II. Kitap
2.27.127. Simplicianus'a, iki kitap
Piskoposken emek verdiğim kitapların ilk ikisi, en mübarek Ambrosius'un yerine geçen Milano Kilisesi başkanı Simplicianus'a muhtelif meseleler üzerine yazılmıştır. Bunların ikisini Elçi Pavlus'un Romalılara Mektubu'ndan alıp birinci kitaba koydum.
Librorum, quos episcopus elaboraui, primi duo sunt ad Simplicianum, ecclesiae Mediolanensis antestitem, qui beatissimo successit Ambrosio, de diuersis quaestionibus, quarum duas ex epistula Pauli apostoli ad Romanos in primum librum contuli.
2.27.2Birincisi şu yazı üzerinedir: "Öyleyse ne diyeceğiz? Kanun günah mıdır? Asla!" diye başlayıp "Beni bu ölüm bedeninden kim kurtaracak? Rabbimiz İsa Mesih aracılığıyla Tanrı'nın lütfu" dediği yere kadar. Burada Elçi'nin "Kanun ruhanîdir, ama ben tenselim" sözlerini ve tenin tine karşı çarpıştığını gösteren ötekileri, henüz lütuf altında değil kanun altında bulunan insan anlatılıyormuş gibi açıkladım. Çok sonra öğrendim ki bu sözler ruhanî insana da ait olabilir ve bu daha inandırıcıdır.
Harum prior est de eo, quod scriptum est: quid ergo dicemus? lex peccatum est? absit, usque ad illud, ubi ait: quis me liberabit de corpore mortis huius? gratia dei per Iesum Christum, dominum nostrum. in qua illa apostoli uerba: lex spiritalis est, ego autem carnalis sum et cetera, quibus caro contra spiritum confligere ostenditur, eo modo exposui, tamquam homo describitur adhuc sub lege, nondum sub gratia constitutus; longe enim postea etiam spiritalis hominis — et hoc probabilius - esse posse illa uerba cognoui.
2.27.3Bu kitaptaki ikinci mesele "Yalnız bu değil, Rebeka da atamız İshak'tan tek birleşmeyle gebe kalmıştı" dediği yerden "Sabaot Rab bize bir tohum bırakmasaydı Sodom gibi olurduk, Gomora'ya benzerdik" dediği yere kadar gider. Bu meseleyi çözerken insan iradesinin hür seçimi için çabalandı, ama Tanrı'nın lütfu galip geldi; Elçi'nin apaçık bir hakikatle şunu söylediğinin anlaşılmasından başka bir yere varılamadı: "Seni kim ayırıyor? Almadığın neyin var? Aldıysan, almamış gibi neden övünüyorsun?" Şehit Kıprianus da bunu göstermek isteyerek hepsini bir başlıkla tarif etmiştir: "Hiçbir şeyle övünülmemeli, çünkü bizim olan hiçbir şey yoktur."
posterior in hoc libro quaestio est ab eo loco, ubi ait: non solum autem, sed et Rebecca ex uno concubitu habens Isaac patris nostri, usque ad illud, ubi ait: nisi dominus Sabaoth reliquisset nobis semen, sicut Sodoma facti essemus et sicut Gomorra similes fuissemus. in cuius quaestionis solutione laboratum est quidem pro libero arbitrio uoluntatis humanae, sed uicit dei gratia, nec nisi ad illud potuit perueniri, ut liquidissima ueritate dixisse intellegatur apostolus: quis enim te discernit? quid autem habes, quod non accepisti? si autem accepisti, quid gloriaris, quasi non acceperis? quod uolens etiam martyr Cyprianus ostendere hoc totum ipso titulo definiuit dicens: in nullo gloriandum, quando nostrum nihil sit.
2.27.4İkinci kitapta öteki meseleler işlenir ve bizim küçük imkânımızla çözülür; hepsi Krallar denen Yazı'dandır. Birincisi şu yazı üzerinedir: "Rabbin Ruhu Saul'un üzerine atıldı"; başka yerde ise "Rabbin kötü ruhu Saul'un üzerindeydi" denir. Bunu açıklarken demiştim: "Herkesin istediği kendi elinde olsa da, yapabileceği kimsenin elinde değildir." Bu şundan söylendi: Elimizde olan dediğimiz şey, ancak istediğimizde olan şeydir; burada önce ve en çok istemenin kendisi vardır. İrade, istediğimizde hiçbir zaman aralığı olmadan hazırdır. Ama iyi yaşamak için bu gücü de irade Rab tarafından hazırlandığında yukarıdan alırız.
In secundo libro tractantur ceterae quaestiones et pro nostra quantulacumque facultate soluuntur, quae sunt omnes de scriptura, quae Regnorum appellatur. harum prima est de eo, quod scriptum est: et insiliuit spiritus domini in
Saul, cum alibi dicatur: et spiritus domini malus in Saul. quam cum exponerem, dixi: quamuis sit in cuiusque potestate, quid uelit, non est tamen in cuiusquam potestate, quid possit. quod ideo dictum est, quia non dicimus esse in potestate nostra, nisi quod, cum uolumus, fit; ubi prius et maxime est ipsum uelle. sine ullo quippe interuallo temporis praesto est uoluntas ipsa, cum uolumus; sed hanc quoque ad bene uiuendum desuper accipimus potestatem, cum praeparatur uoluntas a domino.
2.27.6İkinci mesele şudur: "Saul'u kral yaptığıma pişmanım" nasıl söylenmiştir? Üçüncüsü: Falcı kadındaki kirli ruh, Samuel'in Saul tarafından görülmesini ve onunla konuşmasını sağlayabilir miydi?
secunda quaestio est: quomodo dictum sit: paenitet me, quod constituerim regem Saul; tertia:
utrum spiritus inmundus, qui erat in pythonissa, potuerit agere, ut Samuhel a Saule uideretur et loqueretur cum eo;
2.27.8Dördüncüsü: "Kral Davut girdi ve Rabbin önüne oturdu" yazısı üzerine.
quarta de eo, quod scriptum est: intrauit rex Dauid et sedit ante dominum;
2.27.9Beşincisi: İlyas'ın şu sözü üzerine: "Ey Rab, yanında oturduğum bu dul kadının tanığısın, oğlunu öldürmekle kötü ettin."
quinta de eo, quod dixit Helias: o domine, testis huius uiduae, cum qua ego inhabito apud ipsam, tu male fecisti occidere filium eius.
2.27.10Bu eser şöyle başlar: "Pek hoş ve pek tatlı..."
Hoc opus sic incipit: Gratissimam sane atque suauissimam.
2.28.128. Mani'nin Temel Mektubu Denen Mektubuna Karşı, bir kitap
Mani'nin Temel Mektubu denen mektubuna karşı yazdığım kitap yalnız onun başlangıcını çürütür. Ama öteki kısımlarına, gereken yerlerde notlar eklenmiştir; bu notlarla mektubun tamamı yıkılır ve bir gün tamamına karşı yazmaya vakit bulursam bunlar bana hatırlatıcı olurdu.
Liber contra epistulam Manichei, quam uocant fundamenti, principia eius sola redarguit, sed in ceteris illius partibus adnotationes, ubi uidebatur, adfixae sunt, quibus tota subuertitur et quibus admonerer, si quando contra totam scribere uacuisset.
2.28.2Bu kitap şöyle başlar: "Tek gerçek ve her şeye gücü yeten Tanrı..."
Hic liber sic incipit: Vnum uerum deum omnipotentem.
2.29.129. Hıristiyan Mücadelesi Üzerine, bir kitap
Hıristiyan Mücadelesi Üzerine kitabı, Latince'yi iyi bilmeyen kardeşler için sade bir dille yazılmıştır; imanın kuralını ve yaşamanın buyruklarını içerir.
Liber de agone Christiano fratribus in eloquio latino ineruditis humili sermone conscriptus est fidei regulam continens et praecepta uiuendi.
2.29.2Orada şöyle denir: "Tenin dirileceğini inkâr edenleri de dinlemeyelim; onlar Elçi Pavlus'un 'Ten ve kan Tanrı'nın krallığını miras alamaz' sözünü anarlar, ama aynı Elçi'nin 'Bu bozulabilir olan bozulmazlığı, bu ölümlü olan ölümsüzlüğü giymelidir' sözünü anlamazlar. Çünkü bu olunca artık ten ve kan değil, gök bedeni olacaktır." Bu, tenin cevheri olmayacakmış gibi anlaşılmamalıdır; Elçi'nin ten ve kan adıyla tenin ve kanın bozulmasını anlattığı anlaşılmalıdır ki bu, tenin bozulmaz olacağı o krallıkta elbette olmayacaktır. Gerçi başka türlü de anlaşılabilir: Elçi ten ve kanla, ten ve kanın işlerini söylemiş olabilir ve bunları sebatla sevenler Tanrı'nın krallığını miras alamayacaktır.
In quo illud, quod positum est: nec eos audiamus, qui carnis resurrectionem futuram negant et commemorant, quod ait Paulus apostolus: caro et sanguis regnum dei non possidebunt, non intellegentes, quod ipse dicit apostolus: oportet corruptibile hoc induere incorruptionem et mortale hoc induere inmortalitatem; cum enim hoc factum fuerit, iam non erit caro et sanguis, sed caeleste corpus, non sic accipiendum est, quasi carnis non sit futura substantia, sed carnis et sanguinis nomine ipsam corruptionem carnis et sanguinis intellegendus est apostolus nuncupasse, quae utique in regno illo non erit, ubi caro incorruptibilis erit, quamuis et aliter possit intellegi, ut carnem et sanguinem opera carnis et sanguinis dixisse accipiamus apostolum, et eos dei regnum non possessuros, qui perseueranter ista dilexerint.
2.29.3Bu kitap şöyle başlar: "Zaferin tacı..."
Hic liber sic incipit: Corona uictoriae.
2.30.130. Hıristiyan Öğretisi Üzerine, dört kitap
Hıristiyan Öğretisi Üzerine kitaplarının tamamlanmadığını görünce, onları öyle bırakıp ötekileri gözden geçirmeye geçmektense tamamlamayı yeğledim. Bu yüzden, İncil'den alınıp, "bütün hamur mayalanana kadar üç ölçü una maya saklayan" kadının anıldığı yere kadar yazılmış olan üçüncü kitabı tamamladım. Son kitabı da ekledim ve eseri dört kitapla bitirdim. İlk üçü Yazıların anlaşılmasına yardım eder, dördüncüsü ise anladıklarımızın nasıl sunulması gerektiğini anlatır.
Libros de doctrina Christiana cum inperfectos conperissem, perficere malui quam eis sic relictis ad alia retractanda transire. conpleui ergo tertium, qui scriptus fuerat usque ad eum locum, ubi commemoratum est ex euangelio testimonium de muliere, quae fermentum abscondit in tribus mensuris farinae, donec totum fermentaretur. addidi etiam nouissimum librum et quattuor libris opus illud inpleui, quorum primi tres adiuuant, ut scripturae intellegantur, quartus autem, quomodo quae intellegimus proferenda sint.
2.30.2İkinci kitapta, çoğunun Süleyman'ın Bilgeliği dediği kitabın yazarı hakkında, onu da Sirak oğlu İsa'nın, Ecclesiasticus gibi, yazdığı benim söylediğim gibi kesin değildir; sonra öğrendim ve bunun yazarının o olmadığını çok daha inandırıcı buldum.
In secundo sane libro de auctore libri, quem plures uocant Sapientiam Salomonis, quod etiam ipsum sicut Ecclesiasticum Iesus Sirach scripserit, non ita constare, ut a me dictum est, postea didici et omnino probabilius conperi non esse hunc eius auctorem.
2.30.3"Eski ahdin otoritesi bu kırk dört kitapla sınırlanır" dediğim yerde, Kilise'nin artık konuştuğu alışkanlığa göre eski ahit dedim; Elçi ise yalnız Sina dağında verilene eski ahit der gibi görünüyor.
ubi autem dixi: his quadraginta quattuor libris testamenti ueteris terminatur auctoritas, ex consuetudine, qua iam loquitur ecclesia, uetus testamentum appellaui; apostolus autem non uidetur appellare testamentum uetus, nisi quod datum est in monte Sina.
2.30.4"Kutsal Ambrosius zamanların tarihiyle, sanki Platon ve Yeremya çağdaş imiş gibi, meseleyi çözmüştür" sözümde hafızam beni yanılttı. O piskoposun bu konuda ne söylediği, Ayinler ya da Felsefe Üzerine yazdığı kitabında okunabilir.
et in eo, quod dixi: de temporum historia sanctum Ambrosium soluisse quaestionem, tamquam coaetanei fuerint Plato et Hieremias, me fefellit memoria. nam quid ille de hac re episcopus dixerit, in libro eius legitur, quem de sacramentis siue de philosophia scripsit.
2.30.5Bu eser şöyle başlar: "Belli buyruklar vardır..."
Hoc opus sic incipit: Sunt praecepta quaedam.
2.31.131. Donatus Yanlılarına Karşı, iki kitap
Başlığı "Donatus Yanlılarına Karşı" olan iki kitabım vardır.
Sunt duo libri mei, quorum titulus est: contra partem Donati.
2.31.2Birinci kitapta, bölücülerin herhangi bir dünyevî gücün baskısıyla cemaate şiddetle zorlanmasını doğru bulmadığımı söyledim. O zaman gerçekten doğru bulmuyordum, çünkü henüz onların cezasızlığının nelere cesaret ettiğini ya da terbiyenin özeninin onların iyiye dönmesine ne kadar katkı sağlayabileceğini görmemiştim.
Quorum in libro primo dixi non mihi placere ullius saecularis potestatis inpetu scismaticos ad communionem uehementer artari. et uere mihi tunc non placebat, quoniam nondum expertus eram, uel quantum mali eorum auderet inpunitas uel quantum eis in melius mutandis conferre posset diligentia disciplinae.
2.31.3Bu eser şöyle başlar: "Donatusçular bize..."
Hoc opus sic incipit: Quoniam Donatistae nobis.
2.32.132. İtiraflar, on üç kitap
İtiraflarımın on üç kitabı, kötülüklerimden ve iyiliklerimden ötürü adil ve iyi Tanrı'yı över; insan aklını ve duygusunu ona doğru uyandırır. Bana gelince, yazılırken bende bunu yaptılar, okunurken de yapıyorlar. Başkaları onlar hakkında ne düşünür, kendileri bilir; ama birçok kardeşin onları çok beğendiğini ve hâlâ beğendiğini biliyorum. Birinciden onuncuya kadar benim hakkımda yazılmıştır; öteki üçü Kutsal Yazılar hakkındadır: "Başlangıçta Tanrı göğü ve yeri yarattı" yazısından Sebt'in dinlenmesine kadar.
Confessionum mearum libri tredecim et de malis et de bonis meis deum laudant iustum et bonum atque in eum excitant humanum intellectum et affectum; interim, quod ad me adtinet, hoc in me egerunt, cum scriberentur, et agunt, cum leguntur. quid de illis alii sentiant, ipsi uiderint; multis tamen fratribus eos multum placuisse et placere scio. a primo usque ad decimum de me scripti sunt, in tribus ceteris de scripturis sanctis ab eo, quod scriptum est: in principio fecit deus caelum et terram, usque ad sabbati requiem.
2.32.2Dördüncü kitapta, bir dostun ölümünden ötürü ruhumun sefaletini itiraf ederken, ruhumuzun bir bakıma ikisinden bir olduğunu söyleyip şöyle dedim: "Belki de bu yüzden ölmekten korkuyordum, çok sevdiğim o bütünüyle ölmesin diye." Bu bana ağır bir itiraftan çok hafif bir nutuk gibi görünüyor; gerçi eklenen "belki" kelimesiyle bu saçmalık biraz yumuşatılmıştır.
In quarto libro, cum de amici morte animi mei miseriam confiterer dicens, quod anima nostra una quodam modo facta fuerat ex duabus: et ideo, inquam, forte mori metuebam, ne totus ille moreretur, quem multum amaueram; quae mihi quasi declamatio lenis quam grauis confessio uidetur, quamuis utcumque temperata sit haec ineptia in eo, quod additum est: forte.
