişi: Akleden izlerin örtülmesiyle ve ilahî aydınlanmaya göre ona uzanan yürüyüşün gizemli, gösterişsiz sarınmasıyla.

s175

ἐπωνυμίαν, καὶ τὸ θεοειδὲς τῶν οὐρανίων νόων ἐμφαίνειν· ἔχει γὰρ καὶ τοῦτο θεαρχικῆς ἐνεργείας εἰκόνα καὶ τύπον, ὡς ἐν τῇ Συμβολικῇ θεολογίᾳ, κατὰ τὴν τετράστοιχον ἡμῖν ἀνακάθαρσιν διὰ πλειόνων ἀποδέδεικται, κατὰ τὸ τῆς φύσεως κινητικὸν καὶ ζωογόνον, καὶ τὴν ὀξεῖαν καὶ ἀκράτητον χώρησιν, καὶ τὴν ἄγνωστον ἡμῖν καὶ ἀόρατον κρυφιότητα τῶν κινητικῶν ἀρχῶν καὶ ἀποπερατώσεων Οὐ γὰρ οἷδας, φησί, πόθεν ἔρχεται, καὶ ποῦ ὑπάγει. Ἀλλὰ καὶ νεφέλης αὐτοῖς ἱδέαν ἡ θεολογία περιπλάττει, σημαίνουσα διὰ τούτου, τοὺς ἱεροὺς νόας τοῦ μὲν κρυφίου φωτὸς ὑπερκοσμίως ἀποπληρουμένους, τὴν πρωτοφανῆ δὲ φάνειαν ἀνεκπομπεύτως εἰσδεχομένους, καὶ ταύτην ἀφθόνως εἰς τὰ δεύτερα δευτεροφανῶς καὶ ἀναλόγως διαπορθμεύοντας· καὶ μὴν ὅτι τὸ γόνιμον αὐτοῖς, καὶ ζωοποιὸν, καὶ αὐξητικὸν, καὶ τελειωτικὸν ἐνυπάρχει, κατὰ τὴν νοητὴν ὁμβροτοκίαν, τὴν τὸν ἐκδόχειον κόλπον παλαίοις ⟦?⟧ ὑετοῖς ἐπὶ ζωτικὰς ὠδῖνας ἐκκαλουμένην. Εἰ δὲ καὶ χαλκοῦ, καὶ ἠλέκτρου, καὶ λίθων πολυχρωμάτων εἶδος ἡ θεολογία ταῖς οὐρανίαις οὐσίαις περιτίθησι· τὸ μὲν ἤλεκτρον, ὡς χρυσοειδὲς ἅμα καὶ ἀργυροειδὲς, ἐμφαίνει τὴν ἄσηπτον, ὡς ἐν χρυσῷ, καὶ ἀδάπανον, καὶ ἀμείωτον, καὶ ἄχραντον διαύγειαν· καὶ τὴν φανὴν, ὡς ἐν ἀργύρῳ, καὶ φωτοειδῆ, καὶ οὐρανίαν αἴγλην. Τῷ δὲ χαλκῷ, κατὰ τοὺς ἀποδοθέντας λόγους, ἢ τὸ πυρῶδες, ἢ τὸ χρυσοειδὲς ἀπονεμητέον. Τὰς δὲ τῶν λίθων πολυχρωμάτους ἰδέας ἐμφαίνειν οἰητέον, ἢ ὡς λευκὰς, τὸ φωτοειδές· ἢ ὡς ἐρυθρὰς τὸ πυρῶδες· ἢ ὡς ξανθὰς, τὸ χρυσοειδές· ἢ ὡς χλοερὰς, τὸ νεανικὸν καὶ ἀκμαῖον· καὶ καθ´ ἕκαστον εἶδος εὑρήσεις ἀναγωγικὴν τῶν τυπικῶν εἰκόνων ἀνακάθαρσιν. Ἀλλ´ ἐπειδὴ ταῦτα κατὰ δύναμιν ἡμῖν ἀρκούντως εἰρῆσθαι νομίζω, μετιτέον ἐπὶ τὴν ἱερὰν ἀνάπτυξιν τῆς τῶν οὐρανίων νοῶν ἱεροτύπου θηριομορφίας. Καὶ τὴν μὲν λέοντος μορφὴν ἐμφαίνειν οἰητέον τὸ ἡγεμονικόν, καὶ ῥωμαλέον, καὶ ἀδάμαστον καὶ τὸ πρὸς τὴν κρυφιότητα τῆς ἀφθέγκτου θεαρχίας, ὅση δύναμις, ἀφομοιωτικὸν τῇ τῶν νοερῶν ἰχνῶν περικαλύψει, καὶ τῇ μυστικῶς ἀνεκπομπεύτῳ περιστολῇ τῆς κατὰ θείαν ἔλλαμψιν ἐπ´ αὐτὴν ἀνατατικῆς πορείας.

