İçeriğe geç
Hükümler

Sevillalı Isidorus · Hükümler

II. Kitap

2.1I. Bilgelik

1. Tanrı'ya göre bilge olan herkes mesuttur. Mutlu hayat tanrılığı bilmektir. Tanrılığı bilmek iyi işin faziletidir. İyi işin fazileti ebediyetin meyvesidir.

2. Dünyaya göre bilge olan, Tanrı'ya göre akılsızdır. Bu yüzden peygamber der ki: "Her insan kendi ilmiyle akılsızlaştı."

3. İlmin ilk çabası Tanrı'yı aramak, sonra masum işlerle dürüst bir hayat aramaktır.

4. Kimse bütün işlerin kaygısından kendini çekmeye çalışmadıkça Tanrı'nın bilgeliğini tam olarak alamaz. Bu yüzden yazılmıştır: "Yazıcının bilgeliği boş vaktindedir; işi az olan onu edinir."

5. Tanrı'nın sırlarına giremeyeceğini bilen kimse, anlayışın hiç de küçük olmayan bir doruğuna ulaşmıştır. Tanrı'yı doğru bilmek, O'nu tam bildiğimizi inkâr ettiğimiz zaman olur.

6. Bazen bazı şeyleri bilmemek uygundur. Ama Tanrı'yı bilmeyenden daha suçlu kimse yoktur.

7. Doğruyu araştırmak çokların, bulmak azların işidir. İnsanın anlayışını aşan şeyler araştırılmamalıdır. İnsan aklının üstünde olan hiçbir şey sorulmamalıdır. Bunlar ilahî tasarıya bırakılmalı, ilahî iradeye hoş gelenin adalet olduğuna inanılmalıdır. Çünkü adil yargıcı memnun eden şey adaletsiz olamaz.

8. Bütün bilgelik ilimden ve kanaatten oluşur. Ama ilimden gelen hüküm kanaatten gelenden iyidir; çünkü o doğru, bu şüphelidir.

9. Kişinin izlemesi gerekeni bilip bildiğini izlemek istememesi suçunu daha da büyütür. Bu yüzden Rab der ki: "Efendisinin iradesini bilip yapmayan kul çok dayak yer." Yakub da der ki: "İyiliği bilip yapmayan için bu günahtır."

10. Tembellikle birleşen sadeliğe akılsızlık, basiretle birleşen sadeliğe bilgelik denir.

11. Çok bilmek ve doğru yaşamak faydalıdır. İkisine gücümüz yetmiyorsa, çok bilme çabası yerine iyi yaşama çabasını izlemek daha iyidir.

12. Saadete ermek şeylerin ilmine bağlı değildir; çok bilmek mesut olmak değildir, büyük olan mesut yaşamaktır.

13. Tanrı'yı bilmedikten sonra bütün basireti bilmek hiç fayda etmez; Tanrı'yı bilenlere de dünyayı bilmemek hiç zarar vermez. Tam bilen, Tanrı'yı bilen ve bu şeyleri kendisi için değil Tanrı için bilendir.

14. Kişinin sadeliğinden ötürü unsurlar hakkında yanlış bir şey düşünmesi ona hiç zarar vermez, yeter ki Tanrı hakkında doğruyu söylesin. Cisimsiz ve cisimsel tabiatlar üzerine tartışamasa bile, onu mesut kılan imanla birleşen doğru hayattır.

2.1

CAPUT I. De sapientia. 1. Omnis qui secundum Deum sapiens est beatus est. Beata vita cognitio divinitatis est. Cognitio divinitatis virtus boni operis est. Virtus boni operis fructus aeternitatis est. 2. Qui secundum saeculum sapiens est, secundum Deum stultus est. Unde et propheta: Stultus, inquit, factus est omnis homo a scientia sua (Jerem. x, 14). 3. Primum est scientiae studium quaerere Deum, deinde honestatem vitae cum innocentiae opere. 4. Nullus sapientiam Dei plene recipit, nisi qui se ab omni abstrahere actionum cura contendit. Unde et scriptum est: Sapientia scribae in tempore otii, et qui minoratur actu, ipse percipiet eam (Eccli. XXXVIII, 25). 5. Non ad parvae intelligentiae arcem pervenit, qui scit secreta Dei se penetrare non posse. Tunc autem Deus recte cognoscitur, quando eum perfecte scire nos denegamus. 6. Interdum quaedam nescire convenit. Nullus autem in culpa major est quam ille qui Deum nescit. 7. Investigationem veri multorum est quaerere, sed paucorum est invenire. Ea autem quae supra hominis intelligentiam sunt, scrutanda non sunt. Quidquid supra hominis intellectum est quaerendum non est. Consilio autem divino reservandum est, ut hoc credatur esse justitia, quod divinae placuerit voluntati. Non enim poterit esse injustum quod justo complacet judici. 8. Omnis sapientia ex scientia et opinatione consistit. Melior est autem ex scientia veniens quam ex opinatione sententia. Nam illa vera est, ista dubia. 9. Ad majoris culpae cumulum pertinet scire quemquam quod sequi debeat, et sequi nolle quod sciat. Unde et Dominus: Servus, inquit, sciens voluntatem Domini sui, et non faciens, digne plagis vapulabit multis (Luc. XII, 47). Et Jacobus: Scienti bonum et non facienti, peccatum est (Jac. IV, 17). 10. Simplicitatem cum ignavia vocari stultitiam, simplicitatem vero cum prudentia vocari sapientiam. 11. Utile est multa scire et recte vivere. Quod si utrumque non valemus, melius est ut bene vivendi studium quam multa sciendi sequamur. 12. Non pertinere ad beatitudinem consequendam scientiam rerum, nec esse beatum multa scire, sed esse magnum beate vivere. 13. Nihil prodesse omnem scire prudentiam cum ignorantia Dei, et nihil obesse scientibus Deum ignorantiam mundi. Perfecte autem scit, qui potius Deum et ista non pro se, sed pro Deo scit. 14. Nihil obesse cuiquam si per simplicitatem unquam de elementis indigne sentiat, dummodo de Deo vera pronuntiet. Nam quamvis de incorporeis corporeisque naturis nequeat quisque disputare, beatum tamen illum facit vita recta cum fide.

2.2II. İman

1. Gerçek saadete ancak imanla ulaşılır; doğru inanarak iyi yaşayan, iyi yaşayarak doğru imanı koruyan mesuttur.

2. Tanrı'ya inanılıyorsa haklı olarak yakarılır ve aranır; dolayısıyla O'na yakarıldığı ve inanıldığı zaman tam olarak övülmüş olur.

3. Yalnız tenin hissiyle ayırt ettiğimize değil, daha çok zihnin kavrayışıyla gördüğümüze, yani Tanrı'ya inanılmalıdır. İman olmadan kimse Tanrı'yı hoşnut edemez; çünkü imandan olmayan her şey günahtır.

4. İman asla zorla koparılmaz, akılla ve örneklerle kandırılarak kazanılır. Zorla istenenlerde ise kalıcı olamaz. Birinin dediği gibi, körpe fidanın tepesini zorla bastırırsan, bırakır bırakmaz eski hâline döner.

5. İnsan hür iradeyle yaratıldığı için kendiliğinden Tanrı'dan ayrıldı; kendi zihninin dönüşüyle inanarak yine Tanrı'ya koşar. Böylece iradenin özgürlüğü kendi isteğiyle, lütfun iyiliği de alınan imanın hakikatiyle tanınır.

6. Tanrı imana yürekte bakar; ağızda hakikati beyan eder gibi yapıp yürekte yanılgının dinsizliğini tutan insanlar orada mazeret bulamazlar.

7. Ağızda tutulup yürekte inanılmayan imanın hiç faydası olmadığı gibi, yürekte tutulup ağızda söylenmeyen imanın da faydası olmayacaktır. Peygamber böyle bir imandan ötürü bazılarını şöyle azarlar: "İman yok oldu, ağızlarından kaldırıldı." Çünkü yürekle inanılan iman, kurtuluş için ağızla itiraf edilir.

8. İşsiz iman boştur; iyi işlerle süslenmeyen kimse boşuna yalnız imanla kendini avutur.

9. Haçı taşıyan dünyaya da ölmelidir. Haçı taşıyıp ölmek kendini öldürmektir; taşıyıp ölmemek ikiyüzlülerin gösterişidir.

10. İmanla Tanrı'yı bilip işleriyle kararanlar Balam'ın örneğini izler; o da işte düşerken seyrin imanıyla gözleri açıktı.

11. Tensel kişiler imanı ruhun fazileti için değil, zamansal çıkar için ararlar. Bu yüzden Rab der ki: "Beni işaretleri gördüğünüz için değil, ekmeklerden yediğiniz için arıyorsunuz."

12. Kötü Hıristiyan İncil'in öğretisine göre yaşamadığı için, sözle bağlandığı imanı da bir ayartı çıkınca kolayca yitirir.

13. Birçokları yalnız imanda Hıristiyandır, işte Hıristiyan öğretisinden ayrılır. Birçokları da Mesih'in imanını yürekten sevmez, insan korkusuyla, ikiyüzlülükle tutuyor görünür. Açıkça kötü olamayanlar korkudan sahte iyi olarak tanınırlar.

14. Dünyayı sevenler bazen iman için savaşır, başkalarına da fayda ederler; ama kendileri dünya sevgisine dolanmış olarak göksel şeyleri aramaz, imanı yalnız sözle savunurlar.

15. Bazıları iman uğruna sapkınların da peşine düşer, ama kibirle Kilise'nin içindekileri küçümser. İmanın düşmanlarını imansızlıkları için çürütürler, ama inananları kibir yüküyle ezerler.

2.2

CAPUT II. De fide. 1. Non posse ad veram beatitudinem pervenire, nisi per fidem; beatum autem esse, qui et recte credendo bene vivit, et bene vivendo, fidem rectam custodit. 2. Deus, si creditur, merito invocatur et quaeritur; ac per hoc tunc perfecte laudatur, quando invocatur et creditur. 3. Non tantum id credendum est, quod sensu carnis dignoscimus, sed magis etiam quod intellectu mentis conspicimus, id est, Deum. Sine fide nemo potest placere Deo (Hebr. XI, 6): Omne enim quod non est ex fide peccatum est (Rom. xiv, 23). 4. Fides nequaquam vi extorquetur, sed ratione atque exemplis suadetur. A quibus autem exigitur violenter, perseverare in eis non potest: exemplo, ut quidam ait, novellae arboris, cujus si quis cacumen violenter impresserit, denuo, dum laxatur, in id quod fuerat, confestim revertitur. 5. Sicut homo, libero arbitrio conditus, sua sponte divertit a Deo, ita ex propria mentis conversione credendo, recurrit ad Deum, ut et libertas agnoscatur arbitrii per propriam voluntatem, et beneficium gratiae per acceptam fidei veritatem. 6. In corde respicit Deus fidem, ubi se non possunt homines excusare, qui ore simulant veritatis professionem et corde retentant erroris impietatem. 7. Sicut nihil proficit fides quae ore retinetur, et corde non creditur, ita nihil profutura fides, quae corde tenetur, si ore non proferatur. De tali enim fide propheta ita quosdam objurgat, dicens: Periit fides, ablata est de ore eorum (Jerem. VII, 28). Fides enim quae corde creditur, confessione oris ad salutem profertur (Rom. x, 10). 8. Vacuam esse sine operibus fidem, et frustra sibi de sola fide blanditur, qui bonis operibus non ornatur. 9. Qui crucem portat debet et mundo mori. Nam ferre, crucem, et mori, mortificare seipsum est; ferre, et non mori, simulatio hypocritarum est. 10. Qui per fidem cognitionem Dei habent, et operibus obscurantur, exemplum Balaam sequuntur; qui cadens opere, apertos oculos habuit per contemplationis fidem. 11. Carnales fidem non pro virtute animi, sed pro commodo quaerere temporali. Unde et Dominus dicit: Quaeritis me, non quia vidistis signa, sed quia manducastis de panibus (Joan. VI, 26). 12. Christianus malus, dum secundum Evangelii doctrinam non vivit, etiam ipsam fidem, quam verbo colit, oborta tentatione, facile perdit. 13. Multi fide tantum Christiani sunt, opere vero a Christiana doctrina dissentiunt. Multi quoque fidem Christi ex corde non amant, sed humano terrore eamdem per hypocrisim tenere se simulant. Et qui esse non possunt aperte mali, per terrorem ficte boni noscuntur. 14. Amatores mundi pugnant aliquando pro fide, et aliis quidem proficiunt; ipsi vero, amore terreno implicati, caelestia non requirunt, sed verbo tantum fidem defendunt. 15. Quidam pro fide etiam haereticos insequuntur, sed per arrogantiam eos qui intra Ecclesiam sunt contemnunt. Adversarios quidem fidei confutant pro infidelitate, sed fideles premunt fasce superbiae.

2.3III. Sevgi

1. Bazıları iman ve kutsal işlere ortak görünse de, kardeşlik sevgisinden yoksun kaldıkları için fazilette hiç ilerleyemezler. Havari'nin dediği gibi: "Yanmak için bedenimi versem, sevgim yoksa bana hiç faydası yoktur."

2. Sevginin aşkı olmadan, insan ne kadar doğru inansa da saadete ulaşamaz; çünkü sevginin gücü öyle büyüktür ki peygamberlik ve şehitlik bile onsuz hiç sayılır.

3. Hiçbir ödül sevgiye denk değildir. Çünkü sevgi bütün faziletlerin başkanlığını tutar. Bu yüzden Havari sevgiye yetkinliğin bağı der; çünkü bütün faziletler onun bağıyla bağlanır.

4. Tanrı sevgisi ölüme benzetilir. Süleyman der ki: "Sevgi ölüm gibi güçlüdür." Çünkü ölüm ruhu bedenden nasıl zorla ayırırsa, Tanrı sevgisi de insanı dünyevî ve tensel aşktan öyle zorla ayırır.

5. Tanrı'nın buyruklarını küçümseyen Tanrı'yı sevmez. Kanunlarından nefret ediyorsak kralı sevmiş olmayız.

6. Aziz kişilerle sevgi birliği korunmalıdır; kişi dünyadan ne kadar çekiliyorsa iyilerin topluluğuna o kadar katılmalıdır.

7. Sevgi, Tanrı'yı ve yakını sevmekten ibarettir. Yakın sevgisinden ayrılmayan, Tanrı sevgisini kendinde korur. Kardeş topluluğundan ayrılan, ilahî sevgiye katılmaktan yoksun kalır. Yakını sevmede yanıldığı görülen kimse Tanrı'yı sevemez. Mesih Tanrı ve insandır. Demek ki insandan nefret eden, Mesih'i bütünüyle sevmiyor demektir.

8. İyilerin ayırt ediciliği kişilerden değil suçlardan nefret etmek, doğru söylenenleri yanlış diye reddetmeyip onaylamaktır.

9. Tanrı sevgisinde eksik olanlar çoğu kez kusurları yenmeye karar verirler; ama kusurların ağırlığı altında, bırakmak istedikleri kusurlara yeniden dönerler.

2.3

CAPUT III. De charitate. 1. Quamvis nonnulli fide atque operibus sanctis videantur esse participes, tamen, quia privantur charitate fraternae dilectionis, nullum habent incrementum virtutis. Nam sicut ait Apostolus: Si tradidero corpus meum, ut ardeam, charitatem autem non habuero, nihil mihi prodest (I Cor. XIII, 3). 2. Sine amore charitatis, quamvis quisque recte credat, ad beatitudinem pervenire non potest, quia tanta est charitatis virtus, ut etiam prophetia et martyrium sine illa nihil esse credantur. 3. Nullum praemium charitati pensatur. Charitas enim virtutum omnium obtinet principatum. Unde et vinculum perfectionis charitas ab Apostolo dicitur (Coloss. III, 14), eo quod universae virtutes ejus vinculo religentur. 4. Dilectio Dei morti comparatur dicente Salomone: Valida est ut mors dilectio (Cant. VIII, 6); idcirco, quia sicut mors violenter separat animam a corpore, ita et dilectio Dei violenter segregat hominem a mundano et carnali amore. 5. Qui Dei praecepta contemnit, Deum non diligit. Neque enim regem diligimus, si odio leges ejus habemus. 6. Tenenda est cum sanctis viris unitas charitatis; et quanto se quisque subtrahit mundo, tanto opus est ut se associet bonorum consortio. 7. Charitas in dilectione Dei et proximi constat. Servat autem in se dilectionem Dei, qui a charitate non dividitur proximi. Qui a fraterna societate secernitur, a divinae charitatis participatione privatur. Nec poterit Deum diligere, qui noscitur in proximi dilectione errare. Christus Deus et homo est. Totum ergo Christum non diligit, qui hominem odit. 8. Bonorum discretionis est, non odire personas, sed culpas; et recte dicta pro falsis non spernere, sed probare. 9. Qui imperfecti sunt in Dei amore, saepe vitia superare disponunt; sed pondere vitiorum gravati, rursus ad ea vitia quae optant relinquere revolvuntur.

2.4IV. Ümit

1. Kötülük yapmaktan vazgeçmeyenler, Tanrı'nın şefkatinden boş bir ümitle bağışlanma isterler; kötü eylemi bıraksalar bunu haklı olarak isterlerdi.

2. Çok korkulmalıdır ki ne Tanrı'nın vaat ettiği bağışlanma ümidiyle günahta direnelim, ne de günahları haklı olarak katı bir cezaya çarptırdığı için bağışlanmadan ümit keselim. Bu iki tehlikeden de sakınarak hem kötülükten sapalım hem de Tanrı'nın şefkatinden bağışlanma umalım. Çünkü her adil ümit ve korkuya dayanır: kimi zaman ümit onu sevince kaldırır, kimi zaman Gehenna dehşeti onu korkuya teslim eder.

2.4

CAPUT IV. De spe. 1. Qui male agere non desistunt, vana spe indulgentiam de Dei pietate requirunt; quam recte quaererent, si ab actione prava cessarent. 2. Metuendum valde est ut neque per spem veniae, quam promittit Deus, perseveranter peccemus; neque quia juste peccata distringit, veniam desperemus; sed utroque periculo evitato, et a malo declinemus, et de pietate Dei veniam speremus. Omnis quippe justus spe et formidine nitet, quia nunc illum ad gaudium spes erigit, nunc ad formidinem terror gehennae addicit.

2.5V. Lütuf

1. Biz günah işlerken bile Tanrı bazen armağanlarını geri çekmez; insan zihni ilahî bağışlayıcılığı ümit ederek kalksın diye. Günah işlerken iyilikleriyle kendine dönmeye çağırdığı kişiyi, döndüğünde reddedemez.

2. İnsanın itirafı insanın gücünden değildir. İyi işin itirafını bizde Tanrı işlemiyorsa, peygamber niçin "İtiraf ve yücelik O'nun işidir" der? Bütün iyilikler bize, önden gelen lütufla O'ndan bağışlanır. Çünkü imanı itiraf etmeyi hak etmemizi sağlayacak hiçbir iyi iş vermiş değiliz.

3. İnsanın ilerlemesi Tanrı'nın armağanıdır. Kimse kendi kendine değil, ancak Rab tarafından düzeltilebilir. Yolu kendisinin olmayan insanın kendine ait hiçbir iyiliği yoktur; peygamber tanıklık eder: "Biliyorum, Rabbim, insanın yolu kendi elinde değildir; yürümek ve adımlarını doğrultmak insanın işi değildir."

4. Hür iradenin savunucuları bilsinler ki, ilahî lütfun yardımı onları desteklemedikçe kendi güçleriyle iyilik yönünde hiçbir şey yapamazlar. Bu yüzden Rab peygamber aracılığıyla der ki: "Yıkımın senden, ey İsrail; yardımın ancak bendedir." Sanki şöyle diyor: Yok olman senin hak ettiğindir, kurtulman ise benim yardımımla olur.

5. Yüce lütuf, gelmesi için insanın liyakatini bulmaz, geldikten sonra onu yapar. Layık olmayan zihne gelir, orada liyakat yapar; yalnız cezalandıracak bir şey bulduğu yerde ödüllendireceği bir şey yaratır. Şeytanın gırtlağından çarmıha, çarmıhtan cennete çıkan o hırsız kendi başına neyi hak etmişti? Suçluydu, kardeş kanına bulanmış gelmişti, ama ilahî lütufla çarmıhta değişti. Bilinmelidir ki doğru yaptıklarımızda hem bizim adaletimiz vardır hem de onu hak etmemizi sağlayan Tanrı'nın lütfu. Çünkü bu, hem veren Tanrı'nın hem alan insanındır. Ekmeğimize de "bizim" deriz, oysa onu Tanrı'dan dileriz.

6. Ruhanî lütuf herkese dağıtılmaz, yalnız seçilmişlere bağışlanır. İman herkesin değildir; pek çokları onu alsa da imanın işine ulaşamaz.

7. Armağanların bölüşümünde farklı kişiler Tanrı'nın farklı bağışlarını alır. Hepsi tek kişiye verilmez ki, alçakgönüllülük için biri ötekinde hayran olacak bir şey bulsun. Hezekiel'de hayvanların kanatlarının birbirine çarpması, azizlerin karşılıklı sevgiyle birbirini teşvik eden, birbirini örnekle eğiten faziletlerine işaret eder.

8. Lütuf armağanlarından kimine bu, kimine şu bağışlanır. Kimseye de başkasına muhtaç olmayacak kadar verilmez.

9. Şüphe yok ki bazı kişilerin faziletin üstünlüğünde geride bıraktığı kimseler, Tanrı'nın ani lütfuna erişip kutsallıkta kestirmeden onları geçebilir; dönüşte sonuncu iken birden fazilet doruğunda birinci olurlar.

10. Kişi bir armağan alınca hak ettiğinden fazlasını arzulamasın; başka bir üyenin görevini kapmaya kalkışırken hak ettiğini de yitirmesin. Kendi göreviyle yetinmeyip başkasınınkini çalan, bütün bedenin düzenini bozar.

11. Kötüler armağanları kendi hükümleri için alırlar; çünkü onları Tanrı'yı övmek için değil, kendi boşlukları için kullanırlar. Zekâ ve Tanrı'nın öteki armağanları gibi kendilerine Tanrı'dan verilenleri kötü amaçlara çevirenler, iyi şeyleri kötü kullanmış olurlar.

12. Tanrı'dan aldığımızı bildiğimiz çok armağanla seviniriz. Bilge olmamız, kudretli bulunmamız başkasının değil, ilahî bağışın eseridir. Öyleyse ilahî iyilikleri en iyi şekilde kullanalım ki Tanrı verdiğine pişman olmasın, almak da bize faydalı olsun.

13. Tanrı'nın insandan bir armağanı aldığı söylenir, ama bu insanın sahip olmadığı, yani almayı hak etmediği bir armağandır. Tanrı'nın insanı katılaştırdığı da söylenir; onda katılık yaratarak değil, kendi beslediği katılığı ondan kaldırmayarak. Tanrı'nın bazılarını kör ettiği de aynı anlamda söylenir; onlarda körlüğü kendisi yaparak değil, yararsız işleri yüzünden körlüklerini kaldırmayarak.

14. Çoklarına Tanrı'nın armağanları verilir, armağanda sebat ise verilmez. Bu yüzden bazıları iyi bir dönüşle başlar, kötü bir sonla kapanır. Seçilmişler ise hem dönüş armağanını hem armağanda sebatı alır. Bazılarının hem iyi başlayıp hem iyi bitirmesinin sebebi budur.

2.5

CAPUT V. De gratia. 1. Interdum peccantibus nobis sua Deus dona non retrahit, ut ad spem divinae propitiationis mens humana consurgat. Nam non potest conversum spernere, quem peccantem suis beneficiis provocat ad se redire. 2. Confessionem hominis non esse humanae virtutis. Nam si confessionem boni operis non in nobis Deus operatur, cur per prophetam dicitur: Confessio et magnificentia opus ejus (Psal. CX, 3)? Ab illo enim nobis omnia bona, gratia praeveniente, donantur. Nam nihil boni operis dedimus, per quod confessionem fidei accipere mereamur. 3. Profectus hominis donum Dei est. Nec a se potest quisquam, sed a Domino corrigi. Non enim quidquam boni habet proprium homo, cujus via non est ejus, testante propheta: Scio, Domine, quia non est hominis via ejus; nec viri est ut ambulet et dirigat gressus suos (Jerem. x, 23). 4. Sciant liberi arbitrii defensores nihil posse in bonum sua praevalere virtute, nisi divinae gratiae sustententur juvamine. Unde et per prophetam Dominus dicit: Perditio ex te, Israel, tantum in me auxilium tuum (Ose. XIII, 9). Quasi diceret: Ut pereas, tuo merito; ut salveris, meo auxilio. 5. Hominis meritum superna gratia non ut veniat invenit, sed postquam venerit facit; atque ad indignam mentem veniens, facit in ea meritum, quod remuneret qui solum invenerat quod puniret. Quid enim ex se ille latro meruit, qui de faucibus diaboli crucem ascendit, de cruce paradisum adiit? Reus quidem ille, et fraterno sanguine venit cruentus, sed divina gratia in cruce est mutatus. Sciendum quod et nostra sit justitia in his quae recte agimus; et Dei gratia, eo quod eam mereamur. Haec enim et dantis Dei, et accipientis est hominis. Sicut et panem nostrum dicimus, quem tamen a Deo accipere postulamus. 6. Spiritualis gratia non omnibus distribuitur, sed tantummodo electis donatur. Non enim omnium est fides, quam quidem etsi plurimi suscipiunt, opus tamen fidei non consequuntur. 7. In divisione donorum diversi percipiunt diversa Dei munera; non tamen conceduntur uni omnia, ut sit pro humilitatis studio quod alter admiretur in altero. Nam quod in Ezechiele animalium alae altera ad alteram percutiuntur(Ezech. 1), virtutes designantur sanctorum mutuo sese affectu provocantium atque alterno exemplo invicem sese erudientium. 8. Munera gratiarum alii ista, alii vero donantur illa. Nec dantur ita uni, ut non egeat alterius. 9. Posse fieri non est dubium ut hi quos quidam virtutum excellentia antecedunt, Dei repentina praeventi gratia, quosdam compendio sanctitatis praeveniant; et dum sint conversione postremi, subito efficiuntur virtutis culmine primi. 10. Dum quisque aliquod donum accipit, non appetat amplius quam quod meruit, ne, dum alterius membri officium arripere tentat, id quod meruit perdat. Conturbat enim corporis ordinem totum, qui non suo contentus officio subripit alienum. 11. Mali dona ideo ad damnationem accipiunt, quia non ad Dei laudem, sed ad suam vanitatem utuntur. Bonis male utuntur qui ea quae a Deo illis donata sunt in malos usus assumunt, sicut ingenium, sicut et caetera Dei dona. 12. Multis Dei donis gaudemus, quae nos ab eo percepisse cognoscimus. Nam quod sapientes sumus, quod potentes existimamur, non alterius, sed potius divino munere sumus. Utamur ergo optime divinis beneficiis, quatenus et Deum non poeniteat dedisse, et nobis accepisse sit utile. 13. Auferre Deus dicitur homini donum aliquod, quod homo non habuit, id est, quod accipere non meruit. Sicut et obdurare dicitur Deus hominem, non ejus faciendo duritiam, sed non auferendo eam quam sibi ipse nutrivit. Non aliter et obcaecare dicitur quosdam Deus, non ut in eis eamdem ipse caecitatem faciat, sed quod pro eorum inutilibus meritis caecitatem eorum ab eis ipse non auferat. 14. Plerisque Dei dona dantur, perseverantia vero doni non datur. Et inde est, quod quidam principia habent conversionis bonae, fine vero malo clauduntur. Electi vero accipiunt et conversionis donum, et perseverantiam doni. Ea ergo causa est, quod quidam et bene incipiunt, et bene finiunt.

2.6VI. Önceden Belirleme

1. Önceden belirleme ikilidir: seçilmişlerin dinlenmeye, reddedilmişlerin ölüme belirlenmesi. İkisi de ilahî yargıyla yürür: Tanrı seçilmişlere daima yüce ve içsel olanı izletir, reddedilmişleri ise terk ederek daima en aşağıdaki ve dışsal şeylerden zevk almaya bırakır.

2. İnsan ışıkla karanlığın sınırını, ikisinin sonunun ne olduğunu bilmediği gibi, kimin sonundan önce adalet ışığına kavuşacağını, kimin sonuna dek günahların karanlığında kalacağını, kimin karanlığa düştükten sonra dönüp ışığa kalkacağını da hiç bilmez. Bunların hepsi Tanrı'ya açık, insana gizlidir.

3. Adillerin bu hayattaki yaşayışı övgüye değer olsa da, hangi sona önceden belirlendikleri insanlara belirsizdir; her şey gelecek sorguya saklıdır.

4. Yüce dağıtımın düzeni şaşırtıcıdır: burada adil daha çok aklanır, dinsiz daha çok kirlenir; kötü bazen iyiye döner, iyi bazen kötüye sapar. Biri iyi olmak ister, gücü yetmez; biri kötü olmak ister, yok olmasına izin verilmez. İyi olmak isteyene verilir; bir başkası ne ister ne de ona iyi olmak verilir. Biri yanılgı içinde doğar ve ölür; öteki başladığı iyilikte sonuna dek kalır. Biri düşene dek ayakta durur; öteki uzun süre kötü yaşayıp sonunda kurtulur, ilahî bakışla döner.

5. Adil iyilikte fayda etmek ister, gücü yetmez; kötü zarar vermek ister, gücü yeter. Biri Tanrı'ya vakit ayırmak ister, dünya engel olur; öteki işlere dalmak ister, başaramaz.

6. Kötü iyiye hükmeder, iyi dinsizin yerine hüküm giyer, dinsiz adilin yerine onurlandırılır. Bu kadar büyük bir karanlıkta insan ilahî tertibi araştıramaz, önceden belirlemenin gizli düzenini tartamaz.