2.32.3On üçüncü kitapta da "Kubbe, üstteki ruhanî sularla alttaki cisimsel sular arasında yaratılmıştır" demem pek düşünülmüş bir söz değildir. Bu konu pek karanlıktır.
et in libro tertio decimo quod dixi: firmamentum factum inter spiritales aquas superiores et corporales inferiores, non satis considerate dictum est; res autem in abdito est ualde.
2.32.4Bu eser şöyle başlar: "Büyüksün, ya Rab."
Hoc opus sic incipit: Magnus es, domine.
2.33.133. Manici Faustus'a Karşı, otuz üç kitap
Kanuna, Peygamberlere, onların Tanrısına ve Mesih'in ten oluşuna küfreden, kendisini çürüten yeni ahit Yazılarının ise tahrif edildiğini söyleyen Manici Faustus'a karşı, onun sözlerini aktarıp cevaplarımı vererek büyük bir eser yazdım. Otuz üç tartışmadır; bunlara neden kitap demeyeyim? Aralarında kısa olanlar olsa da kitaptır. Onlardan biri, atalarımızın hayatını onun suçlamalarına karşı savunduğumuz kitap ise, kitaplarımdan hemen hiçbirinin olmadığı kadar uzundur.
Contra Faustum Manicheum blasphemantem legem et prophetas et eorum dominum et incarnationem Christi, scripturas autem noui testamenti, quibus conuincitur, falsatas esse dicentem, scripsi grande opus uerbis eius propositis reddens responsiones meas. triginta et tres disputationes sunt, quos etiam libros cur non dixerim? nam etsi sunt in eis aliqui breues, tamen libri sunt. unus uero eorum, ubi a nobis aduersus eius criminationes patriarcharum uita defenditur, tantae prolixitatis est, quantae nullus fere librorum meorum.
2.33.2Üçüncü kitapta Yusuf'un nasıl iki babası olabildiği meselesini çözerken, birinden doğduğunu ötekince evlat edinildiğini söyledim; ama evlat edinmenin türünü de söylemeliydim. Çünkü sözüm, sanki onu hayattaki başka bir baba evlat edinmiş gibi anlaşılıyor. Oysa kanun ölüler için de evlat ediniyordu: Kardeşi çocuksuz ölenin, onun karısını almasını ve ondan ölen kardeşine zürriyet yetiştirmesini buyuruyordu. Bir insanın iki babası konusunda en kolay açıklama budur. Bu olay anne bir kardeşlerin başına gelmişti: Heli adlı ölenin karısını öteki, yani Matta'nın Yusuf'un babası olduğunu anlattığı Yakup aldı; ama onu, Luka'nın Yusuf'un babası dediği anne bir kardeşi adına doğurttu. Yusuf ona doğumla değil, kanun gereği evlatlıktı. Bu, Rabbin göğe yükselişinden hemen sonra, hafıza tazeyken bu konuda yazanların yazılarında bulunmuştur. Africanus, Yusuf'un babası Yakup'u doğuran kadının adını da gizlememiştir: Matta'ya göre Yakup'un babası, Yusuf'un dedesi olan ilk kocası Mathan'dan Yakup'u, ikinci kocası Melchi'den de Yusuf'un evlatlığı olduğu Heli'yi doğurmuştur. Faustus'a cevap verirken bunu henüz okumamıştım; ama birinin evlat edinme yoluyla iki babası olabileceğinden kuşku duyamazdım.
In libro ergo tertio cum soluerem quaestionem, quomodo potuerit duos patres habere Ioseph, dixi quidem, quod ex alio natus, ab alio fuerit adoptatus, sed genus quoque adoptionis dicere debui; sic enim sonat, quod dixi, tamquam eum uiuus adoptauerit alius pater. lex autem filios etiam mortuis adoptabat iubens, ut fratris sine filiis mortui duceret frater uxorem et fratri defuncto semen ex eadem suscitaret. quae profecto de duobus unius hominis patribus expeditior ibi redditur ratio. uterini autem fratres fuerunt, in quibus hoc contigit, ut unius defuncti, qui uocabatur Heli, duceret alter uxorem, id est Iacob, a quo Matheus narrat genitum esse Ioseph; sed uterino fratri suo eum genuit, cuius filium Lucas dicit fuisse Ioseph, non utique genitum, sed ex lege adoptiuum. hoc in eorum litteris inuentum est, qui recenti memoria post ascensionem domini de hac re scripserunt. nam etiam nomen eiusdem mulieris, quae peperit Iacob, patrem Ioseph, de priore marito Mathan, qui fuit pater Iacob, auus Ioseph, secundum Matheum, et de marito posteriore Melchi peperit Heli, cuius erat adoptiuus Ioseph, non tacuit Africanus. quod quidem, cum Fausto responderem, nondum legeram, sed tamen per adoptionem potuisse contingere, ut unus duos haberet patres, dubitare non poteram.
2.33.3On ikinci ve on üçüncü kitaplarda Nuh'un ikinci oğlu Ham hakkında, sanki babası onu, Kutsal Yazı'nın gösterdiği gibi oğlu Kenan'da değil, kendisinde lanetlemiş gibi tartışılmıştır.
In duodecimo et in tertio decimo de filio Noe secundo, qui est appellatus Cham, ita disputatum est, tamquam non in filio suo Canaan, sicut scriptura demonstrat, sed in se ipso fuerit a patre maledictus.
2.33.4On dördüncü kitapta güneş ve ay hakkında, sanki hissediyorlarmış ve bu yüzden boş tapıcılarına katlanıyorlarmış gibi şeyler söylenmiştir. Gerçi oradaki sözler, Yunanca metafora denen konuşma tarzıyla canlıdan cansıza aktarılmış sayılabilir; tıpkı denizin, iradesi elbette olmadığı halde, "çıkmak isteyerek ana rahminde kükrediğinin" yazılması gibi.
in quarto decimo de sole et luna talia dicta sunt, tamquam sentiant et ideo tolerent uanos adoratores suos, quamuis uerba ibi accipi possint ab animali ad inanimale translata modo locutionis, qui uocatur graece metafora, sicut de mari scriptum est, quod fremat in utero matris suae uolens progredi, cum utique non habeat uoluntatem.
2.33.5Yirmi dokuzuncu kitapta demiştim: "Kutsalların uzuvlarında, üreme uzuvlarında bile, hiçbir çirkinlik olması uzak olsun. Onlara yakışıksız denir, çünkü açıkta bulunan uzuvlar gibi bir görünüm güzellikleri yoktur." Ama Elçi'nin onlara neden yakışıksız dediği, sonraki başka yazılarımızda daha inandırıcı biçimde açıklanmıştır: Uzuvlarda zihnin kanununa karşı koyan kanun yüzünden; bu, günahtan gelmiştir, tabiatımızın ilk kuruluşundan değil.
in undetricensimo: absit, inquam, ut sit in membris sanctorum etiam genitalibus aliqua turpitudo. dicuntur quidem inhonesta, quia non habent eam speciem decoris quam membra, quae in promptu locata sunt, sed probabilior in aliis postea scriptis nostris reddita ratio est, cur ea dixerit etiam apostolus inhonesta, propter legem scilicet in membris repugnantem legi mentis, quae de peccato accidit, non de prima nostrae institutione naturae.
2.33.6Bu eser şöyle başlar: "Faustus diye biri vardı."
Hoc opus sic incipit: Faustus quidam fuit.
2.34.134. Manici Felix'e Karşı, iki kitap
Felix adlı bir Maniciyle kilisede, halkın önünde iki gün tartıştım. Hippo'ya aynı yanılgıyı ekmek için gelmişti; onların öğretmenlerinden biriydi, özgür sanatları bilmiyordu ama Fortunatus'tan daha kurnazdı. Bu tartışma kilise tutanağıdır, ama kitaplarım arasında sayılır. İki kitaptır; ikincisinde iradenin hem kötü hem iyi iş yapmak için hür seçimi tartışılmıştır. Ama "Oğul sizi kurtarırsa gerçekten hür olacaksınız" yazısının hakkında söylendiği kimseleri gerçekten hür kılan lütuf üzerinde daha dikkatli durmaya, karşımızdaki kişi öyle olduğundan, hiçbir zorunluluk bizi itmedi.
Contra Manicheum quendam nomine Felicem praesente populo in ecclesia biduo disputaui. Hipponem quippe uenerat eundem seminaturus errorem; unus enim erat ex doctoribus eorum, quamuis ineruditus liberalibus litteris, sed tamen uersutior Fortunato. gesta sunt ecclesiastica, sed inter meos libros conputantur. duo ergo libri sunt, in quorum secundo disputatum est de libero arbitrio uoluntatis siue ad male operandum siue ad bonum. sed de gratia, qua uere liberi fiunt, de quibus scriptum est: si uos filius liberauerit, tunc uere liberi eritis, diligentius disputare, quoniam talis erat, cum quo agebamus, nulla sumus necessitate conpulsi.
2.34.2Bu eser şöyle başlar: "Honorius Augustus altıncı kez konsülken, Aralık idus'undan yedi gün önce."
Hoc opus sic incipit: HONORIO AVGVSTO SEXTVM CONS. SEPTIMO IDVS DECEMBRIS.
2.35.135. İyinin Tabiatı Üzerine, bir kitap
İyinin Tabiatı Üzerine kitabı Manicilere karşıdır. Orada değişmez tabiatın Tanrı ve en yüksek iyi olduğu, öteki ruhanî ya da cisimsel tabiatların ondan geldiği ve hepsinin tabiat oldukları ölçüde iyi olduğu; kötülüğün ne olduğu ve nereden geldiği; Manicilerin, kendi yanılgılarının uydurduğu iyi tabiata ne kadar kötülük, kötü tabiata ne kadar iyilik koydukları gösterilir.
Liber de natura boni aduersus Manicheos est. ubi ostenditur naturam incommutabilem deum esse ac summum bonum, atque ab illo esse ceteras naturas siue spiritales siue corporales atque omnes, in quantum naturae sunt, bonas esse, et quid uel unde sit malum et quanta mala Manichei ponant in natura boni et quanta bona in natura mali, quas naturas finxit error ipsorum.
2.35.2Bu kitap şöyle başlar: "Üstünde bir şey olmayan en yüksek iyi Tanrı'dır."
Hic liber sic incipit: Summum bonum, quo superius non est, deus est.
2.36.136. Manici Secundinus'a Karşı, bir kitap
Manicilerin seçilmiş dediklerinden değil, dinleyici dediklerinden, yüzünü bile tanımadığım Secundinus adlı biri, bana dost gibi yazıp o sapkınlığa yazılarla saldırdığım için saygılı bir azarda bulundu ve bunu yapmamamı öğütledi; onu savunup Katolik imanını kınayarak beni ona uymaya teşvik etti. Ona cevap verdim. Ama bu küçük yazının başına kimin kime yazdığını koymadığım için mektuplarım arasında değil, kitaplarım arasında sayılsın. Başına onun mektubu da yazılmıştır. Bu cildimin başlığı Manici Secundinus'a Karşı'dır. Bence o salgına karşı yazabildiklerimin hepsinden üstündür.
Secundinus quidam, non ex eis, quos Manichei electos, sed ex eis, quos auditores uocant, quem ne facie quidem noueram, scripsit ad me uelut amicus honorifice obiurgans, quod oppugnarem litteris illam heresem, et admonens, ne facerem, atque ad eam sectandam potius exhortans cum eius defensione et fidei reprehensione catholicae. huic respondi; sed quia in eiusdem opusculi capite non posui, quis cui scriberet, non in epistulis meis, sed in libris habeatur. illic ab exordio conscripta est etiam eius epistula. huius autem mei uoluminis titulus est: contra Secundinum Manicheum. quod mea sententia omnibus, quae aduersus illam pestem scribere potui, praepono.
2.36.2Bu kitap şöyle başlar: "Mektubundan görünen bana karşı iyi niyetin..."
Hic liber sic incipit: Beniuolentia in me, quae apparet litteris tuis.
2.37.137. Hilarus'a Karşı, bir kitap
Bu arada tribün rütbesinde, Katolik bir laik olan Hilarus adlı biri, nedendir bilmem, sık görüldüğü gibi Tanrı'nın hizmetkârlarına öfkelenmişti. O sırada Kartaca'da, sunudan önce ya da sunulan şey halka dağıtılırken sunak başında Mezmurlar kitabından ilâhiler okunması âdeti başlamıştı. O, bu âdeti nerede fırsat bulsa kötü sözlü kınamalarla yerden yere vuruyor ve yapılmaması gerektiğini ileri sürüyordu. Kardeşlerin buyruğuyla ona cevap verdim; kitabın adı Hilarus'a Karşı'dır.
Inter haec Hilarus quidam, uir tribunicius, laicus catholicus, nescio unde aduersus dei ministros, ut fieri assolet, irritatus morem, qui tunc esse apud Carthaginem coeperat, ut hymni ad altare dicerentur de Psalmorum libro siue ante oblationem, siue cum distribueretur populo, quod fuisset oblatum, maledica reprehensione, ubicumque poterat, lacerabat asserens fieri non oportere. huic respondi iubentibus fratribus, et uocatur liber: contra Hilarum.
2.37.2Bu kitap şöyle başlar: "Eski ahdin anılmasını söyleyenler..."
Hic liber sic incipit: Qui dicunt mentionem ueteris testamenti.
2.38.138. İncillerin Meseleleri, iki kitap
Matta'ya göre İncil'den bazı yerlerin açıklamaları ve Luka'ya göre İncil'den benzerleri vardır; bunlar bir kitapta, onlar başka kitapta toplanmıştır. Bu eserin başlığı İncillerin Meseleleridir. Ama anılan İncil yazarlarından neden yalnız bu kitaplarımda bulunan yerlerin açıklandığını ve bunların neler olduğunu önsözüm yeterince gösterir; meseleler eklenmiş ve numaralanmıştır ki herkes okumak istediğini numaraları izleyerek bulsun.
Sunt quaedam expositiones quorundam locorum ex euangelio secundum Matheum et aliae similiter secundum Lucam; in unum librum illae, in alterum istae redactae sunt. titulus operis huius est: quaestiones euangeliorum. sed quare illa sola de supra dictis euangelistis exposita fuerint, quae his libris meis continentur, et quae ista sint, prologus meus adiunctis atque adnumeratis eisdem quaestionibus ita, ut quisque legere quod uoluerit numeros secutus inueniat, satis indicat.
2.38.2Birinci kitapta, Rabbin çektiği acıları ayrıca iki öğrencisine anlattığının yazılması konusunda nüshanın hatası bizi yanıltmıştır; çünkü orada "iki" değil "on iki" yazılıdır.
In primo ergo libro in eo, quod positum est, dominum seorsum duobus discipulis suam rettulisse passionem, mendositas codicis nos fefellit; nam duodecim scriptum est, non duobus.
2.38.3İkinci kitapta, Bakire Meryem'in eşi denen Yusuf'un nasıl iki babası olabildiğini açıklamak istemeyerek, kardeşin ölen kardeşine kanuna göre zürriyet yetiştirmek için onun karısını aldığı yolundaki rivayetin zayıf olduğunu söyledim; çünkü kanun doğan çocuğun ölenin adını almasını buyuruyordu. Bu doğru değildir; kanunun "ölenin adı" diye buyurduğu şeyin anlamı, çocuğa onun oğlu denmesidir, onun adıyla çağrılması değil.
in secundo nolens exponere, quomodo duos patres potuerit habere Ioseph, cuius coniux dicta est uirgo Maria, illud, quod perhibetur fratrem duxisse defuncti fratris uxorem, ut ei semen secundum legem suscitaret, ideo dixi esse infirmum, quoniam qui nasceretur nomen defuncti lex eum iubebat accipere. non est uerum; nomen enim defuncti, quod dictum est, ad hoc lex ualere praecepit, ut eius filius diceretur, non ut hoc quod ille uocaretur.
2.38.4Bu eser şöyle başlar: "Bu eser öyle yazılmamıştır..."
Hoc opus sic incipit: Hoc opus non ita scriptum est.
