Kavram
Causa
- Yunanca
- αἰτία (aitia); αἴτιον
- Latince
- causa
- Almanca
- Ursache, Grund; Rechtsfall
- Fransızca
- cause
- İngilizce
- cause
- Türkçe
- sebep (retorikte: dava)
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte dava, gerekçe, bahane, uğur (causa + genitif "…uğruna"). Felsefede bir şeyi meydana getiren.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 4. yy | Aristoteles | Dört sebep | |
| MÖ 84 civarı | Cicero | Dava türleri (genera causarum) | Cicero, De inventione I |
| MÖ 45 | Cicero | Asıl sebepler ve yardımcı sebepler | Cicero, Timaeus 50–51 |
| MÖ 44 | Cicero | Sebepler zinciri olarak kader | Cicero, De divinatione 1.125 |
| MÖ 44 | Cicero | Önceden gelen, etkin, tam ve asıl / yardımcı ve yakın sebepler | Cicero, De fato 34–36, 41 |
Dönüşüm: davadan sebebe.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | αἰτία, αἴτιον | Sorumluluk, suçlama; sonra sebep. |
| Latince | causa | Önce hukukî: dava, taraflardan birinin durumu, gerekçe. Sonra felsefî: sebep. Cicero'da iki anlam iç içedir; retorik eserlerde causa hemen her zaman "dava"dır. Stoacı ayrım: causae perfectae et principales ile causae adiuvantes et proximae (De fato 41); Timaeus'ta yardımcı sebepler (adiuvantia causarum, Tim. 50). |
| Almanca / Fransızca | Ursache, Grund / cause | Fransızca cause hukukî anlamı korur. |
| İngilizce | cause |
Türkçe karşılığı
sebep; dava. neden: öz Türkçe, ama soru zarfıyla karışır. illet: kelam ve fıkıhta teknik. Tercih: felsefî bağlamda sebep, retorikte dava.
Yunanca aitia gibi Latince causa da mahkemeden gelir: bir şeyin sebebi, onun "sorumlusu"dur. Türkçe "sebep" ve "dava" bu iki yüzü ayırmak zorundadır.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: sebebi, sebep, sebeplerini, sebeplerden, sebepleri, sebeple
Metinlerde işaretlendiği yerler
83 yer · 83 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.
- Cicero, Buluş Üzerine1.2
- Cicero, Hatip Üzerine1.5
- Cicero, Hitabetin Bölümleri7
- Cicero, Devlet Üzerine1.9
- Cicero, Kanunlar Üzerine1.40
- Cicero, Brutus54
- Cicero, Hatip126
- Cicero, Hatiplerin En İyi Türü Üzerine19
- Cicero, Stoacıların Paradokslarıintro.4
- Cicero, Akademik Meseleler1.6
- Cicero, Lucullus46
- Cicero, En Yüksek İyi ve Kötü Üzerine1.6
- Cicero, Tusculum Sohbetleri1.29
- Cicero, Tanrıların Tabiatı Üzerine1.8
- Cicero, Timaios3
- Cicero, İhtiyarlık Üzerine13
- Cicero, Kehanet Üzerine1.12
- Cicero, Kader Üzerine8
- Cicero, Topika11
- Cicero, Dostluk Üzerine26
- Cicero, Vazifeler Üzerine1.11
- Lucretius, Şeylerin Tabiatı Üzerine1.151
- Seneca, İnayet Üzerine1.3
- Seneca, Bilgenin Sarsılmazlığı Üzerine11.3
- Seneca, Öfke Üzerine1.1.2
- Seneca, Marcia'ya Teselli11.4
- Seneca, Mutlu Hayat Üzerine1.1
- Seneca, Çekilip Kendine Kalmak Üzerine3.3
- Seneca, Ruh Huzuru Üzerine11.4
- Seneca, Hayatın Kısalığı Üzerine3.4
- Seneca, Polybius'a Teselli4
- Seneca, Annesi Helvia'ya Teselli7.4
- Seneca, Merhamet Üzerine1.1.2
- Seneca, İyilikler Üzerine1.1.2
- Seneca, Tabiat Meseleleri1.1.4
- Seneca, Lucilius'a Ahlâk Mektupları1.5.8
- Quintilianus, Hatiplik Eğitimi1.pr.16
- Augustinus, Akademikler'e Karşı1.1
- Augustinus, Düzen Üzerine1.3
- Augustinus, İç Konuşmalar3
- Augustinus, Ruhun Ölümsüzlüğü Üzerine11
- Augustinus, Ruhun Büyüklüğü Üzerine33_3
- Augustinus, Maniheistlere Karşı Tekvin Üzerine2
- Augustinus, İnanmanın Faydası Üzerine5
- Augustinus, İki Ruh Üzerine2
- Augustinus, Seksen Üç Muhtelif Mesele1
- Augustinus, Yalan Üzerine11
- Augustinus, Hristiyan Öğretisi Üzerine5
- Augustinus, İtiraflar1.9
- Augustinus, Teslis Üzerine32
- Augustinus, Tekvin'in Lafzî Tefsiri1.16
- Augustinus, Tanrı Devleti2.6
- Augustinus, El Kitabı (İman, Ümit ve Sevgi Üzerine)9
- Augustinus, Ruh ve Harf Üzerine7
- Augustinus, Tabiat ve Lütuf Üzerine27
- Augustinus, Yalana Karşı18
- Augustinus, Tashihler1.8.3
- Boethius, Felsefenin Tesellisi1.P2.1
- Boethius, Eutykhes'e ve Nestorius'a Karşı8_2
- Boethius, Porphyrios'un Eisagoge'si Şerhi, Birinci ŞerhPL64.9_3
- Boethius, Aristoteles'in Kategoriler'i ŞerhiPL64.283_2
- Boethius, Aristoteles'in Önermeler Üzerine'si Şerhi (İkinci Şerh)PL64.397
- Boethius, Şartlı Kıyaslar ÜzerinePL64.835
- Boethius, Topik Farklar ÜzerinePL64.1179
- Boethius, Cicero'nun Topika'sı ŞerhiPL64.1063
- Boethius, Aritmetik Üzerine31
- Pseudo-Dionysios Areopagites, Dionysios Külliyatıs077
- Sevillalı Isidorus, Etimolojiler1.2
- Sevillalı Isidorus, Farklar (Kelimelerin Hususiyeti Üzerine)1.3_2
- Sevillalı Isidorus, Hükümler2.25
- Sevillalı Isidorus, Şeylerin Tabiatı Üzerinepr
- Thomas Aquinas, Varlık ve Öz Üzerine3.1
- Descartes, Felsefenin İlkeleriAT8.011
- Descartes, Zihnin Yönetimi İçin KurallarAT10.381
- Kant, Saf Aklın EleştirisiAA03.017
- Kant, İlim Olarak Ortaya Çıkabilecek Her Gelecek Metafiziğe ProlegomenaAA04.257
- Hegel, Tinin Fenomenolojisi106
- Hegel, Mantık Bilimi266
- Nietzsche, İyinin ve Kötünün ÖtesindeJGB-9
- Nietzsche, Ahlâkın Soykütüğü ÜzerineGM-Vorrede-6
- Nietzsche, Putların AlacakaranlığıGD-Vernunft-4
- Nietzsche, DeccalAC-15
- Nietzsche, Tan KızıllığıM-33