2.6

CAPUT VI. De praedestinatione. 1. Gemina est praedestinatio, sive electorum ad requiem, sive reproborum ad mortem. Utroque divino agimur judicio, ut semper electos superna et interiora sequi faciat, semperque reprobos in infimis et exterioribus delectari deserendo permittat. 2. Sicut ignorat homo terminum lucis et tenebrarum, vel utriusque rei quis finis sit, ita plenius nescit quis ante suum finem luce justitiae praeveniatur, vel quis peccatorum tenebris usque in suum terminum obscuretur, aut quis post lapsum tenebrarum conversus resurgat ad lucem. Cuncta haec Deo patent, homini vero latent. 3. Quamvis justorum conversatio in hac via probabilis sit, incertum tamen hominibus esse ad quem sint finem praedestinati, sed omnia reservari futuro examini. 4. Mira dispositio est supernae distributionis, per quam hic justus amplius justificatur, impius amplius sordidatur (Apoc. XXII); malus ad bonum aliquando convertitur, bonus ad malum aliquando reflectitur. Vult quis esse bonus, et non valet; vult alter esse malus, et non permittitur interire. Datur ei qui vult esse bonus; alius nec vult, nec datur ei ut sit bonus. Iste nascitur in errore, et moritur; ille in bono quo coepit, usque in finem perdurat. Tandiu iste stat, quousque cadat; ille diu male vivendo in fine salvatur, respectusque convertitur. 5. Vult prodesse in bono justus, nec praevalet; vult nocere malus, et valet. Iste vult Deo vacare, et saeculo impeditur; ille negotiis implicari cupit, nec perficit. 6. Dominatur malus bono, bonus damnatur pro impio, impius honoratur pro justo. Et in hac tanta obscuritate non valet homo divinam perscrutari dispositionem, et occultum praedestinationis perpendere ordinem.

2.7VII. Dönenler

1. Ödül başlayanlara değil, sebat edenlere vaat edilir; yazıldığı gibi: "Sonuna dek sebat eden kurtulacak."

2. Dönüşümüz, başladığımız iyiliği sebatla tamamladığımız zaman Tanrı'ya hoş gelir. Yazıldığı gibi: "Dayanma gücünü yitirenlerin vay hâline!" Yani iyi işi tamamlamayanların.

3. Günahların bağışlanmasında nerede, ne zaman ve kimlere verildiği bilinmelidir. Nerede? Katolik Kilise'nin içinde. Ne zaman? Gelecek ölüm gününden önce; çünkü "işte şimdi makbul zaman, işte şimdi kurtuluş günü." Kimlere? Alçakgönüllülükle çocukları taklit etmeye geçen dönmüşlere; çünkü onlar için denir ki: "Göklerin krallığı böylelerinindir."

4. Adaletin ne ağırlıkta olduğunu, adaletin ne parlak bir ışınla aydınlandığını ancak önce bütün zihin gücüyle Tanrı'ya dönen tartabilir. Onu aydınlatan ışıkla hem kendi çirkinliğini tanır, hem de kör yürekle göremediği ışığı anlar.

5. Erişilmez ilahî adalet, kişi dönüp onu izlemeye çalıştığında anlaşılabilir; çünkü ışık ancak görüldüğünde anlaşılır.

6. İnsanın elinde olan yargı, dönüş lütfudur. Bununla kendimizi yargılarız: ağlayarak kötülüklerimizi cezalandırır, Tanrı'dan bize gelen iyiliğe daha sağlam bağlanırız.

7. Her dönenin ilerlemesi üç aşamalı olarak anlatılır: birincisi kötülükten düzelmek, ikincisi iyilik yapmak, üçüncüsü iyi işin ödülünü elde etmek. Peygamberin "Ezen demetleri çöz" demesi kötülüğün düzeltilmesidir. "Açlara ekmeğini böl" diye eklemesi iyi işin eylemidir. "O zaman sabah ışığın fışkıracak" diye sürdürmesi iyi işin karşılığıdır. Demek ki kötülük düzeltilmedikçe iyilik yapmak fayda etmez. Önce iyi eylemlerde çalışmadıkça kimse Tanrı'yı seyre ilerleyemez.

8. Tanrı insanları çok yolla korkutur; geç de olsa dönsünler, dönmeleri için bu kadar beklenmiş olmaktan da daha çok utansınlar diye. Kimini cezalarla, kimini darbelerle, kimini vahiylerle sarsar; iradeleriyle dönmeyi küçümseyenler dehşetle sarsılıp düzelsin diye.

9. Çoğu kişi yalnız zihnin bağlılığıyla Tanrı'ya döner; bağlılıkla dönmeyen bazıları ise darbelerle zorlanarak döner. Mezmur'un sözü de budur: "Sana yaklaşmayanların çenelerini gem ve yularla sık."

10. Birçokları bağlılıkla dönmeyince darbelerin mahmuzuyla vurulur. Ama bazıları kırbaç altında bile düzelmeye yetecek kadar hissetmez; ceza çekip düzelemeyen Mısır gibi. Peygamber bunlar için der ki: "Onları vurdun, acı duymadılar; ezdin, terbiyeyi kabul etmek istemediler."

11. Zihin kibriyle şişmiş bazı dünya adamları sonradan Tanrı'ya dönüp dindar bir itaatle Mesih'i izlerler; önce dünya yüksekliğiyle şişenler, sonra bu kibri alçakgönüllülük çabasına çevirirler.

12. Bazıları gizlice dönmüştür; dönüşleri açığa çıkmadığı için insanların takdirinde önceden nasılsalar hâlâ öyle sanılırlar, oysa Tanrı'nın gözünde kalkmışlardır. Yine bazıları insan yargısında ayakta görünür, oysa Tanrı'nın gözünde düşmüşlerdir.

13. Çokları insanlar katında reddedilmiş, Tanrı katında seçilmiştir; çokları da insanlar katında seçilmiş sanılır, Tanrı katında reddedilmiştir. Süleyman der ki: "Gömülen dinsizleri gördüm; yaşarken kutsal yerde bulunuyor, şehirde adil işler yapanlar gibi övülüyorlardı." Öyleyse kimse kendini seçilmiş sanmasın; belki Tanrı katında çoktan reddedilmiştir.

2.7

CAPUT VII. De conversis. 1. Non inchoantibus praemium promittitur, sed perseverantibus, sicut scriptum est: Qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit (Matth. X, 22; XXIV, 13). 2. Tunc enim placet Deo nostra conversio, quando bonum, quod inchoamus, perseveranti fine complemus. Nam sicut scriptum est: Vae his qui sustinentiam perdiderunt, id est, opus bonum non consummaverunt (Eccle. II, 46). 3. Indulgentia peccatorum, sciendum, ubi, quando, vel qualibus datur. Ubi quippe? nisi intra Ecclesiam catholicam? Quando, nisi ante venturi exitus diem? Quia ecce nunc tempus acceptabile, ecce nunc dies salutis (II Cor. VI, 2). Qualibus, nisi conversis, qui per humilitatem ad parvulorum transeunt imitationem? de quibus dicitur: Talium est enim regnum caelorum (Matth. XIX, 14). 4. Nemo perpendere potest quanti sit ponderis in justitia, vel quanti fulgoris radio justitia clareat, nisi qui prius toto mentis nisu convertatur ad Deum, quatenus ipso lumine quo illustratur et suam foeditatem agnoscat, et lumen quod caeco corde non intuebatur intelligat. 5. Tunc autem inattingibilem intelligi posse divinam justitiam, dum eam quisque sequi conversus tentaverit, quia lux non intelligitur, nisi cum videtur. 6. Judicium quod in hominis potestate consistit conversionis est gratia, per quam nosmetipsos judicamus, quando flentes mala nostra punimus, et bono quod ex Deo nobis est solidius inhaeremus. 7. Tripertitus describitur esse uniuscujusque conversi profectus, id est, primus, corrigendi a malo; secundus, faciendi bonum, tertius, consequendi boni operis praemium. Nam quod ait propheta: Solve fasciculos deprimentes (Isai. LVIII, 6), mali est emendatio: Quod vero adjecit: Frange esurienti panem tuum, operis boni est actio. In eo vero quod subjungit: Tunc erumpet matutinum lumen tuum, operis boni est retributio. Ergo non proficit facere bonum, nisi correctum fuerit malum. Non poterit quisquam ad contemplationem Dei proficere, nisi se prius in bonis studuerit actibus exercere. 8. Multis modis terret Deus homines, ut vel sero convertantur, atque exinde magis erubescant, quod tandiu exspectati sunt ut redirent. Nam nunc poenis, nunc plagis, nunc revelationibus quosdam concutit, ut qui voluntate converti despiciunt, commoti terroribus corrigantur. 9. Plerique ex sola mentis devotione convertuntur ad Deum; nonnulli vero coacti plagis convertuntur, qui ex devotione non convertebantur, juxta capitulum psalmi dicentis: In freno et cano maxillas eorum constringe, qui non approximant ad te (Psal. XXXI, 9). 10. Plerique autem, dum devotione non convertuntur, plagae stimulis feriuntur; qui tamen nec sub verbere sentiunt, ut aliquatenus corrigantur, sicut Aegyptus, qui et poenas luit, et emendari nequivit. De talibus enim ait propheta: Percussisti eos, et non doluerunt; attrivisti eos, et renuerunt suscipere disciplinam (Jerem. v, 3.) 11. Nonnulli viri saeculares elatione mentis tumentes, postmodum conversi ad Deum, religiosa sequuntur obedientia Christum; et qui antea celsitudine mundiali tumebant, postea ipsam elationem in studio humilitatis commutant. 12. Quidam sunt qui jam secrete conversi sunt, quorum conversio, quia non procedit ad publicum, apud aestimationem humanam, quales fuerunt, tales adhuc esse putantur; jam tamen in Dei oculis surrexerunt. Item quidam adhuc humano judicio stare cernuntur; jam tamen in Dei oculis ceciderunt. 13. Multi apud homines reprobi sunt, et apud Deum electi; atque item multi apud homines electi putantur, et apud Deum reprobi existunt, Salomone dicente: Vidi, inquit, impios sepultos, qui cum adhuc viverent, in loco sancto erant, et laudabantur in civitate quasi justorum operum (Eccle. VIII, 10). Nullus ergo se putet electum, ne forte jam apud Deum sit reprobus.

2.8VIII. Dönenlerin İlk Adımları

1. Tanrı'ya dönüş üç aşamalıdır: tatlılıkla başlangıç, emekle orta, dinlenmeyle yetkinlik. Yine de çoğu kez kimi tatlılıktan başlar, kimi ayartıların acılığından.

2. Her dönen önce günahlarına ağlamakla başlasın, sonra yüce şeylere özleme geçsin. Önce yaptığımız kusurlar gözyaşıyla arındırılmalı, sonra temiz zihin bakışıyla aradığımızı seyretmeliyiz. Önce ağlayarak günahın karanlığı bizden silinince, temizlenmiş yürek gözleriyle yüce şeylere özgürce bakılır.

3. Önce korkuyla Tanrı'ya dönmek gerekir, ki gelecek cezaların dehşetiyle tensel ayartılar yenilsin. Sonra korkuyu atıp ebedî hayat sevgisine geçmek gerekir. Çünkü "yetkin sevgi korkuyu dışarı atar"; korkanın cezası vardır, o yetkin değildir. Bu yüzden Havari de der ki: "Yeniden korku içinde kölelik ruhunu almadınız, evlatlık ruhunu aldınız." Bu ruhla köleleri artık günahın cezası sıkıştırmaz, adalet sevgisi özgür kılar.

4. Her dönen korkudan sonra oğul gibi Tanrı sevgisine kalkmalı, köle gibi hep korku altında yatmamalıdır. Dönüşümüzün sevgisini, önce köle zihniyle Efendi diye korktuğumuz Tanrı'yı sonradan baba diye sevdiğimizde göstermiş oluruz.

5. Dönenlerin ilk adımları tatlılıkla desteklenmelidir; sertlikle başlarlarsa ürküp eski düşüşlerine koşmasınlar. Döneni yumuşaklık olmadan eğiten, düzeltmekten çok öfkelendirmeyi bilir.

6. Her dönen önce eylemden, sonra düşünceden düzeltilmelidir; önce kötü eylemi, sonra suça isteği dizginlesin ki eylemde artık görünmeyen şey düşüncede de kalmasın.

7. Her yeni dönüşte henüz eski hayattan bir karışım vardır; bu yüzden eski yaşayış ruhtan kökünden sökülmedikçe o fazilet insanların gözüne çıkmamalıdır.

8. Kötüyken iyi olmaya başlayan herkes, aldığı faziletlerle gururlanmaktan sakınsın; boş şanla, daha önce kusurlara düşerek yattığından daha ağır bir şekilde yıkılmasın.

2.8

CAPUT VIII. De primordiis conversorum. 1. Trimodum genus est conversionis ad Deum, inchoationis cum dulcedine, medietatis cum labore, perfectionis cum requie. Sed tamen plerumque alii incipiunt a dulcedine, alii a tentationum amaritudine. 2. Omnis conversus ante ex fletu inchoet peccatorum, et sic transeat ad desiderium supernorum. Prius enim lacrymis purganda sunt vitia quae gessimus, et tunc munda mentis acie id quod quaerimus contemplemur, ut dum antea flendo peccati a nobis caligo detergitur, mundatis cordis oculis libere superna inspiciantur. 3. Ante necesse est timore converti ad Deum, ut metu futurarum poenarum carnales illecebrae devincantur. Deinde oportet, abjecto timore, ad amorem vitae aeternae transire. Perfecta enim charitas foras mittit timorem (I Joan. iv, 18); qui autem timet, poenam habet, et non est perfectus. Unde et Apostolus: Non enim accepistis spiritum servitutis iterum in timore, sed accepistis spiritum adoptionis (Rom. VIII, 15); per quem scilicet jam non peccati poena servos comprimit, sed amor justitiae liberos reddit. 4. Necesse est omni converso ut post timorem consurgere ad charitatem Dei debeat, quasi filius, nec semper sub timore jaceat, quasi servus. Tunc enim amorem nostrae conversionis ostendimus, si denuo ut patrem diligimus, quem prius servili mente vere ut Dominum formidabamus. 5. Primordia conversorum blandis refovenda sunt modis, ne si ab asperitate incipiant, exterriti ad priores lapsus recurrant. Qui enim conversum sine lenitate erudit, exasperare potius quam corrigere novit. 6. Conversus quisque antea ab opere corrigendus est, postea vero a cogitatione, ut prius refrenet pravum actum, deinde appetitum delicti, ut quod jam in opere non apparet, in cogitatione nequaquam perduret. 7. Omnis nova conversio adhuc pristinae vitae habet commistionem: propterea nequaquam ea virtus procedere ad hominum oculos debet, donec conversatio vetus funditus ab animo exstirpetur. 8. Quisquis ex deteriore jam melior esse coepit, caveat de acceptis extolli virtutibus, ne gravius per vanam gloriam corruat, quam prius per lapsum vitiorum jacebat.

2.9IX. Dönenlerin Mücadelesi

1. Dönen kişi tenin bütün mahmuzlarını hemen ezmek, faziletlerin doruğuna çıkmak isterken tenin sıkıntılarından hâlâ bazı zorluklar çekiyorsa kırılmasın. Çünkü iyiliklerin dağıtıcısı, kusurların zorluklarını faziletleri art arda getirerek bastırmayı bilir.

2. Kişi kusurların saldırısıyla daha çok yüklendiğini, Tanrı bilgisine yaklaştığında anlar. İsrail halkının, Musa aracılığıyla ona Tanrı bilgisi açılırken Mısırlılarca daha ağır bir yükle ezilmesi gibi.

3. Kusurlar dönüşten önce insanda barış içindeymiş gibidir; kovulduklarında ise daha sert bir güçle kalkarlar. Günahkârı tatlılıkla okşayanlar dönene düşman olur; günahkâra zor gelenler de dönene tatlı gelir.

4. Tanrı'nın kulu geçmiş işlerin hatırasından çok mücadele çeker. Pek çokları dönüşten sonra istemeden de şehvet hareketine katlanır. Ama buna hüküm için değil, sınanmak için katlanırlar; yani tembelliği silkelemek için, yeter ki onaylamasınlar, karşı koyacakları bir düşmanları daima olsun. Bu yüzden Tanrı'nın kulları bilsinler ki günahlardan temizlenmiş olsalar da çirkin düşüncelerin sataşmasıyla hâlâ sarsılırlar.

5. Dönüşten önce günahların kalabalığı gelir, dönüşten sonra ayartıların kalabalığı izler. Öncekiler Tanrı'ya dönmeyelim diye önümüze çıkar, sonrakiler Tanrı'yı özgür yürek gözleriyle görmeyelim diye üzerimize gelir. İkisinin gürültüsü bize taşkınlık doğurur ve yönelimimizi çoğu kez türlü hilelerle keser.

6. Tanrı'nın kulu için dönüşten sonra ayartılmak faydalıdır; kusurlar kışkırtırken ihmalin uyuşukluğundan sıyrılsın, kusurlarla çalışarak ruhunu faziletlere hazırlasın diye.

2.9

CAPUT IX. De conflictu conversorum. 1. Quisque conversus si mox omnes carnis stimulos calcare cupiat, et summa virtutum subire contendat, si forte adhuc aliqua adversa de carnis molestiis tolerat, non frangatur, quia dispensator bonorum novit adversitates reprimere vitiorum successione virtutum. 2. Tunc magis gravari se quisque impulsu vitiorum agnoscit, dum ad cognitionem Dei accesserit, sicut populus Israel graviori onere ab Aegyptiis premitur, dum per Moysen divina illi cognitio aperitur (Exod. V). 3. Vitia enim ante conversionem quasi pacem in homine habent, quando autem expelluntur, acriori virtute consurgunt. Fiunt autem inimica converso, quae peccatori prospere blandiebantur; atque item fiunt blanda converso, quae peccatori adversa exstiterunt. 4. Multos habet conflictus Dei servus ex recordatione operum praeteritorum; multique post conversionem etiam nolentes motum libidinis sustinent, quod tamen ad damnationem non tolerant, sed ad probationem, scilicet ut semper habeant pro excutienda inertia hostem, cui resistant, dummodo non consentiant. Unde et noverint servi Dei se etiam a peccatis jam esse mundatos, sed tamen cogitationum turpium adhuc interpellatione pulsari. 5. Ante conversionem praecedit turba peccatorum, post conversionem sequitur turba tentationum. Illa se objiciunt, ne ad Deum convertamur; ista se ingerunt, ne liberis cordis oculis Deum cernamus: utriusque tumultus insolentiam nobis gignit, intentionemque nostram saepe fraude multimoda intercludit. 6. Utile est Dei servo post conversionem tentari, quatenus a torpore negligentiae, sollicitantibus vitiis, ad virtutes animum per exercitium praeparet vitiorum.

2.10X. Gevşek Dönüş

1. Gevşek dönüş çoklarını eski yanılgılarına geri götürür, yaşayışlarının ılıklığıyla çözer. Sen dönmüş kişi, bunların örneğinden kaçın; Tanrı korkusundan uyuşukluğa kaymaya başlayıp yeniden dünyevî yanılgılara dalma.

2. Dönüşte ılık olan kimse, boş sözlerin ve boş düşüncelerin zararlı olduğunu görmez. Zihin uyuşukluğundan uyanırsa, hafif saydıklarından hemen korkunç ve vahşi şeylerden ürperir gibi ürperir.

3. Her iyi işte hileden ve tembellikten korkulmalıdır. İyi işimizden ötürü Tanrı'yı değil kendimizi övdükçe Tanrı'ya hile yaparız. Tanrı'ya ait işleri uyuşuklukla gevşekçe yaptıkça tembellik ederiz.

4. Bu dünyanın her sanatının gayretli sevenleri, yapmaya çok hazır olanları vardır; çünkü işinin karşılığı hemen elde edilir. İlahî korku sanatının ise çoğu izleyicisi gevşek, ılık, tembelliğin uyuşukluğuyla donmuştur; çünkü emeklerinin karşılığı şimdiye değil geleceğe ertelenmiştir. Emeklerinin ardından ücret hemen gelmeyince ümitleri neredeyse çözülür, gevşerler. Bu yüzden iyi dönüş hayatının başlangıcını daha sağlam bir artışla tamamlayanlara büyük yücelik hazırlanır; zorlu yolun emeklerine ne kadar sağlam başlayıp bitirirlerse, karşılığı hak etmek için o kadar parlak hazırlanırlar.

5. Bazıları dönüşün ilk ateşiyle faziletlere kuşanır, ama ilerledikçe ölçüsüzce dünyevî şeylere yönelir, iç isteğin tozuyla kararırlar. Bu yüzden Rab iyi tohumlar için der ki: "Dikenlere düşen, Tanrı'nın sözünü işiten, ama dünya kaygısı ve zenginliğin aldatmasıyla sözü boğan kimselerdir; söz meyvesiz kalır."

6. Yeni dönenler asla dış işlere yükseltilmemelidir. Çünkü bunlara dolanırlarsa, yeni dikilmiş ve henüz kök salmamış fidan gibi hemen sarsılıp kururlar.

7. Dönenler için ruhun kurtuluşu bakımından yer değiştirmek bazen faydalıdır. Çünkü çoğu zaman yer değişince zihnin hâli de değişir. Kişinin ayartılara hizmet ettiği yerden bedenen de koparılması uygundur; çünkü kötü yaşadığı yer, orada hep düşündüğünü ya da yaptığını zihnin gözü önüne getirir.

2.10

CAPUT X. De remissa conversione. 1. Multos remissa conversio in pristinos errores reducit, ac vivendi tepore resolvit; horum ergo exempla quisque conversus evita, ne dum timorem Dei a torpore incipis, rursus mundanis erroribus immergaris. 2. Tepidus in conversione otiosa verba et vanas cogitationes noxias esse non conspicit; quod si a torpore mentis evigilaverit, ea quae levia existimabat confestim, quasi horrenda atque atrocia pertimescit. 3. Fraus et desidia in omni bono opere formidanda est. Fraudem facimus Deo, quoties de bono opere nostro nosmetipsos, non Deum laudamus. Desidiam vero agimus, quoties per torporem languide ea quae Dei sunt operamur. 4. Omnis ars saeculi hujus strenuos amatores habet, et ad exsequendum promptissimos; et hoc proinde fit, quia praesentem habet operis sui remunerationem. Ars vero divini timoris plerosque habet sectatores languidos, tepidos, pigritiae inertia congelatos; sed hoc proinde, quod labor eorum non pro praesenti, sed pro futura remuneratione differtur. Ideoque dum eorum laborem mercedis retributio non statim consequitur, spe pene dissoluta languescunt. Unde et magna illorum gloria praeparatur, qui bonae conversionis vitae principia augmento solidiore consummant, atque eo ad promerendam retributionem clariores praeparantur, quo firmius duri itineris labores et inchoant et consummant. 5. Quidam primo conversionis calore ad virtutes sese accingunt, accedente vero progressu, dum immoderate terrenis rebus incumbunt, pulvere intimi appetitus obscurantur; unde et Dominus de bonis seminibus dicit: Quod autem cecidit in spinis, hi sunt qui audiunt verbum Dei (Matth. XIII), et sollicitudine saeculi, vel fallacia divitiarum suffocant verbum, et sine fructu efficitur. 6. Nuper conversi nequaquam debent in curis exterioribus provehi. Nam si implicentur, confestim, quasi plantata arbuscula, et necdum radice praefixa, concutiuntur pariter et arescunt. 7. Valet interdum conversis pro animae salute mutatio loci. Plerumque enim, dum mutatur locus, mutatur ei mentis affectus. Congruum est enim inde etiam corporaliter avelli, ubi quisque illecebris deservivit; nam locus ubi prave quisque vixit, hoc in aspectu mentis opponit quod semper ibi vel cogitavit, vel gessit.

2.11XI. Azizlerin Örnekleri

1. Ölümlülerin dönüşüne ve düzelmesine iyilerin örnekleri çok fayda eder. Başlayanların ahlâkı, yetkin ataların örnekleriyle biçimlenmedikçe iyi yaşamada ilerleyemez.

2. Reddedilmişler ise iyilerin derslerine, onları taklit edip iyileşmek için dikkat etmezler; kötülerin örneklerini önlerine koyar, kendi ahlâklarının sapkınlığını daha da kötüye götürmek için kullanırlar.

3. Azizlerin düşüşleri ve toparlanmaları şu fayda için yazılır: insan kurtuluşuna ümit versin, kimse düşüşten sonra tövbe ederken bağışlanmadan ümit kesmesin, azizlerin yıkımdan sonra da toparlandığını görsün.

4. Cürüme kendini vermiş olanlar, azizlerin örneklerinin kendilerine ne işe yaradığını bilsinler: ya toparlanmada taklit edecekleri kimseler olsun, ya da onlarla karşılaştırılarak itaatsizliklerinden daha ağır cezalandırılsınlar.

5. Tanrı azizlerin faziletlerini bize örnek olarak koymuştur; onları taklitten bize adalet ödülleri ne kadar verilebilirse, kötülükte direnmekten de azaplar o kadar ağır olsun diye.

6. İyiliğe teşvik için bize öğüt veren ilahî buyruklar olmasaydı, azizlerin örnekleri bize kanun yerine yeterdi. Ama Tanrı hem buyruklarıyla bize öğüt verdiği, hem azizlerin hayatıyla iyi iş örnekleri sunduğu için suça artık hiçbir mazeret yoktur; çünkü Tanrı'nın kanunu her gün kulaklarımızı döver, iyilerin işlerinin dersleri de yüreğimizin içini kışkırtır.

7. Kötülerin örneklerini sık sık izlemişsek, azizlerin değerli ve Tanrı'ya hoş gelen işlerini niçin taklit etmeyelim? Kötüleri kötülükte taklit etmeye yatkınsak, adilleri iyilikte taklit etmeye niçin tembeliz?

8. Tanrı'ya dua edilmelidir ki azizlere taç olarak hazırladığı faziletler bize ceza için değil, ilerleme için konmuş olsun. Bu kadar fazilet örneğini taklit etmek istersek ilerlememize yarar. Ama taklit etmek yerine yüz çevirirsek, okuyup da yerine getirmeyi ihmal eden bizlerin hükmüne yarayacaktır.

9. Çokları azizlerin hayatını taklit eder, başkasının ahlâkından faziletin suretini alır; tıpkı bir resme bakılıp onun benzerliğinden yeni bir resmin biçimlendirilmesi gibi. Böylece resmin benzerliğince yaşayan, resme benzer hâle gelir.

10. Aziz kişiyi taklit eden sanki bir modele bakar, kendini onda aynada görür gibi görür; eksik olduğunu tanıdığı fazileti eklesin diye. İnsan kendini kendinden yeterince göremez; ama başkasına bakınca ışığının eksiğini tamamlar.

11. Yetkin kişilere yakışan, azizlerden herhangi birini taklit ederek değil, suretinde yaratıldıkları hakikatin kendisine bakarak adaleti yapmaktır. "İnsanı kendi suretimizde ve benzerliğimizde yapalım" yazısının gösterdiği de budur; çünkü böyle kişi anlayarak, benzerliğinde yapıldığı tanrılığın kendisini taklit eder. O kadar büyüktür ki adaleti gösterecek bir insana muhtaç değildir, adaletin kendisini seyrederek taklit eder.

12. İnsanı yapılandıran azizlerin örnekleri türlü faziletleri izletir: Mesih'ten alçakgönüllülüğü, Petrus'tan bağlılığı, Yuhanna'dan sevgiyi, İbrahim'den itaati, İshak'tan sabrı, Yakup'tan dayanıklılığı, Yusuf'tan iffeti, Musa'dan yumuşaklığı, Yeşu'dan sarsılmazlığı, Samuel'den iyiliği, Davut'tan merhameti, Daniel'den perhizi. Aziz kişi öncekilerin öteki işlerini de taklit ederek, ne emekle, ne ölçüyle, ne yönelim ve pişmanlıkla davranması gerektiğini düşünür.

2.11

CAPUT XI. De exemplis sanctorum. 1. Ad conversionem seu correctionem mortalium multum prosunt exempla bonorum. Mores enim inchoantium non queunt proficere ad bene vivendum, nisi perfectorum informentur exemplis patrum. 2. Reprobi autem non attendunt documenta bonorum, quae imitentur ad melius; sed proponunt sibi exempla malorum, quibus ad suorum morum perversitatem utantur in pejus. 3. Ob hanc utilitatem scribuntur sanctorum ruinae et reparationes, ut spem faciant salutis humanae, ne quisquam post lapsum poenitendo desperet veniam, dum conspicit sanctorum reparationem fuisse etiam post ruinam. 4. Sciant flagitio dediti ad quam utilitatem eorum exempla proponantur sanctorum, scilicet, ut aut sint quos imitentur ad reparationem, aut certe ex eorum comparatione durius de inobedientia puniantur. 5. Propterea virtutes sanctorum ad exemplum nostrum Deus proposuit, ut quanto de imitatione eorum conferri possunt nobis justitiae praemia, tanto de perseverantia mali sint graviora tormenta. 6. Si enim ad boni incitamentum divina, quibus admonemur, praecepta deessent, pro lege nobis sanctorum exempla sufficerent. At contra, dum et nos Deus praeceptis suis admoneat, et vitae sanctorum boni operis nobis exempla proponat, nulla est jam de reatu excusatio, quia et lex Dei aures nostras quotidie pulsat, et factorum documenta bonorum cordis nostri intima provocant. 7. Et si pravorum saepe secuti sumus exempla, cur non imitemur sanctorum digna, et Deo placita facta? et si apti fuimus imitari iniquos in malum, cur pigri sumus imitari justos in bonum? 8. Orandus est Deus, ut virtutes quas sanctis praeparavit ad coronam, nobis ad profectum sint posita, non ad poenam. Proficient autem ad profectum nostrum, si tot exempla voluerimus imitari virtutum. Certe si ea potius aversati quam imitati fuerimus, ad damnationem nostram erunt, qui ea legendo implere negleximus. 9. Multi vitam sanctorum imitantur, et de moribus alterius effigiem virtutis sumunt, tanquam si imago quaelibet intendatur, et de ejus similitudine species picta formetur; sicque fit ad imaginem similis ille qui ad similitudinem vivit imaginis. 10. Qui sanctum virum imitatur, quasi exemplar aliquod intuetur, seseque in illo, quasi in speculo, perspicit, ut adjiciat quod deesse virtutis agnoscit. Minus enim seipsum homo ex semetipso considerat; sed dum alterum intendit, id quod minus est luminis adjicit. 11. Perfectorum est jam virorum non quemlibet sanctorum imitando, sed ipsam veritatem intuendo, ad cujus imaginem facti sunt, justitiam operari. Hoc indicat, quod scribitur: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram (Gen. I, 26), quia ipsam intelligendo imitatur divinitatem, ad cujus factus est similitudinem. Iste ergo tantus est, ut non egeat homine demonstratore justitiae, sed ipsam contemplando imitetur justitiam. 12. Exempla sanctorum, quibus aedificatur homo, varias (faciunt) consectari virtutes: humilitatis ex Christo, devotionis ex Petro, charitatis ex Joanne, obedientiae ex Abraham, patientiae ex Isaac, tolerantiae ex Jacob, castimoniae ex Joseph, mansuetudinis de Moyse, constantiae de Josue, benignitatis de Samuele, misericordiae de David, abstinentiae de Daniele; sic et caetera facta priorum quo labore, quo moderamine, qua re intentione, vel compunctione geramus, vir sanctus imitando considerat.

