Kavram
Castitas
- Yunanca
- ἁγνεία (hagneia) · σωφροσύνη (sōphrosynē)
- Latince
- castitas; pudicitia "(bedenin) iffeti"; castus "iffetli"
- Almanca
- Keuschheit
- Fransızca
- chasteté
- İngilizce
- chastity
- Türkçe
- iffet; iffetli
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelik Latincede castitas evlilikte sadakat ve cinsel lekesizliktir. Augustinus Yalan Üzerine'de (395 dolayları) kavramı içe çevirir: "Ruhun iffeti iyi iradede ve katışıksız sevgidedir"; o, "büyük olanı küçük olanın altına koymayan, düzene konmuş bir sevgidir" (amor ordinatus, 41). Bedenin iffeti (pudicitia corporis) ancak ruhun rızası ya da izniyle çiğnenebilir; zorla yapılan hiçbir şey iffetsizlik değildir. Bu yüzden bedenin iffetini korumak için bile yalan söylenmemelidir: Yalan, ruhun iffetini ve sözüne sadakati (fides) çiğner, ruh ise bedenden üstündür. Aynı düşünce Tanrı Devleti I 16–18'de, Roma'nın yağmalanmasında zorlanan kadınlar için yeniden işlenir.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 1. yy | Cicero | castitas dinî temizlik ve kadının erdemi; tanrılara "temiz" yaklaşılmalıdır | Cicero, De legibus II 19, 24 |
| 1. yy | Seneca | pudicitia kadının en büyük süsü | Seneca, Ad Helviam 16 |
| 388 | Augustinus | Katolik perhizkârlık ve iffet, Maniheist "mühürler"e karşı | Augustinus, De moribus ecclesiae |
| 395 dolayları | Augustinus | bedenin iffeti / ruhun iffeti; iffet iradede ve düzenli sevgidedir; iffet için bile yalan söylenmez | Augustinus, De mendacio 19–20, 40–42 |
| 413–426 | Augustinus | zorla bozulan beden ruhun iffetini yitirmez | De civitate Dei I 16–18 |
| 13. yy | Thomas Aquinas | castitas itidalin (temperantia) bir parçası | ST II-II q.151 |
Dönüşüm: Roma'nın dinî ve toplumsal temizliğinden, Augustinus'ta iradede ve sevginin düzeninde yer alan iç iffete.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | ἁγνεία (hagneia) | Dinî temizlik, arınmışlık; Stoacılarda ve Hristiyan yazarlarda cinsel perhiz anlamı da kazanır. Ölçülülük anlamında sophrosyne yakın ama daha geniştir. |
| Latince | castitas; pudicitia, castus | castus "temiz, kusursuz, dinî bakımdan lekesiz" kökünden; Roma'da önce ritüel temizlik, sonra evlilik sadakati ve cinsel lekesizlik. Pudicitia (pudor "utanma" kökünden) özellikle bedenin ve kadının iffetidir. Augustinus De mendacio 40–41'de ikisini ayırır: pudicitia corporis "bedenin iffeti", castitas animae / animi "ruhun iffeti". |
| Almanca / Fransızca | Keuschheit / chasteté | |
| İngilizce | chastity |
Türkçe karşılığı
iffet; iffetli. iffet: Arapça kökenli, bugün yaşayan ve hem cinsel hem genel ahlâkî temizliği karşılayan kelime; castitas ile pudicitia'yı ayırmak için "ruhun iffeti / bedenin iffeti" denir. namus: toplumsal itibarı çağrıştırır, Augustinus'un iç ve irade merkezli anlamını kaydırır; kullanılmadı. temizlik, paklık: dinî boyutu verir ama cinsel anlamı zayıftır.
Türkçede "iffet" önce bedenle ve toplumsal namusla ilişkilendirilir. Augustinus ise iffeti asıl olarak ruhta, iradede ve "katışıksız sevgide" görür: Ruh razı olmadıkça ve izin vermedikçe bedenin iffeti bile çiğnenmiş sayılmaz.
Atıf ve kaynak notu
Pudicitia / castitas ayrımı Augustinus'ta terim düzeyinde tam sabit değildir; De mendacio 40'ta sistemli yapılır, başka yerlerde iki kelime çoğu zaman eş anlamlı kullanılır.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: iffet, iffeti, İffet, iffete, iffetin, iffette
Metinlerde işaretlendiği yerler
23 yer · 23 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.
- Augustinus, Yalan Üzerine40
- Augustinus, Simplicianus'a Muhtelif Meseleler1_19
- Augustinus, Hristiyan Öğretisi Üzerine136_3
- Augustinus, İtiraflar2.8
- Augustinus, Tekvin'in Lafzî Tefsiri12.3
- Augustinus, Tanrı Devleti1.6
- Augustinus, El Kitabı (İman, Ümit ve Sevgi Üzerine)22
- Augustinus, Lütuf ve Hür İrade ÜzerinePL44.885_2
- Augustinus, Sebat Lütfu ÜzerinePL45.997
- Augustinus, Yalana Karşı36
- Augustinus, Tashihler2.48.1
- Sevillalı Isidorus, Etimolojiler12.7_4
- Sevillalı Isidorus, Farklar (Kelimelerin Hususiyeti Üzerine)1.3
- Sevillalı Isidorus, Hükümler2.11
- Sevillalı Isidorus, Eşanlamlılar (Günahkâr Ruhun Ağıtı)2_2
- Sevillalı Isidorus, Kilise Vazifeleri Üzerine2.2
- Hegel, Hukuk Felsefesinin Ana Hatları76
- Hegel, Felsefî Bilimler Ansiklopedisinin Ana Hatları206
- Hegel, Tarih Felsefesi Dersleri240
- Nietzsche, Böyle Buyurdu ZerdüştZa-I-Keuschheit
- Nietzsche, Ahlâkın Soykütüğü ÜzerineGM-III-2
- Nietzsche, DeccalAC-8
- Nietzsche, Ecce HomoEH-Bücher-5