s176Öküz biçimi, gücü, dinçliği, göksel ve üretken yağmurları kabul etmek için akleden sabanı genişletmeyi; boynuzlar, korumayı ve zapt edilmezliği gösterir. Kartal biçimi, krallığı, yüksekte uçmayı, hızlı kanat çırpmayı; güç veren gıdaya karşı keskinliği, ayıklığı, çevikliği ve becerikliliği; Tanrısal güneş ışınının cömert ve çok ışıklı parıltısını, görme güçlerinin sağlam uzanışlarıyla engelsizce, dosdoğru ve sarsılmadan seyretmeyi gösterir. At biçimi, itaati ve uysallığı gösterir: Beyazsa parlaklığı ve ilahî ışığa en yakın akrabalığı; lacivertse gizliliği; kırmızıysa ateşliliği ve etkinliği; beyazla siyah karışıksa, taşıma gücüyle uçları bağlamayı, ilkleri ikincilere ve ikincileri ilklere, dönüşle ya da takdirle birleştirmeyi gösterir.

Sözün ölçüsünü gözetmeseydik, söylenen hayvanların tek tek özelliklerini ve bütün bedensel yapılarını da, benzemez benzerliklere göre, yersiz olmayarak göksel güçlere uydururduk. Onların öfkeli yanını, öfkenin en son yankısı olduğu akleden cesarete; arzularını ilahî aşka yükseltirdik. Kısacası akılsız hayvanların bütün hislerini ve çok parçalılıklarını göksel ousia'ların maddesiz düşüncelerine ve tek biçimli güçlerine yükseltirdik. Aklı başında olanlara yalnız bunlar değil, aykırı bir tek tasvirin açıklaması bile benzerlerini aynı tarzda aydınlatmaya yeter.

Göksel ousia'larla birlikte anılan ırmakları, tekerlekleri ve arabaları da incelemek gerekir. Ateşli ırmaklar, onlara cömert ve tükenmez bir akış sağlayan, hayat veren üretkenliği besleyen Tanrısal kanalları gösterir. Arabalar, aynı mertebedekilerin birlikte koşulmuş ortaklığını gösterir. Tekerlekler, hepsi kanatlı, dönmeden ve sapmadan ileri giderek, ilerleyen etkinliklerinin doğru ve dik yoldaki gücünü gösterir; bütün akleden yörüngeleri evren-üstü biçimde aynı sapmaz ve dosdoğru yola yöneltilmiştir.

Akleden tekerleklerin tasvirini başka bir yükselişle de açıklamak mümkündür. Teolog'un dediği gibi onlara Gelgel denmiştir; bu İbranice dönüşler