2.12XII. Yüreğin Pişmanlığı

1. Yüreğin pişmanlığı, günahın hatırasından ve yargı korkusundan doğan, gözyaşlı bir zihin alçakgönüllülüğüdür.

2. Dönenler için pişmanlığın daha yetkin duygusu, tensel isteklerin bütün duygularını kendinden uzaklaştıran ve yönelimini bütün zihin gayretiyle Tanrı'yı seyre mıhlayandır.

3. Seçilmişin ruhunu Tanrı için etkileyen pişmanlık ikilidir: ya işlerinin kötülüklerini düşündüğünde, ya ebedî hayat özlemiyle iç çektiğinde.

4. Adilin zihnini sağlıklı bir kederle delen dört duygu vardır: geçmiş suçların hatırası, gelecek cezaların anılması, bu hayatın uzaklığında gurbetini düşünmek, yüce vatana bir an önce ulaşma özlemi.

5. Günahlarının hatırasıyla ağıda delinen kişi, işlediğini hatırladığı şeyden içten utandığında ve kendi yargısıyla tövbe ederek cezalandırdığında Tanrı'nın varlığıyla ziyaret edildiğini bilsin. Mesih Petrus'a baktığı zaman Petrus ağladı. Bu yüzden Mezmur der ki: "Baktı, yer sarsıldı, titredi."

6. Tanrı'nın adımları, insanın yüreğindeki iç güçtür; onunla iyi istekler kalkar, kötüler çiğnenir. Bunlar insan yüreğinde olduğunda bilinmelidir ki Tanrı lütfuyla insan yüreğinde hazırdır. Bu yüzden insan, Tanrı'nın içeriden çalıştığını hissettiğinde kendini pişmanlığa daha çok bilemelidir.

7. Adil insanın zihninin gerçek pişmanlıkla nasıl kapıldığını, tadılan ışığın büyüklüğüyle nasıl zayıflayıp döndüğünü, ancak bundan bir şey tatmış olan bilebilir.

8. Kimileri gerçek yürek pişmanlığından değil, yalnız sahte alçakgönüllü itirafla kutsallık mevkii bulmak için kendilerini suçlar, günahkâr olduklarını söylerler.

2.12

CAPUT XII. De compunctione cordis. 1. Compunctio cordis est humilitas mentis cum lacrymis, exoriens de recordatione peccati et timore judicii. 2. Illa est conversis perfectior compunctionis affectio, quae omnes a se carnalium desideriorum affectus repellit, et intentionem suam toto mentis studio in Dei contemplatione defigit. 3. Geminam esse compunctionem, qua propter Deum anima cujusque electi afficitur, id est, vel dum operum suorum mala considerat, vel dum desiderio aeternae vitae suspirat. 4. Quatuor esse qualitates affectionum, quibus mens justi taedio salubri compungitur: hoc est, memoria praeteritorum facinorum, recordatio futurarum poenarum, consideratio peregrinationis suae in hujus vitae longinquitate, desiderium supernae patriae, quatenus ad eam quantocius valeat pervenire. 5. Quisque peccatorum memoria compungitur ad lamenta, tunc Dei se sciat visitari praesentia, quando id, quod se admisisse recolit interius erubescit, suoque judicio poenitendo jam punit. Nam tunc Petrus flevit, quando in eum Christus respixit (Matth. XXVI, 75). Unde et psalmus: Respexit, inquit, et commota est, et contremuit terra (Psal. XVII, 8). 6. Gressus Dei sunt in cor hominis interior vis, qua bona desideria surgunt, ut calcentur mala. Quando ergo ista in corde hominis fiunt, sciendum est tunc esse Deum per gratiam cordi humano praesentem; unde se tunc magis homo acuere ad compunctionem debet, quando sentit et Deum interius operantem. 7. Quomodo mens hominis justi ex vera compunctione rapiatur, et qualiter infirmata revertatur degustatae lucis magnitudine, illum nosse posse qui jam aliquid exinde gustavit. 8. Sunt qui non ex vera cordis compunctione sui accusatores fiunt, sed tantum ad hoc esse se peccatores assignant, ut ex ficta humilitate confessionis locum inveniant sanctitatis.

2.13XIII. Günahların İtirafı ve Tövbe

1. Herkes kendini suçlamaya başladığı andan itibaren adil olmaya başlar. Çokları ise kendilerini günahkâr diye itiraf eder, ama günahtan çekilmezler.

2. İnsanın kötü olduğunu bilmesi adaletin büyük bir parçasıdır; zayıflığını tanıdığı için ilahî güce daha alçakgönüllü boyun eğsin diye.

3. Adil bu hayatta kendini iyi yargılar, Tanrı tarafından sürekli hükümle yargılanmasın diye. Herkes layık bir tövbeyle kötü işlerini kınadığı zaman kendi hakkında yargıda bulunmuş olur.

4. Tövbenin acılığı, ruha hem kendi işlerini daha incelikle araştırtır hem de hor gördüğü Tanrı armağanlarını ağlayarak andırır. Suçu tanıyıp ağlamamaktan kötüsü yoktur.

5. Her günahkâr tövbede iki kez ağlamalıdır: ihmal edip iyiliği yapmadığı için ve küstahça kötülüğü işlediği için. Gerekeni yapmamış, yapmaması gerekeni yapmıştır.

6. Layıkıyla tövbe eden, suçuna usulünce kefaret ederek ağlayan, yani yaptıklarını kınayıp onlara ağlayan, günaha ne kadar kolay kaydıysa ağlamada o kadar cömert olan kimsedir.

7. Layıkıyla tövbe eden, geçmiş kötülüklere bir daha işlemeyecek şekilde ağlayandır. Günaha ağlayıp yeniden işleyen, ham tuğla yıkayan gibidir: ne kadar yıkarsa o kadar çamur yapar.

8. Kişi ne kadar günahkâr ve dinsiz olursa olsun, tövbeye dönerse bağışlanabileceğine inanılır.

9. Kimse Tanrı'nın iyiliğinden şüphe etmez; bağışın verilmesini engelleyen yalnız alanların kötülüğüdür.

10. Tövbe özgürlüğü yalnız bu hayatta açıktır; ölümden sonra hiçbir düzelme imkânı olmadığı kesindir. Bu yüzden Rab der ki: "Beni gönderenin işlerini gündüz olduğu sürece yapmalıyım; gece geliyor, o zaman kimse çalışamaz." Peygamber de der ki: "Karanlık basmadan Tanrınız Rab'bi yüceltin"; yani ebedî ölüm gelmeden. Bu hayatta iken Tanrı'yı tövbeyle yüceltin.

11. Bu dünyada hâlâ tövbe işleyenlere Tanrı'nın merhameti yardım eder. Gelecekte ise artık iş yapmayız, işlerimizin hesabını veririz.

12. Kötüler çoğu kez, Tanrı'nın sabrıyla düzelme süresi almış olmaları yüzünden daha da kötüleşirler; bu yaşama süresini tövbe için değil, günah işleme cüreti için kullanırlar. Kendine tövbe için bağışlanan zamanı kötü işin serbestliğine çeviren, kötüden daha kötüye gider.

13. Herkes gücü yeterken tövbe ederek Tanrı'ya koşmalıdır; gücü yeterken istemezse, geç istediğinde hiç gücü yetmez. Bu yüzden peygamber der ki: "Bulunabilirken Rab'bi arayın, yakınken O'na seslenin." Kendisine seslenen herkese yakın olduğu bu hayattan başka nerede bulunabilir? "Ebedî ateşe gidin" dediğinde artık uzak olacaktır. Şimdi görünmez ama yakındır; o zaman görünecek ama yakın olmayacak; çünkü görülebilecek, ama bulunamayacaktır.

14. Kişi günah işleyebilecekken tövbe eder ve hayatını yaşarken her cürümden düzeltirse, öldüğünde ebedî dinlenmeye geçeceğinde şüphe yoktur.

15. Kötü yaşayıp ölüm tehlikesinde tövbe edenin hükmü belirsiz olduğu gibi bağışlanması da şüphelidir. Öyleyse ölürken bağışlanacağından emin olmak isteyen, sağlıklıyken tövbe etsin, sağlıklıyken işlediği suçlara ağlasın.

16. Kimileri tövbe edenlere çabucak güvence verir; peygamber onlar için yerinde olarak der ki: "Halkımın kızının yarasını utançla sarıyorlar, 'barış, barış' diyorlar, oysa barış yok." Günah işleyen ve usulünce tövbe etmeyene güvence veren, yarayı utançla sarmış olur. Devamı da şöyledir: "Tiksinç iş yaptıkları için utandılar"; yani tövbe ederek değil, ceza ödeyerek utandılar.

17. Yargıç önünde cezalandırılan suçlu başka türlü utanır, kötü işinden utanarak uyarılan başka türlü. Biri kınandığı için utanır, öteki kötülük yaptığını hatırladığı için.

18. Tövbeyle günahlar bağışlansa da insan korkusuz olmamalıdır; çünkü tövbenin kefareti insan yargısıyla değil, yalnız ilahî yargıyla tartılır. Tanrı'nın merhameti gizli olduğu için ara vermeden ağlamak gerekir. Tövbe eden kişi günahlarından hiçbir zaman güvende olmamalıdır. Çünkü güvence ihmal doğurur, ihmal de çoğu kez tedbirsizi geçmiş kusurlara geri götürür.

2.13

CAPUT XIII. De confessione peccatorum, et poenitentia. 1. Ex eo unusquisque justus esse incipit, ex quo sui accusator exstiterit. Multi autem e contra semetipsos peccatores fatentur, et tamen semetipsos a peccato non subtrahunt. 2. Magna jam justitiae pars est, seipsum nosse hominem, quod pravus est, ut ex eo divinae virtuti subdatur humilius, ex quo suam infirmitatem agnoscit. 3. Bene se judicat justus in hac vita, ne judicetur a Deo damnatione perpetua. Tunc autem judicium de se quisque sumit, quando per dignam poenitentiam sua prava facta condemnat. 4. Amaritudo poenitentiae facit animum, et sua facta subtilius discutere, et dona Dei, quae contempsit, flendo commemorare. Nihil autem pejus quam culpam agnoscere, nec deflere. 5. Duplicem habere debet fletum in poenitentia omnis peccator, sive quia per negligentiam bonum non fecit, seu quia malum per audaciam perpetravit. Quod enim oportuit non gessit; et gessit quod agere non oportuit. 6. Ille poenitentiam digne agit, qui reatum suum satisfactione legitima plangit, condemnando, scilicet, ac deflendo quae gessit, tanto in deplorando profusius, quanto exstitit in peccando proclivius. 7. Ille poenitentiam digne agit, qui sic praeterita mala deplorat, ut futura iterum non committat. Nam qui plangit peccatum, et iterum admittit peccatum, quasi si quis lavet laterem crudum, quem quanto magis eluerit, tanto amplius lutum fecit. 8. Quamvis quisque sit peccator, et impius, si ad poenitentiam convertatur, consequi posse veniam creditur. 9. Nullus de bonitate Dei dubitat, sed sola accipientium pravitas conferri sibi indulgentiam abnegat. 10. In hac vita tantumdem poenitentiae patet libertas; post mortem vero nullam correctionis esse licentiam (constat). Unde et Dominus dicit: Me oportet operari opera ejus qui me misit, donec dies est; veniet autem nox, quando nemo potest operari (Joan. IX, 4). Hinc et propheta: Date, inquit, Domino Deo vestro gloriam, antequam tenebrescat (Jerem. XIII, 16); id est, antequam mors aeterna praeveniat. In hac vita dum estis, Deum per poenitentiam glorificate. 11. Adhuc in hoc saeculo poenitentiam operantibus Dei misericordia subvenit. In futuro autem jam non operamur, sed rationem nostrorum operum ponimus. 12. Per id deteriorantur plerumque iniqui, per quod per patientiam Dei spatium accipiunt emendandi; qua illi mora vivendi non utuntur ad poenitentiam, sed ad peccandi usurpant audaciam. A malo autem in deterius vadit, qui tempus sibi ad poenitendum indultum, ad libertatem pravi operis vertit. 13. Festinare debet ad Deum poenitendo unusquisque dum potest, ne, si dum potest noluerit, cum tarde voluerit, omnino non possit. Proinde propheta ait: Quaerite Dominum, dum inveniri potest, invocate eum, dum prope est (Isai. LV, 6). Et ubi inveniri potest, nisi in hac vita, in qua etiam et prope est omnibus invocantibus se? Nam tunc jam longe erit, quando dixerit: Ite in ignem aeternum (Matth. xxv, 41). Modo enim non videtur, et prope est; tunc videbitur, et prope non erit, quia videri poterit, et non poterit inveniri. 14. Si quando quisque peccare potest, poenitet, vitamque suam vivens ab omni crimine corrigit, non dubium quod moriens ad aeternam transeat requiem. 15. Qui autem prave vivendo poenitentiam in morte is agit periculo, sicut ejus damnatio incerta est, sic remissio dubia. Qui ergo cupit certus esse in morte de indulgentia, sanus poeniteat, sanusque perpetrata facinora defleat. 16. Sunt qui poenitentibus securitatem cito pollicentur, quibus bene per prophetam dicitur: Curant contritionem filiae populi mei cum ignominia, dicentes pax, pax, et non est pax. Cum ignominia igitur curat contritionem, qui peccanti et non legitime poenitenti promittit securitatem. Unde et sequitur: Confusi sunt, quia abominationem fecerunt: id est, confusi sunt non poenitendo, sed poenas luendo. 17. Aliter enim confunditur coram judice reus, dum plectitur, atque aliter qui de malo opere erubescens corripitur. Ille enim, quia reprehensus est, confunditur; iste, quia se malum fecisse memoratur. 18. Quamvis per poenitentiam propitiatio peccatorum sit, sine metu tamen homo esse non debet, quia paenitentiae satisfactio divino tantum pensatur judicio, non humano. Proinde, quia miseratio Dei occulta est, sine intermissione flere necesse est. Neque enim unquam oportet poenitentem habere de peccatis securitatem. Nam securitas negligentiam parit, negligentia autem saepe incautum ad vitia transacta reducit.

2.13_219. Tövbeyle kusurlar insandan kovulduktan sonra, güvenliğe kapılıp bir suç sızarsa, kusurların eski zevkleri hemen zihne daha hırsla süzülür, insanı alışkın işlerine daha ağır çeker; öyle ki sonu öncekinden kötü olur.

2.13_2
  1. Dum per poenitentiam expulsa fuerint ab homine vitia, si forte post haec, intercedente securitate, quaelibet culpa subrepserit, confestim delectationes pristinae vitiorum mentem avidius irrepunt, pulsantesque hominem in consuetis operibus gravius pertrahunt, ita ut sint novissima illius pejora prioribus.
2.14XIV. Günahkârların Ümitsizliği

1. Tanrı'ya yer mesafeleriyle değil, iyi ya da kötü yönelimle gidilir yahut O'ndan uzaklaşılır. Tanrı'ya ayak adımıyla değil, ahlâk adımıyla yaklaşır ya da uzaklaşırız.

2. Bir cürüm işlemek ruhun ölümüdür; tövbeyi küçümseyip suçta kalmak ise ölümden sonra cehenneme inmektir. Demek ki günah işlemek ölüme, ümit kesmek cehenneme inmeye karşılıktır. Bu yüzden Kutsal Kitap der ki: "Dinsiz kötülüklerin dibine varınca küçümser."

3. Şeytan çoğu kez tövbeye döndüğünü gördüklerini cürümlerinin korkunçluğuyla sarsıp ümitsizliğe götürür; suçta sürekli tutamadıklarını, bağışlanma ümidini ellerinden alarak güvensizliğe çeker. Ama tövbe eden, düşmanın kendine karşı kurduğu kurnaz tuzakları önceden görmelidir. Tanrı'nın adaletinden öyle korkmalıdır ki büyük cürümler içinde bile merhametine güvensin.

4. Tanrı ümitsiz olup bir gün dönen ruha, hiç yitirilmemiş olandan daha çok sevinir. Ölüp dirilen, yitip bulunan savurgan oğul gibi; onun dönüşüne babası çok sevinmişti.

5. Aynı şekilde Tanrı ve melekler huzurunda, tehlikeden kurtulan için, günah tehlikesini hiç bilmeyen için olduğundan daha bol sevinç olur. Yitirilen şey ne kadar üzerse, bulununca o kadar sevindirir. İncil'deki çoban da yitik koyununu bulunca coşar, sevinçle omuzlarında geri getirir.

6. Hayatının sonuna doğru tövbeye dönse bile kimse bağışlanmadan ümit kesmemelidir. Çünkü Tanrı herkesi geçmiş hayatına göre değil, sonuna göre yargılar. İnsanın son hâliyle aklandığını kanunun tanıklığı da öğretir: Tanrı eşeğin ilk yavrusu yerine koyun sunulmasını buyurmuştur; yani önceki hayatın kirliliği iyi bir sonun masumiyetine dönüştürülmelidir. Bu yüzden kurbanda kuyruğun sunulması da buyrulur; yani hayatın sonunun tövbeye verilmesi.

7. Çokları yüce lütfun bakışıyla son anlarında tövbe ederek Tanrı'ya döner, yaptıkları bütün kötülükleri günlük gözyaşlarıyla arındırır, kötü işlerini iyi işlere çevirirler. İşledikleri her suç onlara haklı olarak bağışlanır; çünkü kendileri kötü yaptıklarını tövbe ederek tanırlar.

8. İnsan hayatında bakılması gereken sondur; çünkü Tanrı daha önce nasıl yaşadığımıza değil, hayatın sonunda nasıl olduğumuza bakar.

2.14

CAPUT XIV. De desperatione peccantium. 1. Non per locorum spatia, sed per affectum bonum, vel malum itur, recediturve a Deo. Neque enim gressu pedum, sed gressu morum elongamus, vel propinquamus ad Deum. 2. Perpetrare flagitium aliquod mors animae est; contemnere poenitentiam, et permanere in culpa, descendere in infernum post mortem est. Ergo peccare ad mortem pertinet, desperare vero in infernum descendere. Unde et Scriptura ait: Impius dum in profundum malorum venerit, contemnit (Proverb. XVIII, 3). 3. Saepe diabolus eos quos converti ad poenitentiam aspicit, immanitate scelerum perculsos ad desperationem deducit, ut, subtracta spe veniae, trahat in diffidentiam quos non potuit retinere perseveranter in culpa. Sed poenitens praevidere debet callidas contra se hostis insidias; sicque Dei justitiam metuat, ut tamen, quamvis in magnis sceleribus, de misericordia ejus confidat. 4. Amplius laetatur Deus de anima desperata, et aliquando conversa, quam de ea quae nunquam exstitit perdita. Sicut de prodigo filio, qui mortuus fuerat, et revixit, perierat, et inventus est, de cujus regressu magnum fit gaudium patris (Luc. xv). 5. Non aliter coram Deo et angelis copiosius est gaudium de eo qui a periculo liberatur quam de eo qui nunquam novit peccati periculum. Quanto enim contristat res perdita, tanto magis, si fuerit inventa, laetificat: sicut in Evangelio pastor ille exsultat qui perditam ovem inventam humeris suis gaudens reportat (Matth. XVIII, 12; Luc. xv, 5). 6. Nullus desperare debet veniam, etiamsi circa finem vitae ad poenitentiam convertatur. Unumquemque enim Deus de suo fine, non de vita praeterita judicat. Hoc quippe et legis testimonio edocetur, quod homo de suo extremo justificatur, quando Deus pro asini primogenito ovem jussit offerri, hoc est, immunditiam vitae prioris mutandam in innocentiam boni finis. Unde et cauda jubetur offerri in hostiam, id est, vitae extrema in poenitentiam. 7. Multi superna respecti gratia in extremis suis ad Deum revertuntur per poenitentiam, et quaecunque mala gesserant, quotidianis fletibus purgant, atque in bonis factis mala gesta commutant; quibus juste totum quod deliquerant ignoscitur, quia ipsi, quod male gesserunt, poenitendo cognoscunt. 8. In vita hominis finis quaerendus est, quoniam Deus non respicit quales antea viximus, sed quales circa finem vitae existimus.

2.15XV. Tanrı'nın Terk Ettikleri

1. Tanrı terk edince kimse tövbe etmez; Tanrı bakınca herkes kendi kötülüklerini görür, ağlar, nereden düştüğünü düşünür. Bazıları Tanrı tarafından öyle reddedilir ki istese bile kötülüklerine ağlayamaz.

2. Kirli ruhların tasarısı şudur: kendilerine suçtan sonra adalete dönmek yasaklandığı için, insanlara da tövbe kapısını kapamak isterler, onlar da Tanrı'ya dönmesin diye. Her türlü hileye başvurarak onları yok oluşta kendilerine ortak etmeye çalışırlar; ya Tanrı onları terk etsin, ya da kırbacın şiddetiyle ümit kessinler diye.

3. Sürekli inlemeli, güvenceyi bırakıp yas tutmalıdır; insan Tanrı'nın gizli ve adil yargısıyla terk edilip yok olmak üzere cinlerin gücüne bırakılmasın diye. Gerçekten de Tanrı'nın terk ettiğini cinler alır.

4. Rab'bin buyruğunu küçümseyenler Tanrı'dan yüz çevirir çevirmez kötü ruhların eline geçer, onların kandırmasıyla kötülük yaparlar. Peygamberin şu sözü buradandır: "Tanrı'nın düşmanlarını karanlıklar kovalar"; bunlardan cinler anlaşılır. Mezmur'da da şöyle okunur: "Kötü melekler aracılığıyla gelen saldırılar."

5. Bazı reddedilmişler Tanrı'nın gizli ve çok adil yargısıyla cinlerin gücüne indirilir; İşaya tanıklık eder: "O onlar için kura attı, eli ölçüyle onu onlara paylaştırdı; sonsuza dek ona sahip olacaklar."

6. Bazı seçilmişler ilahî adaletle günah yanılgısına düşmeye bırakılır, ama merhametiyle geri getirilip yeniden dönerler. Rab böyleleri için peygamber aracılığıyla der ki: "Onu bıraktım, geri getirdim, ona teselli verdim."

7. Tanrı bazen dönüp terk ettiği insanı yeniden acı vererek ziyaret eder, gözyaşı ağıtlarıyla ve tövbe acısıyla günahlardan temizler. Eyüp Tanrı'ya şöyle der: "Kibrim yüzünden beni dişi aslan gibi yakalayacaksın, dönüp bana şaşılacak işkenceler ediyorsun." Tanrı dönerek insana işkence eder; yani günah işlerken terk ettiğini yeniden kırbaçlayarak ziyaret ettiğinde.

8. Kötü eylemlerle göksel öfkeyi kendimize karşı daha fazla kışkırtmamalıyız; aksine tövbe ederek Tanrı'ya layık işler yaparsak sertliğini merhamete çeviririz. Kötüyken bize katlanan Tanrı'nın, döndüğümüzde merhametle bağışlayacağında şüphe yoktur. Bize tövbe zamanı bırakılması, ani ölümle ezilmeyip kefaret fırsatı verilmesi tamamen Tanrı'nın merhametindendir; bizi zalimce hükme çarptırmasın, tövbe etmemizi sabırla beklesin diye.

2.15

CAPUT XV. De his qui a Deo deseruntur. 1. Deo deserente, nullum poenitere; Deo respiciente, sua mala unumquemque videre, et plangere, et unde ceciderit, cogitare. Nam nonnulli ita despiciuntur a Deo, ut deplorare mala sua non possint, etiam si velint. 2. Consilium immundorum spirituum hoc est, ut, quia ipsis negatum est post praevaricationem regredi ad justitiam, obserare aditum poenitentiae hominibus cupiant, ne vel ipsi revertantur ad Deum; eosque socios in perditione habere contendunt, quibuscunque fraudibus insistentes, ut aut deserantur a Deo, aut flagelli immanitate desperent. 3. Ingemiscendum est jugiter, et, postposita securitate, lugendum, ne Dei secreto et justo judicio deseratur homo, et perdendus in potestate daemonum relinquatur. Nam revera, quem Deus deserit daemones suscipiunt. 4. Dominici contemptores praecepti, statim ut avertuntur a Deo, a malignis spiritibus occupantur, a quibus etiam, ut mala faciant, persuadentur. Hinc est illud propheticum: Inimicos Dei persequuntur tenebrae (Nahum. i, 8), qui intelliguntur daemones. Unde et in psalmo legitur: Immissiones per angelos malos (Psal. LXXVII, 49). 5. Quidam reproborum in potestate daemonum occulto Dei judicio et justissimo rediguntur, Isaia testante: Ipse misit eis sortem, et manus ejus divisit eis eam in mensura, usque in aeternum possidebunt eam (Isai. XXXIV, 17). 6. Quidam electorum dimittuntur divina justitia incidere in errorem peccati, sed tamen miseratione ejus reducti denuo convertuntur. De talibus enim per prophetam Dominus loquitur: Et dimisi eum, et reduxi eum, et reddidi ei consolationem (Isai. LVII, 18). 7. Nonnunquam enim revertens Deus, hominem quem deseruerat rursus affligens visitat, et per lamenta lacrymarum ac poenitentiae afflictionem a peccatis expurgat, dicente Job ad Deum: Propter superbiam, inquit, quasi leaenam capies me, reversusque mirabiliter me crucias (Job x, 16). Revertens enim Deus hominem cruciat, quando quem peccantem deseruerat flagellando iterum visitat. 8. Malis actibus contra nos amplius coelestem iracundiam nequaquam provocare debemus; quin potius, si poenitendo digna Deo acta gesserimus, severitatem ejus in clementiam commutabimus. Nam ille qui nos malos tolerat, non dubium est quod conversis clementer ignoscat. Nam quod servatur nobis tempus poenitentiae, ut non simul morte obruamur praecipiti, sed detur locus satisfactionis, hoc totum de Dei procedit clementia, ut nos non damnet crudeliter, sed exspectet ad poenitentiam patienter.

2.16XVI. Gözyaşından Sonra Suça Dönenler

1. Hâlâ tövbe ettiği şeyi yapan, tövbekâr değil alaycıdır; boyun eğip Tanrı'ya yalvarmıyor, kibirle O'nunla eğleniyor gibidir.

2. Kusmuğuna dönen köpek, günaha dönen tövbekârdır. Çokları durmadan gözyaşı döker, ama günah işlemeyi bırakmaz. Bazılarının tövbe için gözyaşına eriştiği, ama tövbenin sonucuna ermediği kesindir; çünkü zihinlerinin kararsızlığıyla kimi zaman günahı hatırlayıp gözyaşı döker, kimi zaman alışkanlık canlanınca ağladıklarını yeniden işlerler.

3. Geçmişe ağlamak isteyip bir yandan dünya işlerine sarılan temizlenmez; çünkü tövbe edip ağlayacağı şeyleri hâlâ yapmaktadır.

4. İşaya günahkârlara der ki: "Yıkanın, temiz olun." Yıkanıp temiz olan, geçmişe ağlayan ve ağlanacak şeyi yeniden işlemeyendir. Yıkanıp temiz olmayan, yaptıklarına ağlayıp onları bırakmayan, gözyaşından sonra ağladığını yineleyendir. İlahî söz başka bir yerde de tövbe edip yeniden suç işleyen ruhu şöyle azarlar: "Yollarını tekrarlayarak ne kadar bayağılaştın!" Öyleyse geçmiş suçlarına ağlayan şu ölçüyü tutmalıdır: işlediklerine, yeniden ağlanacak şey yapmayacak şekilde ağlamalıdır. Vay bana, zavallı Isidorus'a! Geçmişte yaptıklarıma tövbe etmeyi ihmal ediyor, tövbe gerektiren şeyleri hâlâ işliyorum.

2.16

CAPUT XVI. De his qui ad delictum post lacrymas revertuntur. 1. Irrisor est, non poenitens, qui adhuc agit quod poenitet; nec videtur Deum poscere subditus, sed subsannare superbus. 2. Canis reversus ad vomitum est poenitens ad peccatum. Multi enim lacrymas indesinenter fundunt, et peccare non desinunt. Quosdam accipere lacrymas ad poenitentiam, et effectum poenitentiae non habere (constat), quia inconstantia mentis, nunc recordatione peccati lacrymas fundunt, nunc vero, reviviscente usu, ea quae fleverant iterando committunt. 3. Qui et praeterita vult plangere, et actionibus saecularibus incubare, iste mundationem non habet, quoniam adhuc agit quae poenitendo deflere possit. 4. Isaias peccatoribus dicit: Lavamini, mundi estote (Isai. I, 16). Lavatur itaque et mundus est, qui et praeterita plangit, et flenda iterum non admittit. Lavatur itaque, et non est mundus qui plangit quae gessit, nec deserit, et post lacrymas ea quae fleverat repetit. Sic denique et alibi animam poenitentem atque iterum delinquentem sermo divinus increpat, dicens: Quam vilis facta es nimis, iterans vias tuas (Jerem. II, 36)! Quisquis ergo culpas praeteritas plorat, hunc necesse est modum teneat, ut sic admissa defleat, ne iterum flenda committat. Vae mihi misero Isidoro, qui et poenitere retro acta negligo, et adhuc poenitenda committo.

2.17XVII. Günah

1. Günah iki yolla işlenir: arzunun gücüyle ya da korkunun dehşetiyle; kişi ya arzuladığını elde etmek ister ya da korktuğuna uğramaktan çekinir.