2.39.139. Eyüp Üzerine Notlar, bir kitap
Başlığı Eyüp Üzerine Notlar olan kitabın bana mı ait sayılacağını, yoksa bu notları nüshanın kenarlarından alıp ellerinden geldiği ya da istedikleri gibi tek bir bütün haline getirenlere mi ait olacağını kolay söyleyemem. Bu notlar pek az anlayan için tatlıdır, ama çoğunu anlamayanların takılması kaçınılmazdır. Çünkü birçok yerde açıklanan kelimeler bile neyin açıklandığını gösterecek şekilde yazılmamıştır. Sonra cümlelerin kısalığı öyle bir karanlığa yol açmıştır ki okur buna güçlükle katlanır ve pek çok şeyi anlamadan geçmek zorunda kalır. Nihayet eserin bizdeki nüshalarda da hatalı olduğunu gördüm; onu düzeltemedim ve benim tarafımdan yayımlandığının söylenmesini istemezdim, ama kardeşlerin ellerinde olduğunu biliyorum, çünkü gayretlerine karşı bu reddedilemedi.
Liber, cuius est titulus: adnotationes in Iob, utrum meus habendus sit an potius eorum, qui eas, sicut potuerunt uel uoluerunt, redegerunt in unum corpus descriptas de frontibus codicis, non facile dixerim. suaues enim paucissimis intellegentibus sunt, qui tamen necesse est offendantur multa non intellegentes, quia nec ipsa uerba, quae exponuntur, ita sunt descripta in multis locis, ut appareat, quid exponatur; deinde breuitatem sententiarum tanta secuta est obscuritas, ut eam lector ferre uix possit, quem necesse est plurima non intellecta transire; postremo etiam mendosum conperi opus ipsum in codicibus nostris, ut emendare non possem nec editum a me dici uellem, nisi quia scio fratres id habere, quod studio non potuit denegari.
2.39.2Bu kitap şöyle başlar: "Yeryüzünde büyük işleri vardı."
Hic liber sic incipit: Et opera magna erant ei super terram.
2.40.140. Bilgisizlere Din Öğretimi Üzerine, bir kitap
Bu başlıkla adlandırılmış Bilgisizlere Din Öğretimi Üzerine adlı bir kitap da vardır. O kitapta şöyle demiştim: "Yandaşı olan başka tinlerle birlikte kibirlenip Tanrı'ya itaati terk ederek şeytan olan melek de Tanrı'ya değil, kendine zarar verdi; çünkü Tanrı kendini terk eden ruhları düzenlemeyi bilir." Burada "kendini terk eden tinleri" demek daha uygun olurdu, çünkü konu meleklerdi.
Est etiam liber unus de catechizandis rudibus hoc ipso titulo praenotatus. in quo libro, ubi dixi: nec angelus, qui cum spiritibus aliis satellitibus suis superbiendo deseruit oboedientiam dei et diabolus factus est, aliquid nocuit deo, sed sibi; nouit enim deus ordinare deserentes se animas, conuenientius diceretur: deserentes se spiritus, quoniam de angelis agebatur.
2.40.2Bu kitap şöyle başlar: "Benden istedin, kardeşim Deogratias."
Hic liber sic incipit: Petisti me, frater Deogratias.
2.41.141. Teslis Üzerine, on beş kitap
Tanrı olan Teslis üzerine on beş kitabı birkaç yıl içinde yazdım. On iki kitabını henüz tamamlamadan, onlara sahip olmayı şiddetle isteyenlerin katlanabileceğinden uzun süre elimde tuttuğum için, onları yayımlamak istediğim zaman olması gerekenden ve olabileceğinden daha az düzeltilmiş halde elimden alındılar. Bunu öğrenince, başka nüshaları yanımda kaldığı için onları artık kendim yayımlamamaya, ama böyle tutup başka bir küçük yazımda başıma geleni anlatmaya karar vermiştim. Yine de kardeşlerin ısrarıyla, onlara direnemediğim için, düzeltilmesi gerektiğini düşündüğüm kadar düzelttim, tamamladım ve yayımladım. Başlarına, Kartaca Kilisesi piskoposu saygıdeğer Aurelius'a yazdığım mektubu ekledim; bu mektupta, bir önsöz gibi, ne olduğunu, ne yapmayı düşündüğümü ve kardeşlerin sevgisinin zorlamasıyla ne yaptığımı anlattım.
Libros de trinitate, quae deus est, quindecim scripsi per aliquot annos. sed cum eorum duodecim non perfecissem et eos diutius tenerem, quam possent sustinere, qui uehementer eos habere cupiebant, subtracti sunt mihi minus emendati, quam deberent ac possent, quando eos edere uoluissem. quod posteaquam conperi, quia et alia eorum apud nos exemplaria remanserant, statueram eos iam ipse non edere, sed sic habere, ut alio aliquo opusculo meo, quid mihi de his euenerit, dicerem. urguentibus tamen fratribus — quia resistere non eis ualui — emendaui eos, quantum emendandos putaui, et conpleui et edidi adiungens eis a capite epistulam, quam scripsi ad uenerabilem Aurelium, episcopum Carthaginiensis ecclesiae, quo tamquam prologo exposui et quid accidisset et quid facere mea cogitatione uoluissem et quid fratrum conpellente caritate fecissem.
2.41.2Bunların on birinci kitabında, görünür cisimden söz ederken "Bu yüzden onu sevmek yabancılaşmaktır" demiştim. Bu, bir şeyin, onu seven kişi onun tadına vararak mesut olduğunu sanacak şekilde sevildiği aşka göre söylenmiştir. Çünkü cismanî görünümü Yaratıcı'nın övgüsüne yönelterek sevmek, kişi Yaratıcı'nın tadına vararak gerçekten mesut olsun diye, yabancılaşmak değildir.
In quorum libro undecimo, cum de corpore uisibili agerem, dixi: quocirca id amare alienari est. quod secundum eum amorem dictum est, quo aliquid sic amatur, ut eo fruendo existimet beatum se esse, qui hoc amat; nam non est alienari in laudem creatoris amare speciem corporalem, ut ipso creatore fruens quisque uere beatus sit.
2.41.3Aynı kitapta şöyle demiştim: "Dört ayaklı kuşu hatırlamıyorum, çünkü görmedim; ama hayalini kolayca görebilirim, gördüğüm gibi uçan bir şekle, yine gördüğüm gibi iki ayak ekleyince." Bunu söylerken kanunun andığı dört ayaklı uçanları hatırlayamadım. Kanun, çekirgelerin sıçradığı iki arka bacağı ayak saymaz; onlara temiz der ve bu yüzden o bacaklarla sıçramayan, böcekler gibi kirli uçanlardan ayırır. Kanunda bu tür uçanların hepsine dört ayaklı denir. On ikinci kitapta Elçi'nin "İnsanın işlediği her günah bedenin dışındadır" sözünün açıklaması sayılan şey beni tatmin etmiyor.
itemque in eodem ubi dixi: nec auem quadrupedem memini, quia non uidi, sed phantasiam tamen facillime intueor, dum alicui formae uolatili, qualem uidi, adiungo alios duos pedes, quales itidem uidi, haec dicens non potui recolere uolatilia quadrupedia, quae lex commemorat. neque enim conputat in pedibus duo posteriora crura, quibus locustae saliunt, quas dicit mundas, et ideo discernit ab inmundis talibus uolatilibus, quae non saliunt illis cruribus, sicut sunt scarabei. omnia quippe huius modi uolatilia quadrupedia uocantur in lege. In duodecimo uelut expositio uerborum apostoli, ubi ait:
2.41.4"Zina eden ise kendi bedenine karşı günah işler" sözünün, beden aracılığıyla hissedilen şeyleri elde etmek için, kendi iyisinin gayesini onlara koyarak bir şey yapan kişi hakkında olduğunu da düşünmüyorum. Çünkü bu, yasak birleşmeyle işlenen zinadan çok daha fazla günahı kapsar; Elçi'nin bunu söylerken ise o zinadan söz ettiği açıktır.
omne peccatum, quodcumque fecerit homo, extra corpus est, non mihi satisfacit, nec sic puto intellegendum, quod dictum est: qui autem fornicatur, in corpus proprium peccat, tamquam ille hoc faciat, qui propter adipiscenda ea, quae per corpus sentiuntur, ut in his finem boni sui ponat, aliquid agit. hoc enim longe plura peccata conplectitur quam illa fornicatio, quae concubitu perpetratur inlicito, de qua locutum, cum hoc diceret, apostolum apparet.
2.41.5Bu eser, sonradan başına eklenen mektup dışında, şöyle başlar: "Teslis üzerine söylediklerimizi okuyacak olan..."
Hoc opus excepta epistula, quae postmodum ad eius caput adiuncta est, sic incipit: Lecturus haec, quae de trinitate disserimus.
2.42.142. İncil Yazarlarının Uyumu Üzerine, dört kitap
Teslis Üzerine kitaplarını azar azar yazdırdığım yıllarda, o kesintisiz emeğin arasına sokarak başka kitaplar da yazdım. Bunların arasında, İncil yazarlarına birbirleriyle çelişiyorlarmış gibi iftira edenlere karşı yazılmış olan İncil Yazarlarının Uyumu Üzerine dört kitap vardır. Bunların birincisi, Mesih'i pek bilge bir kişi olarak onurlandıran ya da onurlandırıyor görünen, ama İncil'in kendisi tarafından değil öğrencileri tarafından yazıldığını ileri sürerek ona inanmak istemeyenlere karşı yazılmıştır; bu kişiler, öğrencilerinin yanılgıya düşerek ona Tanrı sayılmasını sağlayacak bir tanrılık yakıştırdıklarını düşünürler.
Per eosdem annos, quibus paulatim libros de trinitate dictabam, scripsi et alios labore continuo interponens eos illorum temporibus, in quibus sunt libri quattuor de consensu euangelistarum propter eos, qui tamquam dissentientibus calumniantur. quorum primus liber aduersus illos conscriptus est, qui tamquam maxime sapientem Christum uel honorant uel honorare se fingunt et ideo nolunt euangelio credere, quia non ab illo illa conscripta sunt, sed ab eius discipulis, quos existimant ei diuinitatem, qua crederetur deus, errore tribuisse.
2.42.2Bu kitapta, İbranî ulusunun İbrahim'den başladığını söylemiştim. İbranîlerin âdeta "İbrahimîler" diye adlandırılmış görünmesi inanılır bir şeydir, ama onların, adı Heber olan kişiden gelerek "Heberîler" diye anıldıkları daha doğru bir anlayıştır; bu konuyu Tanrı Devleti'nin on altıncı kitabında yeterince tartıştım.
In quo libro ex Abraham coepisse gentem Hebreorum est quidem et hoc credibile, ut Hebrei uelut Abrahei dicti esse uideantur, sed ex illo uerius intelleguntur appellati, qui uocabatur Heber, tamquam Heberei, de qua re in libro sexto decimo de ciuitate dei satis disserui.
2.42.3İkinci kitapta, Yusuf'un iki babasından söz ederken birinden doğduğunu, ötekinin evlatlığı olduğunu söylemiştim; oysa "öteki için evlat edinildi" demem gerekirdi. Daha inanılır olana göre, Yusuf ölmüş olanın adına kanun gereğince evlat edinilmişti; çünkü onu doğuran kişi, ölen kardeşinin karısı olan annesiyle evlenmişti.
in secundo, cum agerem de duobus patribus Ioseph, ab altero dixi genitum, ab altero adoptatum; sed dicendum fuit: alteri adoptatum. defuncto enim, quod magis credendum est, secundum legem fuerat adoptatus, quoniam qui eum genuit eius matrem, fratris defuncti coniugem, duxerat.
2.42.4Yine "Luka ise Tanrı'nın onun günahını kendisi aracılığıyla temizlediği peygamber Natan yoluyla Davud'a çıkar" dediğim yerde, "Tanrı'nın onun günahını, adını taşıdığı peygamber aracılığıyla temizlediği Natan yoluyla" demem gerekirdi; yoksa aynı kişi söz konusu sanılabilirdi. Oysa bu Natan başka biridir, her ne kadar o da bu adı taşısa da.
item ubi dixi: Lucas uero ad ipsum Dauid per Nathan ascendit, per quem prophetam deus peccatum ipsius expiauit, per cuius nominis prophetam dicere debui, ne putaretur idem fuisse homo, cum alter fuerit, quamuis et ipse hoc uocaretur.
2.42.5Bu eser şöyle başlar: "Bütün ilahî otoriteler arasında."
Hoc opus sic incipit: Inter omnes diuinas auctoritates.
2.43.143. Parmenianus'un Mektubuna Karşı, üç kitap
Donatus yanlılarının Kartaca piskoposu ve Donatus'un halefi olan Parmenianus'un mektubuna karşı yazdığım bu kitaplarda yeni bir mesele ele alınıp çözülmüştür: Birlik içinde, aynı ayinlere ortak olarak yaşayan kötüler iyileri kirletir mi? Bütün dünyaya yayılmış olan ve onların iftira ederek ayrıldıkları kilise yüzünden, nasıl kirletmedikleri tartışılmıştır.
In quibusdam libris contra epistulam Parmeniani, Donatistarum Carthaginiensis episcopi successorisque Donati, quaestio noua uersatur et soluitur, utrum in unitate eorundem communione sacramentorum mali contaminent bonos et quemadmodum non contaminent disputatur propter ecclesiam toto orbe diffusam, cui calumniando scisma fecerunt.
2.43.2Bu kitapların üçüncüsünde, Elçi'nin "Kötüyü aranızdan atın" sözünün nasıl anlaşılması gerektiği tartışılırken "herkes kötülüğü kendi içinden atsın" demiştim. Bu böyle anlaşılmamalıdır; daha çok kötü insanın iyi insanların arasından atılması diye anlaşılmalıdır ki bu da kilise terbiyesiyle olur. Yunanca metin bunu gösterir: Orada "bu kötülüğü" değil, kuşkuya yer bırakmayacak biçimde "kötü insanı" anlaşılacak şekilde yazılmıştır. Gerçi Parmenianus'a bu anlamıyla da cevap vermiştim.
In quorum libro tertio, cum dissereretur, quomodo sit accipiendum, quod ait apostolus: auferte malum ex uobis ipsis, illud, quod dixi: ut ex se ipso quisque auferat malum, non sic esse intellegendum, sed sic potius, ut homo malus auferatur ex hominibus bonis, quod fit per ecclesiasticam disciplinam, sicut graeca lingua indicat, ubi sine ambiguitate scriptum est, ut intellegatur: hominem malum, non: hoc malum, quamuis et secundum istum intellectum responderim Parmeniano.'
2.43.3Bu eser şöyle başlar: "Donatus yanlılarına karşı başka zamanlarda çok şey."
Hoc opus sic incipit: Multa quidem alias aduersus Donatistas.
2.44.144. Vaftiz Üzerine, yedi kitap
En mübarek piskopos ve şehit Cyprianus'un otoritesiyle kendilerini savunmaya çalışan Donatus yanlılarına karşı Vaftiz Üzerine yedi kitap yazdım. Bu kitaplarda, Donatus yanlılarını çürütmek ve Katolik Kilise'ye karşı ayrılıklarını savunmasınlar diye ağızlarını büsbütün kapatmak için Cyprianus'un mektupları ve yaptıkları kadar etkili hiçbir şey olmadığını gösterdim.
Contra Donatistas auctoritate beatissimi episcopi et martyris Cypriani se defendere molientes septem libros de baptismo scripsi, in quibus docui nihil sic ualere ad refellendos Donatistas et ad eorum prorsus ora claudenda, ne aduersus catholicam suum scisma defendant, quomodo litteras factumque Cypriani.
2.44.2Bu kitaplarda kilisenin "lekesiz ve buruşuksuz" olduğunu andığım her yerde, bu onun şimdiden öyle olduğu şeklinde değil, şanıyla görüneceği zaman öyle olmak üzere hazırlandığı şeklinde anlaşılmalıdır. Çünkü şimdi, üyelerinin birtakım bilgisizlikleri ve zaaflarından dolayı, bütünüyle her gün "Borçlarımızı bize bağışla" demesini gerektiren bir sebep vardır.