s176

Τὴν δὴ τοῦ βοὸς, τὸ ἰσχυρὸν, καὶ ἀκμαῖον, καὶ τοὺς νοεροὺς αὔλακας ἀνευρῦνον εἰς ὑποδοχὴν τῶν οὐρανίων καὶ γονιμοποιῶν ὄμβρων, καὶ τὰ κέρατα, τὸ φρουρητικὸν καὶ ἀκράτητον. Τὴν δὲ τοῦ ἀετοῦ, τὸ βασιλικὸν, καὶ ὑψίφορον, καὶ ταχυπετὲς, καὶ τὸ πρὸς τὴν δυναμοποιὸν τροφὴν ὀξὺ, καὶ νῆφον, καὶ ἐντρεχὲς, καὶ εὐμήχανον, καὶ τὸ πρὸς τὴν ἄφθονον καὶ πολύφωτον ἀκτῖνα τῆς θεαρχικῆς ἡλιοβολίας, ἐν ταῖς τῶν ὀπτικῶν δυνάμεων εὐρώστοις ἀνατάσεσιν ἀνεμποδίστως κατ´ εὐθὺ καὶ ἀκλινῶς θεωρητικόν Τὴν δὲ τῶν ἴππων, τὸ εὐπειθὲς, καὶ εὐήνιον· καὶ λευκῶν μὲν ὄντων, τὸ λαμπρὸν, καὶ ὡς μάλιστα τοῦ θείου φωτὸς συγγενές· κυανῶν δὲ ὄντων, τὸ κρύφιον· ἐρυθρῶν δὲ, τὸ πυρῶδες καὶ δραστήριον· συμμίκτων δὲ πρὸς λευκοῦ καὶ μέλανος, τὸ τῇ διαπορθμευτικῇ δυνάμει τῶν ἄκρων συνδετικὸν, καὶ τὰ πρῶτα τοῖς δευτέροις καὶ τὰ δεύτερα τοῖς πρώτοις, ἐπιστρεπτικῶς ἢ προνοητικῶς συνάπτον. Ἀλλ´ εἰ μὴ τῆς τοῦ λόγου κατεστοχαζόμεθα συμμετρίας, καὶ τὰς κατὰ μέρος τῶν εἰρημένων ζώων ἰδιότητας, καὶ πάσας τὰς σωματικὰς αὐτῶν διαπλάσεις, ἐφηρμόσαμεν ἂν οὐκ ἀπεικότως ταῖς οὐρανίαις δυνάμεσι, κατὰ τὰς ἀνομοίους ὁμοιότητας. Τὸ μὲν θυμοειδὲς αὐτῶν, εἰς τὴν νοερὰν ἀνδρίαν, ἧς ἐστιν ἔσχατον ὁ θυμὸς ἀπήχημα· τὴν δὲ αὖ ἐπιθυμίαν, εἰς τὸν θεῖον ἔρωτα· καὶ συλλήβδην εἰπεῖν, πάσας τὰς τῶν ἀλόγων ζώων αἰσθήσεις τε καὶ πολυμερείας εἰς τὰς ἀΰλους τῶν οὐρανίων οὐσιῶν νοήσεις, καὶ ἐνοειδεῖς δυνάμεις ἀνάγοντες. Ἀρκεῖ δὲ τοῖς ἐχέφροσιν οὐ ταῦτα μόνον, ἀλλὰ καὶ μιᾶς ἀπεμφαινούσης εἰκόνος ἀνακάθαρσις, εἰς τὴν τῶν παραπλησίων ὁμοιότροπον διασάφησιν. Ἐπισκεπτέον δὲ καὶ τὸ ποταμοὺς εἰρῆσθαι, καὶ τροχοὺς καὶ ἅρματα συνημμένα ταῖς οὐρανίαις οὐσίαις. Οἱ μὲν γὰρ ἐμπύριοι ποταμοὶ σημαίνουσι τοὺς θεαρχικοὺς ὀχετοὺς, ἄφθονον αὐταῖς καὶ ἀνέκλειπτον ἐπίῤῥοιαν χορηγοῦντας, καὶ ζωοποιοῦ θρεπτικοὺς γονιμότητος· τὰ δὲ ἅρματα, τὴν συζευκτικὴν τῶν ὁμοταγῶν κοινωνίαν· οἱ δὲ τροχοὶ, πτερωτοὶ μὲν ὄντες, ἐπὶ δὲ τὰ πρόσθεν ἀνεπιστρόφως καὶ ἀκλινῶς πορευόμενοι, τὴν κατ´ εὐθεῖαν καὶ ὄρθιον ὁδὸν, τῆς πορευτικῆς αὐτῶν ἐνεργείας δύναμιν, ἐπὶ τὸν αὐτὸν ἀκλινῆ καὶ ἰθύτομον οἷμον ἀπάσης αὐτῶν τῆς νοερᾶς τροχιᾶς ὑπερκοσμίως ἰθυνομένης. Ἔστι δὲ καὶ κατ´ ἄλλην ἀναγωγὴν ἀνακαθᾶραι τὴν τῶν νοερῶν τροχῶν εἰκονογραφίαν· ἐπεκλήθη γὰρ αὐτοῖς, ὥς φησιν ὁ θεολόγος, Γελγέλ· ἐμφαίνει δὲ τοῦτο κατὰ ἑβραϊκὴν φωνὴν, ἀνακυλισμοὺς

s177ve açılışlar anlamına gelir. Çünkü ateşli ve Tanrı'ya benzer tekerleklerin dönüşleri, aynı iyilik çevresindeki sürekli hareketleridir; açılışları ise gizli olanların açıklanması, yeryüzündekilerin yükseltilmesi ve yüksek aydınlanmaların aşağıdakilere indirilerek iletilmesidir.