2. Günah yürekte dört yolla, eylemde de dört yolla işlenir. Yürekte: cinlerin telkiniyle, tenin zevkiyle, zihnin onayıyla, kibrin savunmasıyla. Eylemde: kimi zaman gizlice, kimi zaman açıkça, kimi zaman alışkanlıkla, kimi zaman ümitsizlikle. Bu basamaklarla hem yürekte suç işlenir hem eylemde kötülük yapılır.

3. Günah üç yolla yapılır: bilgisizlikle, zayıflıkla, kasıtla; cezanın tehlikesi de buna göre farklıdır. Havva cennette bilgisizlik yoluyla günah işledi; Havari'nin dediği gibi: "Adam aldatılmadı, kadın aldatılıp suça düştü." Demek ki Havva bilgisizlikten, Âdem kasıtla günah işledi; çünkü aldatılmadı, bilerek ve isteyerek günah işledi. Aldatılan, neye onay verdiğini açıkça bilmez. Petrus ise zayıflıktan suç işledi; soru soran hizmetçi kızdan korkup Mesih'i inkâr etti, bu yüzden günahtan sonra çok acı ağladı.

4. Zayıflıktan suç işlemek bilgisizlikten işlemekten, kasıtla günah işlemek de zayıflıktan işlemekten ağırdır. Kasıtla günah işleyen, çabayla ve zihnin tasarlamasıyla kötülük yapar; zayıflıktan işleyen, rastlantıyla ya da aceleyle suç işler. Yalnız kendileri iyi yaşamamakla kalmayıp, iyi yaşayanları da ellerinden gelirse hakikatten saptıranlar daha da fena bir kasıtla günah işlerler.

5. Bilmeden günah işleyenler de vardır, bilerek işleyenler de. Bilgisizlik mazereti olsun, daha az suçlu sayılsınlar diye bilmek istemeyenler de vardır; bunlar kendilerini korumaz, daha çok aldatırlar.

6. Sadece bilmemek bilgisizliğe, bilmek istememek inatçı kibre aittir. Kendi efendisinin iradesini bilmek istememek, kibirle efendiyi küçümsemek istemekten başka nedir? Öyleyse kimse bilgisizliği mazeret göstermesin; çünkü Tanrı yalnız kendi bilgisinden yüz çevirenleri değil, bilmeyenleri de yargılar. Aynı Rab peygamber aracılığıyla buna tanıklık eder: "İnsanları yeryüzünden yok edeceğim, Rab'be arkasını dönenleri, Rab'bi aramayanları, araştırmayanları." Mezmur da der ki: "Seni tanımayan milletlerin üzerine öfkeni dök."

2.17

CAPUT XVII. De peccato. 1. Duobus modis peccatum committitur, id est, aut vi cupiditatis, aut metu timoris, dum vel quisque vult adipisci quod cupit, vel timet ne incurrat quod metuit. 2. Quatuor modis committitur peccatum in corde, quatuor perpetratur et opere. Corde: suggestione daemonum, delectatione carnis, consensione mentis, defensione elationis. Opere: nunc latenter, nunc palam, nunc consuetudine, nunc desperatione. Istis ergo gradibus et corde delinquitur, et opere malitia perpetratur. 3. Tribus modis peccatum geritur, hoc est, ignorantia, infirmitate, industria; periculo autem poenarum diverso. Ignorantiae namque modo peccavit Eva in paradiso (Gen. III), sicut Apostolus ait: Vir non est seductus, mulier autem seducta in praevaricatione fuit (I Tim. II, 14). Ergo Eva peccavit ignorantia, Adam vero industria, quia non seductus, sed sciens prudensque peccavit. Qui vero seducitur, quid consentiat evidenter ignorat. De infirmitate autem Petrus deliquit, quando ad metum interrogantis ancillae Christum negavit; unde et post peccatum amarissime flevit (Matth. XXVI). 4. Gravius est infirmitate quam ignorantia quemquam delinquere; graviusque industria quam infirmitate peccare. Industria namque peccat qui studio ac deliberatione mentis malum agit; infirmitate autem qui casu vel praecipitatione delinquit. Nequius autem et de industria peccant qui non solum non bene vivunt, sed adhuc et bene viventes, si possunt, a veritate divertunt. 5. Sunt enim qui ignoranter peccant, et sunt qui scienter. Sunt etiam et qui pro ignorantiae excusatione scire nolunt, ut minus culpabiles habeantur; qui tamen seipsos non muniunt, sed magis decipiunt. 6. Nescire simpliciter ad ignorantiam pertinet; noluisse vero scire, ad contumacem superbiam. Voluntatem quippe proprii domini velle nescire, quid aliud est quam velle dominum superbiendo contemnere? Nemo igitur se de ignorantia excuset, quia Deus non solum eos judicat qui a cognitione sua se avertunt, sed etiam illos qui nescierunt, testante eodem Domino per prophetam: Disperdam, inquit, homines a facie terrae, et eos qui avertuntur post tergum Domini, et qui non quaeserunt Dominum, nec investigaverunt eum (Soph. I, 5, 6). Et psalmus: Effunde, inquit, iram tuam in gentes quae te non noverunt (Psal. Lxviii, 25).

2.18XVIII. Hafif Günahlar

1. Çokları cürümsüz bir hayat sürebilir, günahsız süremez. Kişi bu dünyada adaletin büyük parlaklığıyla ışısa da günahların kirinden hiçbir zaman tamamen arınmaz. Havari Yuhanna buna tanıklık eder: "Günahımız yok dersek kendimizi aldatırız, hakikat bizde değildir."

2. Bazı fiiller günaha benzer; ama iyi niyetle yapılırsa günah değildir. Örneğin bir yetkili, öç arzusuyla değil düzeltme gayretiyle suçluyu cezalandırırsa.

3. Yine, başlayanların günlük kefaretle arındıkları hafif günahlar vardır; yetkin kişiler bunlardan büyük cürümlerden kaçınır gibi kaçınır. Yetkinler en hafif suçlara bile en ağır suçlar gibi yas tutarken, günahkâr insanlar büyük cürümler için ne yapmalıdır?

4. Yalnız ağır değil, hafif günahlardan da sakınmak gerekir. Çok sayıda hafif günah bir büyük günah eder; küçük ve ince damlalardan uçsuz bucaksız ırmakların büyümesi gibi. Çokluk bir araya gelince taşkın bir bolluk yapar.

5. Başlayanlara hafif olan günahlar yetkin kişiler için ağır sayılır.

6. Günah işleyen ne kadar büyük sayılıyorsa günah da o kadar büyük bilinir. Suç yığını liyakat sırasına göre büyür; çoğu kez küçüklere bağışlanan, büyüklerin hesabına yazılır.

2.18

CAPUT XVIII. De levioribus peccatis. 1. Multi vitam sine crimine habere possunt, sine peccato non possunt. Nam quamvis in hoc saeculo magna justitiae quisque claritate resplendeat, nunquam tamen ad purum peccatorum sordibus caret, Joanne apostolo attestante, qui ait: Si dixerimus quia peccatum non habemus, ipsi nos seducimus, et veritas in nobis non est (1 Joan. I). 2. Quaedam sunt facta peccatis similia; sed si bono animo fiant, non sunt peccata, ut puta, potestas, si non se ulciscendi cupiditate, sed magis corrigendi studio ulciscatur in reum. 3. Item sunt peccata levia quae ab incipientibus quotidiana satisfactione purgantur, quae tamen a perfectis viris, velut magna crimina evitantur. Quid autem homines peccatores de magnis sceleribus agere debent, quando etiam perfecti levia quaeque delicta, quasi gravissima, lugent? 4. Non solum gravia, sed et levia sunt cavenda peccata. Multa enim levia unum grande efficiunt, sicut solent de parvis et minutis guttis immensa flumina crescere. Numerositas enim in unum coacta exundantem efficit copiam. 5. Peccata, quae incipientibus levia sunt, perfectis viris gravia deputantur. 6. Tanto enim majus cognoscitur esse peccatum, quanto major qui peccat habetur. Crescit enim delicti cumulus juxta ordinem meritorum, et saepe quod minoribus ignoscitur, majoribus imputatur.

2.19XIX. Daha Ağır Günahlar

1. Küçük günahlara alışmakla daha büyük günahlar işlenir; küçüklerden düzelmek istemeyenler büyük cürümler için daha ağır vurulsun diye. Küçük işlerini sıkı tutmayı küçümseyenler ilahî yargıyla daha fena suça kayarlar.

2. Çokları cürümden cürüme yıkılır: Tanrı bilgisine sahip olup O'nun korkusunu ihmal ederler, ilimle tanıdıklarına eylemle saygı göstermezler. Bu yüzden ilahî yargıyla körleşerek cezalık şeyler yapar, işledikleri suçun cezası olarak daha kötü suç eklerler.

3. İşlenen günah çoğu kez başka günahın sebebidir; ondan kendi çocuğu gibi başka bir günah doğar. Karnın aşırı oburluğundan şehvetin doğması gibi.

4. Günahın cezası olarak günah işlenir: kişi bir günahın karşılığı olarak, Tanrı terk edince daha kötü bir günaha gider ve onu işleyerek daha çok kirlenir. Demek ki önceki günah sonraki günahın sebebi, sonraki günah önceki suçun cezasıdır. Önceki günahlar sonraki cürümlerin sebebidir, sonrakiler de öncekilerin cezası.

5. Önceki günahların cezasına, ilahî adaletten gelen katılaşma denir. Peygamberin şu sözü buradandır: "Yüreğimizi katılaştırdın, senden korkmayalım diye." Çünkü adil olanlar kötü olsun diye Tanrı tarafından itilmezler; zaten kötü olanlar daha kötü olsunlar diye katılaştırılırlar. Havari de der ki: "Kurtulmak için hakikat sevgisini kabul etmedikleri için Tanrı onlara yanılgı ruhu gönderdi." Demek ki Tanrı bazılarına günah işletir, ama yalnız daha önce böyle günahlar işlemiş olanlara; adil yargısıyla daha kötüye gitmeyi hak etsinler diye. Böyle günahlar, önceki günahlar yüzünden, günahların hak ettiği cezaya kayar.

6. Bazı günahlar Tanrı'nın öfkesinden gelir; başka günahların karşılığı olarak ödetilir. Bu yüzden peygamber der ki: "İşte sen öfkelendin, biz de günah işledik; hep onların içindeydik." Sanki şöyle der: Hep günahlar içinde olduğumuz için öfkelendin, daha kötü günah işleyelim diye.

7. Tanrı'nın öfkesini hak etmenin ne, kışkırtmanın ne olduğunu basiretli okur bilmelidir. Kışkırtılan öfke, hak edilenden ağırdır. Bilmeden günah işlediğimizde hak ederiz; iyilik yapmayı bilip istemediğimizde kışkırtırız.

8. Yaşarken Tanrı'nın öfkesinden şimdi kaçınabiliriz. Öyleyse korkalım ki yargının o dehşeti geldiğinde öfke hissedilir, ama kaçınılamaz olmasın.

2.19

CAPUT XIX. De gravioribus peccatis. 1. Experimento minorum peccatorum majora committi peccata, ut durius feriantur pro magnis sceleribus, qui de parvis corrigi noluerunt. Judicio autem divino in reatum nequiorem labuntur qui distringere minora sua facta contemnunt. 2. Multi a crimine in crimen corruunt, qui Dei cognitionem habentes, timorem ejus negligunt; et quem noverunt per scientiam, per actionem non venerantur. Ideoque caecantur divino judicio punienda committere, et in poenam commissi facinoris facinus deterius addere. 3. Saepe peccatum alterius peccati causa est, quod committitur, cum aliud ex ipso quasi sua soboles oritur, sicut fieri solet, nasci libidinem ex nimia ventris ingluvie. 4. Poena peccati peccatum admittitur, quando pro merito cujusque peccati, Deo deserente, in aliud peccatum deterius itur, de quo amplius qui admiserit sordidetur. Ergo praecedens peccatum causa est sequentis peccati: sequens vero peccatum poena est praecedentis delicti. Praecedentia itaque peccata sequentium sunt criminum causa, at illa quae sequuntur sunt praecedentium poena. 5. Praecedentium peccatorum poena ipsa vocatur induratio veniens de divina justitia. Hinc est quod ait propheta: Indurasti cor nostrum, ne timeremus te (Isai. LXIII, 17); neque enim dum quicunque justi sunt, a Deo impelluntur, ut mali fiant; sed dum mali jam sunt, indurantur, ut deteriores existant, sicut et Apostolus dicit: Quoniam charitatem veritatis Dei non receperunt, ut salvi fierent, immisit illis Deus spiritum erroris (II Thess. II, 10). Facit ergo Deus quosdam peccare, sed in quibus talia jam peccata praecesserint, ut justo judicio ejus mereantur in deterius ire. Talia quippe peccata praecedentibus aliis peccatis prolabuntur in poenam quam peccata merentur. 6. Quaedam de ira Dei veniunt peccata, quae pro merito aliorum compensantur peccatorum. Unde et propheta: Ecce, inquit, tu iratus es, et nos peccavimus, in ipsis fuimus semper (Isai. LXIV, 5); tanquam si diceret: Quia semper in peccatis fuimus, iratus es, ut deterius peccaremus. 7. Quid enim sit iram Dei mereri, quid vero provocare, prudens lector scire debet. Gravior est namque ira quae provocatur quam ea quae meretur. Nam meremur, quando ignorando peccamus; provocamus, quando scimus bonum facere, nec volumus. 8. Nunc iram Dei, dum vivimus, vitare possumus. Timeamus ergo ne, veniente illo terrore judicii, sentiri possit, vitari non possit.

2.20XX. Açık ve Gizli Günahlar

1. Açıkça günah işlemek gizlice işlemekten daha büyük suçtur. Açıkça suç işleyen iki kat suçludur, çünkü hem yapar hem öğretir. İşaya böyleleri için der ki: "Günahlarını Sodom gibi ilan ettiler, gizlemediler."

2. Çokları açıkta suç işleyerek hiç utanmadan cürümlerini ilan eder, cinayetlerinden hiç sıkılmazlar.

3. İnsanın kötülüğünü gizlemesi, kendi günahlarından içinde utanması adaletin bir parçasıdır.

4. Günah işlemek cürümdür, günahı ilan etmek yaygaradır. Havari bunun için de der ki: "Yaygara bütün kötülükle birlikte sizden kaldırılsın"; yani günahların kendisiyle birlikte.

5. Kişinin işlediği günahı gizlemesi zaten yargının belirtisidir; çünkü insan ancak vicdanının suçundan utanır. Demek ki kişi yaptığından utandığı için kendi kendisinin yargıcı olmuştur.

2.20

CAPUT XX. De manifestis occultisque peccatis. 1. Majoris est culpae manifeste quam occulte peccare. Dupliciter enim reus est qui aperte delinquit, quia et agit et docet. De talibus Isaias dicit: Et peccata sua, quasi Sodoma, praedicaverunt, nec absconderunt (Isai. III, 9). 2. Multi enim publice delinquentes, sine ullo pudore sua flagitia praedicant, nec ulla utuntur sceleris verecundia. 3. Quaedam enim jam justitiae portio est iniquitatem suam hominem abscondere, et in semetipso de peccatis propriis erubescere. 4. Peccatum perpetrare crimen est, peccatum praedicare clamor est, de quo etiam dicit Apostolus: Et clamor auferatur a vobis cum omni malitia (Ephes. IV, 31), id est, cum ipsis peccatis. 5. Ex eo ipso quo quisque peccatum quod agit abscondit, judicii jam est indicium, quia non erubescitur, nisi de conscientiae reatu. Ergo ex hoc ipso quo quisque de facto suo erubescit, ipse sibi jam judex fit.

2.21XXI. Günah Sevgisi

1. Tanrı sevgisinden günah işlememek başka, azap korkusundan işlememek başkadır. Tanrı'nın sevgisiyle günah işlemeyen, adaletin iyiliğini kucaklayarak her kötülükten tiksinir; cürmün cezasız kalacağı vaat edilse bile günah ona zevk vermez. Yalnız azap cezası yüzünden kusurlarını bastıranda ise, günahın işini yapmasa da günah işleme iradesi yaşar; kanunun yasakladığı şeyin kendisine yasak olmasına üzülür. Demek ki iyi işin ücretini adaleti severek yapan alır, onu yalnız ceza korkusuyla istemeye istemeye koruyan değil.

2. Bazıları günahı hem sever hem yapar; bazıları yalnız sever, yapmaz; çokları yalnız yapar, sevmez. Bazıları günah yapmaz, ama adaletten nefret eder. Günahı hem seven hem yapan, yapmayıp sevenden daha ağır günah işler; bazen de seven ve yapmayan, yapıp nefret edenden daha ağır günah işler. En ağırı günahı yalnız yapmak değil, sevmektir de.

3. Bazıları cürümü işler işlemez utanır; bazıları ise kötülük yaptıklarına üzülmemekle kalmaz, kötü işin kendisiyle övünür. Böylece kötülüğün de kötüsü olur; kusurlarına sevinip daha kötüye yükselirler. Süleyman böyleleri için der ki: "Kötülük yapınca sevinen, en fena şeylerde coşanlar."

2.21

CAPUT XXI. De peccati amore. 1. Aliud est non peccare amore dilectionis Dei, aliud timore supplicii. Qui enim amore charitatis Dei non peccat, horrescit omne malum, amplectendo justitiae bonum; nec eum delectat peccatum, etiam si sceleris impunitas promittatur. Qui vero poena sola supplicii in se vitia reprimit, quamvis non expleat opus peccati, vivit tamen in eo voluntas peccandi; doletque sibi illicitum, quod lex prohibere dignoscitur. Ille ergo mercedem boni operis percipit qui amando justitiam facit; non is qui eam solo metu poenarum invitus custodit. 2. Quidam et diligunt peccatum, et faciunt; quidam diligunt tantum, et non faciunt, plerique vero faciunt tantum, et non diligunt. Nonnulli peccatum non faciunt, et tamen justitiam odiunt. Gravius autem peccat qui non solum peccatum diligit, sed et facit, quam qui non facit, et diligit; graviusque interdum, qui diligit et non facit quam qui facit, et odit. Gravissimum est non solum facere, sed et diligere peccatum. 3. Nam sunt quidam qui confestim peracto flagitio confunduntur, et sunt qui non solum non dolent gessisse malum, sed etiam de ipso malo opere gloriantur. Sicque ad comparationem mali fit deterius, dum de vitiis gratulantes, extolluntur in pejus. De talibus ait Salomon: Qui laetantur, cum male fecerint, et exsultant in rebus pessimis (Proverb. II, 14).

2.22XXII. Günah İşleme Zorunluluğu

1. Bazen olduğumuz kötülüğe iradeyle değil, daha çok zorunluluktan düşeriz. Oysa kötülüğün zorunluluğu iyiliğin iradesine çevrilmelidir. Çokları günahı iradeyle değil, yalnız zorunluluktan, bu dünyadaki yoksulluktan korktukları için işler. Şimdiki çağın darlığından kaçarken gelecek iyiliklerden yoksun kalırlar.

2. Bazıları da günahı zorunluluktan değil iradeyle işler; hiçbir yoksulluğun zorlamasıyla değil, yalnızca karşılıksız kötü olmak istedikleri için haksızlık ederler. Çünkü istedikleri şeyin kendisini sevmezler, yalnız günahın kötülüğünden zevk alırlar.

2.22

CAPUT XXII. De peccandi necessitate. 1. Interdum mali quod sumus, necessitate potius, non voluntate existimus. Vertenda est autem necessitas mali in voluntatem boni. Plerique non voluntate, sed sola necessitate peccant, pertimescentes temporalem inopiam. Et dum praesentis saeculi necessitatem refugiunt, a futuris bonis privantur. 2. Item nonnulli peccatum voluntate, non necessitate committunt, nullaque coacti inopia existunt iniqui; sed tantum gratis cupiunt esse mali. Neque enim ipsam rem amant, quam appetunt, sed ipsa tantum peccati malitia delectantur.

2.23XXIII. Günah İşleme Alışkanlığı

1. Günahtan sakınmak, onu düzeltmekten iyidir. Çünkü henüz bizi yenmemiş düşmana direnmek, bizi çoktan alt ettiği, ezdiği bilinen düşmana direnmekten kolaydır.

2. Her günahtan, işlenmeden önce daha çok korkulur. Ne kadar ağır olursa olsun, kullanıla kullanıla hafif sayılır ve hiç korkmadan işlenir.

3. Her günah şu kıvılcımlarla, adeta şu basamaklarla büyür: Kötü düşünce zevki doğurur, zevk rızayı, rıza eylemi, eylem alışkanlığı, alışkanlık da zorunluluğu. Böylece bu bağlara dolanan insan, kusurların bir tür zincirine sıkıca vurulmuş olur; ilahî lütuf yerde yatanın elini tutmadıkça bu zincirden asla sökülüp kurtulamaz.

4. Günah işlemek kuyuya düşmektir; günahı alışkanlık hâline getirmek ise, düşen çıkamasın diye kuyunun ağzını daraltmaktır. Ama Tanrı bazen böylelerini bile kurtarır, ümitsizliklerini özgürlüğe dönüşe çevirir. Çünkü günahlar onun merhametiyle bağışlanır, onun korumasıyla da insan günah işleyerek daha kötüye gitmez.

5. Günah işlemek çok kötüdür, günahı alışkanlık edinmek daha da kötü. Birinden kolayca, ötekinden ise kötü alışkanlıkla savaşarak, emekle kalkılır.

6. Peygamber, kötülük yapma alışkanlığına derinlere çekilmek der. Çünkü insan bu alışkanlıkla adeta bir kanunla bağlanmış gibi tutulur, istemediği zaman bile günah işler. Düşüşten çabucak kalkmak ise derine gitmek değildir.

7. Havari, üyelerimizde bir günah kanunu olduğunu söyler. Bu kanun, günah işleyerek edindiğimiz alışkanlıktır; istediğimiz zaman ondan ayrılamayız, çünkü artık alışkanlık yüzünden zorunluluğun bağıyla tutuluyoruz.

8. Hakikat sevgisi insanda çok şey yapar, ama ten kötü alışkanlığın kanunuyla karşı koyar. İçindeki küstahça saldırıyı güçlü biçimde bastıran kişi ise, iyi vicdanıyla gözü pek sevinebilir.

9. Sık sık günah işlemekten sakınmalı. Çünkü Tanrı'nın çoğu kez kötülüğümüzden bize kurtuluş çıkarması ne kadar şaşılacak bir şeyse, o kadar da nadirdir. Bu yüzden böyle kurtulacağımıza güvenmekten korkmalıyız; yoksa kusurlardan şifa bulmayı beklerken bir de kusurlarımızı çoğaltır, kurtuluşa da erişemeyiz. Öyleyse ya düşmemeye ya da düşüşten çabucak dönüp kalkmaya çalışalım.

10. Günah işlemekten büsbütün sakınmalı; insanî zayıflıktan bir günah sızarsa, kötülükle işlendiği anlaşılan şey hemen düzeltilmelidir. Çünkü çabuk fark edilen suç çabuk düzeltilir; ama üyeler çürümeye yüz tuttuktan uzun süre sonra tedavi görmeye başlayan yara daha geç iyileşir.

11. Günahı tekrarlamak daha ağırdır: Hastalık üstüne hastalık gelmesi, sağanak üstüne sağanak inmesi gibi.

12. Günahta oyalanmak cürmü korkunçlaştırır. Bu yüzden Peygamber der ki: "Haksızlığı boşluk ipleriyle, günahı araba kayışıyla sürükleyenlerin vay hâline!" Tanrı'ya dönmeyi geciktiren, haksızlığı ip gibi uzatıp sürükler. Çünkü haksızlığı sürüklemek ona süre tanımaktır. Bu yüzden mezmur da der: "Haksızlıklarını uzattılar; adil Rab günahkârların boyunlarını kesecek."

2.23

CAPUT XXIII. De peccandi consuetudine. 1. Melius est peccatum cavere quam emendare. Facilius enim resistimus hosti a quo nondum victi sumus, quam ei a quo jam superati ac devicti cognoscimur. 2. Omne peccatum, antequam admittatur, amplius pertimescitur. Quantumvis autem grave sit, dum in usu venerit, leve existimatur et sine ullo metu committitur. 3. Istis fomitibus, quasi quibusdam gradibus, coalescit omne peccatum. Cogitatio namque prava delectationem parit, delectatio consensionem, consensio actionem, actio consuetudinem, consuetudo necessitatem. Sicque his vinculis homo implicatus, quadam catena vitiorum tenetur astrictus, ita ut ab ea evelli nequaquam valeat, nisi divina gratia manum jacentis apprehendat. 4. Peccatum admittere cadere est in puteum; consuetudinem vero peccandi facere, os putei est angustare, ne is qui cecidit valeat exire. Sed interdum etiam tales Deus liberat, dum eorum desperationem ad conversionem libertatis commutat. Ipso enim miserante, peccata dimittuntur quo protegente fit ne in deterius peccando eatur. 5. Nequissimum est peccare, pejus est peccandi consuetudinem facere. Ab illo facile, ab hoc cum labore resurgitur,dum malae consuetudini repugnatur. 6. Male agendi consuetudinem recessum esse propheta asserit (Isai. xxxi, 6), in profundum, cujus usu, quasi quadam lege, homo tenetur astrictus, ut etiam quando non vult, peccatum committat. A lapsu vero cito resurgere, non est in profundum ire. 7. Apostolus legem peccati dicit in membris nostris (Rom. VII, 23), quae lex consuetudo est, quam peccando concipimus, et non ab ea, cum volumus, discedimus, quia jam necessitatis vinculo per consuetudinem retinemur. 8. Multum veri amor agit in homine, sed resultat caro malæ consuetudinis lege. Bene autem audacter pro bona conscientia exsultat, qui valenter in se reprimit quod insolenter impugnat. 9. Frequenter peccare cavendum est; nam hoc ipsum, quod de malo nostro plerumque Deus nobis salutem operatur, quanto mirabile est, tanto perrarum est. Propterea metuendum est confidere ita salvari, ne forte dum exspectamus a vitiis sanari, et vitia multiplicemus, et salutem non adipiscamur. Ergo studeamus aut non cadere, aut cito conversi a lapsu consurgere. 10. Omnino peccare cavendum est, quod si humana fragilitate peccatum subrepserit, confestim erit corrigendum, quod nequiter sentitur commissum. Cito enim corrigitur culpa quæ cito cognoscitur; tardius autem sanatur vulnus quod jam putrescentibus membris longo post tempore curationibus adhibetur. 11. Iteratio peccati gravior est, sicut si morbus super morbum veniat, sicut si imber super imbrem occurrat. 12. Mora peccandi immanitatem facit sceleris, unde et Propheta: Væ, inquit, qui trahitis iniquitatem in funiculis vanitatis, et quasi vinculum plaustri peccatum (Isai. v, 18)! Trahit enim iniquitatem ut funiculum, qui tardat converti ad Deum. Trahere enim iniquitatem est moram facere iniquitati. Unde et psalmus: Prolongaverunt iniquitates suas; Dominus justus concidet cervices peccatorum (Psal. CXXVIII, 2,4).

2.24XXIV. Günahı Hatırlamak

1. İnsanın kendi suçlarını hep gözünün önünde tutması iyidir; mezmurun şu sözüne göre: "Günahım hep önümdedir." Çünkü günahın tutkusunu hatırlamak nasıl yakışmazsa, herkesin kendi günahını ağlayarak anması da öyle zorunludur.

2. Adil kişide günahı hatırlamak ruhta bıkkınlık doğurur. Sefahate ve arzuya boyun eğenler ise inatçı bir kibirle günahın işiyle bile övünürler.

3. Tanrı'nın kulu günahını öyle hatırlamalıdır ki yaptıklarını hep gözyaşıyla itiraf etsin. Bu yüzden mezmur da der ki: "Diken batarken sıkıntıya döndüm. Günahımı sana bildirdim. Dedim ki: Rabbim, kendi haksızlıklarımı kendi aleyhime açıklayacağım." Çünkü daha önce demişti ki: "Sustuğum için", yani itiraf etmediğim için, "bütün gün haykırırken bütün kemiklerim eskidi." Peki, sustuğuna pişman olduğu şey günahların itirafından başka nedir? Haykırdığına üzüldüğü şey de kötülükleri savunmaktan başka nedir? Demek ki günahlarının savunucusu olan kişi, kibirle kötü biçimde işlediğini tövbeyle suçlamak zorundadır.

2.24

CAPUT XXIV. De peccati recordatione. 1. Bonum est homini semper ante oculos propria adhibere delicta, secundum psalmi sententiam: Et peccatum meum ante me est semper (Psal. L, 5). Sicut enim non oportet reminisci peccati affectum, sic semper necesse est unumquemque suum in flendo commemorare peccatum. 2. Apud justum recordatio peccati facit taedium animi. Qui autem luxuriae et cupiditati subditi sunt, contumaci superbia etiam de ipso peccati opere gloriantur. 3. Servo Dei tanta recordatio esse debet peccati, ut ea quae gessit semper lacrymis confiteatur. Unde et psalmus dicit: Conversus sum in ærumna, dum configitur spina. Peccatum meum cognitum libi feci. Dixi: Pronuntiabo adversum me injustitias meas Domine (Psal. xxxi, 4). Supra enim dixerat: Quoniam tacui, hoc est, non sum confessus, inveteraverunt omnia ossa mea, dum clamarem tota die. Quid ergo tacuisse se poenitet, nisi confessionem peccatorum? Quid clamasse se dolet, nisi defensionem malorum? Qui ergo peccatorum suorum defensor exstitit, necesse est ut poenitendo accuset quod superbiens prave admisit.

2.25XXV. Düşünce

1. Günah işlemenin sebebi iki yönlüdür: iş ve düşünce. Biri iş olarak yapıldığı için fenalık (iniquitas), öteki düşünceyle işlendiği için haksızlık (iniustitia) diye adlandırılır.

2. Önce eylem, sonra düşünce budanmalıdır; önce kötü işler, ardından istekler. İşler düşünceden çıkar, düşünce de işten doğar; ama kişi kötü işten uzak dursa bile, yalnız kötü düşüncenin kötülüğü yüzünden masum olmaz. Bu yüzden Rab İşaya aracılığıyla der ki: "Düşüncelerinizin kötülüğünü gözlerimin önünden kaldırın."

3. Çünkü yalnız fiillerle değil, aklımıza geldiklerinde yasak biçimde zevk alıyorsak düşüncelerle de suç işleriz.