Vbicumque autem in his libris commemoraui ecclesiam non habentem maculam aut rugam, non sic accipiendum est, quasi iam sit, sed quae praeparatur, ut sit, quando apparebit etiam gloriosa. nunc enim propter quasdam ignorantias et infirmitates membrorum suorum habet, unde cottidie tota dicat: dimitte nobis debita nostra.
2.44.3Dördüncü kitapta, çile çekmenin vaftizin yerini tutabileceğini söylerken o hırsızın örneğini vermem pek yerinde olmadı; çünkü onun vaftiz edilip edilmediği kesin değildir.
in quarto libro, cum dicerem uicem baptismi posse habere passionem, non satis idoneum posui illius latronis exemplum, quia utrum non fuerit baptizatus incertum est.
2.44.4Yedinci kitapta, büyük bir evdeki altın ve gümüş kaplar konusunda, onları iyilerde, tahta ve toprak kapları ise kötülerde gören Cyprianus'un anlayışını izlemiştim; o, "kimi şerefli işler için" sözünü birincilere, "kimi ise aşağılık işler için" sözünü ikincilere bağlıyordu. Ama sonradan Tyconius'ta bulduğum ya da fark ettiğim anlayışı daha çok onaylıyorum: İyilerde de kötülerde de bazı kaplar şeref içindir, yalnız altın ve gümüş olanlar değil; yine her ikisinde de bazıları aşağılık işler içindir, yalnız tahta ve toprak olanlar değil.
in libro septimo de uasis aureis et argenteis in domo magna constitutis sensum Cypriani secutus sum, qui haec accepit in bonis, in malis autem lignea et fictilia, ad illa referens quod dictum est: alia quidem in honorem, ad haec autem quod dictum est: alia uero in contumeliam. sed magis approbo, quod apud Tyconium postea repperi uel aduerti, in utrisque intellegendum quaedam in honore, non sola scilicet aurea et argentea, et rursus in utrisque quaedam in contumelia, non utique lignea et fictilia.
2.44.5Bu eser şöyle başlar: "Parmenianus'un mektubuna karşı yazdığımız kitaplarda."
Hoc opus sic incipit: In eis libris, quos aduersus epistulam Parmeniani.
2.4545. Centurius'un Donatus Yanlılarından Getirdiğine Karşı, bir kitap
Donatus tarafına karşı sık sık yapılan tartışmalarda çok çaba harcarken, o zaman onlardan olan meslekten olmayan biri, davalarını desteklediğini sandıkları birkaç tanıklık biçiminde, bize karşı söylenmiş ya da yazılmış bazı şeyleri kiliseye getirdi. Buna çok kısa cevap verdim. Bu küçük kitabın başlığı Centurius'un Donatus Yanlılarından Getirdiğine Karşı'dır ve şöyle başlar: "Süleyman'da yazılı olduğu üzere, yabancı sudan sakınmak dersin."
Cum aduersus partem Donati multa crebris disputationibus ageremus, adtulit ad ecclesiam quidam laicus tunc eorum nonnulla contra nos dicta uel scripta in paucis uelut testimoniis, quae suae causae suffragari putant. breuissime respondi. huius libelli titulus est: contra quod adtulit Centurius a Donatistis, et incipit sic: Dicis eo, quod scriptum est in Salomone: ab aqua aliena abstinere.
2.46.146. Ianuarius'un Sorularına, iki kitap
Ianuarius'un Sorularına başlıklı iki kitap, kilisenin gerek her yerde gerek yerel olarak, yani bütün bölgelerde aynı biçimde olmayarak uyguladığı ayinler hakkında birçok tartışma içerir. Hepsi anılamadıysa da sorulanlara yeterince cevap verilmiştir. Bu iki kitabın ilki bir mektuptur, çünkü başında kimin kime yazdığı belirtilmiştir; ama bu eser kitaplar arasında sayılmıştır, çünkü adlarımızı taşımayan ikincisi çok daha uzundur ve onda çok daha fazla şey ele alınmıştır.
Libri duo, quorum est titulus: ad inquisitiones Ianuari, multa de sacramentis continent disputata, siue quae uniuersaliter siue partiliter, id est non peraeque in omnibus locis, seruat ecclesia, nec tamen commemorari omnia potuerunt, sed satis ad inquisita responsum est. quorum librorum prior epistula est — habet quippe in capite, quis ad quem scribat - sed ideo inter libros adnumeratur hoc opus, quoniam sequens, qui nomina nostra non habet, multo est prolixior et in eo multo plura tractantur.
2.46.2Birinci kitapta mannanın "herkesin ağzında kendi isteğine göre tat verdiğini" söylemiştim. Bunun, Yahudilerin kanonik otorite olarak kabul etmedikleri Bilgelik Kitabı dışında neyle ispat edilebileceği aklıma gelmiyor. Bununla birlikte bu, Tanrı'ya karşı söylenen o kişilerin değil, müminlerin başına gelmiş olabilir; çünkü manna onlara istedikleri tadı verseydi, onlar elbette başka yiyecek istemezlerdi.
In primo ergo, quod de manna dixi: quia unicuique secundum propriam uoluntatem in ore sapiebat, non mihi occurrit, unde possit probari, nisi ex libro Sapientiae, quem Iudaei non recipiunt in auctoritatem canonicam. quod tamen fidelibus potuit prouenire, non illis aduersus deum murmuratoribus, qui profecto alias escas non desiderarent, si hoc eis saperet manna, quod uellent.
2.46.3Bu eser şöyle başlar: "Bana sorduğun şeylere."
Hoc opus sic incipit: Ad ea, quae me interrogasti.
2.47.147. Keşişlerin Çalışması Üzerine, bir kitap
Keşişlerin Çalışması Üzerine adlı kitabı yazmaya beni şu zorunluluk itti: Kartaca'da manastırlar kurulmaya başladığında, kimi keşişler Elçi'ye itaat ederek kendi elleriyle geçimini sağlıyor, kimi ise dindarların bağışlarıyla yaşamak istiyordu. Bunlar, gereksinimlerini karşılayacak ya da tamamlayacak hiçbir iş yapmamakla Rabbin "Göğün kuşlarına ve kırın zambaklarına bakın" dediği yerdeki buyruğu daha iyi yerine getirdiklerini düşünüyor ve bununla övünüyorlardı. Bu yüzden, keşişlik yolunu tutmamış olsalar da gayretle dolu olan meslekten olmayanlar arasında da kilisede karışıklık yaratan gürültülü çekişmeler başgösterdi; kimi şunu, kimi bunu savunuyordu. Üstelik çalışmamak gerektiğini söyleyenlerin bir kısmı saçlarını uzatmıştı. Böylece bir yanda ağız dalaşı edenlerin, öte yanda taraf tutarak âdeta savaşanların kavgaları büyüdü. Bu yüzden, o şehrin kilisesinin piskoposu olan muhterem ihtiyar Aurelius bu konuda bir şey yazmamı buyurdu, ben de yazdım.
Vt de opere monachorum librum scriberem, illa necessitas conpulit, quod cum apud Carthaginem monasteria esse coepissent, alii se suis manibus transigebant optemperantes apostolo, alii uero ita ex oblationibus religiosorum uiuere uolebant, ut nihil operantes, unde necessaria uel haberent uel supplerent, se potius implere praeceptum apostolicum existimarent atque iactarent, ubi dominus ait: respicite uolatilia caeli et lilia agri. unde etiam iam inter laicos inferioris propositi, sed tamen studio feruentes existere coeperant tumultuosa certamina, quibus ecclesia turbaretur, aliis hoc, aliis aliud defendentibus. huc accedebat, quod criniti erant quidam eorum, qui operandum non esse dicebant. unde contentiones hinc rixantium, inde quasi pugnantium pro partium studiis augebantur. propter haec uenerabilis senex Aurelius, ecclesiae ipsius ciuitatis episcopus, ut hinc aliquid scriberem iussit, et feci.
2.47.2Bu kitap şöyle başlar: "Kutsal kardeşim Aurelius, buyruğuna."
Hic liber sic incipit: Iussioni tuae, sancte frater Aureli.
2.48.148. Evliliğin İyiliği Üzerine, bir kitap
Kutsal bakirelerin liyakatini evlilik iffetine eşit sayan Iovinianus'un sapkın öğretisi Roma şehrinde öyle güçlendi ki hakkında hiç iffetsizlik şüphesi bulunmayan bazı rahibeleri de evliliğe sürüklediği söyleniyordu. Bunu en çok şu kanıtla yapıyordu: Onları sıkıştırarak "Sen Sara'dan, Suzanna'dan ya da Anna'dan daha mı iyisin?" diyor ve kendilerini onlardan daha iyi, hatta onlara denk bile düşünemeyecekleri, Kutsal Yazı'nın tanıklığıyla pek övülmüş başka kadınları anıyordu. Aynı yöntemle, evli ataları anarak ve karşılaştırarak kutsal erkeklerin kutsal bekârlığını da sarsıyordu. Oradaki kutsal kilise bu canavarlığa çok sadakatle ve cesaretle direndi. Ama onun bu savları, açıkça telkin etmeye kimsenin cesaret edemediği bazı kişilerin dedikodularında ve fısıltılarında kalmıştı. Sürünerek yayılan bu gizli zehirlere karşı da Rabbin bağışladığı imkânla çıkmak gerekiyordu; özellikle de Iovinianus'a evliliği övmekle değil ancak yermekle cevap verilebildiği öne sürülüyordu. Bu yüzden Evliliğin İyiliği Üzerine başlıklı kitabı yayımladım. Burada, insanlar günah işleyerek ölümü hak etmeden önce çocukların nasıl türeyeceği yolundaki büyük mesele ertelenmiştir, çünkü birleşme ölümlü bedenlere ait bir şey gibi görünüyor; ama bu mesele, kanaatimce, sonra başka yazılarımda yeterince açıklanmıştır.
Iouiniani heresis sacrarum uirginum meritum aequando pudicitiae coniugali tantum ualuit in urbe Romana, ut nonnullas etiam sanctimoniales, de quarum inpudicitia suspicio nulla praecesserat, deiecisse in nuptias diceretur hoc maxime argumento, cum eas urgeret dicens: 'tu ergo melior quam Sarra, melior quam Susanna siue Anna?' et ceteras commemorando testimonio sanctae scripturae commendatissimas feminas, quibus se illae meliores uel etiam pares cogitare non possent. hoc modo etiam uirorum sanctorum sanctum caelibatum commemoratione patrum coniugatorum et conparatione frangebat. huic monstro sancta ecclesia, quae ibi est, fidelissime ac fortissime restitit. remanserant autem istae disputationes eius in quorundam sermunculis ac susurris, quas palam suadere nullus audebat. sed etiam occulte uenenis repentibus facultate, quam donabat dominus, occurrendum fuit, maxime quoniam iactabatur Iouiniano responderi non potuisse cum laude, sed cum uituperatione nuptiarum. propter hoc librum edidi, cuius inscriptio est: de bono coniugali. ubi de propagine filiorum, priusquam homines mortem peccando mererentur, quoniam concubitus mortalium corporum res uidetur, quaestio magna dilata est, sed in aliis postea litteris nostris satis, quantum arbitror, explicatur.
2.48.2Bir yerde şunu da söyledim: "Yiyecek bedenin sağlığı için ne ise, birleşme de türün sağlığı için odur; ikisi de tensel zevkten yoksun değildir. Ama bu zevk ölçülü olur, itidalle dizginlenip tabiî kullanıma getirilirse şehvet olamaz." Bunu şundan dolayı söyledim: Şehvetin iyi ve doğru kullanımı şehvet değildir. Nitekim iyi şeyleri kötü kullanmak nasıl kötüyse, kötü şeyleri iyi kullanmak da iyidir; bu konuyu başka yerlerde, özellikle yeni sapkınlar olan Pelagiusçulara karşı daha dikkatle tartıştım.
Dixi etiam quodam loco: quod enim est cibus ad salutem corporis, hoc est concubitus ad salutem generis, et utrumque non est sine delectatione carnali, quae tamen modificata et temperantia refrenante in usum naturalem redacta libido esse non potest. quod ideo dictum est, quoniam libido non est bonus et rectus usus libidinis. sicut enim malum est male uti bonis, ita bonum bene uti malis, de qua re alias, maxime contra nouos hereticos Pelagianos diligentius disputaui. de Abraham quod dixi:
2.48.3İbrahim hakkında söylediğim şu sözü ise pek onaylamıyorum: "Karısız olmayan baba İbrahim, bu itaatle tek oğlundan yoksun kalmaya, onu kendi eliyle öldürmeye razı oldu." Çünkü İbraniler'e Mektup'ta okunduğu gibi, oğlu öldürülse bile dirilişle hemen kendisine geri verileceğine inanmış olduğunu düşünmek daha doğrudur.
ex hac oboedientia pater ille Abraham, qui sine uxore non fuit, esse sine unico filio et a se occiso paratus fuit, non satis approbo. magis enim filius si esset occisus, resuscitatione sibi mox fuisse reddendum credidisse credendus est, sicut in epistula legitur, quae est ad Hebreos.
2.48.4Bu kitap şöyle başlar: "Her insan insan soyunun bir parçası olduğuna göre."
Hic liber sic incipit: Quoniam unusquisque homo humani generis pars est.
2.49.149. Kutsal Bakirelik Üzerine, bir kitap
Evliliğin İyiliği Üzerine'yi yazdıktan sonra Kutsal Bakirelik Üzerine'yi yazmam bekleniyordu; bunu ertelemedim ve Tanrı'nın bu armağanının ne kadar büyük olduğunu, ne büyük bir alçakgönüllülükle korunması gerektiğini elimden geldiğince tek ciltte gösterdim.
Posteaquam scripsi de bono coniugali, expectabatur, ut scriberem de sancta uirginitate, nec distuli atque id dei munus et quam magnum et quanta humilitate custodiendum esset uno, sicut potui, uolumine ostendi.
2.49.2Bu kitap şöyle başlar: "Evliliğin İyiliği Üzerine kitabını geçenlerde yayımladık."
Hic liber sic incipit: Librum de bono coniugali nuper edidimus.
2.50.150. Tekvin'in Harfî Anlamı Üzerine, on iki kitap
Aynı sıralarda, başlangıçtan Âdem'in cennetten çıkarılmasına ve hayat ağacının yolunu korumak için alevli kılıcın konmasına kadar Tekvin üzerine on iki kitap yazdım. Buraya kadar on bir kitap tamamlanmıştı ki cennetin daha dikkatle tartışıldığı on ikinci kitabı ekledim. Bu kitapların başlığı Tekvin'in Harfî Anlamı Üzerine'dir; yani alegorik anlamlara göre değil, olup bitenlerin kendi özelliğine göre. Bu eserde bulunandan çok şey aranmış, bulunanlardan da daha azı kesinleştirilmiş, geri kalanlar ise hâlâ araştırılması gerekiyormuş gibi bırakılmıştır. Bu kitaplara Teslis Üzerine'den sonra başladım, ama ondan önce bitirdim; bu yüzden burada başladığım sıraya göre ele aldım.
Per idem tempus de Genesi libros duodecim scripsi ab exordio, donec de paradiso dimissus est Adam et flammea rumphea posita est custodire uiam ligni uitae. cum autem ad hoc usque undecim libri peracti essent, duodecimum addidi, in quo diligentius de paradiso disputatum est. titulus horum librorum inscribitur: de Genesi ad litteram, id est non secundum allegoricas significationes, sed secundum rerum gestarum proprietatem. in quo opere multa quaesita quam inuenta sunt et eorum, quae inuenta sunt, pauciora firmata, cetera uero ita posita, uelut adhuc requirenda sint. hos sane libros posterius coepi, sed prius terminaui quam de trinitate; ideo eos nunc ordine, quo coepi, recolui.
2.50.2Beşinci kitapta ve bu kitaplarda nereye yazdıysam, kendisine vaat yapılan zürriyet için, onun "melekler aracılığıyla bir aracının elinde düzenlendiğini" söylemiştim. Oysa sonradan incelediğim daha doğru nüshalardan, özellikle Yunanca olanlardan gördüğüm üzere, Elçi böyle söylemez. Bu söz kanun hakkında söylenmiştir; birçok Latince nüsha ise çevirmenin hatası yüzünden onu zürriyet hakkında söylenmiş gibi verir.