Açıklamamız için göksel dizilişlerin sevinci hakkındaki söz kalıyor. Bizim hâllere bağlı hazzımızı hiç kabul etmezler. Ama kaybolanların bulunmasından dolayı Tanrı'yla sevindikleri söylenir: Tanrı'ya benzer rahatlıkla, Tanrı'ya dönenlerin gözetilmesine ve kurtuluşuna duyulan iyiliğe uygun ve cömert neşeyle, kutsal adamların da ilahî aydınlanmaların ilahî işler gören gelişleri sırasında çoğu kez pay aldıkları o söylenemez iyi hâlle.

Kutsal tasvirler hakkında bana bu kadarı yetsin. Bunlar onların tam açıklamasından geri kalsa da, sanırım, tipik hayallerde aşağılık biçimde takılıp kalmamamıza yardım eder. Kutsal Sözler'deki bütün melek güçlerini, etkinliklerini ya da suretlerini anmadığımızı söylersen, doğrusunu cevaplarız: Bazılarının evren-üstü epistēmē'sini bilmiyoruz, onlar için bizim de bizi aydınlatan ve inisiye eden bir başkasına ihtiyacımız var. Bazılarını da söylenenlerle aynı güçte oldukları için atladık; sözün ölçüsünü gözettik ve üstümüzdeki gizliliği sessizlikle onurlandırdık.

s177

καὶ ἀνακαλύψεις. Οἱ γὰρ ἐμπύριοι καὶ θεοειδεῖς τροχοὶ τοὺς μὲν ἀνακυλισμοὺς ἔχουσι τῇ περὶ ταὐτὸν ἀγαθὸν ἀεικινήτῳ κινήσει· τὰς ἀνακαλύψεις δὲ τῇ τῶν κρυφίων ἐκφαντορίᾳ, καὶ τῇ τῶν περιπεζίων ἀναγωγῇ, καὶ τῇ τῶν ὑψηλῶν ἐλλάμψεων εἰς τὰ ὑφειμένα καταγωγικῇ διαπορθμεύσει Λοιπὸς ἡμῖν εἰς διασάφησιν ὁ περὶ τῆς χαρᾶς τῶν οὐρανίων διακοσμήσεων λόγος· καὶ γὰρ ἄδεκτοι παντελῶς εἰσι τῆς καθ´ ἡμᾶς ἐμπαθοῦς ἡδονῆς· συγχαίρειν δὲ Θεῷ λέγονται τῇ τῶν ἀπολωλάτων εὑρέσει κατὰ τὴν θεοειδῆ ῥαστώνην, καὶ τὴν ἐπὶ τῇ προνοίᾳ καὶ σωτηρίᾳ τῶν ἐπὶ Θεὸν ἐπιστρεφομένων ἀγαθοειδῆ καὶ ἄφθονον εὐφροσύνην, καὶ τὴν εὐπάθειαν ἐκείνην τὴν ἄῤῥητον, ἦς ἐν μεθέξει πολλάκις γεγόνασι καὶ ἄνδρες ἱεροί, κατὰ τὰς θεουργοὺς τῶν θείων ἐλλάμψεων ἐπιφοιτήσεις. Τοσαῦτά μοι περὶ τῶν ἱερῶν ἀναπλάσεων εἰρήσθω, τῆς μὲν ἀκριβοῦς αὐτῶν ἐκφαντορίας ἀπολειπόμενα, συντελοῦντα δὲ, ὡς οἶμαι, πρὸς τὸ μηδὲ ταπεινῶς ἡμᾶς ἐναπομεῖναι ταῖς τυπωτικαῖς φαντασίαις. Εἰ δὲ καὶ τοῦτο φαίης, ὡς οὐ πάντων ἑξῆς τῶν ἀγγελικῶν ἐν τοῖς λογίοις δυνάμεων, ἢ ἐνεργειῶν, ἢ εἰκόνων ἐποιησάμεθα μνήμην· ἀποκρινούμεθα τἀληθὲς, ὅτι τῶν μὲν, τὴν ὑπερκόσμιον ἐπιστήμην ἡγνοήσαμεν, καὶ μᾶλλον ἐπ´ αὐτοῖς ἡμεῖς ἑτέρου τοῦ φωταγωγοῦντος τοῦ μυοῦντος δεόμεθα· τὰ δὲ ὡς τοῖς εἰρημένοις ὁμοδύναμα παραλελοίπαμεν, τῆς τε συμμετρίας τοῦ λόγου προνενοηκότες, καὶ τὴν ὑπὲρ ἡμᾶς κρυφιότητα σιγῇ τιμήσαντες.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…