4. Engerek nasıl karnındaki yavruları tarafından parçalanıp öldürülürse, içimizde beslenen düşünceler de bizi öyle öldürür; içimizde gebe kalınmış düşünceler engerek zehriyle bizi tüketir, ruhumuzu acımasız bir yarayla yok eder.

5. Kötü düşüncenin telkinlerinin bize önceden gelmesi hür seçimimize bağlı değildir; ama düşünceyi ruhumuzda tutup yatırmak bizim irademize bağlıdır. Birincisi suç sayılmaz, ikincisi kişinin kendi suçu olarak yazılır. Yasak düşüncelerin önümüze çıkması cinlerin işidir; sapkın düşüncelerden hoşlanmak bizim işimizdir.

6. Çoğu kez, öğrendiğimiz cisimsel şeylerin kirli görüntüleri zihnimizin karşısına dikilir, istemesek de onları düşünürüz. Zihnin bakışını onlardan çevirmeye ne kadar çabalarsak, onlar ruha o kadar yüklenir, müstehcen hareketlerle içimize sızar. Bu, ilk insanın günahının cezası olarak hak ettiği ölümlü durum yüzünden olur.

7. İlahî aydınlatma kişiye öncelediği anda, hemen çirkin düşüncelerin sıkıntıları kapısını çalar. Ama Tanrı'nın kulu, Tanrı korkusunun yargısıyla onların hoşluklarını kendinden atar, karşılarına iyi düşünceler koyarak çirkinleri kendinden uzaklaştırır.

8. Yüreğin korunmasına büyük özen gösterilmelidir, çünkü iyi ya da kötü şeyin kaynağı oradadır. Yazılmış olduğu gibi: "Kötü düşünceler yürekten çıkar." Bu yüzden kötü düşünceye baştan direnirsek işin düşüşüne uğramayız.

9. İyi ve kötü şeylerin düşünceye gelmesinden korkmamalı; zihnin aklın kavrayışıyla kötüleri iyilerden ayırmasıyla övünmeli.

10. Yine de iyi ile kötüyü daha basiretli bir hisle ayırt etmemiz, işle bilinen kötülüklerden sakınmıyor ya da anlaşılan iyilikleri yapmıyorsak hiçbir işe yaramaz.

2.25

CAPUT XXV. De cogitatione. 1. Bipartita est causa peccandi, id est, operis et cogitationis, quorum unum iniquitas dicitur, quod opere geritur; aliud injustitia, quod cogitatione admittitur. 2. Prius autem actio resecanda est, postea cogitatio; prius prava opera, postmodum desideria. Vicissim autem et a cogitatione opera procedunt, et ab opere cogitatio nascitur, quamvis etsi ab opere malo quisque vacet, pro solius tamen pravae cogitationis malitia non erit innocens. Unde et Dominus per Isaiam: Auferte, inquit, malum cogitationum vestrarum ab oculis meis (Isai. I, 16). 3. Non enim solum factis, sed et cogitationibus delinquimus, si eis illicite occurrentibus delectemur. 4. Sicut vipera a filiis in utero positis lacerata perimitur, ita nos cogitationes nostrae intra nos enutritæ occidunt, et conceptae interius vipereo veneno consumunt, animamque nostram crudeli vulnere perimunt. 5. Non est arbitrii nostri cogitationis pravae suggestionibus praeveniri; jacere autem in animo cogitationem nostræ attinet voluntati. Illud ergo ad culpam non redigitur, istud culpae propriæ imputatur. Nam cogitationes illicitas occurrere, daemonum est; cogitationibus oblectari perversis, nostrum est. 6. Plerumque fieri solet ut immundæ corporalium rerum species, quas didicimus, nostris mentibus opponantur, et nolentes eas cogitemus; quantumque ab eis aciem mentis avertere nitimur, tanto illae se magis animo ingerunt, obscenisque in nobis molibus obrepunt. Sed fit hoc pro conditione mortali, quam meruit primus homo in poenam sui peccati. 7. Dum unusquisque divina illuminatione prævenitur, statim molestiis turpium cogitationum pulsatur. Sed Dei servus judicio timoris Dei earum delectamenta a semelipso rejicit, bonisque contra objectis cogitationibus turpes a se repellit. 8. Magna observantia circa cordis est custodiam adhibenda, quia aut bonæ, aut malae rei ibi consistit origo, nam, sicut scriptum est: Ex corde exeunt cogitationes malæ. (Matth. xv, 19). Ideoque si prius pravæ cogitationi resistimus, in lapsum operis non incurrimus. 9. Non est timendum si bona malaque in cogitationem veniant; sed magis gloriandum, si mens mala a bonis intellectu rationis discernat. 10. Item nihil juvat quod inter bonum et malum sensu prudentiori discernimus, nisi opere aut mala cognita caveamus, aut bona intellecta faciamus.

2.26XXVI. Vicdan

1. İnsanın durumu çeşitli kusurlarla zihni altüst ederken, ruhun bilinmeyen bir isteğiyle daha cehennem cezalarından önce vicdanın cezalarını çeker.

2. İnsan kendi yüreği dışında her şeyden kaçabilir. Çünkü kimse kendinden uzaklaşamaz; nereye giderse gitsin, suçunun vicdanı onu bırakmaz.

3. Kötülük yapan herkes insan yargılarından sıyrılsa da kendi vicdanının yargısından kaçamaz. Yaptığını başkalarından gizlese bile, yaptığının kötü olduğunu tam olarak bilen kendinden gizleyemez. Demek ki onda çifte yargı vardır: Burada vicdanının suçuyla cezalandırılır, orada ebedî cezayla hüküm giyer.

4. Şu sözün anlamı budur: "Enginlik enginliği çağırır, çağlayanlarının sesiyle." Enginliğin enginliği çağırması, vicdanın yargısından ebedî mahkûmiyetin yargısına gitmektir. "Çağlayanlarının sesiyle", yani azizlerin vaaziyle.

2.26

CAPUT XXVI. De conscientia. 1. Humana conditio, dum diversis vitiositatibus mentem conturbat, etiam ante poenas gehennæ per incognitum animae appetitum jam pœnas conscientiæ patitur. 2. Omnia fugere poterit homo præter cor suum. Non enim potest a se quisque recedere. Ubicunque enim abierit, reatus sui conscientia illum non derelinquit. 3. Quamvis humana judicia subterfugiat omnis qui male agit, iudicium tamen conscientiæ suæ effugere non potest. Nam etsi aliis celat quod egit, sibi tamen celare non potest, qui plene novit malum esse quod gessit. Duplex fit ergo in eo indicium, quia et hic suæ conscientiæ reatu punitur, et illic perpetuali pœna damnatur. 4. Hoc enim significat: Abyssus abyssum invocat in voce cataractarum (Psal. XLI, 8). Abyssum enim abyssum invocare est de judicio suæ conscientiæ ire ad judicium damnationis perpetuæ. In voce cataractarum, id est, in prædicatione sanctorum.

2.27XXVII. Zihnin Niyeti

1. İnsanın gözü işinin niyetidir. Niyeti iyiyse, niyetinden çıkan iş de iyidir. Değilse, niyet kötüyse, iş fiilde iyi görünse bile artık iyi değildir; çünkü iş niyetinden ötürü ya iyi diye onaylanır ya değersiz diye reddedilir. İyi niyet Tanrı için olandır; kötü niyet ise dünyevî kazanç ya da boş şan için olandır.

2. İyi işi iyi niyetle yapmayanlar, aydınlanabilecekleri işlerle büsbütün kör olurlar.

3. Herkes yaptığı iyi işi iyi niyetle yapsın; çünkü kötü niyet yüzünden çoğu kez yaptığımız iyi işi yitiririz ve suçtan da pek uzak kalmayız.

4. İnsanların yargısında iyi görünen şeyler, çok dikkatli ve keskin gözlü Yargıç'ın sınavında çoğu kez kusurlu çıkar. Bu yüzden her aziz, yaptığı iyi işin ruhundaki bir niyetten ötürü Tanrı'nın gözünde reddedilmiş olmasından korkar.

2.27

CAPUT XXVII. De intentione mentis. 1. Oculus hominis intentio operis ejus est. Si ergo intentio ejus bona est, et opus intentionis ipsius bonum est. Alioquin mala intentionis etiam si bonum in factis opus appareat, bonum tamen jam non est, quoniam ex sua intentione aut probatur bonum, aut reprobatur indignum. Bona est ergo intentio, quæ propter Deum est; mala vero, quæ pro terreno lucro aut vana gloria est. 2. Qui opus bonum bona intentione non faciunt, per hoc magis cæcantur opera per quod illuminari potuerant. 3. Unusquisque bonum opus, quod agit, intentione bona agat; quoniam pro mala intentione plerumque opus bonum, quod agimus, perdimus, et minus a culpa vacamus. 4. Saepe quae apud hominum judicium bona apparent, apud examen diligentissimi et acutissimi judicis reproba deteguntur. Ideoque omnis sanctus veretur ne forte bonum quod agit, pro aliqua animi intentione in oculis Dei reprobum sit.

2.28XXVIII. Tenin Hisleri

1. Zihnin hastalığı tenin hisleri yoluyla sızar. Bu yüzden Rab peygamber aracılığıyla der ki: "Yeryüzünün bütün boyları kuzeyden gelecek, herkes tahtını Yeruşalim kapılarının girişine kuracak." Kuzey'in krallıkları kusurlardır; tenin hisleri yoluyla ruha leke sürdüklerinde tahtlarını kapılara kurarlar. Bu yüzden kapıların kendisinde, yani hislerde hüküm sürerler.

2. Çünkü görmek, işitmek, ellemek, tatmak ve dokunmaktan başka bir yolla günah işlemeyiz. Bu yüzden başka yerde de şöyle denir: "Ölüm pencerelerimizden girdi." Ve başka yerde: "Yabancılar kapılarından giriyor, Yeruşalim üzerine kura atıyordu." Yabancılar kirli ruhlardır; kapılardan girer gibi tenin hisleri yoluyla ruha sızar, onu baştan çıkararak alt ederler.

2.28

CAPUT XXVIII. De sensibus carnis. 1. Per sensus carnis morbus irrepit mentis. Unde et per prophetam Dominus dicit: Omnes cognationes terræ ab Aquilone venient et ponet unusquisque solium suum in introitu portarum Jerusalem (Jerem. I, 15). Regna Aquilonis vitia sunt, quae sedes suas in portis ponunt, quando per sensus carnis labem anime ingerunt; ideoque in ipsis portis, id est, in ipsis sensibus regnant. 2. Neque enim aliunde peccamus, nisi videndo, audiendo, attrectando,gustando,atque tangendo. Unde et alias dicitur: Intravit mors per fenestras nostras. Et alibi: Extranei ingrediebantur per portas ejus, et super Jerusalem mittebant sortem. Extraneos quippe immundos esse spiritus, qui tanquam per portas, ila per sensus carnis animam irrepunt, et eam illecebrando devincunt.

2.29XXIX. Söz

1. Küçük kusurlu sözlerden sakınmayınca dilin büyük suçuna kayarız; ağır olmayan bazı fiilleri rahatça, korkusuzca işleyince de günah alışkanlığıyla daha büyük ve korkunç cürümlere kayarız.

2. Nasıl çok konuşanların ahmaklığı çoğu kez ayıplanıyorsa, çok susanların kusurları da öyle kınanır. Birileri dili fazla salıverip hafifliğin kusuruna akarlar, ötekiler fazla susarak faydalı olmaktan uzak, uyuşup kalırlar.

3. Bilgisizler konuşmayı bilmedikleri gibi susmayı da beceremezler. Zihinleri eğitimsiz, ağızları gevezedir; sözle gürültü ederler, anlamca hiçbir şey söylemezler.

4. Yolda ilerleyenler yanlışlık suçlarından nasıl korkarsa, yetkin kişiler de boş sözlerden öyle sakınır. Çünkü birinin dediği gibi: "Boş söz için hesap verilir, haksız söz için ceza ödenir."

5. Boş sözler Hıristiyanın ağzında bulunmamalıdır. Çünkü iyi konuşmalar kötü huyları düzelttiği gibi, kötü konuşmalar da iyi huyları bozar.

6. Kişi kendini adil değil, daha doğrusu günahkâr olarak itiraf ettiğinde ağza bekçi konmuş olur.

7. İyi işlerle dilin taşkınlığını örten, elini ağzının üstüne koyar. Kötü konuşmanın suçlarını iyi eylemin örtüsüyle kapatan, elini ağzının üstüne koyar.

8. Tanrı'ya ait şeyleri konuşup da yapmayan, kendine faydasız olsa da dinleyenlere yarar.

9. Bilgeliğiyle övülmek isteyenler, Peygamberin sözüne kulak versinler: "Kendi gözlerinde bilge, kendi önlerinde basiretli olanların vay hâline!"

10. Gerçek bilgeliği içteki tadın zevkiyle hisseden, doğru olarak hükümden konuşur. Çünkü sententia (hüküm), sentire'den (hissetmek) gelir. Bu yüzden alçakgönüllülük olmadan konuşan kibirliler hükümden değil, yalnız bilgiden konuşurlar.

11. Çünkü bilge olan, doğru ve Tanrı'ya göre bilen kişidir.

12. Hocalar, söyledikleri bilgece olsa bile fazla belagatli ise, kendi aleyhlerine konuşmuş olurlar. Çünkü bilgelik, sözlerin köpüklü dolambacından ve dünya belagatinin şişkin laflarla süslenmiş boyasından tiksinir.

13. Kimi meraklılar, bilgelerden hakikati aramak için değil, onların konuşmadaki ustalığını öğrenmek için onları dinlemekten hoşlanır; tıpkı hakikatin hükmünden çok kelimelerin dizimini izleyen şairler gibi.

14. Konuşmanın dört yönü vardır: Neyin, kime, ne zaman ve nasıl söyleneceği önceden gözetilmelidir.

15. Yine konuşma dört türlüdür: Ya iyi düşünülüp iyi söylenir; ya hiçbir şey düşünülmeyip hiçbir şey söylenmez; ya az düşünülüp yalnız gevezelik sergilenir; ya da çok iyi düşünülür, ama anlaşılan şey zarif biçimde söylenmez.

16. Yine konuşmanın dört yolu vardır: Ya iyi şey iyi biçimde, ya kötü şey kötü biçimde, ya iyi şey kötü biçimde, ya da kötü şey iyi biçimde söylenir.

17. Doğru olanı alçakgönüllülükle bildiren, iyi şeyi iyi söyler. Bir cürmü telkin etmeye çalışan, kötü şeyi kötü söyler. Doğru bir şeyi kibirle vaaz ettiği görülen, iyi şeyi kötü söyler. Bir kusuru anlatarak insanları ondan uzaklaştırmak için ondan tiksindiren, kötü şeyi iyi söyler.

18. Sevgiyi yapmacık göstermeyen, yürekle iyi konuşur. Hakikati bildiren, ağızla iyi konuşur. Başkalarını iyi örneklerle yapılandıran, fiillerle iyi konuşur.

19. İçinde zararlı düşünceler kurup evirip çeviren, yürekle kötü konuşur. Yaptığı kötülük yüzünden kırbaçlanıp da söylenen, dille kötü konuşur. Kötü yaşayıp örnekleriyle başkalarını kötülüğe biçimlendiren, fiillerle kötü konuşur.

20. Tövbeyle kendini suçlayan bir kez iyi konuşur. İyi yaşayıp başkalarını da eğiten iki kez iyi konuşur.

21. Kusurundan sonra çabucak düzelen bir kez kötü konuşur. Kötü yaşayıp kötü öğreten iki kez kötü konuşur. Yine, kötü düşünüp düşündüğünü kötü aktaran iki kez kötü konuşur. Yine, yapması gereken iyiliği yapmayıp yapmaması gereken kötülüğü işleyen iki kez kötü konuşur.

22. Kötüler iyiliğe kötülükle, en iyi şeylere düşmanlıkla karşılık verir. İyiler kötülüğe iyilikle, sıkıntıya hayırla karşılık verir.

23. Dilin hakaretine karşı sabrın cesareti kullanılmalıdır ki, dışarıdan saldıran sözün denemesi tahammülün gücüyle yenilip çekilsin.

24. Hakaret gören herkes adil değildir; yalnız hakikat için masumca çeken adildir.

25. Dilin yergileri ve insanların aşağılamaları arasında adil zihin kendini şu ilaçla güçlendirir: İnsanların hisleri tarafından dışarıda ne kadar küçümsenirse, içeride Tanrı'ya o kadar sağlam tutunur.

26. Kendisine yapılan hakaretleri sakin bir ruhla dışa vuran, yüreğinin acısını açar ve ruhunda kaynayan zehri kolayca atar.

2.29

CAPUT xxix. De sermone. 1. Dum quædam parva vitiorum verba non evitamus, in magnum linguae prolabimur crimen; et dum facta quaedam non gravia libere ac sine metu committimus, ad potiora scelera et horrenda peccandi consuetudine labimur. 2. Sicut plerumque multiloquorum stultitia reprehenditur, ita rursus nimis tacentium vitia denotantur. Illi enim satis laxando linguam in levitatis vitio defluunt, isti nimis reticendo ab utilitate torpescunt. 3. Imperiti, sicut loqui nesciunt, ita tacere non possunt. Mente enim ineruditi, ore loquaces, verbis perstrepunt, sensu nihil dicunt. 4. Sicut falsitatis crimina a proficientibus pertimescuntur, ita otiosa verba a perfectis viris vitantur. Nam sicut ait quidam: Sicut pro otioso verbo ratio ponitur, ita pro sermone injusto pœna exsolvitur (Matth. XII, 36). 5. Vani sermones in ore Christiani esse non debent. Nam sicut malos mores bona colloquia corrigunt, ita prava bonos mores corrumpunt (1 Cor. xv, 33). 6. Custodia ori ponitur (Psal. XL, 6), dum quisque non se justum, sed, quod magis verum est, peccatorem fatetur. 7. Manum super os ponit, qui bonis, operibus linguæ excessus operit. Manum super os ponit, qui malæ locutionis culpas bonæ actionis velamine tegit. 8. Loquens quæ ad Deum pertinent, nec faciens, etsi inutilis sibi est, audientibus tamen prodest. 9. Qui de sapientia se laudari affectant, loquentem prophetam attendant: Væ qui sapientes estis in oculis vestris, et coram vobismetipsis prudentes (Isai. v, 21). 10 Recte ex sententia dicit, qui veram sapientiam gustu interni saporis sentit. A sentiendo enim sententia dicitur. Ac per hoc arrogantes, qui sine humilitate dicunt, de sola scientia dicunt, non de sententia. 11. Ille enim sapit, qui recte et secundum Deum sapit. 12. In suam dicunt contumeliam doctores, si dum sint ab eis dicta sapienter, nimium tamen eloquenter. Horret enim sapientia spumeum verborum ambitum ac fucum mundialis eloquentiae inflatis sermonibus perornatum. 13. Quaedam curiosi delectantur audire quoslibet sapientes, non ut veritatem ab eis quærant, sed ut facundiam sermonis eorum agnoscant, more poetarum, qui magis compositionem verborum quam sententiam veritatis sequuntur. 14. Quadrimoda est dicendi ratio, quia prævidendum est quid, cui, quando, vel qualiter aliquid proferatur. 15. Item quadrimoda est dicendi ratio, cum aut bene sentiendo quid bene profertur, aut, nihil sentiendo nihil dicitur, aut parum sentiendo loquacitas sola ostentatur, aut optime sentiendo non eleganter profertur quod intelligitur. 16. Item quadripartita est loquendi ratio, qua vel bonum bene, vel malum male, seu bonum male, vel malum bene profertur. 17. Bonum quippe bene loquitur, qui ea quæ recta sunt, humiliter annuntiare videtur. Malum male loquitur, qui quodlibet flagitium persuadere conatur. Bonum male loquitur, quid quodcumque rectum arroganter prædicare sentitur. Malum bene loquitur, qui aliquod narrando vitium detestatur, ut ab eo homines avertantur. 18. Corde bene loquitur, qui charitatem non simulat. Ore bene loquitur, qui veritatem annuntiat. Factis bene loquitur qui alios bonis exemplis aedificat. 19. Corde male loquitur qui interius cogitationes noxias meditatur et cogitat. Lingua male loquitur qui pro eo quod male agit flagellatur, et murmurat. Factis male loquitur qui male vivendo exemplis suis alios ad prave agendum informat. 20. Semel bene loquitur (Job. XXXIII, 14) qui se poenitendo redarguit. Bis bene loquitur qui bene vivendo et alios instruit. 21. Semel male loquitur qui post vitium cito corrigitur. Bis male loquitur qui male vivit et male docet. Item bis male loquitur qui et male cogitat, et male refert cogitata. Item bis male loquitur qui et bonum quod debuit non egit, et malum quod non oportebat, admisit. 22. Mali mala respondent pro bonis, et adversa pro optimis. Boni bona respondent pro malis, et prospera pro adversis. 23. Adversus convicium linguae fortitudo adhibenda est patientiæ, ut tentatio verbi, quae foris impugnat, tolerantiæ virtute devicta discedat. 24. Non omnis qui patitur probra justus est; sed qui pro veritate innox patitur, ille tantummodo justus est. 25. Inter vituperationes linguæ et opprobria hominum isto remedio mens justi se corroborat, ut tanto solidius in Deum figatur interius, quanto exterius ab humanis spernitur sensibus. 26. Qui illatas sibi contumelias tranquillo animo prodit, dolorem cordis aperit, et virus quod fervet in animo facile rejicit.

2.29_227. Çünkü zihnin yaraları açılınca çabucak buharlaşır, kapalı kalınca fena azar.

28. Haksızlığın acısını kapalı göğsünde saklayan, dilini suskunlukla ne kadar çok bastırırsa içeride o kadar keskin bir acı besler. Bu yüzden putperest şairlerden biri doğru söylemiştir: "Ne kadar örtülürse, örtülü ateş o kadar kaynar." Gizli dert şiddetli ve aşırıdır, çünkü "yara göğsün altında sessizce yaşar."

2.29_2
  1. Vulnera enim mentis aperta cito exhalant, clausa nimis exulcerant. 28. Qui dolorem injuriæ clauso pectore tegit, quanto amplius silentio linguam premit, tanto acriorem dolorem intrinsecus nutrit. Unde et vere quidam poetarum gentilium dixit: Quoque magis tegitur, tectus magis aestuat ignis. Caecus enim languor vehemens est ac nimius, quia tacitum vivit sub pectore vulnus.
2.30XXX. Yalan

1. Yalancılar, doğru söyleyenlere de inanılmamasına yol açar. Çünkü çok yanlışlık çoğu kez insanı doğruda da şüpheli kılar.

2. Yanlış söyleyecek olan çoğu kez önce doğruları söyler ki önce güven kazansın, sonra dinleyenleri kalan yalanlara da inandırsın.

3. Birçoklarına yanlış olanlar doğru görünür; bu yüzden yalanı Tanrı'dan değil, kendi içlerinden söylerler.

4. Bazen yanlışlık doğru söze eklenir; yanlış uyduran çoğu kez doğrudan başlar.

5. Zehirler çoğu kez sözlerin balına sürülmüş olarak gizlenir; aldatan, aldatıp avlayıncaya kadar hakikat rolü yapar.

6. Bazen yalan tasarlamak söylemekten daha kötüdür. Çünkü insan dikkatsizlikle bazen acelecilikten yalan söyleyebilir; tasarlamak ise ancak özenle olur. Demek ki özenle yalan söyleyen, yalnız acelecilikten yalan söyleyenden daha ağır suç işlemiş sayılır.

7. Her yalandan olanca güçle sakınmalı. Gerçi bir insanın kurtuluşu için yalan söylemek, daha hafif suçlu bir yalan türüdür. Ama "Yalan söyleyen ağız ruhu öldürür" ve "Yalan söyleyenleri yok edeceksin" diye yazıldığı için, yetkin kişiler bu yalan türünden de olanca güçle kaçarlar; öyle ki kimsenin hayatı onların aldatmasıyla savunulmasın, başkasının tenine yardım etmeye çalışırken kendi ruhlarına zarar vermesinler. Yine de bu tür günahın çok kolay bağışlandığına inanıyoruz. Çünkü herhangi bir suç kendisinden sonra gelen ödülle arınıyorsa, ödülün kendisini izleyen bu suç ne kadar kolay silinir!

8. İnsanlar insanların övgüsü için çok yalan söyler, çok uydururlar. Böylece hem kendileri yalan söyleyerek yok olur, hem övdüklerini boş şanın yıkımına sürüklerler.

9. Vicdanı temiz olan, başkasının dilinin hakaretinden korkmadığı gibi, başkası tarafından övülen de başkasının övgüsündeki yanlışa kulak asmamalı; herkes daha çok kendi vicdanının tanıklığını aramalıdır. Çünkü vicdanı, onu öven kişiden çok kendisine yakındır.

10. Havari'nin dediği gibi: "Herkes kendi işini sınasın; o zaman övüncünü yalnız kendinde bulur." Yani gizlice kendi vicdanında, açıkça başkasının dilinde değil.

11. Derin kökle temellenmiş yetkinler, övgü ve yerginin üfürüğüyle rüzgârların itişindeki gibi bazen eğilseler de kökünden devrilmezler; kökün sağlamlığıyla hemen kendilerine dönerler.

12. İyi zihin ne ödüllerle ne de tehditlerle kötülüğe yenilir. Oysa fenalar tehdidi dalkavuklukla karıştırır ki birini ya hoşlukla aldatsınlar ya da tehditle kırsınlar.

13. Övülen kişi dinleyenlerin sevgisine yerleşir; ama gerçekten ve yapmacıksız övülüyorsa, yani onun hakkında söylenenler doğruysa.

2.30

CAPUT XXX. De mendacio. 1. Mendaces faciunt ut nec vera dicentibus credatur. Reddit enim saepe hominem multa falsitas etiam in veritate suspectum. 2. Saepe vera praemittit, qui falsa dicturus est, ut cum primum acquisierit fidem, ad reliqua mendacia audientes credulos faciat. 3. Multis videntur vera esse quae falsa sunt, et ideo non ex Deo, sed ex suo mendacium loquuntur. 4. Nonnunquam falsitas veriloquio adjungitur, et plerumque a veritate incipit, qui falsa confingit. 5. Latent saepe venena circumlita melle verborum; et tandiu deceptor veritatem simulat, quousque fallendo decipiat. 6. Nonnunquam pejus est mendacium meditari, quam loqui, nam interdum quisque incautus solet ex præcipitatione loqui mendacium; meditari autem non potest, nisi per studium. Gravius ergo ille ex studio mentiri perhibetur, quam is qui ex præcipitatione sola mentitur. 7. Summopere cavendum est omne mendacium, quamvis nonnunquam sit aliquod mendacii genus culpae levioris, si quisquam pro salute hominum mentiatur. Sed quia scriptum est: Os quod mentitur occidit animam (Sap. I, 11), et: Perdes eos qui loquuntur mendacium (Psal. v, 7); hoc quoque mendacii genus perfecti viri summopere fugiunt, ut nec vita cujuslibet per eorum fallaciam defendatur, ne suae animae noceant, dum praestare alienæ carni nituntur, quanquam hoc ipsum peccati genus facillime credimus relaxari. Nam si quælibet culpa sequenti mercede purgatur, quanto magis hæc facile abstergitur, quam merces ipsa comitatur? 8. Multa mentiuntur multaque fingunt homines propter hominum laudem; sicque fit ut et isti mentiendo pereant, et eos quos laudant ad vanae gloria ruinam perducant. 9. Sicut bene sibi conscius non metuit alienae linguæ convicium, ita et qui laudatur ab alio non debet errorem alienae laudis attendere; sed magis unusquisque testimonium conscientiae suae quaerat, cui plus ipse praesens est, quam ille qui eum laudat. 10. Opus enim suum unusquisque probet, ut ait Apostolus. Et tunc in seipso tantum quisque gloriam habebit, id est, occulte in sua conscientia, non palam in aliena lingua. 11. Perfecti, qui alta radice fundati sunt, etsi flamine laudis ac vituperationis utcunque quasi ventorum interdum curventur impulsu, funditus tamen non dejiciuntur, sed protinus firmitate radicis ad se redeunt. 12. Bona mens ad malum nec praemiis, nec terroribus vincitur. Nam iniqui terrorem blanditiis miscent, ut aul oblectatione quemquam decipiant, aut terroribus frangant. 13. Qui laudatur in auditorum amore inseritur, sed si veraciter et non ficte laudetur, hoc est, si vera sunt quae de illo dicuntur.

2.31XXXI. Yemin

1. Konuşmayan yalan söyleyemeyeceği gibi, yemin etmeye heves etmeyen de yalan yere yemin edemez. Öyleyse yeminden sakınmalı, yalnız zorunluluk hâlinde başvurmalıdır.

2. Yemin etmek Tanrı'nın buyruğuna aykırı değildir; ama yemini âdet edinince yalan yere yemin suçuna düşeriz. Öyleyse yalan yere yemin etmekten korkan hiç yemin etmesin.

3. Birçokları konuşurken sürekli yemin etmekten hoşlanır; oysa ağızda yalnız şu olmalıdır: "Evet, evet. Hayır, hayır." Çünkü evet ve hayırdan fazlası kötüdendir.

4. Birçokları aldatmak için yalan yere yemin eder; yeminin güvencesiyle sözlerine güven kazandırmak isterler. Böylece yalan yere yemin edip yalan söyleyerek dikkatsiz insanı aldatırlar.

5. Bazen sahte gözyaşlarıyla da kandırılıp aldanırız; inanılmaması gerekenlere ağladıkları için inanılır.

6. Çoğu kez yemin etmeden konuşmaya karar veririz; ama dediğimize inanmayanların inançsızlığı bizi yemine zorlar ve böyle bir zorunlulukla yemini alışkanlık hâline getiririz.

7. İnanmakta ağır davranan, sözün güveniyle kımıldamayan birçok insan vardır. Kendileriyle konuşanı yemine zorlayanlar ağır suç işler.

8. Kişi hangi söz oyunuyla yemin ederse etsin, vicdanın tanığı olan Tanrı bunu, kendisine yemin edilen kişinin anladığı gibi kabul eder. Hem Tanrı'nın adını boş yere ağzına alan hem de yakınını hileyle avlayan kişi iki kat suçlu olur.