In quinto libro et ubicumque in eis libris posui de semine, cui repromissum est, quod dispositum sit per angelos in manu mediatoris, non sic habet apostolus, sicut ueriores codices post inspexi, maxime graecos. de lege enim dictum est, quod tamquam de semine dictum multi latini codices habent per interpretantis errorem.
2.50.3Altıncı kitapta söylediğim "Âdem yaratıldığı Tanrı suretini günahla yitirdi" sözü, onda hiç suret kalmadığı şeklinde değil, yeniden biçimlendirilmeye muhtaç olacak kadar biçimsizleştiği şeklinde anlaşılmalıdır.
in sexto libro quod dixi: Adam imaginem dei, secundum quam factus est, perdidit peccato, non sic accipiendum est, tamquam in eo nulla remanserit, sed quod tam deformis, ut reformatione opus haberet.
2.50.4On ikinci kitapta, ölüler diyarının yerin altında olduğunu öğretmem gerekirdi sanırım; oysa sanki öyle değilmiş gibi, neden yerin altında olduğuna inanıldığını ya da böyle söylendiğini açıklamaya girişmişim.
in duodecimo de inferis magis mihi uideor docere debuisse, quod sub terris sunt, quam rationem reddere, cur sub terris esse credantur siue dicantur, quasi non ita sit.
2.50.5Bu eser şöyle başlar: "Bütün ilahî yazı iki bölümlüdür."
Hoc opus sic incipit: Omnis diuina scriptura bipertita est.
2.51.151. Petilianus'un Mektubuna Karşı, üç kitap
Teslis Üzerine ve Tekvin'in Harfî Anlamı Üzerine kitaplarını bitirmeden önce, Donatusçu Petilianus'un Katolik Kilise'ye karşı yazdığı mektuba cevap verme zorunluluğu çıktı; bunu erteleyemedim ve bu konuda üç cilt yazdım. Birincisinde, onun kendi yandaşlarına yazdığı mektubun ilk kısmına elimden geldiğince hızlı ve doğru cevap verdim, çünkü tamamı değil yalnız küçük bir baş kısmı elimize geçmişti. Bu da bizimkilere yazılmış bir mektuptur, ama aynı konuda öteki iki kitap bulunduğu için kitaplar arasında sayılmıştır. Çünkü sonradan mektubun tamamını bulduk ve ona Manici Faustus'a gösterdiğim özenle cevap verdim: Onun sözlerini parça parça onun adıyla önce koydum, her birinin altına kendi adımla cevabımı yazdım. Ama tamamını bulmadan önce yazdığım metin Petilianus'a ulaşmıştı; o da öfkelenip cevap vermeye girişti, aklına ne geldiyse bana karşı söyledi, davada ise tamamen yetersiz kaldı. Bu, ikimizin yazıları karşılaştırılınca çok kolay fark edilebilse de ağır anlayanlar için kendim cevap vererek bunu göstermeye özen gösterdim. Böylece esere üçüncü kitap da eklendi.
Antequam finirem libros de trinitate et libros de Genesi ad litteram, inruit causa respondendi litteris Petiliani Donatistae, quas aduersus catholicam scripsit, quam differre non potui, et scripsi in hanc rem tria uolumina, quorum primo primae parti epistulae ipsius, quam scripsit ad suos, quia non tota in nostras manus uenerat, sed prior parua pars eius, quanta potui celeritate et ueritate respondi. etiam ipsa epistula est ad nostros, sed ideo inter libros habetur, quia ceteri duo in eadem causa libri sunt. postea quippe inuenimus totam eique tanta diligentia respondi, quanta Fausto Manicheo, uerba scilicet eius sub eius nomine prius ponens particulatim et sub meo per singula responsionem meam. sed prius, quod scripseram, antequam totam reperiremus, peruenit ad Petilianum, et iratus respondere conatus est in me potius dicens quidquid eum libuit, in causa uero omnino deficiens. quod cum possit conlatis utriusque nostrum scriptis facillime aduerti, tamen propter tardiores hoc ipse respondendo demonstrare curaui. sic est additus eidem operi nostro liber tertius.
2.51.2Bu eser birinci kitapta şöyle başlar: "Sık sık istediğimizi biliyorsunuz"; ikincide: "Petilianus'un mektubunun ilk kısımlarına"; üçüncüde: "Mektubunu okudum, Petilianus."
Hoc opus in primo libro sic incipit: Nostis nos saepe uoluisse; in secundo autem sic: Primis partibus epistulae Petiliani; in tertio autem sic: Legi, Petiliane, litteras tuas.
2.52.152. Donatus Tarafından Gramer Hocası Cresconius'a, dört kitap
Donatusçu bir gramer hocası olan Cresconius, Petilianus'un mektubunun o sırada elimize geçen ilk kısımlarını çürüttüğüm mektubumu bulunca, bana cevap vermesi gerektiğini düşündü ve bunu da bana yazdı. Onun bu eserine dört kitapla cevap verdim, ama bütün cevabın gerektirdiğini üç kitapta tamamladım. Ancak yazdıklarının tümüne yalnız Maximianusçular meselesiyle de cevap verilebileceğini gördüm: Onlar bu kişileri kendi ayrılıkçıları olarak hüküm giydirmişler, bir kısmını yeniden görevlerine almışlar ve onların kendi birliklerinin dışında verdiği vaftizi tekrarlamamışlardı. Bu yüzden dördüncü bir kitap ekledim ve bu noktayı onda elimden geldiğince dikkatle ve açıkça gösterdim. Bu dört kitabı yazdığımda imparator Honorius Donatus yanlılarına karşı kanunlar çıkarmıştı bile.
Grammaticus etiam quidam Donatista Cresconius cum inuenisset epistulam meam, qua primas partes, quae in manus nostras tunc uenerant, epistulae Petiliani redargui, putauit mihi esse respondendum et hoc ipsum scripsit ad me. cui operi eius libris quattuor respondi, ita sane, ut tribus peragerem, quod uniuersa responsio flagitabat. sed cum uiderem de sola Maximianensium causa, quos suos scismaticos damnauerunt et eorum aliquos rursus in suis honoribus receperunt baptismumque ab eis extra suam communionem datum non repetiuerunt, responderi posse ad cuncta, quae scripsit, etiam quartum librum addidi, in quo id ipsum, quantum potui, diligenter atque euidenter ostendi. hos autem quattuor libros quando scripsi, iam contra Donatistas dederat leges Honorius imperator.
2.52.2Bu eser şöyle başlar: "Cresconius, yazılarımın sana ne zaman ulaşabileceğini bilmeden."
Hoc opus sic incipit: Quando ad te, Cresconi, mea scripta peruenire possent, ignorans.
2.53.153. Donatus Yanlılarına Karşı Kanıtlar ve Tanıklıklar, bir kitap
Bundan sonra, Donatus yanlılarına ulaşsınlar diye, onların yanılgısına karşı ve Katolik hakikat için gerekli belgeleri kilise tutanaklarından, resmî kayıtlardan ve kanonik yazılardan derledim. Önce bu belgeleri vaat eden bir yazı gönderdim ki mümkünse kendileri istesinler. Bu vaat bazılarının eline geçince, adını gizleyen biri, sanki adı buymuş gibi kendini yalnızca "Donatusçu" diye tanıtarak buna karşı yazdı. Ona cevap olarak başka bir kitap yazdım. Vaat ettiğim belgeleri ise vaadi içeren küçük kitabın ardına ekledim; ikisinden tek kitap yapmak istedim ve onu, önce Donatus yanlılarına ait olmuş bir bazilikanın duvarlarına asılıp okunacak şekilde yayımladım. Başlığı Donatus Yanlılarına Karşı Kanıtlar ve Tanıklıklar'dır.
Post haec, ut ad Donatistas peruenirent, contra eorum errorem et pro catholica ueritate necessaria documenta curaui siue de ecclesiasticis siue de publicis gestis siue de scripturis canonicis et primo ad illos eadem promissa direxi, ut ipsi, si fieri posset, exposcerent. quae cum uenissent in eorum quorundam manus, nescio quis extitit, qui suo nomine tacito contra haec scriberet, ita se confitens Donatistam, tamquam hoc uocaretur. cui ego respondens alium librum scripsi. illa uero documenta, quae promiseram, eidem libello, quo eadem promiseram, iunxi et ex utroque unum esse uolui eumque sic edidi, ut in parietibus basilicae, quae Donatistarum fuerat, prius propositus legeretur. cuius titulus est: probationum et testimoniorum contra Donatistas.
2.53.2Bu kitapta, Caecilianus'u atayan Abtugnili Felix'in aklanmasını, sonradan konsüller dikkatle incelenince bize açıkça belli olan sıraya göre vermedik; sanki Caecilianus'tan sonra aklanmış gibi yazdık, oysa bu daha önce olmuştu.
In quo libro absolutionem Felicis Abtugnensis, ordinatoris Caeciliani, non ordine posuimus, quo postea nobis claruit consulibus diligenter inspectis, sed tamquam post Caecilianum fuerit absolutus, cum ante sit factum.
2.53.3Şu noktayı da belirteyim: Elçi Yahuda'nın "Kendilerini ayıranlar bunlardır, canlılar, Ruh'a sahip olmayanlar" tanıklığını andıktan sonra, "Elçi Pavlus'un da 'Canlı insan Tanrı'nın Ruhu'na ait olanları almaz' dediği kişiler" diye eklemiştim. Bunlar, ayrılığın kiliseden büsbütün kopardığı kişilerle bir tutulmamalıdır. Çünkü Elçi Pavlus'un sözünü ettiği bu kişilere Mesih'te küçük çocuklar der; henüz katı yiyecek alamayan bu kişileri yine de sütle besler. Ötekiler ise küçük çocuklar arasında değil, ölüler ve yitikler arasında sayılmalıdır; öyle ki onlardan biri ıslah olup kiliseye bağlanırsa onun için haklı olarak şöyle denebilir: "Ölüydü, dirildi; kaybolmuştu, bulundu."
illud etiam, quod commemorato Iudae apostoli testimonio, ubi ait: hi sunt, qui segregant semet ipsos, animales, spiritum non habentes, adiunxi etiam dicens: de quibus et Paulus apostolus dicit: animalis autem homo non percipit, quae sunt spiritus dei, non sunt isti illis coaequandi, quos omnino ab ecclesia scisma praecidit. istos quippe idem apostolus Paulus paruulos dicit esse in Christo, quos nondum escam ualentes capere lacte nutrit tamen, illi autem non in filiis paruulis, sed in mortuis et perditis conputandi sunt, ut, si quis eorum correctus ecclesiae fuerit copulatus, recte de illo dici possit: mortuus erat et reuixit, perierat et inuentus est.
2.53.4Bu kitap şöyle başlar: "Katolik Kilise'ye rıza göstermekten korkan sizler."
Hic liber sic incipit: Qui timetis consentire ecclesiae catholicae.
2.54.154. Adı Bilinmeyen Bir Donatusçuya Karşı, bir kitap
Yukarıda andığım öteki kitabın başlığını Adı Bilinmeyen Bir Donatusçuya Karşı koymak istedim.
Alterius libri, quem superius commemoraui, titulum esse uolui: contra nescio quem Donatistam.
2.54.2Orada da aynı biçimde, Caecilianus'u atayanın aklanmasına ilişkin gerçek zaman sırası yoktur.
ubi similiter de absolutione ordinatoris Caeciliani uerus ordo temporis non est.
2.54.3"Bütün sapkınlıkların anlaşıldığı delice bolluğuna" sözümde de gerekli bir bağlaç eksiktir; "bütün sapkınlıkların da anlaşıldığı" demeliydim [ya da: "hatta bütün sapkınlıkların anlaşıldığı"]. Şimdi ise sanki delice yalnız kilisenin dışındaymış, kilisenin içinde yokmuş gibi söylenmiştir. Oysa kilise Mesih'in krallığıdır ve onun melekleri hasat vakti bütün tökezleme sebeplerini oradan toplayacaktır. Şehit Cyprianus da şöyle der: "Kilisede delice varmış gibi görünse de, ne imanımız ne sevgimiz engellenmeli; kilisede delice görüyoruz diye kendimiz kiliseden ayrılmamalıyız." Bu anlamı başka yerlerde de, özellikle bizzat aynı Donatus yanlılarına karşı yapılan görüşmede savunduk.
illud etiam, quod dixi: ad multitudinem zizaniorum, ubi intelleguntur omnes hereses, minus habet unam necessariam coniunctionem; dicendum enim fuit: ubi intelleguntur et omnes hereses [aut: ubi intelleguntur etiam omnes hereses]. nunc uero ita dictum est, quasi praeter ecclesiam tantummodo sint zizania, non etiam in ecclesia, cum ipsa sit regnum Christi, de quo conlecturi sunt angeli eius messis tempore omnia scandala. unde et Cyprianus martyr: etsi uidentur, inquit, in ecclesia esse zizania, non tamen inpediri debet aut fides aut caritas nostra, ut, quoniam zizania esse in ecclesia cernimus, ipsi de ecclesia recedamus. quem sensum etiam nos alias et maxime aduersus eosdem praesentes Donatistas in conlatione defendimus.
2.54.4Bu kitap şöyle başlar: "Gerekli konuların kanıtlarının kısa bir özet halinde toplanacağını vaat ettik."
Hic liber sic incipit: Probationes rerum necessariarum quodam breuiculo collectas promisimus.
2.55.155. Donatus Yanlılarına Maximianusçular Hakkında Uyarı, bir kitap
Pek çok kişinin okuma zahmeti yüzünden Donatus tarafının ne kadar akıl ve hakikatten yoksun olduğunu öğrenmekten alıkonduğunu görünce, onları yalnız Maximianusçular konusunda uyarmayı uygun gördüğüm çok kısa bir küçük kitap yaptım; kopyalanması kolay olsun, daha çok kişinin eline geçsin ve kısalığı sayesinde daha kolay akılda kalsın diye. Başlığını Donatus Yanlılarına Maximianusçular Hakkında Uyarı koydum.
Cum uiderem multos legendi labore inpediri a discendo, quam nihil rationis atque ueritatis habeat pars Donati, libellum breuissimum feci, quo eos de solis Maximianistis admonendos putaui, ut posset facilitate describendi in manus plurium peruenire et ipsa sui breuitate facilius commendari memoriae, cui titulum inposui: admonitio Donatistarum de Maximianistis.
2.55.2Bu kitap şöyle başlar: "İnsanların iftiralarından ve suçlamalarından etkilenen hepiniz."
Hic liber sic incipit: Quicumque calumniis hominum et criminationibus mouemini.
2.56.156. Cinlerin Kehaneti Üzerine, bir kitap
Aynı dönemde bir tartışmada, başlığı tam da bu olan, cinlerin kehaneti üzerine küçük bir kitap yazma zorunluluğu çıktı.
Per idem tempus accidit mihi in quadam disputatione necessitas, ut de diuinatione daemonum libellum scriberem, cuius titulus iste ipse est.
2.56.2Kitabın bir yerinde, "Cinler bazen insanların yalnız sesle dile getirilen niyetlerini değil, bazı işaretler ruhtan bedene yansıdığında düşüncede tasarlanmış niyetlerini de tam bir kolaylıkla öğrenirler" demiştim. Burada çok gizli bir şeyi gereğinden cüretkâr bir kesinlikle söyledim. Bu şeylerin cinlerin bilgisine ulaştığı gerçi bazı deneyimlerle de sabit olmuştur. Ama bunu, düşünenlerin bedeninden onların hissedebildiği, bizden gizli kalan bazı işaretler verildiği için mi, yoksa başka bir kuvvetle, ruhanî bir kuvvetle mi bildikleri, insanlar tarafından ya çok güç ya da hiç bulunamayacak bir şeydir.
In eius autem quodam loco, ubi dixi: daemones aliquando et hominum dispositiones non solum uoce prolatas uerum etiam cogitatione conceptas, cum signa quaedam ex animo exprimuntur in corpore, tota facilitate perdiscere, rem dixi occultissimam audaciore asseueratione, quam debui; nam peruenire ista ad notitiam daemonum per nonnulla etiam experimenta conpertum est. sed utrum signa quaedam dentur ex corpore cogitantium illis sensibilia, nos autem latentia, an alia ui et ea spiritali ista cognoscant, aut difficillime potest ab hominibus aut omnino non potest inueniri.
