İçeriğe geç

Kavram

Castitas

Yunanca
ἁγνεία (hagneia) · σωφροσύνη (sōphrosynē)
Latince
castitas; pudicitia "(bedenin) iffeti"; castus "iffetli"
Almanca
Keuschheit
Fransızca
chasteté
İngilizce
chastity
Türkçe
iffet; iffetli

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelik Latincede castitas evlilikte sadakat ve cinsel lekesizliktir. Augustinus Yalan Üzerine'de (395 dolayları) kavramı içe çevirir: "Ruhun iffeti iyi iradede ve katışıksız sevgidedir"; o, "büyük olanı küçük olanın altına koymayan, düzene konmuş bir sevgidir" (amor ordinatus, 41). Bedenin iffeti (pudicitia corporis) ancak ruhun rızası ya da izniyle çiğnenebilir; zorla yapılan hiçbir şey iffetsizlik değildir. Bu yüzden bedenin iffetini korumak için bile yalan söylenmemelidir: Yalan, ruhun iffetini ve sözüne sadakati (fides) çiğner, ruh ise bedenden üstündür. Aynı düşünce Tanrı Devleti I 16–18'de, Roma'nın yağmalanmasında zorlanan kadınlar için yeniden işlenir.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 1. yy Cicero castitas dinî temizlik ve kadının erdemi; tanrılara "temiz" yaklaşılmalıdır Cicero, De legibus II 19, 24
1. yy Seneca pudicitia kadının en büyük süsü Seneca, Ad Helviam 16
388 Augustinus Katolik perhizkârlık ve iffet, Maniheist "mühürler"e karşı Augustinus, De moribus ecclesiae
395 dolayları Augustinus bedenin iffeti / ruhun iffeti; iffet iradede ve düzenli sevgidedir; iffet için bile yalan söylenmez Augustinus, De mendacio 19–20, 40–42
413–426 Augustinus zorla bozulan beden ruhun iffetini yitirmez De civitate Dei I 16–18
13. yy Thomas Aquinas castitas itidalin (temperantia) bir parçası ST II-II q.151

Dönüşüm: Roma'nın dinî ve toplumsal temizliğinden, Augustinus'ta iradede ve sevginin düzeninde yer alan iç iffete.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca ἁγνεία (hagneia) Dinî temizlik, arınmışlık; Stoacılarda ve Hristiyan yazarlarda cinsel perhiz anlamı da kazanır. Ölçülülük anlamında sophrosyne yakın ama daha geniştir.
Latince castitas; pudicitia, castus castus "temiz, kusursuz, dinî bakımdan lekesiz" kökünden; Roma'da önce ritüel temizlik, sonra evlilik sadakati ve cinsel lekesizlik. Pudicitia (pudor "utanma" kökünden) özellikle bedenin ve kadının iffetidir. Augustinus De mendacio 40–41'de ikisini ayırır: pudicitia corporis "bedenin iffeti", castitas animae / animi "ruhun iffeti".
Almanca / Fransızca Keuschheit / chasteté
İngilizce chastity

Türkçe karşılığı

iffet; iffetli. iffet: Arapça kökenli, bugün yaşayan ve hem cinsel hem genel ahlâkî temizliği karşılayan kelime; castitas ile pudicitia'yı ayırmak için "ruhun iffeti / bedenin iffeti" denir. namus: toplumsal itibarı çağrıştırır, Augustinus'un iç ve irade merkezli anlamını kaydırır; kullanılmadı. temizlik, paklık: dinî boyutu verir ama cinsel anlamı zayıftır.

Türkçede "iffet" önce bedenle ve toplumsal namusla ilişkilendirilir. Augustinus ise iffeti asıl olarak ruhta, iradede ve "katışıksız sevgide" görür: Ruh razı olmadıkça ve izin vermedikçe bedenin iffeti bile çiğnenmiş sayılmaz.

Atıf ve kaynak notu

Pudicitia / castitas ayrımı Augustinus'ta terim düzeyinde tam sabit değildir; De mendacio 40'ta sistemli yapılır, başka yerlerde iki kelime çoğu zaman eş anlamlı kullanılır.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: iffet, iffeti, İffet, iffete, iffetin, iffette

Metinlerde işaretlendiği yerler

23 yer · 23 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.