9. Dikkatsizce bir kötülüğün vaat edildiği yemin tutulmamalıdır; örneğin biri zina ettiği kadına onunla ömür boyu kalacağına söz verirse. Çünkü yemini tutmamak, zina cürmünde kalmaktan daha katlanılabilirdir.

10. Tanrı'nın yemin etmesi, koyduklarını sarsmamaya karar verdiği takdiridir. Tanrı'nın pişman olması şeylerin değişmesidir; pişman olmaması ise koyduklarını geri almamasıdır. "Rab yemin etti ve pişman olmayacak" sözü böyledir; yani yemin ettiğini değiştirmeyecektir.

2.31

CAPUT XXXI. De juramento. 1. Sicut mentiri non potest qui non loquitur, sic perjurare non poterit qui jurare non appetit. Cavenda est igitur juratio, nec ea utendum, nisi in sola necessitate. 2. Non est contra Dei præceptum jurare, sed dum usum jurandi facimus, perjurii crimen incurrimus. Nunquam ergo juret qui perjurare timet. 3. Multi, dum loquuntur, jurare semper delectantur, dum oporteat hoc tantum esse in ore: Est, est. Non, non. Amplius enim quam est, et non est, a malo est (Matth. v, 37). 4. Multi, ut fallant, perjurant, ut per fidem sacramenti fidem faciant verbi sicque fallendo, dum.perjurant et mentiuntur, hominem incautum decipiunt. 5. Interdum et falsis lacrymis seducti decipimur, et creditur, dum plorant, quibus credendum non erat. 6. Plerumque sine juramento loqui disponimus sed incredulitate eorum qui non credunt quod dicimus jurare compellimur, talique necessitate jurandi consuetudinem facimus. 7. Sunt multi ad credendum pigri, qui non moventur ad fidem verbi. Graviter autem delinquunt qui sibi loquentes jurare cogunt. 8. Quacunque arte verborum quisque juret, Deus tamen, qui conscientiæ testis est, ita hoc accipit, sicut ille cui juratur intelligit. Dupliciter autem reus fit qui et Dei nomen in vanum assumit, et proximum dolo capit. 9. Non est conservandum sacramentum quo malum incaute promittitur, veluti si quispiam adulterae perpetuo cum ea permanendi fidem polliceatur. Tolerabilius est enim non implere sacramentum quam permanere in stupri flagitio. 10. Jurare Dei est illa providentia, qua statuit non convellere statuta. Poenitentia autem Dei rerum mutatio est; non pœnitere autem, statuta non revocare, ut illud: Juravit Dominus, et non poenitebit eum (Psal. CIX, 4), id est, quae juravit non mutabit.

2.32XXXII. Kusurlar

1. Tanrı'dan uzaklaşan insan hemen kusurların gücüne teslim edilir ki kusurların düşmanlığını çekerek, düştüğü yere dönüp aklını başına alsın.

2. Azizler bütün gayretleriyle kusurları yenmeye çalışıp yine de söndüremiyorlarsa, kusurlardan nefret etmek bir yana onları bütün sevgisiyle kovalayanlar ne yapsın?

3. Kusurları emeksiz yenmek isteyen, kendini fazla nazlı biçimde okşar. Oysa kusurlara hizmet ederek kendine kurduğu günah kanununu acının zorlaması olmadan budayamaz.

4. Günah işleme fırsatından kaçınan, kusurdan tam olarak vazgeçer. Çünkü günah işlememek istesen de fırsat çıkınca işlersen, kendi kendinin hem sanığı hem yargıcı olursun; çünkü işlediklerini mahkûm eder, mahkûm ettiklerini de işlersin. Kusurları hem suçlayıp hem yapan, kendi yargısıyla suçludur.

5. Bazı kusurlar tam olarak sakınılmadığında faillerini tekrar içlerine çeker. Bir kusurdan sıkıca sakınılıp ötekiler ihmal edilirse boş emektir. Çünkü yüreğine başka kusurların hükmettiği kişi tek bir faziletin gözetiminde metanetle dayanamaz.

6. Bazen insanın kusurları peşini bırakmaz. Çünkü önce isteyerek onları kendine yoldaş eden, sonra istemeden de iğnelerini hisseder.

7. Kimileri iç aklın gözlerini yitirmeden önce kusurların yanılgısına düşmez; tıpkı Şimşon'un, gözlerinin ışığı söndürülmeden önce Filistliler tarafından yanılgının değirmenine bağlanmadığı gibi.

8. Kimileri ise zihnin aklı daha canlıyken kusurların hücumuna yenilir, sonra iyi işlerin niyetini yitirir; tıpkı Babil kralının önce Sidkiya'nın gözleri önünde onun oğullarını öldürmesi, sonra gözlerini oyması gibi. Böylece kimilerinde kötü işlerin alışkanlığından ve iyi işlerin öldürülmesinden sonra akıl da yok olur.

2.32

CAPUT XXXII. De vitiis. 1. Recedens homo a Deo statim vitiorum traditur potestati, ut dum patitur infesta vitia, revertendo, unde ceciderat resipiscat. 2. Et si sancti toto nisu contendunt superare vitia, nec exstinguunt, quid agunt hi qui non solum non odiunt vitia, sed toto ea amore sectantur? 3. Satis delicate se palpat qui vult sine labore vitia superare, dum peccati legem, quam sibi deserviendo vitiis fecit, sine violentia doloris resecare non possit. 4. Perfecte renuntiat vitio, qui occasionem evitat in perpetrando peccato. Nam si velis tantumdem non peccare, et data occasione peccaveris, tu tibi et reus, et judex es, quia et commissa damnas, et damnata committis. Se autem judice reus est, qui vitia et accusat et perpetrat. 5. Quaedam vitia dum non perfecte vitantur, suos in se faciunt relabi auctores. Nam si unum vitium districte vitetur, et alia negligantur, inanis labor est. Non enim potest in unius observatione virtutis fortiter perdurare, cujus alia vitia dominantur in corde. 6. Nonnunquam hominem sua vitia persequuntur, quia nimirum qui prius volendo ea sibi fecit socia, postea sentit etiam nolens stimulosa. 7. Nonnulli non antea in errorem vinorum I,bantur, nisi prius interioris rationis perdiderint oculos, sicuti Samson non antea ab Allophylis ad erroris ligatus est machinam, nisi postquam ei sunt lumina oculorum exstincta (Judic. xvi, 21). 8. Quidam, vegetante mentis ratione, vitiorum superantur incursu, sicque deinde intentionem bonorum operum perdunt. Sicut rex Babylonis in oculis Sedeciæ prius filios ipsius interfecit, et sic postea oculos ejus evulsit, ac per hoc post malorum operum consuetudinem et interemptionem bonorum, perit quorumdam et ratio.

2.33XXXIII. Kusurlardan Kusurlar, Faziletlerden Faziletler Doğar

1. Günahlardan günahlar şöyle doğar: Küçüklerinden sakınılmayınca en büyüklerine düşülür; işlenenler savunulup ağıtı yakılmayınca da cürümden kibre gidilir. Böylece hem iradesiyle cürümleri işleyen hem de inadının şişkinliğiyle onları savunan iki kat suçlu olur.

2. Fazilet nasıl faziletten doğarsa, kusur da kusurdan öyle doğar. Çünkü kusurdan kusur olur; tıpkı zinadan sakınmayıp cinayet de işleyen Davut gibi.

3. Fazilet de faziletten edinilir; nitekim havariler İncil vaazının faziletiyle şehitliğin faziletini hak ettiler.

4. Dünyaya göre yaşayanların yüreğinde kusurlar birbirinin yerini alır: Biri gidince öteki gelir. Peygamber Yoel'in tanıklığı böyledir: "Tırtılın artığını çekirge yedi, çekirgenin artığını kurtçuk yedi, kurtçuğun artığını pas yedi." Bunların kusurların alegorisi olduğu şuradan anlaşılır: Ardından "Uyanın, ey sarhoşlar, ve ağlayın" denir.

5. Bazen en küçük kusurlarda günah işlemek, daha büyüklerinden daha iyi sakınılsın diye faydalı olur. Daha büyükleri işlenmesin diye daha küçük günahlara izin veren Havari Pavlus'u oku. Ama kusurlar, kusurlarla değil faziletlerle dışarı atıldığında gerçekten iyileşir. Kimilerinde bazı gizli kusurlar, ancak başka kusurlardan vazgeçtiklerinde ortaya çıkar.

2.33

CAPUT XXXIII. Quod ex vitiis vitia, et ex virtutibus virtutes oriuntur. 1. Sic gignuntur ex peccato peccata, ut dum non evitantur parva, incidatur in maximis, et dum defenduntur admissa, nec lamentantur, ex flagitio ad superbiam itur. Unde fit ut duplicati sit criminis reus qui et admittit scelera per voluntatem, et defendit ea per contumaciæ tumorem. 2. Sic vitio vitium gignitur, sicut virtus virtute concipitur. Ex vitio enim gignitur vitium. Sicuti David qui, dum non evitat adulterium, perpetravit et homicidium (II Reg. XI, 6). 3. Item virtus virtute concipitur, sicut per virtutem evangelicæ prædicationis virtutem martyrii apostoli meruerunt. 4. In cordibus saeculariter viventium invicem sibi succedunt vitia, ut dum unum abierit, succedat aliud, juxta Joelis prophetæ testimonium, qui ait: Residuum erucæ comedit locusta, et residuum locustæ comedit bruchus, et residuum bruchi comedit rubigo (Jo el. I, 4, 5). Per id ergo ista sub vitiorum allegoria colliguntur, quia sequitur: Expergiscimini, ebrii, et flete. 5. Aliquando utiliter peccatur in minimis vitiis, ut maiora utilius caveantur. Lege Paulum apostolum minora permittentem peccata, ne majora perpetrentur. Veraciter autem sanantur vitia quæ virtutibus, non vitiis, excluduntur. Quorumdam autem quaedam latentia vitia tunc apparent, quando ab aliis vitiis desinunt.

2.34XXXIV. Kötü Kullanılan Faziletler

1. Bazen kötü kullanılan faziletler de kendilerinden kusurlar doğurur. Bu, ruhun ölçüsüz isteğinden olur: Hak ettiği armağanla yetinmez, ondan övgüler ya da lanetli kazançlar peşine düşer.

2. Bazen faziletler, uygun zamanda hiç gevşetilmediklerinde kusurlar doğurur. Böylece yerinde fazilet olanlar, yersiz olunca kusur sayılır; örneğin bir kardeş geldiğinde kanonik oruç bozulmazsa.

3. Öyleyse faziletlerin ayırt edilmesini, yapılmasını kesinlikle yasakladığı şeyi zamanına göre yapan Havari Pavlus'tan öğren.

4. Yine bazı faziletler, ayırt etmeye hizmet etmeyince kusura geçer. Adalet çoğu kez ölçüsünü aşınca acımasız bir zalimlik doğurur; aşırı şefkat terbiyenin çözülmesini doğurur; gerekenden fazla olan gayret öfkeliliğin kusuruna geçer; çok yumuşaklık da uyuşuk bir tembelliği doğurur.

5. Basiretli kişinin ayırt ediciliği ise iyiliği ölçüsüzce yapmamaya, faziletten kusura geçmemeye dikkat eder.

6. Yine bazılarında fazilet kusur doğurur: Kişi iffetinin ve perhizinin liyakatiyle övünürse. Boş şan için sadaka veren de faziletten kusur çıkarır. Bilgelikle kibirlenen, adalet için ödül isteyen ve hak ettiği bir Tanrı armağanını kendi övgüsüne çeviren ya da kötü işlerde kullanan kişi de hiç şüphesiz faziletini kusura dönüştürür.

7. İnsanlar faziletlerden kendilerini yok edecek kusurlar beslerler. Tanrı ise en kudretli sanatıyla, kusurlarımızdan bizi fenalıktan yeniden biçimlendirecek faziletler çıkarır.

2.34

CAPUT XXXIV. De male usis virtutibus. 1. Interdum et male usae virtutes ex se vitia gignunt: quod fit per immoderatum animi appetitum, cui non sufficit donum quod meruit, nisi inde aut laudes aut lucra damnanda quæsierit. 2. Interdum virtutes vitia gignunt, dum aliquando pro tempore opportuno minime relaxantur. Sicque fit, ut quæ congruo loco virtutes sunt, incongruo vilia deputentur, veluti si pro fratris adventu canonicum non solvatur jejunium. 3. Virtutum igitur discretionem a Paulo apostolo sume, qui ad tempus egit, quod agendum esse omnino prohibuit. 4. Item quæ dam virtutes, dum discretioni non serviunt, in vitia transeunt. Nam sæpe justitia, dum suum modum excedit, crudelitatis sævitiam gignit; et nimia pietas dissolutionem disciplinae parturit, et zeli studium, dum plus est quam oportet, in iracundiae vitium transit, et multa mansuetudo torporis segnitiem gignit. 5. Prudentis autem viri discretio solerter prospicit, ne bonum intemperanter agat, et de virtute in vitium transeat 6. Item apud quosdam ex virtute vitium gignitur, dum quisque de castitatis et abstinentiæ meritis gloriatur. Nam et qui eleemosynam vanæ gloriae causa impertit, ex virtute vitium facit. Sed et is qui de sapientia arrogantiam habet, et qui pro justitia praemium appetit, et qui aliquod donum Dei quod meruit in suam laudem convertit, aut in malos usus assumit, procul dubio virtutem in vitium transfert. 7. Homines de virtutibus vitia nutriunt, ex quibus pereant. Iterum Deus arte potentissima ex nostro vitio virtutes format, quibus nos ab iniquitate reformet.

2.35XXXV. Yapmacık Faziletler

1. Bazı kusurlar faziletlerin görünüşünü taşır ve fazilet örtüsü altına gizlendikleri için peşlerinden gidenleri daha zararlı biçimde aldatırlar. Çünkü faziletlere hemen zıt görünen kusurlar, ortaya çıkar çıkmaz çabucak düzeltilir; onlara uyanlar böyle suçlardan utanır.

2. Tensel olanlar ise zihinlerindeki duyarsızlık yüzünden, hükme layık görünen şeyin kınanacak bir kusur olduğunu çoğu kez anlamazlar.

3. Yine bazı kusurlar fazilet görünüşünde durur, ama fazilet değildir. Çünkü bazen adalet bahanesiyle zalimlik yapılır, açıkça kusur olan şey fazilet sanılır. Gevşek tembellik yumuşaklık sanılır, uyuşuk ihmalkârlığın yaptığı şey şefkatli hoşgörünün işi sanılır. Bazen savurgan israf kusuru cömertlik faziletini taklit eder, kasvetli cimrilik tutumluluk faziletini taklit eder, inat kusuru sebat faziletinin altına saklanır. Korku itaat görünüşünde gizlenir ve aslında korku kusuru olan şeye alçakgönüllülük faziletidir denir. Sözdeki arsızlık, hakikatin özgürlüğü olarak alınır; tembellik kusuru dinginlik faziletini taklit eder. Huzursuzluk kusuru, özen faziletinin adını almak ister; aceleciliğin kolaylığı iyilik gayretinin ateşi sanılır; iyi işte ağırlık, tedbirin gecikmesi gibi görünür; oysa biri fazilet, öteki kusurdur. İşte böyle, kusurlar faziletlerin görünüşünü taklit eder; bazıları da en çok suçlandıkları şeyden ötürü kendilerini adil sanırlar.

4. Kusurlar için uygun örnek haydut görünüşünden alınır. Haydut nasıl pusudan çıkıp yolculara katılır, yoldaş gibi görünür, sonunda hazırlıksız olanı aldatır ve birden saldırınca öldürücü haydut olarak açığa çıkarsa, kusurlar da bazen faziletlere öyle tehlikeli biçimde karışır; sonunda iyi işin bütün etkisini kendi işlerine kaptırırlar ve faziletleriyle kendini beğenen ruh, lanetli kusurlarla aldatıldığını görür.

2.35

CAPUT XXXV. De simulatis virtutibus. 1. Quaedam vitia species virtutum praeferunt, ideoque perniciosius suos sectatores decipiunt, quia se sub velamine virtutum tegunt. Nam vitia, quæ statim virtutibus contraria apparent, cito, dum palam venerint, emendantur, propter quod sequaces eorum de talibus criminibus erubescunt. 2. Carnales autem plerumque per insensualitatem mentis non agnoscunt vitium esse culpabile, quod dignum videtur damnatione. 3. Item quaedam vitia species virtutum esse videntur, sed tamen virtutes non sunt. Nam interdum sub praelextu justitiæ crudelitas agitur, et putatur esse virtus quod nimirum est vitium, sicut et remissa segnities mansuetudo esse creditur, et quod agit torpens negligentia putatur agere indulgenlia pietatis. Nonnunquam etiam virtutem largitatis imitatur vitium prodigae effusionis, et virtutem parcitatis tristis tenacitas imitatur, et vitium pertinaciæ absconditur sub virtute constantiæ. Item timor sub specie obedientiae occultatur, et dicitur virtus humilitatis, quod tamen vitium est timoris. Sed et procacitas vocis pro veritatis libertate accipitur, et vitium pigritiæ quietis virtutem imitatur. Porro vitium inquietudinis virtutem se vult vocari sollicitudinis, et præcipitationis facilitas fervor boni studii creditur, et bene agendi tarditas consilii" mora esse videtur, dum tamen ista sit virtus, illa vitium. Tali igitur exemplo vitia species virtutum imitantur; et inde se nonnulli esse justos confidunt, unde maxime reprobantur. 4. Aptum exemplum vitiorum de latronis specie sumitur. Nam sicut ex insidiis latro prodit, seque iter agentibus jungit, fingens se socium, donec decipiat improvisum, et dum subito eruperit, ad exitium latro manifestus ostenditur: ita se miscent interdum periculose virtutibus vitia, quousque omnem boni operis efficaciam in suis usibus rapiant, et anima quae sibi erat placens de virtutibus deceptam se conspiciat vitiis damnabilibus.

2.36XXXVI. Fazilet İsteği

1. Faziletlere zorlukla çıkarız, kusurlara emeksiz kayarız. Çünkü onlar yokuş, bunlar iniştir. Göğe çıkabilmek için büyük terler dökeriz.

2. Faziletlerin zirvesine yönelenler nasıl en yukarıdan değil, azarlarından başlar ki yavaş yavaş daha yükseğe ulaşsınlar, kusurlara kayanlar da öyle hemen büyük suçlardan başlamazlar; küçüklere alışır, böylece en büyüklerine atılırlar.

3. İnsan en küçük kusurlardan en büyüklerine yavaş yavaş atıldığı gibi, küçük faziletlerden de basamak basamak yüce olanlara yükselir.

4. Faziletleri düzensizce kavramaya çalışan ise çabucak tehlikeye düşer. Şeylerin tabiatında şöyle bir sebep vardır: Hızla büyüyen ne varsa hiç şüphesiz çabucak biter; otlar nasıl daha hızlı büyüdükçe daha çabuk yok olursa. Derin kökle temellenmiş ağaçlar ise basamak basamak büyüdükleri için daha uzun süre dayanır.

5. Kötülüğü karıştırarak bir iyilik yapmak hiçbir işe yaramaz. Önce kötülükten kaçınmalı, sonra iyilik yapmalıdır. Peygamber şöyle der: "Sapkınca davranmaya son verin, iyilik yapmayı öğrenin."

6. İnsanda önce kusurlar kökünden sökülmeli, sonra faziletler aşılanmalıdır. Çünkü hakikat yalanla, utanma küstahlıkla, iman inançsızlıkla, iffet sefahatle birleşip bağlanamaz.

7. Kimi faziletler en yüksek, kimi orta faziletlerdir. İman, ümit ve sevgi en yüksek faziletlerdir, çünkü kimde bulunursa onlarda gerçekten bulunurlar. Öteki faziletler ise ortadır; çünkü kişi onlarla kibirle şişerse hem faydaya hem zarara sahip olunabilirler. Öğreti, oruç, iffet, bilgi ya da dünya zenginlikleri böyledir; bunlarla hem iyi hem kötü iş yapabiliriz.

8. Daha kötüyken daha iyi olmaya başlayan kişi, aldığı faziletlerle kabarmaktan sakınsın; yoksa faziletleri yüzünden, daha önce kusurlarının düşüşüyle yattığından daha ağır düşer.

9. Tanrı akladığı kişiye, yine faziletleriyle kabarmasın diye, bazı fazilet armağanları verir, bazılarını geri çeker; böylece zihin sahip olduğu şeyle kabarırken, sahip olmadığı anlaşılan şeyle yine alçalır.

10. Göksel lütfun armağanıyla esinlenip faziletlere yükselen kişi, aldığı faziletlerle kibirlenmesin diye Tanrı'nın ölçülü eliyle bir sıkıntıyla bastırılırsa kırılmamalıdır. Çünkü darbelerle alçaltılmaya bile soğukkanlılıkla katlanmak, hiç şüphesiz büyük bir fazilettir.

2.36

CAPUT XXXVI. De appetitu virtutum. 1. Ad virtutes difficile consurgimus, ad vitia sine labore dilabimur. Ista enim prona, illa ardua sunt. Grandes enim sudores perpetimur ut ad coelum conscendere valeamus. 2. Quemadmodum ad virtutum tendentes culmen, non a summis inchoant, sed a modicis, ut sensim ad altiora pertingant, ita et qui dilabuntur ad vitia, non statim a magnis criminibus incipiunt, sed a modicis assuescunt, et sic in maximis proruunt. 3. Sicut paulatim homo a minimis vitiis in maximis proruit, ita a modicis virtutibus gradatim ad ea quæ sunt excelsa contendit. 4. Qui autem inordinate virtutes comprehendere nititur, cito periclitatur. Haec est causa in rerum natura, ut quaecunque velociter ad profectum tendunt, sine dubio celeriter finiantur; sicut herbae, quae tanto festinius pereunt, quanto celerius crescunt. At vero contra arbores alta radice fundatæ ideo perdurant diutius, quia gradatim ad profectum perveniunt. 5. Nihil prodest, admisto malo, agere aliquod bonum; sed prius est cohibendum a malo, deinde exercendum bonum. Hoc enim indicat propheta, cum dicit: Quiescite agere perverse, discite bene facere (Isai. I, 16). 6. Prius vitia exstirpanda sunt in homine, deinde inserendae virtutes. Nam cohærere et conjungi non potest veritas cum mendacio, pudor cum petulantia, fides cum perfidia, castitas eum luxuria. 7. Quaedam sunt summæ virtutes, quaedam vero mediæ. Fides, spes et charitas summæ virtutes sunt. Quia a quibus habentur, utique veraciter habentur. Aliæ vero virtutes mediæ sunt, quia et ad utilitatem et ad perniciem possunt haberi, si de his arroganter quisque tumuerit, utpote doctrina, jejunium, castitas, scientia, sive temporales divitiæ, de quibus scilicet et bene operari possumus, et male. 8. Quisquis ex deteriore jam melior esse coepit, caveat de acceptis extolli virtutibus, ne gravius per virtutes corruat, quam prius ex lapsu vitiorum jacebat. 9. Quem Deus justificat, ne iterum se de virtutibus erigat, quaedam illi virtutum dona tribuit, quædam retrahit, ut dum mens de hoc quod habet erigitur, iterum de hoc quod nequaquam habere cognoscitur humilietur. 10. Quisquis dono coelestis gratiae inspiratus ad virtutes erigitur, si forte moderantis Dei manu aliqua adversitate reprimitur, ne de acceptis virtutibus attollatur, frangi non debet, quia et hoc ipsum, quod plagis humiliatur, æquanimiter ferre procul dubio virtutis est magnæ.

2.37XXXVII. Faziletlerin Kusurlara Karşı Savaşı

1. Azizler kusurların pisliğinden en gerçek biçimde, her kusura karşı bir fazilet koyduklarında temizlenirler. Bazen kusurlar faziletlerle faydalı olsun diye çarpışır; bu savaşla ya zihin çalıştırılır, ya da ruh gururdan çevrilip dizginlenir.

2. Kusurların saldırılarına karşı zıt faziletlerle savaşılmalıdır: Sefahate karşı yüreğin temizliği kullanılmalı, nefrete karşı sevgi hazırlanmalı, öfkeye karşı sabır konmalıdır. Korkuya karşı güven faziletine, uyuşukluğa karşı gayretin savaşına başvurulmalıdır. Kedere sevinç, bezginliğe cesaret, cimriliğe cömertlik, kibre alçakgönüllülük karşı konmalıdır. Böylece her fazilet, kendisine karşı doğan kusurları bastırır ve denenmelerin hareketlerini ilahî sevginin gücüyle söndürür.

3. Şehveti perhiz terbiye eder. Çünkü beden açlıkla ne kadar kırılırsa, zihin yasak istekten o kadar geri çekilir.

4. Öfkeye karşı tahammül savaşır; öfke kendini öldürür, sabır ise katlanarak zaferi kazanır.

5. Kederin hüznünü ebedî sevinç ümidi yener; dış şeylerle altüst olan zihnin sıkıntısını içteki huzurun tatlılığı dindirir.

6. Hasede karşı sevgi hazırlansın, öfkenin yangınına karşı yumuşaklığın dinginliği kullanılsın.

7. Kibirliler şeytanın kibrini taklit eder; ona karşı, kibirlileri alçaltan Mesih'in alçakgönüllülüğü konur.

8. Yedi ana kusurun kraliçesi ve annesi kibirdir. Bu yedi ana kusur da kendilerinden birçok kusur doğurur; bunlar birbirine bir tür akrabalıkla öyle bağlıdır ki biri ötekinden çıkar.

9. Yedi kusurun başı olan kibir bizi onların gücüne nasıl bağlarsa, yedi yönlü lütufla dolu Mesih de bizi kusurların hükmünden öyle kurtarır. O, yedi katlı kusura mahkûm ettiklerini, bu, yedi yönlü lütuf armağanıyla özgür kılar.

2.37

CAPUT XXXVII. De pugna virtutum adversus vitia. 1. Tunc se viri sancti veracius a vitiorum colluvione detergunt, dum ab eis contra singula vitia virtutes singulæ opponuntur. Interdum vitia cum virtutibus ad utilitatem confligunt, ut ipsa certamine vel mens exerceatur, vel ab elatione conversus animus restringatur. 2. Adversus impetus vitiorum contrariis virtutibus est pugnandum. Contra luxuriam enim cordis est adhibenda munditia, contra odium dilectio præparanda, contra iracundiam patientia proponenda est. Porro contra timorem fiduciae adhibenda est virtus, contra torporem zeli prælium; tristitiæ quoque gaudium, accidiæ fortitudo, avaritiæ largitas, superbiæ humilitas opponenda est. Sicque singulæ virtutes nascentia contra se vitia reprimunt, ac tentationum motus virtute divinae charitatis exstinguunt. 3. Libidinem abstinentia domat. Nam quantum corpus inedia frangitur, tantum mens ab illicito appetitu revocatur. 3. Adversus iram tolerantia dimicat; ira autem semetipsam necat, sustinendo autem patientia victoriam portat. 5. Tristitiæ moerorem spes æterni gaudii superat; et quem turbata mens de exterioribus afficit, dulcedo interioris tranquillitatis lenit. 6. Adversus invidiam præparetur charitas, et adversus irae incendia mansuetudinis adhibeatur tranquillitas. 7. Superbiam autem diaboli imitantur superbi, adversus quam opponitur humilitas Christi, qua humiliantur elati. 8. Principalium septem vitiorum regina et mater superbia est, eademque septem principalia multa de se parturiunt vitia, quae ita sibimet quadam cognatione junguntur, ut ex altero alterum oriatur. 9. Sicut princeps septem vitiorum superbia nos eorum potestatibus subdit, ita Christus septiformi gratia plenus a dominatu vitiorum nos eruit; et quos illa addicit septemplici vitio, iste liberat septiformis gratiae dono.

2.38XXXVIII. Kibir

1. Kibrin her kusurdan daha kötü olması, ya en yüksek ve ilk kişilerce benimsenmesindendir, ya da adalet ve fazilet işinden doğup suçunun daha az hissedilmesindendir. Tenin sefahati ise herkesçe fark edilir, çünkü kendiliğinden çirkindir. Yine de Tanrı'nın terazisinde kibirden küçüktür. Ama kibrin tuttuğu ve bunu hissetmeyen kişi tenin sefahatine kayar; böylece bu düşüşle alçalıp utançtan da kibirden de kalksın diye.

2. Günah işleyen herkes kibirlidir, çünkü yasak olanları yaparak ilahî buyrukları küçümser. Demek ki "Her günahın başlangıcı kibirdir" sözü doğrudur; çünkü Tanrı'nın buyruklarına itaatsizlik önce gelmedikçe çiğnemenin suçu ardından gelmez.

3. Her kibir, ne kadar yükseğe kalkarsa o kadar aşağıda yatar; ne kadar yükselirse o kadar derine kayar. Çünkü kendi kibriyle yükselen, Tanrı'nın adaletiyle eğilir.

4. Kibirle şişenler rüzgârla beslenir. Bu yüzden Peygamber der ki: "Bütün çobanlarını rüzgâr güdecek", yani kibrin soluğu.

5. Faziletleriyle kibirlenenler, fazilet diye kullandıkları işlerin kendisine göre yargılanmalıdır; çünkü iyi şeyi iyi bir iradeyle yapmıyorlar. Gerçekten de alçakgönüllülük olmadan ve sevgi olmadan her fazilet kusur sayılır.

6. Şeytan kibrin bedeli olarak en yukarıdaki saadetten düştü. Demek ki faziletleriyle kabaranlar şeytanı taklit eder; yüksekten düştükleri için de daha ağır düşerler.

7. Kibir bütün cürümlerin kaynağı olduğu gibi, bütün faziletlerin de yıkımıdır. Günahta ilk o, savaşta son o gelir. Çünkü ya başta zihni günahla yere serer, ya da sonunda faziletlerden aşağı atar. Bu yüzden bütün günahların en büyüğüdür; çünkü insan zihnini hem faziletler hem kusurlar yoluyla yok eder.

8. Kibir doğduğu yerde düşer. Kibirlilerde suç başka, ceza başka değildir; suçun kendisi onlara cezadır.

9. Küstahlık kibirden doğar, kibir küstahlıktan doğmaz. Çünkü zihnin gizli gururu önce gelmedikçe açık övünme gelmez. Demek ki kaynakça önde geldiği gibi, suçta da kibir küstahlıktan öncedir.