2.56.3Bu kitap şöyle başlar: "Kutsal sekiz günün bir gününde."
Hic liber sic incipit: Quodam die in diebus sanctis octauarum.
2.57.157. Paganlara Karşı Açıklanmış Altı Mesele
Bu sırada, Hıristiyan olmasını arzuladığım bir dostumun ortaya attığı altı mesele, paganlara karşı çözülsün diye Kartaca'dan bana gönderildi; özellikle bunlardan bazılarının filozof Porphyrios tarafından öne sürüldüğünü söylüyordu. Ama bunun, ünü pek yaygın olan Sicilyalı Porphyrios olduğunu sanmıyorum. Bu meselelerin tartışmalarını Paganlara Karşı Açıklanmış Altı Mesele başlıklı, uzun olmayan tek kitapta topladım. Bunların birincisi diriliş, ikincisi Hıristiyan dininin zamanı, üçüncüsü kurbanların ayrımı, dördüncüsü "Ne ölçüyle ölçerseniz size de onunla ölçülecek" yazısı, beşincisi Süleyman'a göre Tanrı'nın Oğlu, altıncısı peygamber Yunus hakkındadır.
Inter haec missae sunt mihi Carthagine quaestiones sex, quas proposuit amicus quidam, quem cupiebam fieri Christianum, ut contra paganos soluerentur, praesertim quia nonnullas earum a Porfyrio philosopho propositas dixit. sed non esse arbitror Porfyrium Siculum, cuius celeberrima est fama. harum quaestionum disputationes in unum librum contuli non prolixum, cuius est titulus: sex quaestiones contra paganos expositae. earum autem prima est de resurrectione, secunda de tempore Christianae religionis, tertia de sacrificiorum distinctione, quarta de eo, quod scriptum est: in qua mensura mensi fueritis, remetietur uobis, quinta de filio dei secundum Salomonem, sexta de Iona propheta.
2.57.2Bunların ikincisinde şöyle demiştim: "Tek gerçek kurtuluşun gerçekten vaat edildiği bu dinin kurtuluşu, ona layık olan hiç kimseden esirgenmedi; kimden esirgendiyse o da layık değildi." Bunu, herkes kendi liyakatleriyle layık olmuş gibi söylemedim. Elçi'nin dediği gibi: "İşlerden değil, çağırandan dolayı büyüğü küçüğe kulluk edecek denildi"; bu çağrının Tanrı'nın tasarısına ait olduğunu ileri sürer. Bu yüzden şöyle der: "İşlerimize göre değil, kendi tasarısına ve lütfuna göre"; yine şöyle der: "Tanrı'yı sevenler için, tasarısına göre çağrılmış olanlar için her şeyin birlikte iyilik için işlediğini biliyoruz." Bu çağrı hakkında der ki: "Sizi kutsal çağrısına layık bulması için."
In quarum secunda quod dixi: salus religionis huius, per quam solam ueram salus uera ueraciterque promittitur, nulli umquam defuit, qui dignus fuit, et cui defuit, dignus non fuit, non ita dixi, tamquam ex meritis suis quisque dignus fuerit, sed quemadmodum ait apostolus non ex operibus, sed ex uocante dictum esse: maior seruiet minori, quam uocationem ad dei propositum asserit pertinere. unde dicit: non secundum opera nostra, sed secundum suum propositum et gratiam; unde item dicit: scimus, quia diligentibus deum omnia cooperantur in bonum his, qui secundum propositum uocati sunt. de qua uocatione ait: ut dignos uos habeat uocatione sua sancta.
2.57.3Bu kitap, sonradan başına eklenmiş olan mektuptan sonra şöyle başlar: "Bazılarını rahatsız ediyor ve soruyorlar."
Hic liber post epistulam, quae postmodum a capite addita est, sic incipit: Mouet quosdam, et requirunt.
2.58.158. Yakup'un On İki Kabileye Mektubunun Açıklaması
Küçük eserlerim arasında Yakup'un Mektubu'nun bir açıklamasını buldum. Onu gözden geçirirken gördüm ki bu, daha çok, bazı yerlerinin açıklamalarına dair notlardır ve kardeşlerin titizliğiyle kitap haline getirilmiştir; onlar bunların nüshanın kenarlarında kalmasını istememişler. Bunlar bir ölçüde yarar sağlar; ancak bunları yazdırdığım sırada okuduğumuz mektubun kendisi elimizde Yunancadan özenle çevrilmiş değildi.
Inter opuscula mea repperi expositionem epistulae Iacobi, quam retractans aduerti annotationes potius expositorum quorundam eius locorum in librum redactas fratrum diligentia, qui eas in frontibus codicis esse noluerunt. adiuuant ergo aliquid, nisi quod ipsam epistulam, quam legebamus, quando ista dictaui, non diligenter ex graeco habebamus interpretatam.
2.58.2Bu kitap şöyle başlar: "Dağınık olan on iki kabileye selam."
Hic liber sic incipit: Duodecim tribubus, quae sunt in dispersione, salutem.
2.59.159. Günahların Karşılığı ve Bağışlanması ve Küçük Çocukların Vaftizi Üzerine, Marcellinus'a, üç kitap
Pelagiusçu sapkın öğretiye karşı yazmaya beni zorlayan bir gereklilik de çıktı. Daha önce buna karşı, gerektiğinde, yazıyla değil konuşmalar ve görüşmelerle, her birimiz elinden geldiği ve gerektiği ölçüde çalışıyorduk. Ama onların meseleleri, yazılı cevapla çözmem için Kartaca'dan bana gönderilince, ilk olarak Günahların Karşılığı ve Bağışlanması Üzerine başlıklı üç kitabı yazdım.
Venit etiam necessitas, quae me cogeret aduersus Pelagianam heresem scribere, contra quam, cum opus erat, non scriptis, sed sermonibus et conlocutionibus agebamus, ut quisque nostrum poterat aut debebat. missis ergo mihi a Carthagine quaestionibus eorum, quas rescribendo dissoluerem, scripsi primum tres libros, quorum titulus est: de peccatorum meritis et remissione.
2.59.2Burada en çok, aslî günah yüzünden küçük çocukların vaftizi ile bizi aklayan, yani adil kılan lütuf tartışılmıştır; gerçi bu hayatta hiç kimse adaletin buyruklarını, günahları için dua ederek "Borçlarımızı bize bağışla" demesi gerekmeyecek kadar tutamaz. Bütün bunların aksini düşünen o kişiler ise yeni bir sapkın öğreti kurdular. Bu kitaplarda onların adlarına dokunmamak gerektiğini düşündüm, çünkü böylece daha kolay ıslah edilebileceklerini umuyordum. Hatta aslında bir mektup olan, ama ardına ekleyip bağlamayı uygun gördüğüm iki kitap yüzünden kitaplar arasında sayılan üçüncü kitapta, Pelagius'un kendi adını bir miktar övgüyle andım; çünkü hayatı pek çok kişi tarafından övülüyordu. Onun yazılarında kendi ağzından söylemeyip başkalarının neler söylediğini aktardığı şeyleri çürüttüm; ama bunları sonradan sapkın biri olarak en inatçı bir hırsla savundu. Öğrencisi Caelestius ise bu tür iddialar yüzünden Kartaca'da, bulunmadığım bir piskoposlar yargılamasında aforozu çoktan hak etmişti.
Vbi maxime disputatur de baptismate paruulorum propter originale peccatum, et de gratia, qua iustificamur, hoc est iusti efficimur, quamuis in hac uita nemo ita seruat mandata iustitiae, ut non sit ei necessarium pro suis peccatis orando dicere: dimitte nobis debita nostra. contra quae omnia sentientes illi nouam heresem condiderunt. in his autem libris tangenda adhuc arbitratus sum nomina eorum sic eos facilius posse corrigi sperans, immo etiam in tertio libro, quae est epistula, sed in libris habita propter duos, quibus eam conectendam putaui, Pelagi ipsius nomen non sine aliqua laude posui, quia uita eius a multis praedicabatur, et eius illa redargui, quae in suis scriptis non ex persona sua posuit, sed quid ab aliis diceretur exposuit, quae tamen postea iam hereticus pertinacissima animositate defendit. Caelestius uero discipulus eius iam propter tales assertiones apud Carthaginem in episcopali iudicio, ubi ego non interfui, excommunicationem meruerat.
2.59.3İkinci kitabın bir yerinde, "Bazılarına, sonda, ani bir değişimle ölümü hissetmemeleri lütfedilecektir" demiştim; bu konuda daha dikkatli bir araştırmaya yer bırakıyorum. Çünkü bunlar ya ölmeyecekler ya da bu hayattan ölüme, ölümden ebedî hayata pek hızlı bir değişimle, âdeta göz açıp kapayıncaya kadar geçerek ölümü hissetmeyecekler.
In secundo libro quodam loco: hoc quibusdam, inquam, etiam in fine largietur, ut mortem repentina commutatione non sentiant, seruans locum diligentiori de hac re inquisitioni. aut enim non morientur aut de ista uita in mortem et de morte in aeternam uitam celerrima commutatione tamquam in ictu oculi transeundo mortem non sentient.
2.59.4Bu eser şöyle başlar: "Büyük kaygı dalgaları ortasında da olsa."
Hoc opus sic incipit: Quamuis in mediis et magnis curarum aestibus.
2.60.160. Petilianus'a Karşı Tek Vaftiz Üzerine, Constantinus'a, bir kitap
O sıralarda bir dostum, adı bilinmeyen bir Donatusçu rahipten Tek Vaftiz Üzerine adlı bir kitap aldı; rahip, onu kendilerinin Constantina piskoposu Petilianus'un yazdığını bildirdi. Dostum bunu bana getirdi ve cevap vermemi hararetle rica etti. Cevap verdiğim kendi kitabımın da aynı başlığı, yani Tek Vaftiz Üzerine başlığını taşımasını istedim.
Eo tempore librum de unico baptismo amicus quidam meus a nescio quo Donatista presbytero accepit indicante, quod Petilianus episcopus eorum Constantiniensis eum scripserit. hunc ad me ille adtulit ac uehementer, ut ei responderem, rogauit. librum autem etiam meum, in quo respondi, eundem titulum habere uolui, hoc est de unico baptismo.
2.60.2Bu kitapta, Donatus yanlıları Caecilianus'u atayan Abtugnili Felix'i suçladıklarında, imparator Constantinus'un Caecilianus'a karşı uydurma suçlamalarda iftiracı olduklarını görmüş olmasına rağmen suçlama fırsatını onlardan esirgemediğini söylemiştim. Zaman sırası sonradan incelenince durumun başka olduğu ortaya çıktı. Çünkü anılan imparator önce Felix'in davasını prokonsüle dinletti, orada aklandığı okunur; sonra kendisi de Caecilianus'u, suçlayıcılarıyla birlikte dinleyip masum buldu ve onların bu suçlamalarda iftiracı olduklarını gördü. Konsüllerle belirlenen bu zaman sırası, Donatus yanlılarının bu davadaki iftiralarını çok daha güçlü biçimde çürütür ve büsbütün yıkar; bunu başka yerde gösterdik.
Bu kitap şöyle başlar: "Karşıt düşünenlere cevap vermek."
In quo libro illud, quod dixi: Constantinum imperatorem Donatistis criminantibus ordinatorem Caeciliani Felicem Aptugnensem non negasse accusationis locum, quamuis eos in Caecilianum fictis criminibus calumniosos fuisset expertus, in ordine temporum postea consideratum aliter inuentum est. nam prius memoratus imperator causam Felicis fecit audiri a proconsule, ubi legitur absolutus, et postea ipse Caecilianum cum accusatoribus eius auditum comperit innocentem, ubi eos expertus est in eius criminibus calumniosos. qui ordo temporum per consules declaratus multo uehementius in ea causa calumnias Donatistarum conuincit penitusque subuertit, quod alibi ostendimus. Hic liber sic incipit: Respondere aduersa sentientibus.
2.61.161. Donatus Yanlılarına Karşı Maximianusçular Üzerine, bir kitap
Donatus yanlılarına karşı yazdıklarım arasında, daha önceki gibi çok kısa olmayan, büyük ve çok daha dikkatli bir kitap da yazdım. Orada, onların Katolik Kilise'ye karşı saygısız ve pek kibirli yanılgısını, yalnız Maximianusçular meselesinin, yani Donatus tarafının kendi içinden çıkan bu ayrılığın temelinden yıktığı görülür.
Scripsi etiam librum inter cetera contra Donatistas non breuissimum, sicut antea, sed grandem multo diligentius; in quo apparet, quemadmodum eorum aduersus ecclesiam catholicam inpium ac superbissimum errorem sola funditus Maximianistarum causa subuertat, quod scisma factum est ex ipsa parte Donati.
2.61.2Bu kitap şöyle başlar: "Çok şey söyledik artık, çok şey yazdık artık."
Hic liber sic incipit: Multa iam diximus, multa iam scripsimus.
2.62.162. Yeni Ahit'in Lütfu Üzerine, Honoratus'a, bir kitap
Donatus yanlılarına karşı şiddetle uğraştığımız ve Pelagiusçulara karşı da uğraşmaya başladığımız sırada, bir dostum bana Kartaca'dan beş mesele gönderdi ve bunları yazarak kendisine açıklamamı rica etti. Bunlar şunlardı: "Tanrım, Tanrım, beni neden terk ettin?" sözü ne anlama gelir? Elçi'nin "Sevgide kök salmış ve temellenmiş olarak bütün azizlerle birlikte genişliğin, uzunluğun, yüksekliğin ve derinliğin ne olduğunu kavrayacak güce erişesiniz" sözü ne demektir? Beş akılsız kız ile beş akıllı kız kimlerdir? Dış karanlık nedir? "Söz ten oldu" sözü nasıl anlaşılmalıdır? Ben ise yukarıda andığım, Tanrı'nın lütfuna düşman olan yeni sapkın öğretiyi göz önünde tutarak altıncı bir mesele olarak Yeni Ahit'in lütfunu kendime konu edindim. Bunu tartışırken, başında Rabbin çarmıhta söylediği ve dostumun ilk sırada açıklamamı istediği sözün yazılı olduğu Yirmi Birinci Mezmur'un açıklamasını araya koydum ve o beş meselenin hepsini, soruldukları sırayla değil, Yeni Ahit'in lütfunu tartışırken yerli yerinde karşıma çıktıkları sırayla çözdüm.
Eo ipso tempore, quo contra Donatistas uehementer exercebamur et contra Pelagianos exerceri iam coeperamus, amicus quidam misit mihi quinque a Carthagine quaestiones et rogauit, ut eas illi scribendo exponerem. quae sunt: quid sibi uelit uox illa: deus, deus meus, ut quid me dereliquisti? et quid sit, quod ait apostolus: ut in caritate radicati et fundati praeualeatis conprehendere cum omnibus sanctis, quae sit latitudo et longitudo et altitudo et profundum; et quae sint quinque uirgines stultae quaeue sapientes; et quae sint tenebrae exteriores; et quomodo intellegendum sit: uerbum caro factum est. ego autem intuens supra dictam heresem, nouam inimicam gratiae dei, sextam mihi proposui quaestionem de gratia testamenti noui, de qua disputans interposita expositione Psalmi uicensimi primi, in cuius capite scriptum est, quod dominus exclamauit in cruce, quod ille amicus in primis mihi proposuit exponendum, omnia illa quinque dissolui non hoc ordine, quo erant proposita, sed sicut mihi disserenti de gratia noui testamenti tamquam suis locis congruenter occurrere potuerunt.
2.62.2Bu kitap şöyle başlar: "Ele almam için bana beş mesele sordun."
Hic liber sic incipit: Quinque mihi proposuisti tractandas quaestiones.
2.63.163. Ruh ve Harf Üzerine, Marcellinus'a, bir kitap
Küçük çocukların vaftizinin de dikkatle tartışıldığı Günahların Karşılığı ve Bağışlanması Üzerine başlıklı üç kitabı yazdığım kişi, bana cevap yazarak şu sözümden rahatsız olduğunu bildirdi: İrade eksik olmadığı takdirde, ilahî yardımla insanın günahsız olması mümkündür; ama bu hayatta hiç kimse o kadar kusursuz bir adalete sahip olmamıştır, olmamaktadır ve olmayacaktır. Örneği bulunmayan bir şeyin nasıl mümkün olduğunu söyleyebildiğimi soruyordu. Bu soru üzerine Ruh ve Harf Üzerine başlıklı kitabı yazdım; orada Elçi'nin "Harf öldürür, ruh ise diriltir" sözünü ayrıntılı olarak ele aldım.
Ad quem scripseram tres libros, quorum titulus est: de peccatorum meritis et remissione, ubi diligenter disputatur etiam de baptismo paruulorum, rescripsit mihi se fuisse permotum, quod dixerim fieri posse, ut sit homo sine peccato, si uoluntas eius non desit ope adiuuante diuina. quamuis nemo tam perfectae iustitiae in hac uita uel fuerit uel sit uel futurus sit. quaesiuit enim, quomodo dixerim posse fieri, cuius rei desit exemplum. propter hanc eius inquisitionem scripsi librum, cuius est titulus: de spiritu et littera, pertractans apostolicam sententiam, ubi ait: littera occidit, spiritus autem uiuificat.
2.63.2Bu kitapta, Tanrı'nın yardım ettiği ölçüde, kâfiri aklayan Tanrı lütfunun düşmanlarına karşı şiddetle tartıştım. Yahudilerin eski kanuna göre bazı yiyeceklerden sakınma âdetlerini ele alırken "bazı yiyeceklerin törenleri (ceremoniae)" demiştim. Bu kelime Kutsal Yazıların kullandığı bir kelime değildir; ama yine de bana uygun görünmüştü, çünkü hafızamda ceremoniae kelimesinin carere (yoksun kalmak) fiilinden gelerek carimoniae gibi adlandırıldığı kalmıştı; çünkü bunlara uyanlar, sakındıkları şeylerden yoksun kalırlar. Eğer bu kelimenin hakiki dine aykırı düşen başka bir kökeni varsa, ben ona göre değil, yukarıda andığım bu kökene göre konuştum.
In quo libro, quantum deus adiuuit, atrociter disputaui contra inimicos gratiae dei, qua iustificatur inpius. cum autem agerem de obseruationibus Iudaeorum a quibusdam escis secundum ueterem legem abstinentium, dixi: quarundam escarum ceremoniae. quod nomen non est in usu sanctarum litterarum, ideo tamen mihi congruens uisum est, quod a carendo appellatas ceremonias quasi carimonias memoria tenebam eo, quod obseruantes careant his rebus, a quibus se abstinent. quod si est origo huius nominis, quae abhorret a uera religione, secundum hanc ego non sum locutus, sed secundum istam, quam supra memoraui.
2.63.3Bu kitap şöyle başlar: "Sevgili oğlum Marcellinus, geçenlerde senin için özenle hazırladığım küçük eserleri okuduktan sonra."
Hic liber sic incipit: Lectis opusculis, quae ad te nuper elaboraui, fili carissime Marcelline.
2.64.164. İman ve İşler Üzerine, bir kitap
Bu arada, meslekten olmamakla birlikte ilahî sözlere düşkün olan bazı kardeşler tarafından, Hıristiyan imanını iyi işlerden öyle ayıran birtakım yazılar bana gönderildi ki bunlar, imansız ebedî hayata ulaşılamayacağını, işler olmadan ise ulaşılabileceğini telkin ediyordu. Onlara cevap olarak İman ve İşler Üzerine adlı kitabı yazdım. Orada yalnız Mesih'in lütfuyla yeniden doğanların nasıl yaşamaları gerektiğini değil, yeniden doğuşun yıkanmasına nasıl kişilerin kabul edilmesi gerektiğini de tartıştım.
Interea missa sunt mihi a quibusdam fratribus laicis quidem, sed diuinorum eloquiorum studiosis scripta nonnulla, quae ita distinguerent a bonis operibus Christianam fidem, ut sine hac non posse, sine illis autem posse perueniri suaderetur ad aeternam uitam. quibus respondens librum scripsi, cuius nomen est: de fide et operibus. in quo disputaui non solum quemadmodum uiuere debeant gratia Christi regenerati uerum etiam quales ad lauacrum regenerationis admitti.
2.64.2Bu kitap şöyle başlar: "Bazılarına göre."
Hic liber sic incipit: Quibusdam uidetur.
2.65.165. Donatus Yanlılarıyla Görüşmenin Özeti, üç kitap
Donatus yanlılarıyla yaptığımız görüşmeden sonra, olup biteni kısaca anlattım ve onlarla görüştüğümüz üç güne göre yazıya geçirdim. Bu eseri faydalı buldum: Bir kimse hatırlatma alarak ne yapıldığını zahmetsizce öğrensin ya da olaylara koyduğum numaralara bakarak tutanaklarda istediği yeri bulup okusun diye; çünkü tutanaklar aşırı uzunluklarıyla okuru yorar. Bu eserin başlığı Görüşmenin Özeti'dir.
Posteaquam facta est cum Donatistis nostra conlatio, breuiter commemoraui, quae gesta sint, litterisque conprehendi secundum tres dies, quibus cum eis contulimus, idque opus utile existimaui, quo quisque commonitus uel sciat sine labore, quid actum sit, uel consultis numeris, quos rebus singulis annotaui, legat in eisdem gestis ad locum, quodcumque uoluerit, quoniam fatigant illa nimia prolixitate lectorem. huius autem operis titulus est: breuiculus conlationis.
2.65.2Bu eser şöyle başlar: "Katolik piskoposlar ile Donatus tarafının piskoposları."
Hoc opus sic incipit: Cum catholici episcopi et partis Donati.
2.66.166. Görüşmeden Sonra Donatus Yanlılarına Karşı, bir kitap
Piskoposlarıyla yaptığımız görüşmeden sonra, artık onlar tarafından baştan çıkarılmasınlar diye Donatus yanlılarının kendilerine yönelik, sanırım yeterince dikkatle işlenmiş büyük bir kitap da yazdım. Orada, görüşmenin tutanakları hakkında söylediklerimin ve ne yapıldığının kısaca öğrenilmesini sağlayan şeylerin dışında, yenilmiş olarak elverdiği yerde ve elverdiği biçimde öne sürdükleri, bize ulaşabilen bazı boş sözlerine de cevap verdim. Bunu aynı kişilere yazdığım başka bir mektupta çok daha kısa olarak yapmıştım; ama Numidia konsilinde orada bulunan hepimiz bunun yapılmasını uygun gördüğümüz için, bu mektup benim mektuplarım arasında yer almaz. Mektup şöyle başlar: "Yaşlı Silvanus, Valentinus, Innocentius, Maximinus, Optatus, Augustinus, Donatus ve öteki piskoposlar, Zerta konsilinden Donatus yanlılarına."
Librum etiam scripsi grandem satis, quantum existimo, diligenter ad ipsos Donatistas post conlationem, quam cum episcopis eorum habuimus, ne ab eis seducerentur ulterius. ubi respondi etiam quibusdam uanitatibus eorum, quae ad nos peruenire potuerunt, quas uicti, ubi poterant et quomodo poterant, iactabant, praeter illa, quae dixi de gestis conlationis, unde, quid actum sit, breuiter nosceretur. multo autem breuius id egi in quadam ad eosdem rursus epistula, sed quia in concilio Numidiae omnibus, qui ibi eramus, hoc fieri placuit, non est in epistulis meis. sic quippe incipit: Siluanus senex, Valentinus, Innocentius, Maximinus, Optatus, Augustinus, Donatus et ceteri episcopi e concilio Zertensi ad Donatistas.
2.66.2Bu kitap şöyle başlar: "Donatus yanlıları, daha ne diye kandırılıyorsunuz?"
Hic liber sic incipit: Quid adhuc, Donatistae, seducimini?
2.67.167. Tanrı'yı Görmek Üzerine, bir kitap
Tanrı'yı Görmek Üzerine bir kitap yazdım. Orada, azizlerin dirilişinde olacak olan ruhanî beden hakkında daha dikkatli araştırmayı, ruh olan Tanrı'nın böyle bir bedenle görülüp görülemeyeceği, görülürse nasıl görüleceği sorusunu ertelemiştim. Ama bu pek zor meseleyi, sonra Tanrı Devleti'nin son kitabında, yani yirmi ikinci kitabında, sanırım yeterince açıkladım. Bu kitabın da bulunduğu bir nüshamızda, bu konuda Sicca piskoposu Fortunatianus için yaptığım, küçük eserlerimin listesinde ne kitaplar ne mektuplar arasında kayıtlı olan bir hatırlatma da buldum.
De uidendo deo librum scripsi, ubi de spiritali corpore, quod erit in resurrectione sanctorum, inquisitionem diligentiorem distuli, utrum uel quomodo deus, qui spiritus est, per corpus tale uideatur; sed eam postea quaestionem sane difficillimam in nouissimo, id est in uicensimo et secundo libro de ciuitate dei, satis, quantum arbitror, explicaui. inueni etiam in quodam nostro codice, in quo et iste liber est, quoddam commonitorium a me factum de hac re ad episcopum Siccensem Fortunatianum, quod in opusculorum meorum indiculo nec inter libros nec inter epistulas est notatum.
2.67.2Bu kitap şöyle başlar: "Borcumu hatırlayarak"; hatırlatma ise şöyle: "Yanındayken rica ettiğim gibi şimdi de hatırlatıyorum."
Hic liber sic incipit: Memor debiti, illud autem: Sicut praesens rogaui et nunc commoneo.
2.68.168. Tabiat ve Lütuf Üzerine, bir kitap
O sıralarda Pelagius'un bir kitabı elime geçti; orada insan tabiatını, kâfiri aklayan ve Hıristiyan olmamızı sağlayan Tanrı lütfuna karşı, gücünün yettiği bütün kanıtlarla savunuyordu. Ona cevap verdiğim, lütfu tabiata karşı değil, tabiatın onunla kurtarıldığını ve yönetildiğini savunduğum kitaba Tabiat ve Lütuf Üzerine adını verdim.
Venit etiam tunc in manus meas quidam liber Pelagi, ubi hominis naturam contra dei gratiam, qua iustificatur inpius et qua Christiani sumus, quanta potuit argumentatione defendit. librum ergo, quo huic respondi defendens gratiam non contra naturam, sed per quam natura liberatur et regitur, de natura et gratia nuncupaui.
2.68.2Bu kitapta, Pelagius'un Roma piskoposu ve şehit Xystus'unmuş gibi aktardığı bazı sözleri, sanki gerçekten o Xystus'un sözleriymiş gibi savunmuştum; çünkü öyle sanıyordum. Ama sonradan onların Hıristiyan Xystus'un değil, filozof Sextus'un olduğunu okudum.
in quo uerba quaedam, quae uelut Xysti Romani episcopi et martyris Pelagius posuit, ita defendi, tamquam re uera eiusdem Xysti essent; id enim putaueram. sed postea legi Sexti philosophi esse, non Xysti Christiani.
2.68.8Bu kitap şöyle başlar: "Gönderdiğiniz kitabı."
Hic liber sic incipit: Librum, quem misistis.
2.69.169. Tanrı Devleti, yirmi iki kitap
Bu sırada Roma, Kral Alaricus'un komutasındaki Gotların istilasıyla ve büyük bir felaket hamlesiyle yıkıldı. Pagan adıyla andığımız sahte ve çok tanrılara tapanlar bu yıkımı Hıristiyan dinine yüklemeye çalışarak, gerçek Tanrı'ya alışılmıştan daha sert ve daha acı bir biçimde küfretmeye başladılar. Bu yüzden Tanrı'nın evinin gayretiyle tutuşarak, onların küfürlerine ya da yanılgılarına karşı Tanrı Devleti kitaplarını yazmaya karar verdim. Bu eser, ertelenmemesi gereken ve önce benim çözmemi gerektiren başka pek çok işin araya girmesi yüzünden beni birkaç yıl meşgul etti. Bu büyük Tanrı Devleti eseri nihayet yirmi iki kitapla tamamlandı. Bunların ilk beşi, insan işlerinin iyi gitmesini, paganların tapmayı âdet edindikleri çok tanrıya tapınmayı bunun için gerekli sayarak isteyen ve bu yasaklandığı için bu kötülüklerin ortaya çıkıp çoğaldığını ileri sürenleri çürütür. Sonraki beşi ise bu kötülüklerin ölümlülerden hiç eksik olmadığını ve olmayacağını, zaman zaman büyüyüp zaman zaman küçülerek yerlere, zamanlara ve kişilere göre değiştiğini kabul eden, ama çok tanrıya kurbanlarla tapınmanın ölümden sonraki hayat için faydalı olduğunu savunanlara karşıdır. Böylece bu on kitapla Hıristiyan dinine karşı duran bu iki boş kanaat çürütülür.
Interea Roma Gotthorum inruptione agentium sub rege Allaricho atque impetu magnae cladis euersa est. cuius euersionem deorum falsorum multorumque cultores, quos usitato nomine paganos uocamus, in Christianam religionem referre conantes solito acerbius et amarius deum uerum blasphemare coeperunt. unde ego exardescens zelo domus dei aduersus eorum blasphemias uel errores libros de ciuitate dei scribere institui. quod opus per aliquot annos me tenuit eo, quod alia multa intercurrebant, quae differri non oporteret et me prius ad soluendum occupabant. hoc autem de ciuitate dei grande opus tandem uiginti duobus libris determinatum. quorum quinque primi eos refellunt, qui res humanas ita prosperari uolunt, ut ad hoc multorum deorum cultum, quos pagani colere consuerunt, necessarium esse arbitrentur et, quia prohibentur, mala ista exoriri atque abundare contendunt. sequentes autem quinque aduersus eos loquuntur, qui fatentur haec mala nec defuisse umquam nec defutura mortalibus et ea, nunc magna nunc parua, locis, temporibus personisque uariari, sed deorum multorum cultum, quo eis sacrificatur, propter uitam post mortem futuram esse utilem disputant. his ergo decem libris duae istae uanae opiniones Christianae religioni aduersariae refelluntur.
2.69.2Ama bizi yalnız başkalarının görüşlerini çürütmüş, kendi görüşlerimizi savunmamış olmakla kimse suçlamasın diye, eserin on iki kitaptan oluşan öteki kısmı bu işi görür; gerçi gerektiğinde ilk on kitapta da kendi görüşlerimizi savunuyor, son on iki kitapta da karşıt görüşleri çürütüyoruz. Bu on iki kitabın ilk dördü, biri Tanrı'nın, öteki bu dünyanın olan iki şehrin doğuşunu, ikinci dördü onların ilerleyişini ya da gelişmesini, üçüncü ve son dördü ise hak ettikleri sonları içerir. Böylece yirmi iki kitabın hepsi her iki şehir hakkında yazılmış olsa da başlığını daha iyi olanından almış ve Tanrı Devleti diye adlandırılmıştır.
Sed ne quisquam nos aliena tantum redarguisse, non autem nostra asseruisse reprehenderet, id agit pars altera operis huius, quae libris duodecim continetur, quamquam, ubi opus est, et in prioribus decem, quae nostra sunt, asseramus et in duodecim posterioribus redarguamus aduersa. duodecim ergo librorum sequentium primi quattuor continent exortum duarum ciuitatum, quarum est una dei, altera huius mundi, secundi quattuor excursum earum siue procursum, tertii uero, qui et postremi, debitos fines. ita omnes uiginti duo libri cum sint de utraque ciuitate conscripti, titulum tamen a meliore acceperunt, ut de ciuitate dei potius uocarentur.
2.69.3Bunların onuncu kitabında, İbrahim'in kurbanında gökten gelen alevin ikiye bölünmüş kurbanlıklar arasından geçişini mucize olarak saymamalıydım; çünkü bu ona bir görüde gösterilmişti.
In quorum decimo libro non debuit pro miraculo poni in Abrahae sacrificio flammam caelitus factam inter diuisas uictimas cucurrisse, quoniam hoc illi in uisione monstratum est.