10. Tanrı'nın takdiri gururlarını düzeltmek için bazılarını çoğu kez bir düşüşe uğratır. Onlar bu düşüşle kendilerini ayıplayıp alçakgönüllüce akıl bulur; Tanrı'nın armağanlarıyla övülmek istemez, övülmek istedikleri şeyi aldıkları Tanrı'yı överler.

11. Küstah kişi için, herhangi bir kusura kayıp düşüşten sonra Tanrı'ya karşı alçakgönüllü olması, gururla kibirlenip kibirden ötürü yıkımın daha ağır hükmünü almasından daha faydalıdır.

2.38

CAPUT XXXVIII. De superbia. 1. Omni vitio deteriorem esse superbiam, seu propter quod a summis personis et primis assumitur seuquo de opere justitiæ et virtutis exoritur, minusque culpa ejus sentitur. Luxuria vero carnis ideo notabilis omnibus est, quoniam statim per se turpis est. Et tamen, pensante Deo, superbia minor est. Sed qui detinetur superbia, et non sentit, labitur in carnis luxuria: ut per hanc humiliatus, et a confusione surgat et a superbia. 2. Omnis peccans superbus est, eo quod faciendo vetita contemptui habeat divina praecepta. Recte ergo initium omnis peccati superbia (Eccle. x, 15), quia nisi praecesserit mandatorum Dei inobedientia, transgressionis non sequitur culpa. 3. Omnis superbia tanto in imo jacet, quanto in alturn se erigit; tantoque profundius labitur, quanto excelsius elevatur. Qui enim per propriam superbiam attollitur, per Dei justitiam inclinatur. 4. Qui inflantur superbia, vento pascuntur. Unde et propheta: Omnes, inquit, pastores tuos pascit ventus (Jerem. XIII, 22), hoc est, superbiæ spiritus. 5. Qui de suis virtutibus superbiunt, ex ipsis judicandi sunt operibus quibus pro virtutibus utuntur, quia rem bonam non bona voluntate faciunt. Nam revera sine humilitate virtus quaelibet, et sine charitate in vitio deputatur. 6. Merito superbiae diabolus a superna beatitudine corruit. Qui ergo de virtutibus attolluntur, diabolum imitantur; et exinde gravius corruunt, quia de excelso labuntur. 7. Superbia, sicut origo est omnium criminum, ita ruina cunctarum virtutum. Ipsa est enim in peccato prima, ipsa in conflictu postrema. Hæc enim aut in exordio mentem per peccatum prosternit, aut novissime de virtutibus dejicit. Inde et omnium peccalorum est maxima, quia tam per virtutes quam per vitia humanam mentem exterminat. 8. Ibi cadere superbiam, ubi et nasci, ut non sit superbis aliud culpa, aliud pœna, sed ipsa culpa sit illis et poena. 9. De superbia nasci arrogantiam, non de arrogantia nasci superbiam. Nam nisi præcesserit occulta elatio mentis, non sequitur aperta jactantia laudis. Ita ergo in culpa praeponitur superbia arrogantiae, sicut praefertur origine. 10. Plerumque ad elationis emendationem providentia Dei aliquo casu nonnulli cadunt, pro quo lapsu reprehensi a semetipsis humiliter sapiunt, et de muneribus Dei laudari non appetunt, sed laudant Deum, a quo acceperunt, unde laudari se volunt. 11. Utilius est arroganti in quocunque vitio labi. et humilem post casum Deo fieri, quam per elationem superbire, gravioremque ruinae damnationem per superbiam sumere.

2.39XXXIX. Fuhuş

1. Kibir suçundan çoğu kez tenin iğrenç kirine gidilir. Çünkü biri ötekine bağlıdır. Zihnin kibriyle şehvetin fuhşuna gidildiği gibi, zihnin alçakgönüllülüğüyle de tenin iffeti korunur. Tanrı bazen zihnin gizli kibrini tenin açık düşüşüyle yıkar.

2. Şehvetin kirinin ruhun gizli kibrinden doğduğu ilk insanın örneğiyle bellidir: O, kibirle Tanrı'ya karşı şişer şişmez hemen tenin şehvetini hissetti ve utanç yerlerini örttü. Bu yüzden herkes, şehvete yenildiği her seferde düşmesini kendi suçuna yazsın; çünkü gizli kibir önce gelmeseydi, şehvetin açık düşüşü ardından gelmezdi.

3. Bazen şeytan Hıristiyana iki kusurla birden saldırır: Gizliden gururla, açıktan şehvetle. Kişi şehvetten sakınırken gurura düşer; dikkatsizce gururdan kaçınırken de tembelce şehvete düşer. Böylece gururun gizli kusurundan şehvetin açık kusuruna, şehvetin açık kusurundan gururun gizli kusuruna gidilir. Ama Tanrı'nın kulu ikisini de ayırt ederek tartar, şehvetten gurura düşmeyecek biçimde sakınır, gururu da ruhunu şehvete salıvermeyecek biçimde bastırır.

4. Cinler en çok sefihlerin ve kibirlilerin destekçisidir. Kötü ruhlar öteki kusurlara da hizmet eder, ama bunlara daha büyük bir yakınlıkla bağlıdır ve isteklerine göre onlara daha çok kulluk ederler.

5. Şeytan insan soyuna başlıca şu iki kusurla hükmeder: zihnin kibri ve tenin sefahati. Bu yüzden Rab Eyüp'te şeytandan söz ederek der ki: "Gölge altında, kamışın gizliliğinde, rutubetli yerlerde uyur." Kamış boş kibri, rutubetli yerler tenin sefahatini gösterir. Şeytan insan soyunu bu iki kusurla ele geçirir: ya zihni kibre kaldırarak ya da teni sefahatle bozarak.

6. Birçokları sefahate boyun eğer, inatçı bir kibirle sefahatin işiyle övünür; alçalmaları gereken yerde daha çok gururlanırlar.

7. Yalnız cürümler işlenmeyip bir de bu cürümlerle boş övgüyle kabarılınca kötülüğün de kötüsü olur. Yazıldığı gibi: "Günahkâr ruhunun arzularıyla övülür." Sefillerin, çokça ağlamaları gereken cürümlerle sevinmesinden daha kötü ne olabilir?

8. Şehvet görülünce daha çok aranır. Bir bilgenin dediği gibi: "Fuhşun ilk okları gözlerin, ikincileri sözlerindir." Ama gözlerle yakalanmayan, sözlere direnebilir. Duygu daha serbestken tabiat yeter.

9. Şehvetli telkinin zevkini dizginleyen, şehvete rıza göstermeye geçmez. Çünkü gıdıklayan zevke kendini uydurmayan, işe çabucak direnir.

10. Rızaya kadar, işlemeye kadar olmasa da denenen kişi, yalnız telkinle tenin durumuna göre denemelere uğrayandan daha sert saldırıya uğrar.

11. Şeytanın meleğinin uyandırdığı, Pavlus'taki ten dikenleri günah kanunundandı. Bu kanun, şehvetin zorunluluğuyla insanların üyelerinde yerleşiktir. Kendisine karşı direnen bu kanunu içinde alt edince yetkinleşir ve şehvetli gıdıklanmanın zayıflığından şanlı bir savaşın gücünü alır.

12. Tanrı'nın kullarına kendi tenlerinden birçok savaş açılır. Tanrı sevgisindeki niyetleri sarsılmaz olsa da, zihin dışarıdan taşıdığı tende içsel savaşlara katlanır. Bunlara sınamak için izin veren Tanrı ise lütfunun korumasıyla kendi kullarını bırakmaz.

13. Seçilmişler bazen tensel düşüşe uğrar ki faziletleriyle kabardıkları kibir kusurundan şifa bulsunlar; faziletlerin hâlleriyle kibirlenenler düşsünler ve tenin kusuruyla alçalıp kalksınlar diye.

14. Zina fiilen tamamlanmadan önce düşüncede zaten vardır. Fuhuş önce yürekten çıkarılmalıdır ki işe dökülmesin. Bu yüzden Peygamber aracılığıyla "Bellerinizi memelerinizin üstünden kuşanın" denir; yani bele ait şehvetleri yürekte budayın. Çünkü yürek memelerin üstündedir, bellerde değil.

15. Şehvetin ölçüsüz başıbozukluğu ölçü bilmez. Kusurlu ruh, ten azgınlaşırken kendini fuhşu tatmine saldığında, cinlerin telkiniyle başka iğrenç cürümlere de geçer; utancın sınırlarını ölçüsüzce aştıkça suça suç ekler, yavaş yavaş daha kötüye ilerler.

2.39

CAPUT XXXIX. De fornicatione. 1. Ex culpa superbiae plerumque in abominandam carnis immunditiam itur. Nam alterum pendet ex altero sed sicut per superbiam mentis itur in prostitutionem libidinis, ita per humilitatem mentis salva fit castitas carnis. Deus autem nonnunquam dejicit occultam mentis superbiam per carnis manifestam ruinam. 2. Libidinis nasci immunditiam de animi occulta constat superbia, exemplo primi hominis, qui mox ut per superbiam contra Deum tumuit, statim carnis libidinem sensit, et pudenda operuit. Quapropter unusquisque suae deputet culpae quod cecidit, quoties libidine vincitur, quia nisi praecessisset latens superbia, non sequeretur libidinis manifesta ruina. 3. Nonnunquam gemino vitio Christianus a diabolo appetitur, et occulto per elationem, et publico per libidinem. Sed dum evitat quis libidinem, cadit in elationem. Item dum incaute declinat elationem, cadit segniter in!ibidinem; sicque ex occulto vitio elationis itur in apertum libidinis, et de aperto libidinis, itur in occultum elationis. Sed Dei servus discrete utrumque pensans, sic cavet libidinem, ut non incurrat elationem; et sic premit elationem, ut non resolvat animum ad libidinem. 4. Luxuriosis atque superbis dæmones plus fautores existunt, dumque in caeteris vitiis spiritus maligni deserviant, his tamen majori familiaritate junguntur, eisque amplius juxta desiderium famulantur. 5. Principaliter his duobus vitiis diabolus humano generi dominatur, id est, superbia mentis et luxuria carnis. Unde et Dominus in Job loquitur de diabolo dicens: Sub umbra dormit in secreto calami in locis humentibus (Job XL, 16). Per calamum enim inanis superbia, per loca vero humecta carnis demonstratur luxuria. Per hæc enim duo vitia diabolus humanum possidet genus, vel dum mentem in superbiam erigit, vel dum per luxuriam carnem corrumpit. 6. Multi luxuriæ subditi sunt, et contumaci superbia de ipso luxuriae opere gloriantur; et inde magis elati sunt, unde humiliari debuerant. 7. Ad comparationem mali fit deterius, quando non solum flagitia committuntur, sed etiam de ipsis flagitiis vanitate laudis perditi extolluntur, sicut scriptum est: Laudatur peccator in desideriis animæ suæ (Psal. IX, 24). Quid enim pejus quam in flagitiis miseros gaudere, de quibus jam debent copiosius plorare? 8. Libido tunc magis quæritur, dum videtur. Nam sicut quidam sapiens ait: Prima fornicationis oculorum tela sunt, secunda verborum, Sed qui non capitur oculis, potest verbis resistere. Sufficit natura, ubi adhuc liber affectus est. 9. Qui delectationem libidinosae refrenat suggestionis, non transit ad consensum libidinis. Cito enim resistit operi, qui titillanti se non accommodat delectationi. 10. Durius impugnatur qui usque ad consensionem, etsi non usque ad perpetrationem tentatur, quam is qui sola suggestione pro conditione carnis tentamentis sollicitatur. 11. Stimuli carnis, qui in Paulo, excitante Satanae angelo, inerant (II Cor. XII), ex lege peccati erant, qui in membris hominum de necessitate libidinis habitant. Quam reluctantem, dum in se expugnat, perficitur, et de infirmitate libidinosæ titillationis virtutem suscipit gloriosi certaminis. 12. Servis Dei multa certamina de sua carne moventur; nam quamvis in amore Dei eorum sit inconcussa intentio, mens tamen in carne, quam exterius gestat, interna prælia tolerat. Deus autem, qui haec ad probationem permittit, gratia protegente, suos non deserit. 13. Ideo nonnunquam electi lapsu carnali corruunt, ut a vitio superbiæ, qua de virtutibus lument, sanentur; et qui de virtutum affectibus existunt superbi, ut cadant, carnis vitio humilientur, ut surgant. 14. Antequam perficiatur adulterium in opere, jam adulterium exstat in cogitatione. Ex corde enim primum fornicationes sunt auferendae, et non prorumpent in opere. Hinc est quod per prophetam dicitur i Accingite lumbos vestros super ubera vestra (Isai. XXXII, 11); hoc est, in corde libidines resecate, quæ ad lumbos pertinent. Nam cor super ubera est, non in lumbis. 15. Libidinis immoderata licentia nescit habere modum. Nam dum se vitiosus animus in explenda fornicatione, carne luxuriante, laxaverit, nihilominus ad alia nefanda scelera suadentibus dæmonibus transit; dumque immoderate metas pudoris excesserit, crimen criminibus adjicit, paulatimque ad deteriora procedit.

2.39_216. Sevenlerin, daha doğrusu çılgınların tatmadığı ten şehveti, tadılmış olan kadar tatlı değildir. Fuhuş da ilk işlendiğinde bu kadar zevk vermez; tekrarlanınca daha büyük zevk verir. Hele alışkanlık olunca, helak olanlara o kadar tatlı gelir ki yenmek zorlaşır. Bu yüzden suç işleme alışkanlığından ötürü, tutsaklar gibi bir tür zorla günaha sürükleniriz ve hislerimizin doğru irademize karşı içimizde başkaldırdığını hissederiz.

17. Fuhuş zevki zihne iffet sevgisinden daha çok hoş geliyorsa, insanda hâlâ günah hüküm sürüyor demektir. Ama içteki iffetin güzelliği daha çok zevk veriyorsa, artık günah değil adalet hüküm sürer. Çünkü günah insanda yalnız işlenen fuhuşla hüküm sürmez; fuhuş hâlâ hoşa gidiyor ve ruhu tutuyorsa, şüphesiz hüküm sürmektedir.

18. Tenin fuhşu zinadır, ruhun fuhşu putlara hizmettir. Rab'bin şu sözüne göre ruhanî fuhuş da vardır: "Bir kadına arzuyla bakan, onunla yüreğinde zina etmiştir."

19. Her kirli pisliğe, kişi hangi çirkin hazla kendini kirletirse kirletsin, fuhuş denir. Çünkü fuhuş zevkinden çeşit çeşit cürümler doğar; bunlarla Tanrı'nın krallığı kapanır, insan Tanrı'dan ayrılır.

20. Öteki yedi kusur arasında fuhuş en büyük cürümdür; çünkü tenin kiriyle Tanrı'nın tapınağını kirletir, Mesih'in üyelerini alıp fahişenin üyeleri yapar.

21. İnsan soyu öteki kusurlardan çok tenin sefahatiyle şeytana boyun eğer. Şeytan çeşitli denemelerle baştan çıkardığı insanları saptırmaya çalışsa da, en çok zina isteğini telkin eder; çünkü iki cinsin de bu kusurda daha çok hastalanmasını amaçlar.

22. Cinler, iffetin ruhun güzelliği olduğunu ve insanın bununla, kendilerinin düştüğü meleklerin liyakatine eşitlendiğini bilir. Haset kıskançlığıyla vurulup hisler yoluyla şehvetin işini ve isteğini içine sokarlar; ruhu gökselden aşağı çekip düşürsünler, yendiklerini övünerek kendileriyle Tartaros'a götürsünler diye.

23. Zihin cinlerin itişiyle fuhuş zevkine sürüklendiğinde, ilahî yargının korkusu ve ebedî ateşin azapları gözünün önüne konmalıdır. Çünkü her ceza, daha ağır bir azabın korkusuyla yenilir. Çivinin çiviyi çıkardığı gibi, cehennem ateşini hatırlamak da çoğu kez sefahatin ateşini giderir.

24. Kimileri gençliklerinde sefihçe yaşar, yaşlılıkta perhizkâr olmaktan hoşlanır; şehvet onları köle olarak istemeyince iffete hizmet etmeyi seçerler.

25. Gençliğinde sefihçe yaşayanlara yaşlılıkta hiç perhizkâr denmemelidir. Böyleleri ödül almaz, çünkü emeğin savaşını vermediler. Şan, zahmetli savaşlar verenleri bekler.

2.39_2
  1. Non ita suavis est amantium, imo amentium, inexperta carnis libido, sicut experta; nec ita delectat fornicatio, dum primum committitur, nam repelita majorem delectationem ingerit. Jam vero si in usum venerit, tanto perditis dulcior fit, ut superare difficile sit. Unde et sæpe ex consuetudine delinquendi quasi captivi ad peccandum cum quadam violentia trahimur, sensusque nostros contra rectam voluntatem in nobis rebellare sentimus. 17. Si plus oblectat mentem delectatio fornicationis quam amor castitatis, adhuc in homine peccatum regnat. Certe si amplius delectat pulchritudo intimae castitatis, jam non regnat peccatum, sed regnat justitia. Nam non solum de commissa fornicatione peccatum regnat in homine; sed si adhuc delectatur, atque animum teneat, procul dubio regnat. 18. Fornicatio carnis adulterium est, fornicatio animae servitus idolorum est. Est autem et spiritualis fornicatio, secundum quod Dominus ait: Qui viderit mulierem ad concupiscendam eam, jam mæchatus est eam in corde suo (Matth. v, 28). 19. Omnis immunda pollutio fornicatio dicitur, quamvis quisque diversa turpitudinis voluptate prostituatur. Ex delectatione enim fornicandi varia gignuntur flagitia, quibus regnum Dei clauditur, et homo a Deo separatur. 20. Inter cætera septem vilia fornicatio maximi est sceleris, quia per carnis immunditiam templum Dei violat, et tollens membra Christi, facit membra meretricis. 21. Magis per carnis luxuriam humanum genus subditur diabolo, quam per caetera vitia. Cum enim ille variis tentamentis illectos homines conetur pervertere, magis tamen mœchandi desiderium suggerit, quia utrumque sexum in hoc vitio amplius ægrotare intendit. 22. Daemones scientes pulchritudinem esse animæ castitatem, et per hanc hominem angelicis meritis, e quibus illi lapsi sunt, coæquari, livore perculsi invidiæ, injiciunt per sensus corporis opus desideriumque libidinis, quatenus a cælestibus deorsum dejectam animam pertrahant, secumque quos vicerint gloriantes ad tartara ducant. 23. Quando impulsu dæmonum mens ad delectationem fornicationis impellitur, divini judicii metus et æterni tormenta incendii ante oculos proponantur, quia nimirum omnis poena gravioris supplicii formidine superatur. Sicut enim clavus clavum expellit, ita saepe recordatio ardoris gehennæ ardorem removet luxuriæ. 24. Quidam in juventute luxuriose viventes, in senectute continentes fieri delectantur, et tunc eligunt servire castitati, quando eos libido servos habere contemnit. 25. Nequaquam in senectute continentes vocandi sunt, qui in juvenlute luxuriose vixerunt. Tales non habent praemium, quia laboris certamen non habuerunt. Eos enim exspectat gloria, in quibus fuerint laboriosa certamina.
2.40XL. Perhizkârlık

1. Perhizkârlık Tanrı'dan verilir; ama "İsteyin, alacaksınız" der. Tanrı içten bir iniltiyle kapısı çalındığında verir.

2. Bekâret evlilikten üstün tutulmuştur. Çünkü o iyi, bu en iyidir. Evliliğe izin verilmiş, bekâret ise emredilmemiş, yalnız öğütlenmiştir. Yalnız öğütlenmesi de fazla yüce olduğu içindir.

3. Bekâret iki kat iyidir: Çünkü hem bu dünyada dünya kaygısını yitirir, hem gelecekte iffetin ebedî ödülünü alır.

4. Bakireler ebedî hayatta daha mutludur; İşaya'nın tanıklığıyla: "Rab hadımlara şöyle der: Onlara evimde ve surlarımda bir yer, oğullardan ve kızlardan daha iyi bir ad vereceğim; yok olmayacak ebedî bir ad vereceğim." Hiç şüphe yok ki iffetli ve bakire kalanlar Tanrı'nın meleklerine eşit olurlar.

5. İffetin güzelliği sevilmelidir; tadılan zevki tenin zevkinden daha tatlı bulunur. Çünkü iffet tatlılığın meyvesi ve azizlerin dokunulmamış güzelliğidir. İffet zihnin güveni, bedenin sağlığıdır. Bu yüzden milletlerden olan bazı atletlerin de güçlerini şehvetle kırmamak için Venüs'ten sürekli uzak durduklarını okuruz. Çünkü sefih hayat teni çabucak zayıflatır, kırılmış teni hızla yaşlılığa götürür.

6. Her günahın yarası tövbeyle iyileşir; bekâret ise bir kez düşünce hiçbir şekilde onarılmaz. Tövbe ederek bağışın meyvesini alsa da eski dokunulmamışlığını asla geri alamaz.

7. Teni bakire olup zihni olmayanın vaat edilen ödülde hiç payı yoktur. Bu yüzden Kurtarıcı yargıya gelince akılsız bakirelere der ki: "Size doğrusunu söyleyeyim, sizi tanımıyorum." Çünkü yargılarken zihni bozulmuş bulduğu yerde, tenin bozulmamışlığını hiç şüphesiz mahkûm edecektir.

8. Zihnin bütünlüğünün olmadığı yerde tenin bozulmamışlığı hiçbir işe yaramaz. Zihni kirli olan kişinin bedence temiz olması hiçbir değer taşımaz.

9. Mahkûm edilenlerden birçoğu tensel bozulmanın bulaşmasını bilmez; bedence kısır oldukları gibi zihince ve iyi işin bereketince de çorak kalırlar. Başka kötü işlere hizmet etmeselerdi bekâretleriyle haklı olarak sevinirlerdi.

10. Perhizkârlığı kabul edip de başka dünyevî isteklerden çekilmeyen kişiyi tenin sefahati kirletmese de, dünyevî yaşayışın türlü işleri lekeler.

11. Kendi liyakatleriyle övünen bakireler, yüreklerinde alçakgönüllülükle taşımaları gereken iyi işin şanını dışarıda arayan riyakârlara benzetilir. Böyleleri göksel vaatlere erişmez, çünkü gurur kusuruyla bekâretin ödülünü kendilerinden alırlar. İncil'de bakirelerin kaplarında yağ bulunmaması budur: İyi işin tanıklığını vicdanda saklamamak, yürekte Tanrı katında değil yüzde insanlar önünde övünmek.

12. Zinanın yıkımı evliliğin direğiyle karşılanır. Şehvetin ateşiyle yok olmaktansa evlenmek daha iyidir.

13. Kimilerine evliliğin şerefi, çocuk doğurmak için değil, tenin çalkantılı ve şehvetli alışkanlığı için hoş gelir; onu bunun için isterler ve böylece iyi bir şeyi kötü kullanırlar.

14. Kusurlar kendiliğinden kötüdür; evlilikler ve iktidarlar ise kendiliğinden iyidir, onları kuşatan şeyler yüzünden kötü olur. Evlilikler Havari'nin dediği şeyden ötürü kötüdür: "Karısıyla olan, dünyaya ait olanları düşünür." Ve: "Fuhuş yüzünden herkesin kendi karısı olsun." İktidarlar da gurur, zulüm ve adaletin çiğnenmesi yüzünden kötü olur. Zenginlikler de iktidarlar da zarar verir, ama kendiliklerinden değil, yanlarına konan şeyler yüzünden. Düz yol gibidir: Yanında dikenler biter, yandan yükselip düz yolda yürüyenlere zarar verir.

2.40

CAPUT XL. De continentia. 1. A Deo datur continentia; sed petite, inquit, et accipietis (Matth. VII, 7). Tunc autem tribuitur, quando Deus gemitu interno pulsatur. 2. Prælatam virginitatem esse nuptiis. Illud enim bonum, hoc optimum. Conjugium concessum est (I Cor. vn), virginitas admonita tantum, non jussa. Sed ideo tantum admonita, quia nimis excelsa. 3. Geminum est bonum virginitas, quia et in hoc mundo sollicitudinem saeculi amittit, et in futuro æternum castitatis præmium percipit. 4. Virgines feliciores sunt in vita aeterna, Isaia testante: Hæc dicit Dominus eunuchis: Dabo eis in domo mea, et in muris meis locum; et nomen melius a filiis et filiabus, nomen sempiternum dabo eis, quod non peribit (Isai. LVI, 4, 5). Nec dubium quod qui casti perseverant, et virgines, angelis Dei efficiuntur æquales. 5. Amanda est pulchritudo castitatis, cujus degustata delectatio dulcior invenitur quam carnis. Castitas enim fructus suavitatis est, et pulchritudo inviolata sanctorum. Castitas securitas mentis, sanitas corporis; unde et aliquos gentilium gymnicos (legimus) perpetuam Veneris abstinentiam exercuisse, ne virtutem libidine frangerent. Luxuriosa namque vita carnem cito debilitat,, fractamque celeriter ducit ad senectutem. 6. Omne peccatum per pœnitentiam recipit vulneris sanitatem; virginitas autem, si labitur, nullatenus reparatur. Nam quamvis pœnitendo veniæ fructum percipiat, incorruptionem tamen nullatenus recipit pristinam. 7. Virgo carne, non mente, nullum praemium habet in repromissione. Unde et insipientibus virginibus Salvator in judicio veniens, dicit: Amen dico vobis, nescio vos (Matth. XXV, 12). Ubi enim judicans mentem corruptam invenerit, carnis procul dubio incorruptionem damnabit. 8. Nihil prodest incorruptio carnis, ubi non est integritas mentis. Nihilque valet mundum esse corpore cum qui pollutus est mente. 9. Multi sunt reproborum, qui carnalis corruptelæ contagium nesciunt; qui sicut infecundi sunt corpore, ita steriles manent mente, operisque boni fecunditate; qui recte de virginitate gauderent, si aliis pravis operibus non inservirent. 10. Quisque continentiam profitetur et ab aliis terrenis desideriis non subtrahitur, quamvis hunc luxuria carnis non polluat, diversa tamen mundanae conversationis operatio maculat. 11. Virgines de suis meritis gloriantes hypocritis comparantur, qui gloriam boni operis foris appetunt, quam intra conscientiam humiles habere debuerunt. Tales igitur ad promissa coelestia non perveniunt, quia ipsi sibi virginitatis præmium per elationis vitium auferunt. Hoc est enim in Evangelio non habere virgines in vasis oleum, id est, non servare intra conscientiam boni operis testimonium, sed in facie gloriari apud homines, non in corde apud Deum. 12. Ruina adulterii excipitur destina matrimonii; meliusque est uxorem ducere quam per libidinis ardorem perire. 13. Quosdam conjugale decus non pro gignendis filiis delectat, sed hoc pro turbulenta carnis et libidinosa consuetudine appetunt, sicque bono male utuntur. 14. Vitia per se mala sunt, conjugia vero et potestates per se quidem bona sunt; per ea vero quæ circa ea sunt, mala existunt. Conjugia enim per id mala sunt, per quod dicit Apostolus: Qui autem cum uxore est cogitat quæ mundi sunt (I Cor. in, 33). Et: Propter fornicationem unusquisque suam uxorem habeat (Ibid. VII; 2). Sic et potestates per elationem, per oppressionem, per justitiæ quoque prævaricationem malæ existunt. Nocent enim divitiæ, nocent et potestates, sed per id, quod eis juxta ponitur, non per se; exemplo itineris recti, juxta quod spinæ nascuntur, quæ surgentes a latere nocent eis qui recto itinere gradiuntur.

2.41XLI. Arzu

1. Kimse önce tenin arzularını terbiye etmedikçe ruhanî savaşa girişemez.

2. Bu dünyanın isteklerine ve arzularına ağzı açık bakan zihin, Tanrı'yı seyretmek için özgür olamaz. Çünkü tozun kapadığı göz yüksekleri göremez.

3. Cimrilik ve para sevgisi her günahtan kötüdür. Bu yüzden Süleyman aracılığıyla şöyle denir: "Parayı sevmekten daha alçakça bir şey yoktur." Çünkü böylesi ruhunu satılık yapar; hayattayken içini dışarı atmıştır.

4. Arzu bütün cürümlerin annesidir. Bu yüzden Havari der ki: "Bütün kötülüklerin kökü arzudur; bazıları ona heves ederek imandan saptılar." Demek ki cürümlerin kökü kesilirse, günahların öteki filizleri de sürmez.

5. Birçokları dünyevî arzu yüzünden imanın kendisinden bile vazgeçti. Mesih'i satan arzudur. Çoklarında başkasının malına öyle bir istek vardır ki cinayet işlemekten bile korkmazlar; tıpkı arzusunun iştahını kan dökerek doyuran Ahav gibi.

6. Fenalar çoğu kez arzuladıkları kötülüklere ulaşırlar ki kötü isteğin tutkusu yüzünden daha sert cezalandırılsınlar. Tanrı ise seçilmişlerini kötü isteklerin tamamlanmasına bırakmaz; dünyada kötülükle istedikleri şey için zihinlerini acıya çevirir, ki bu deneyimle akıllanıp gururla ayrıldıkları Tanrı'ya dönsünler. Demek ki dünyevî olarak arzuladığını yerine getirmesine izin verilmeyen kişi, Tanrı'nın kendisine lütfen karşı çıktığını bilsin. Arzusunu hemen eylem izleyenlerin daha sert biçimde yok olmasının ise Tanrı'nın gizli yargısıyla olduğuna inanılır.

7. Arzu doymak bilmez. Cimri hep muhtaçtır; ne kadar edinirse o kadar çok arar. Yalnız artırma isteğiyle kıvranmaz, yitirme korkusuyla da sarsılır.

8. Bu hayata yoksul doğarız, bu hayattan yoksul ayrılacağız. Bu dünyanın mallarının yok olacağına inanıyorsak, yok olacak şeyleri neden bu kadar büyük bir sevgiyle arzuluyoruz?

9. Birçok güçlü öyle bir arzu kudurmasıyla tutuşur ki yoksulları sınırlarından kovar, oturmalarına izin vermez. Bunlara Peygamber aracılığıyla haklı olarak şöyle denir: "Yerin sınırına kadar evi eve katan, tarlayı tarlaya ekleyenlerin vay hâline! Yeryüzünün ortasında yalnız siz mi oturacaksınız?" Aynı peygamber, böyle insanları cehennemin, yani şeytanın kapıp yok edeceğini ardından bildirerek der ki: "Bu yüzden cehennem iştahını genişletti, ağzını sınırsızca açtı; güçlüleri, yüceleri ve şanlıları oraya inecek." Yaşarken arzularının alevini hiç söndürmeyenlerin ölünce cehennem ateşlerine verilmesine şaşmamalı.

10. Arzunun isteğiyle kaynayanlar şeytanî üfürüğün soluğuyla yanar. Havva'nın zihnini yasak ağaçtan yesin diye kibir tutuşturdu. Kabil'in zihnini kardeşini öldürsün diye haset tutuşturdu. Süleyman'ı şehvet aşkıyla putlara tapsın diye sefahatin meşaleleri tutuşturdu. Ahav'ı cimriliğe cinayet eklesin diye arzu tutuşturdu. Şeytan bu esinlerle insanların yüreklerini gizli arzularla bozar.

2.41

CAPUT XLI. De cupiditate. 1. Non posse quempiam spiritualia bella suscipere, nisi prius carnis edomuerit cupiditates. 2. Non potest ad contemplandum Deum mens esse libera, quæ desideriis hujus mundi et cupiditatibus inhiat. Neque enim alta conspicere poterit oculus quem pulvis claudit. 3. Omni peccato pejor est avaritia et amor pecuniarum. Unde et per Salomonem dicitur: Nihil est scelestius quam amare pecuniam (Eccle. X, 10); hic enim animam suam venalem facit, quoniam in vita sua projecit intima sua. 4. Cupiditas omnium criminum mater est. Unde et Apostolus ait: Radix omnium malorum cupiditas est; quam quidam appetentes erraverunt a fide (1 Tim. VI, 10). Si ergo succiditur radix criminum, non pullulant cæteræ soboles peccatorum. 5. Multi causa cupiditatis terrenæ etiam ipsam fidem renuntiaverunt. Cupiditas enim Christum vendidit. Nam et plerisque tantum in rebus alienis est desiderium, ut etiam homicidium perpetrare non vereantur, sicut Achab, qui appetitum cupiditatis suæ sanguinis explevit effusione (III Reg. XXI). 6. Sæpe iniqui mala quae concupiscunt assequuntur, quatenus de affectu mali desiderii fortius puniantur. Electos autem suos Deus non dimittit ire in desideriorum malorum perfectionem, sed in dolorem mentem convertit eorum, pro eo quod in sæculo nequiter appetunt, ut hac experientia resipiscant reverti ad Deum, a quo tumentes recesserunt. Deum ergo sibi propitium noverit adversari, qui quod temporaliter concupiscit non permittitur adimplere. Secreto autem Dei judicio fieri creditur ut durius pereant hi quorum cupiditatem effectus statim sequitur actionis. 7. Nunquam satiari novit cupiditas. Semper enim avarus eget; quantoque magis acquirit, tanto amplius quærit; nec solum desiderio augendi excruciatur, sed etiam amittendi metu afficitur. 8. Inopes nascimur in hac vita, inopes recessuri sumus a vita. Si bona mundi hujus peritura credimus, cur peritura tanto amore cupimus? 9. Plerique potentes tanta cupiditatis rabie inflammantur, ut de confiniis suis pauperes excludant, nec habitare permittant. Quibus recte per Prophetam dicitur: Væ qui conjungitis domum ad domum, et agrum agro copulatis usque ad terminum loci. Nunquid soli vos habitabitis in medio terræ (Isai. V, 8, 14)? Tales quippe homines infernum, id est, diabolum rapere ad perditionem idem propheta sequenter annuntiat, dicens: Propterea dilatavit infernus animam suam, et aperuit os suum absque ullo termino, et descendent fortes ejus, et sublimes, gloriosique ejus ad eum. Nec mirum, quod morientes inferni ignibus deputentur, qui viventes flammam cupiditatis suæ minime exstinxerunt. 10. Qui desiderio cupiditatis exæstuant, flatu diabolicæ inspirationis uruntur. Accendit enim mentem Evæ superbia, ut de ligno vetito manducaret. Accendit Cain mentem invidia, ut fratrem occideret (Gen. III, 4). Accendit Salomonem luxuriæ facibus, ut per amorem libidinis idola adoraret. Accendit Achab cupiditate, ut homicidium avaritiæ annecteret (III Reg. XXI). His ergo inspirationibus diabolus corda nominum occultis depravat cupiditatibus.

2.42XLII. Oburluk

1. Arzunun ilk telkini ekmektir; ona hiç boyun eğilmezse çeşitli yeme istekleri bastırılır. Bu yüzden Daniel der ki: "İstek ekmeğini yemedim", yani onun arzusunu yerine getirmedim.

2. Sefahatin ilk malzemesi ekmekle doymaktır. Bu yüzden Peygamber, Sodom'u ekmek doygunluğuyla suçlayarak der ki: "Sodomluların fenalığı şuydu: kibir, ekmek doygunluğu ve bolluk." Sodomlular ekmeği ölçüsüzce yiyip cürümlerin çirkinliğine aktılar; kibrin eşliğinde göksel ateşlerle yanmayı hak ettiler, çünkü yemede ölçü tutmadılar.

3. Oburluktan ve yiyecek arzusundan sakınmak faydalıdır. Çünkü Havari'nin tanıklık edip "Tanrı hem onu hem bunu yok edecek" dediği gibi, ruhun yok edilecek olan karna ve yiyeceğe hizmet etmesinden daha zararlı ne vardır?

4. Şehvet, yerce olduğu gibi kusurca da karna yakındır. Karın kaygısının olduğu yerde, karnın yanındaki şeylerin kaygısı da vardır. Çünkü üyelerin düzeninde cinsel organlar karna bitişiktir. Biri ölçüsüzce beslenince öteki sefahate uyarılır.

5. Yemekler sefahat ya da doygunluk için değil, yalnız bedeni ayakta tutmak için kullanılmalıdır. Çünkü filozofların söylediği gibi, yiyecekler ruhu tutmak için bulunmuştur, bozmak için değil.

6. Yiyeceği aşırı kullananlar karınlarını ne kadar beslerse zihnin hissini o kadar körleştirir. Yunanlar, kalın karından ince anlayış doğamayacağını söylemiştir. Oburluğun aşırı doygunluğu zihnin keskinliğini körleştirir, zekâyı silip götürür.

7. Şehvetin ateşleri yiyeceklerin yakacağıyla büyür; perhizin kırdığı bedeni ise denenme yakamaz. Bu yüzden perhizkâr üç genci Babil ateşinin alevi dokunsa da yakmadı. Çünkü tensel isteklerin ateşi perhiz edenlerin zihnini tutuştursa da, arzuya ya da işe rıza gösterecek kadar yakmaz.

8. Yemeği bol olan, yanan zenginin azabına baksın: Cehennemin ateşleri arasındaki yokluğu, burada yemeklerinin bolluğu kadardı. Bu dünyada acıkıp susamak istemedi, bu yüzden orada alevler arasında susayıp bir damla su aradı, onu da hak etmedi.

9. Tıka basa yemenin ve masraflı ziyafetlerin ne kadar şiddetle suçlandığını düşünmeli. Çünkü Rab Peygamber aracılığıyla, bu fenalığı istekle arayanlara onu bağışlamayacağını söyleyerek tehdit eder. İşaya aracılığıyla der ki: "İşte sevinç ve şenlik: buzağı kesmek, koç boğazlamak, et yemek, şarap içmek. Bu fenalık ölünceye kadar size bağışlanmayacak."

10. Bütün tensel arzular perhizle budandığı gibi, ruhun bütün faziletleri de oburluk kusuruyla yok olur. Aşçıbaşının Yeruşalim surlarını yıkması da bundandır; çünkü aşçıların hizmet ettiği karın ruhun faziletlerini yıkar. Kimse önce karnın boğazlılığını terbiye etmedikçe faziletlerin yetkinliğine erişemez.

11. Kimse önce karnının boğazlılığını dizginlemedikçe öteki kusurlara hükmedemez. Kimse de oburluktan perhiz etmeden kirli ruhları kendinden kolayca kovamaz. Çünkü dışımızdaki düşmanlar, ancak önce içimizdeki kusurlar söndürülünce daha güçlü biçimde yenilir. İçinde tehlike bulunan kişi dışarıda boşuna savaşır.

12. Yiyeceklerin niteliğinden değil, onları arzulamaktan sakınmalıdır. Çünkü çoğu kez özenle hazırlanmış şeyler oburluk arzusu olmadan tadılır, çoğu kez de bayağı ve ucuz şeyler yeme arzusuyla yenir. Böylece suç yiyeceklerin keyfiyetinde değildir; istekle tadılan şey kusur sayılır.

13. Oburlukta istemenin dört ayrımı vardır: ne, ne zaman, ne kadar ve nasıl istendiği. "Ne" istenen şeyin kendisine bakar. "Ne zaman", bir şeyin yasal vaktinden önce istenmesine bakar. "Ne kadar" ölçüsüzlüğe bakar. "Nasıl" da acele sabırsızlığına yorulur.

14. İnsan için karın kadar amansız bir alacaklı yoktur: Her günkü beslenmeyi her günkü açlığın tahsiliyle ister. Öteki kusurlarla bazen doğarız, ama bazen onlarla ölmeyiz; bununla ise hem doğarız hem ölürüz.

15. Yemek hazzı çoğu kez zorunluluk kılığında öyle sızar ki zorunluluğa hizmet edildiği sanılırken haz isteğine hizmet edilir. Alınan şeyin oburluğa mı, ihtiyaca mı yazılacağı kolayca ayırt edilemez.

2.42

CAPUT XLII. De gula. 1. Prima concupiscentiæ suggestio panis est, cui si minime ceditur, diversa edacitatis desideria comprimuntur. Unde et Daniel: Panem, inquit, desiderii non comedi (Dan. x, 3), hoc est, ejus concupiscentiam non implevi. 2. Prima est luxuriae materies saturitas panis. unde et propheta Sodomam de panis satietate accusat, dicens: Hæc fuit iniquitas Sodomorum, superbia, saturitas panis, et abundantia (Ezech. xvi, 49). Panem quippe Sodomitae immoderate sumentes, in turpitudinem defluxere flagitiorum, atque inde meruerunt, comitante superbia, coelestibus aduri incendiis, ex quo modum non tenuerunt edacitatis. 3. Utile est cavere gulam ciborumque concupiscentiam. Quid enim tam noxium quam ut animus serviat ventri et escæ, quae sunt destruenda, testante Apostolo, ac dicente: Deus autem et hunc, et hanc destruet (I Cor. vi, 13)? 4. Proxima est ventri libido, sicut loco, ita vitio. Ubi enim ventris cura, ibi et eorum quae circa ventrem sunt proxima. In ordine namque membrorum genitalia ventri junguntur. Dumque unum ex his immoderate reficitur, aliud ad luxuriam excitatur. 5. Non ad luxuriam, vel ad satietatem, sed tantummodo, ut corpus sustentetur, epulis est utendum. Nam, ut philosophi disserunt, cibos inventos esse ut contineant animam, non ut corrumpant. 6. Qui nimium cibis utuntur, quanto magis ventrem pascunt, tanto amplius sensum mentis obtundunt. Nam Graeci dixerunt ex crasso ventre subtilem sensum gigni non posse. Nam gulae saturitas nimia aciem mentis obtundit, ingeniumque evanescere facit. 7. Libidinis ignes ciborum fomentis increscunt; corpus autem quod abstinentia frangit, tentatio non exurit. Unde et tres pueros abstinentes flamma Babylonii incendii, etsi tetigit, non combussit, quia nimirum etsi desideriorum carnalium ignis abstinentium mentes inflammat, usque ad consensum tamen concupiscentiae vel operis non exurit. 8. Cui abundantia est epularum, ardentis divitis intendat supplicium, cujus tanta in inferno inter ignes erat inopia, quanta hic epularum fuerat copia. In hoc enim saeculo esurire et sitire noluit, propterea illic inter flammas sitiens, stillam aquae quaesivit, nec meruit. 9. Considerandum quam vehementer arguatur comessatio, et sumptuosa convivia. Nam per prophetam comminatur Dominus se non hanc relaxare iniquitatem his qui eam libenter ambiunt. Dicit enim per Isaiam: Ecce gaudium et laetitia occidere vitulos, et jugulare arietes, comedere carnes et bibere vinum. Si dimittetur iniquitas haec vobis, donec moriamini (Isai. XXII, 13, 14). 10. Sicut omnes carnales cupiditates abstinentia resecantur, ita omnes animae virtutes edacitatis vitio destruuntur. Inde est quod et princeps coquorum muros Jerusalem subvertit, quia et venter, cui servitur a coquis, virtutes animæ destruit. Neque enim posse quempiam virtutum perfectionem attingere, nisi prius ventris edomuerit ingluviem. 11. Nemo potest dominari cæteris vitiis. nisi prius ingluviem ventris restrinxerit. Nec quisquam facile poterit a semetipso spiritus immundos expellere, nisi per abstinentiam gulae. Tunc enim hostes qui extra nos sunt a nobis fortius superantur, quando prius quæ intra nos sunt vitia exstinguuntur. Nam frustra foris:git bellum, qui intus habet periculum. 12. Non qualitatem ciborum, sed eorum cupiditatem cavendam. Nam sæpe accuratius præparata sine gulæ concupiscentia degustantur, et sæpe abjecta et vilia edendi cupiditate sumuntur. Sicque fit ut non sit in culpa ciborum qualitas, sed illud reputetur in vitium, quod cum desiderio degustatur. 13. Quatuor sunt genera distinctionum in gulæ appetitu, id est: quid, quando, quantum, et quomodo appetatur. Quid ad rem ipsam pertinet quæ appetitur. Quando, si ante legitimum tempus quid appetatur. Quantum vero ad immoderationem refertur. Quomodo ad impatientiam festinationis ascribitur. 14. Nullus homini tam importunus exactor est quam venter, qui quotidianam refectionem quotidiana famis exactione adimplet. Cum cæteris enim vitiis etsi interdum nascimur, interdum tamen cum eis non morimur; cum isto autem et nascimur, cum isto et morimur. 15. Plerumque voluptas vescendi ita sub obtentu necessitatis subrepit, ut dum putatur serviri necessitati, voluptatis desiderio serviatur; nec facile discernitur utrum quod accipitur, gulæ, an indigentiæ deputetur.

2.43XLIII. Sarhoşluk

1. Yemek tıkabasalığı, içki sarhoşluğu doğurur. Sarhoşluk ise zihnin altüst oluşunu, yüreğin çılgınlığını, şehvetin alevini doğurur.

2. Sarhoşluk zihni öyle yabancılaştırır ki kişi nerede olduğunu bilmez. Sarhoşlukla işlenen kötülük de bu yüzden hissedilmez. Peygamberin şu sözü doğrudur: "Fuhuş ve sarhoşluk yüreği alır götürür." Çünkü fuhuş, Süleyman'da olduğu gibi bilgeyi ahmaklaştırır. Sarhoşluk, Lut'ta olduğu gibi aklın hissini tutsak alır. Bu yüzden Süleyman'ın Meselleri'nde de denir: "Güçlüler öfkelidir; şarap içmesinler, içince bilgeliği unutmasınlar."

3. Birçokları için çok şarap içip sarhoş olmamak övünç konusudur. Bunlar kendilerine karşı söyleyen Peygamberi dinlesinler: "Şarap içmede güçlü olanların, sarhoşluk katmada yiğit olanların vay hâline!"

4. İşaya, kendini çok şaraba vermiş, sefihçe yaşayanları şöyle suçlar: "Sabah erkenden kalkıp sarhoşluğun peşine düşenlerin, akşama kadar içip şarapla kaynayanların vay hâline!" Böyleleri için başka yerde de denir: "Kralı çocuk, beyleri sabahtan yiyen şehir, vay hâline!"

5. Birçokları sabahtan güneş batana kadar sarhoşluğa ve oburluğun hazlarına hizmet eder, neden doğduklarını anlamazlar; hayvanca bir alışkanlığa tutulup bütün gün yalnız sefahate ve yemeklere kulluk ederler.

6. Peygamber Yoel sarhoşluğa hizmet edenlere haykırır: "Uyanın, ey sarhoşlar; ağlayın ve inleyin, şarabı tatlılıkta içen hepiniz!" Bu tanıklıkta yalnız "Ağlayın, şarap içen hepiniz" demez ki içmek büsbütün yasak olsun; "tatlılıkta" diye ekler. Bu, zevke düşkün, savurgan içişe bakar. Çünkü Havari, zorunluluğa yetecek kadarını içmeyi Timoteos'a öğretir: "Biraz şarap kullan."

7. İnsanlar yalnız şarapla değil, çeşitli biçimde yapılan öteki içkilerle de sarhoş olur. Bu yüzden kendilerini Rab'be adayan Nazirlere şarap ve sikera içmemeleri buyrulmuştur. Çünkü ikisi de zihnin durumunu altüst eder, sarhoş eder; ikisi de tenin sefahatini aynı ölçüde doğurur.

8. Bazı perhizkârlar ekmeği tartıyla yedikleri gibi suyu da ölçüyle içerler; tenin iffetine sudan perhizin de yaradığını söylerler.

2.43

CAPUT XLIII. De ebrietate. 1. Esca crapulam, potus ebrietatem generat. Ebrietas autem perturbationem gignit mentis, furorem cordis, flammam libidinis. 2. Ebrietas ita mentem alienat, ut ubi sit nesciat. Unde etiam et malum non sentitur quod per ebrietatem committitur. Verum est quod juxta prophetam dicitur: Fornicatio et ebrietas auferunt cor ( Ose. iv, 11). Fornicatio enim, sicut in Salomone (III Reg. xi), infatuat sapientem. Ebrietas, sicut in Lot (Gen. XIV), sensum rationis captivat. Unde et in Proverbiis. Potentes, inquit, iracundi sunt, vinum non bibant, ne cum biberint, obliviscantur sapientiam ( Proverb. XXXI, 4). 3. Plerisque laus est multum bibere vinum, et non inebriari. Audiant hi adversum se dicentem prophetam: Væ qui potentes estis ad bibendum vinum, et viri fortes ad miscendam ebrietatem (Isai. V, 22). 4. Vino multo deditos, et luxuriose viventes Isaias sic arguit, dicens: Væ qui consurgitis mane ad ebrietatem sectandam, et potandum usque ad vesperum, ut vino æstuetis (Isai. V, 11). De talibus et alio loco dicitur: Væ tibi, civitas cujus rex juvenis est, et cujus principes mane comedunt (Eccle. X, 16). 5. Multi enim a mane usque ad solis occubitum ebrietati et gulæ voluptatibus serviunt, nec intelligunt cur nati sunt; sed, consuetudine belluina detenti, luxuriæ tantum tota die epulisque inserviunt. 6. Clamat Joel propheta his qui ebrietati deserviunt, dicens: Expergiscimini, ebrii; et flete, et ululate, omnes qui bibitis vinum in dulcedine (Joel. i, 5). Quo testimonio non ait tantum: Flete, omnes qui bibitis vinum, ut bibere omnino non liceat; sed adjecit, in dulcedine, quod ad voluptuosam pertinet et prodigam effusionem. Nam quantum satis est necessitati, edocet Timotheum bibere Apostolus, dicens: Vino modico utere. 7. Non solum ex vino inebriantur homines, sed etiam ex cæteris potandi generibus, quæ vario modo conficiuntur, Unde et Nazaraeis, qui se sanctificabant Domino, præceptum est vinum et siceram non bibere. Utraque enim statum mentis evertunt, et ebrios faciunt; luxuriam quoque carnis utraque æqualiter gignunt. 8. Quidam continentes, sicut panem cum pondere edunt, ita et aquam cum mensura sumunt, asserentes ad castimoniam carnis etiam aquæ abstinentiam convenire.

2.44XLIV. Perhiz

1. Yetkin ve akla uygun oruç, dış insanımız oruç tutarken iç insanımızın dua ettiği oruçtur. Dua oruçla göğe daha kolay işler. Çünkü o zaman insan ruhanî olup meleklere katılır, Tanrı'ya daha özgürce bağlanır.

2. Oruçla göksel gizemlerin saklı yanları da açılır, ilahî sırrın gizlilikleri ortaya serilir. Daniel de böyle bir meleğin açmasıyla gizemlerin sırlarını öğrenmeyi hak etti. Çünkü bu fazilet meleklerin görünüşlerini ve bildirilerini gösterir.

3. Oruçlar cinlerin denemelerine karşı güçlü silahlardır. Çünkü cinler perhizle çabucak yenilir. Bu yüzden Rabbimiz ve Kurtarıcımız da onların hücumunu oruç ve duayla yenmemizi öğütleyerek der ki: "Bu tür ancak dua ve oruçla çıkar." Çünkü kirli ruhlar, yiyecek ve içkiyi daha çok gördükleri yere daha çok atılırlar.

4. Azizler bu çağın hayatında yaşadıkları sürece, yukarıdaki çiyin özlemiyle bedenlerini kuru taşırlar. Bu yüzden mezmur da der ki: "Ruhum sana susadı, tenim de ne kadar çok!" Ten, oruçla çekinip kuruduğunda Tanrı'ya susar. Perhiz hem diriltir hem öldürür: Ruhu diriltir, bedeni öldürür.

5. Çoğu kez perhiz yapmacık olarak yapılır, oruçlar riyayla tutulur. Kimileri şaşılacak bir açlıkla bedenlerini paralar; İncil'in dediği gibi, insanlara oruçlu görünmek için yüzlerini soldururlar. Yüzleri sararır, bedenleri erir, yürekten başka iç çekişler çekerler. Ölümden önce kendilerini ölümcül işkencelere verirler; sefiller böyle büyük bir emeği Tanrı sevgisi için değil, yalnız insanların hayranlığı için yaparlar.

6. Bazıları meraklı insanlara kutsal görünmek için inanılmaz perhiz yapar. Ama perhizin bu iyiliği böylelerinde fazilet değil kusur sayılmalıdır; çünkü iyi şeyi kötü kullanırlar.

7. Oruç ve sadaka gizlilik içinde olmayı sever ki iyi işlerin karşılığını her şeyi gören yalnız Tanrı versin. Bunları halkın gözü önünde yapanlar Tanrı katında hiç aklanmaz; çünkü İncil'in sözüne göre ücretlerini insanlardan almışlardır.

8. Oruçlar iyi işlerle birlikte Tanrı'ya makbuldür. Yiyecekten çekinip kötü davrananlar ise, yiyeceği olmayan ama kötülüğü hep olan cinleri taklit ederler. Yiyecekten iyi perhiz eden, kötülük işlerinden ve dünya hırslarından da oruç tutandır.

9. Perhiz adağıyla değil de tiksintiden etten kaçınanlar daha çok tiksinilmeye layıktır; çünkü Tanrı'nın insanların kullanımına verdiği yaratığı reddederler. Müminler için hiçbir şey kirli, hiçbir şey pis sayılmaz; Havari Pavlus'un tanıklığıyla: "Temizlere her şey temizdir; kirlilere ve imansızlara ise hiçbir şey temiz değildir, çünkü zihinleri de vicdanları da kirlenmiştir."

10. Akşam yiyecekle doldurulan oruç değersizdir. Çünkü ardından karın doygunluğu gelen yerde perhizden söz edilemez.

11. Akşam lezzetlerle telafi edilen oruç değersizdir. Peygamber İşaya der ki: "İşte oruç gününüzde hazzınız bulunuyor." Haz burada lezzetler diye anlaşılır. Peygamber borç istemeyi, kavgayı, çekişmeyi ve dövmeyi kınadığı gibi, oruçtaki lezzetleri de kınar.

12. Oburluğunu doyurmak için akşama lezzetler hazırlayan, bütün gün yemekleri düşüncesinde geviş getirir.

13. Bedene ölçüsüz perhiz uygulanmamalıdır; yoksa ten açlığın yüküyle fazla ezilince sonra ne kötülük yapar ne iyiliğe başlar. Kötülüğü alışkanlıktan yoksun kalsın diye ona verilen şey, fazla sıkıştırılınca iyinin vazifesini de yitirir. Öyleyse tenin maddesi dikkatli bir ayırt etmeyle ölçülendirilmelidir; ne büsbütün söndürülsün ne de ölçüsüzce salıverilsin.

14. Tenin aşırı zayıflığı baskın çıkınca kimse yetkinliğe erişemez. Kutsallık sevgisi taşısa da, yüreğinin niyetiyle hizmet etmeye çalıştığı işin liyakatini yerine getiremez.

15. Bedenin aşırı zayıflığı ruhun gücünü de kırar, zihnin zekâsını da pörsütür; bu güçsüzlükle hiçbir iyilik yerine getirilemez.

16. Hiçbir şeyde aşırı olma. Ölçü ve denge ile yapılan her şey sağlıklıdır; fazla olan, ölçüyü aşan her şey ise zararlıdır, gayretini zıddına çevirir. Öyleyse her işte ölçü ve denge olmalıdır. Çünkü taşan her şey tehlikelidir; su gibi: Aşırı yağmur verirse faydasız kalmakla kalmaz, tehlike de getirir.

2.44

CAPUT XLIV. De abstinentia. 1. Hoc est perfectum et rationabile jejunium, quando noster homo exterior jejunat, interior orat. Facilius per jejunium oratio penetrat cœlum. Tunc enim homo, spiritualis effectus, angelis conjungitur, Deoque liberius copulatur. 2. Per jejunium etiam occulta mysteriorum coelestium revelantur, divinique sacramenti arcana panduntur. Sic namque Daniel, angelo revelante, mysteriorum sacramenta cognoscere meruit (Dan. X, 3). Haec enim virtus et angelorum manifestationes, et eorum annuntiationes ostendit. 3. Jejunia fortia tela sunt adversus tentamenta dæmoniorum. Cito enim per abstinentiam devincuntur. Unde etiam Dominus et Salvator noster eorum incursus jejuniis et orationibus praemonet superare, dicens: Hoc genus non ejicitur nisi per orationem et jejunium (Matth. XVII. 20). Immundi enim spiritus ibi se magis injiciunt ubi plus viderint escam et potum. 4. Sancti, quandiu in hujus saeculi vita habitant, desiderio superni roris corpus suum aridum portant. Unde et psalmus: Sitivit, inquit, in te anima mea, quam multipliciter et caro mea (Psal. LXII, 1). Caro enim tunc Deum sitit, quando per jejunium abstinet, et arescit. Abstinentia et vivificat, et occidit: vivificat animam, corpus necat. 5. Sæpe abstinentia simulate agitur, jejuniaque per hypocrisim exercentur. Quidam enim mira inedia corpus suum laniant, exterminantes, sicut ait Evangelium, facies suas, ut appareant hominibus jejunantes (Matth. VI, 16). Ore namque pallescunt, corpore atteruntur, cordis alia suspiria ducunt. Ante mortem quoque mortiferis se suppliciis tradunt; tantumque miseri laboris exercitium, non pro Dei:more, sed pro sola humanæ laudis admiratione sectantur. 6. Quidam incredibiliter abstinent, ut hominibus curiosis sancti appareant; sed hoc bonum abstinentiæ talibus non est virtus reputanda, sed vitium, quia bono male utuntur. 7. Jejunium et eleemosyna in abscondito esse amant, ut solus Deus, qui inspicit omnia, meritum operum bonorum rependat. Nam qui ea sub populari manifestatione faciunt, nequaquam a Deo justificantur, quia juxta sermonem evangelicum mercedem suam ab hominibus receperunt (Matth. VI, 5). 8. Jejunia cum bonis operibus Deo acceptabilia sunt. Qui autem a cibis abstinent, et prave agunt, dæmones imitantur, quibus esca non est, et nequitia semper est. Ille enim bene abstinet a cibis, qui et a malitiæ actibus, et a mundi jejunat ambitionibus. 9. Qui exsecrationis studio, non abstinentiae voto ab escis carnium se suspendunt, hi potius exsecrandi sunt, quia Dei creaturam usibus humanis concessam rejiciunt. Nihil enim fidelibus inquinatum, nihilque esse judicatur immundum, Paulo attestante apostolo: Omnia munda mundis; coinquinatis autem, et infidelibus, nihil est mundum, quia polluta sunt eorum et mens et conscientia (Tit. I, 15). 10. Spernitur jejunium quod in vesperum repletione ciborum reficitur. Neque enim reputanda est abstinentia, ubi fuerit saturitas ventris subsecuta. 11. Spernitur jejunium quod in vesperum deliciis compensatur, dicente Isaia propheta: Ecce in die jejunii vestri invenitur voluptas vestra (Isai. LVIII, 5); voluptas enim deliciae intelliguntur. Sicut enim repetitio debiti, et lites, et contentio, et percussio, ita et deliciæ improbantur a propheta in jejunio. 12. Tota enim die epulas in cogitatione ruminat, qui ad explendam gulam vespere sibi delicias præparat. 13. Non est corpori adhibenda immoderata abstinentia, ne dum amplius gravatur caro pondere inediæ, nec malum agat postea, nec bene facere incipiat, et quæ addicitur ut usu mali careat, simul et boni officium, dum plus premitur, perdat. Sollicita igitur discretione carnis est moderanda materies, scilicet, ne aut integre exstinguatur, aut immoderate laxetur. 14. Infirmitate carnis nimia prævalente, ad perfectionem pertingere nemo potest. Nam quamvis sanctitatis amorem quisque habeat, exsequi tamen non valet operis meritum, cui intentione cordis deservire conatur. 15. Corporis debilitas nimia etiam vires animae frangit, mentis quoque ingenium facit marcescere, nec valet.quidquam boni per imbecillitatem perficere. 16. Ne quid nimis. Nam quidquid cum modo et temperamento fit, salutare est; quidquid autem nimis, et ultra modum est, perniciosum fit studiumque suum in contrarium vertit. In omni ergo opere modum et temperamentum oportet habere. Nam omne quod excedit periculosum est; sicut aqua, quae si nimios imbres praebeat, non solum nullum usum adhibet, sed etiam periculum exhibet.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…