2.69.4On yedinci kitapta Samuel hakkında "Harun'un oğullarından değildi" denmişti; "kâhinin oğlu değildi" demek daha doğru olurdu. Çünkü kâhinler öldüğünde yerlerine oğullarının geçmesi daha çok kanuna uygun bir âdetti. Nitekim Samuel'in babası Harun'un oğulları arasında bulunur, ama kâhin değildi. Harun'un oğulları arasında olması da Harun'un onu doğurmuş olması anlamında değil, o halkın hepsinin İsrail oğulları denmesi anlamındadır.
Bu eser şöyle başlar: "Çok şanlı Tanrı Devleti'ni."
in septimo decimo, quod dictum est de Samuhel: non erat de filiis Aaron, dicendum potius fuit: non erat filius sacerdotis. filios quippe sacerdotum defunctis sacerdotibus succedere magis legitimi moris fuit; nam in filiis Aaron reperitur pater Samuhelis, sed sacerdos non fuit nec ita in filiis, ut eum ipse genuerit Aaron, sed sicut omnes illius populi dicuntur filii Israhel. Hoc opus sic incipit: Gloriosissimam ciuitatem dei.
2.70.170. Rahip Orosius'a, Priscillianusçulara Karşı, bir kitap
Bu arada, Hispanyalı rahip Orosius adında birinin Priscillianusçular ve Origenes'in Katolik imanın onaylamadığı bazı görüşleri hakkındaki danışmasına elimden geldiğince kısa ve açık cevap verdim. Bu küçük eserin başlığı Orosius'a, Priscillianusçulara ve Origenesçilere Karşı'dır. Onun danışması da cevabımın başına eklenmiştir.
Inter haec Orosi cuiusdam Hispani presbyteri consultationi de Priscilianistis et de quibusdam Origenis sensibus, quos catholica fides inprobat, quanta potui breuitate ac perspicuitate respondi. cuius opusculi titulus est: ad Orosium contra Priscilianistas et Origenistas. et ipsa enim consultatio responsioni meae a capite adiuncta est.
2.70.2Bu kitap şöyle başlar: "Sana cevap vermek, sevgili oğlum Orosius."
Hic liber sic incipit: Respondere tibi quaerenti, dilectissime fili Orosi.
2.71.171. Rahip Hieronymus'a, biri Ruhun Kökeni, öteki Yakup'un Sözü Üzerine, iki kitap
Beytlehem'de oturan rahip Hieronymus'a iki kitap da yazdım; biri insan ruhunun kökeni hakkında, öteki Elçi Yakup'un "Bütün kanunu tutup yalnız birinde tökezleyen, hepsinden suçlu olur" sözü hakkındadır. Her ikisinde de ona danıştım. İlkinde ortaya koyduğum meseleyi kendim çözmedim; ikincisinde ise onu çözmek için ne düşündüğümü söylemekten çekinmedim, ama onun da buna katılıp katılmadığını sordum. O, danışmamı öven bir cevap yazdı, ama kendisinin buna cevap vermesi gerekmediğini bildirdi. Ben de o bedende yaşadığı sürece bu kitapları yayımlamak istemedim; belki bir gün cevap verir de kitaplar onun cevabıyla birlikte yayımlanır diye. O ölünce birincisini, okuyan kişi ya ruhun doğanlara nasıl verildiğini hiç araştırmaması ya da bu çok karanlık konuda, gayet açık şeylere aykırı olmayan bir çözümü kabul etmesi gerektiği yolunda uyarı alsın diye yayımladım; Katolik iman ise aslî günah konusunda, küçük çocukların Mesih'te yeniden doğmadıkça şüphesiz hüküm giyeceklerini bilir. İkincisini ise orada ele alınan meselenin bize göre çözümü bilinsin diye yayımladım.
Scripsi etiam duos libros ad presbyterum Hieronymum sedentem in Bethlem, unum de origine animae hominis, alterum de sententia apostoli Iacobi, ubi ait: quicumque totam legem seruauerit, offendat autem in uno, factus est omnium reus, de utroque consulens eum. sed in illo priore quaestionem, quam exposui, ipse non solui; in posteriore autem, quid mihi de illa soluenda uideretur, ipse non tacui, sed utrum hoc annueret etiam ille consului. rescripsit autem laudans eandem consultationem meam, sibi tamen ad id respondendum non esse respondit. ego uero, quousque esset in corpore, hos libros edere nolui, ne forte responderet aliquando et cum ipsa responsione eius potius ederentur, illo autem defuncto ad hoc edidi priorem, ut, qui legit, admoneatur aut non quaerere omnino, quomodo detur anima nascentibus, aut certe de re obscurissima eam solutionem quaestionis huius admittere, quae contraria non sit apertissimis rebus, quamuis de originali peccato fides catholica nouit in paruulis, nisi regenerentur in Christo, sine dubitatione damnatis, posteriorem uero ad hoc, ut quaestionis, de qua ibi agitur, etiam quae nobis uisa est solutio ipsa noscatur.
2.71.2Bu eser şöyle başlar: "Bizi çağıran Tanrımızı."
Hoc opus sic incipit: Deum nostrum, qui nos uocauit.
2.72.172. Görüşmeden Sonra Donatusçu Piskopos Emeritus'a, bir kitap
Görüşmede onların davasını en çok savunur görünen Donatusçu piskopos Emeritus'a, görüşmeden bir süre sonra pek faydalı bir kitap yazdım; çünkü onların yenildikleri ya da yenilmiş oldukları gösterilen hususları elverişli bir kısalıkla kapsar.
Ad Emeritum, Donatistarum episcopum, qui in conlatione nostra, quam cum illis habuimus, eorum causam maxime agere uidebatur, aliquanto post eandem conlationem scripsi librum satis utilem, quoniam res, quibus uincantur uel uicti esse monstrantur, commoda breuitate conplectitur.
2.72.2Bu kitap şöyle başlar: "Şimdi olsun, kardeşim Emeritus."
Hic liber sic incipit: Si uel nunc, frater Emerite.
2.73.173. Pelagius'un Yargılama Tutanakları Üzerine, bir kitap
Aynı sıralarda doğuda, yani Suriye Filistini'nde, Pelagius bazı Katolik kardeşler tarafından piskoposlar önüne çıkarıldı. Hakkında dilekçe verenler sinodun gününe yetişemedikleri için hazır bulunmadan, on dört piskopos tarafından dinlendi. Dilekçeden aleyhine okunan, Mesih'in lütfuna düşman öğretileri kendisi de lanetlediği için Katolik ilan edildi. Ama bu tutanaklar elimize geçince, o aklanmış gibi görünerek hâkimlerin bu öğretileri de onayladığı sanılmasın diye bu konuda bir kitap yazdım; oysa o bu öğretileri lanetlememiş olsaydı, onların önünden hiçbir şekilde hüküm giymeden çıkamazdı.
Per idem tempus in oriente, hoc est in Syria Palaestina, Pelagius a quibusdam catholicis fratribus ad episcopalia gesta perductus eisque absentibus, qui de illo libellum dederant, quoniam ad diem synodi non potuerunt occurrere, ab episcopis quattuordecim auditus est, ubi eum dogmata ipsa damnantem, quae inimica gratiae Christi aduersus eum de libello legebantur, catholicum pronuntiarunt. sed cum in manus nostras eadem gesta uenissent, scripsi de his librum, ne illo uelut absoluto eadem quoque dogmata putarentur iudices adprobasse, quae ille nisi damnasset, nullo modo ab eis nisi damnatus exisset.
2.73.2Bu kitap şöyle başlar: "Elimize geçtikten sonra."
Hic liber sic incipit: Posteaquam in manus nostras.
2.74Aynı zamanda, onların imparatorluk kanunlarıyla ıslah edilmesini istemeyenler yüzünden Donatus Yanlılarının Islahı Üzerine adlı bir kitap da yazdım. Bu kitap şöyle başlar: "Övüyorum, sevinç duyuyorum ve hayran kalıyorum."
Eodem tempore scripsi etiam librum de correctione Donatistarum propter eos, qui nolebant illos legibus imperialibus corrigi. Hic liber sic incipit: Laudo et gratulor et admiror.
2.75.175. Tanrı'nın Varlığı Üzerine, Dardanus'a, bir kitap
Tanrı'nın Varlığı Üzerine bir kitap yazdım. Orada amacım, adı açıkça anılmayan Pelagiusçu sapkın öğretiye karşı özellikle uyanık olmaktır. Ama orada tabiatın, yani en yüksek ve gerçek Tanrı dediğimiz tabiatın varlığı ve onun tapınağı hakkında da emekle ve incelikle tartışılmıştır.
De praesentia dei scripsi librum, ubi nostra intentio contra heresem Pelagianam maxime uigilat non expresse nominatam. sed in eo etiam de praesentia naturae, quem deum et summum et uerum dicimus, et de templo eius operose ac subtiliter disputatur.
2.75.2Bu kitap şöyle başlar: "İtiraf edeyim, sevgili kardeşim Dardanus."
Hic liber sic incipit: Fateor, frater dilectissime Dardane.
2.76.176. Pelagius ve Caelestius'a Karşı, Mesih'in Lütfu ve Aslî Günah Üzerine, Albina, Pinianus ve Melania'ya, iki kitap
Pelagiusçu sapkın öğreti, kurucularıyla birlikte, Roma Kilisesi'nin piskoposları tarafından, önce Innocentius, sonra Zosimus tarafından, Afrika konsillerinin mektuplarının da katkısıyla çürütülüp lanetlendikten sonra, onlara karşı biri Mesih'in Lütfu, öteki Aslî Günah Üzerine iki kitap yazdım.
Posteaquam Pelagiana heresis cum suis auctoribus ab episcopis ecclesiae Romanae, prius Innocentio, deinde Zosimo, cooperantibus conciliorum Africanorum litteris conuicta atque damnata est, scripsi duos libros aduersus eos, unum de gratia Christi, alterum de peccato originali.
2.76.2Bu eser şöyle başlar: "Sizin bedence ve özellikle ruhça sağlığınıza ne kadar seviniyoruz."
Hoc opus sic incipit: Quantum, de uestra corporali et maxime spiritali salute gaudemus.
2.77.177. Donatusçu Emeritus ile Yapılan Görüşmenin Tutanağı, bir kitap
Sapkın Donatus yanlılarıyla yaptığımız görüşmeden bir süre sonra, Caesarea Mauretania'sına gitmemiz gerekti. Orada, Caesarea'da, Donatus piskoposu Emeritus'u gördük; bu kişi onların kendi davalarını savunmak için seçtikleri yedi kişiden biriydi ve bu dava için en çok çalışan oydu. Onunla, o eyaletin piskoposlarının ve Caesarea Kilisesi'nin halkının huzurunda neler konuştuğumuzu kilise tutanakları tanıklar; o, bu şehrin hem vatandaşı hem de anılan sapkınların piskoposuydu. Bu tutanaklar küçük eserlerim arasında bulunur. Orada verecek cevap bulamadığından, onun ve orada bulunan herkesin önünde yalnız Maximianusçular hakkında yaptığım bütün konuşmayı dilsiz biri gibi dinledi.
Aliquanto post conlationem, quam cum hereticis Donatistis habuimus, orta est nobis necessitas pergendi in Mauritaniam Caesariensem. ibi apud ipsam Caesaream Emeritum, Donatistarum episcopum, uidimus, unum scilicet eorum septem, quos pro suae causae defensione delegerant, et qui in eadem causa maxime laborauerat. quae cum illo egerimus praesentibus episcopis eiusdem prouinciae et plebe Caesariensis ecclesiae, in qua ciuitate et ciuis et memoratorum hereticorum episcopus fuit, ecclesiastica gesta testantur, quae in meis habentur opusculis. ubi non inueniens, quid responderet, totum sermonem meum, quem de solis Maximianistis in auribus eius et omnium, qui aderant, explicaui, tamquam mutus audiuit.
2.77.2Bu kitap ya da tutanak şöyle başlar: "Çok şanlı Honorius Augustus'un on ikinci, Constantius'un ikinci konsüllüğünde, ekim kalendasından on bir gün önce, Caesarea'da Büyük Kilise'de."
Hic liber uel haec gesta sic incipiunt: GLORIOSISSIMO HONORIO AVGVSTO XII ET CONSTLVTIO ITERVM VV. CC. CONSVLIBVS XI KALENDAS OCTOBRIS CAESAREA IN ECCLESIA MAIORE.
2.78.178. Ariusçuların Vaazına Karşı, bir kitap
Bu arada Ariusçuların yazarının adı bulunmayan bir vaazı elime geçti. Onu bana gönderen kişinin isteği ve ısrarı üzerine buna elimden geldiğince kısa ve hızlı cevap verdim; vaazı cevabımın başına ekledim ve her parçaya numaralar koydum ki bakılınca hangi yere ne cevap verdiğimiz kolayca görülebilsin.
Inter haec uenit in manus meas quidam sermo Arrianorum sine nomine auctoris sui. huic petente atque instante, qui eum mihi miserat, quanta potui etiam breuitate et celeritate respondi adiuncto eodem sermone a capite responsionis meae et adhibitis ad singula numeris, quibus inspectis quid cui loco responderimus facile possit aduerti.
2.78.2Bu kitap, başına eklenmiş olan vaazlarından sonra şöyle başlar: "Onların önceki tartışmasına bu tartışmayla cevap veriyorum."
Hic liber post eorum sermonem, qui a capite adiunctus est, sic incipit: Eorum praecedenti disputationi hac disputatione respondeo.
2.79.179. Evlilik ve Arzu Üzerine, Valerius'a, iki kitap
Saygın kişi Comes Valerius'a iki kitap yazdım; Pelagiusçuların ona bizim hakkımızda bir şeyler yazdığını, yani aslî günahı savunarak evliliği lanetlediğimizi söylediklerini duymuştum. Bu kitapların başlığı Evlilik ve Arzu Üzerine'dir. Çünkü evliliğin iyiliğini savunduk, ta ki tenin arzusu ve zihnin kanununa karşı koyan üyelerdeki kanun onun kusuru sanılmasın; evlilik iffeti bu şehvet kötülüğünü çocuk yapmak için iyi kullanır. İki kitap olmasının sebebi şudur: Birincisi Pelagiusçu Iulianus'un eline geçti ve ona karşı dört kitap yazdı; birisi bunlardan bir kısmını alıntılayıp Comes Valerius'a gönderdi, o da bize. Bunları alınca aynı şeylere başka bir kitapla cevap verdim.
Scripsi duos libros ad inlustrem uirum, comitem Valerium, cum audissem Pelagianos ei nescio quid scripsisse de nobis, quod scilicet nuptias damnaremus asserendo originale peccatum. quorum librorum titulus est: de nuptiis et concupiscentia. bonitatem quippe defendimus nuptiarum, ne putaretur earum esse uitium concupiscentia carnis et lex in membris repugnans legi mentis, quo malo libidinis bene utitur ad filios procreandos pudicitia coniugalis. ut autem duo libri essent, primus uenit in Iuliani Pelagiani manus, et scripsit aduersus eum libros quattuor, ex quibus quidam nonnulla descripsit et comiti Valerio misit, ille uero ad nos. quae cum accepissem, alio libro ad eadem ipsa respondi.
2.79.2Bu eserin birinci kitabı şöyle başlar: "Yeni sapkınlar, sevgili oğlum Valerius"; ikincisi ise şöyle: "Askerî görevinin kaygıları arasında."
Huius operis primus liber sic incipit: Heretici noui, dilectissime fili Valeri, secundus autem sic: Inter militiae tuae curas.
2.80.180. Deyimler, yedi kitap
İlahî Yazıların yedi kitabı, yani Musa'nın beş kitabı ile Yeşu ve Hâkimler kitapları üzerine, her birinin dilimizde pek alışılmamış deyimlerini kaydederek yedi kitap yaptım. Okurlar bu deyimlere yeterince dikkat etmediklerinden, bir deyiş biçimi olan yerde ilahî sözlerin anlamını ararlar; bazen hakikatten uzak düşmese de yazarın düşünmediği bir şey çıkarırlar, oysa yazarın bunu deyiş biçimiyle söylediği daha inanılır görünür. Kutsal Yazılarda pek çok karanlık şey, deyişin biçimi bilinince aydınlanır. Bu yüzden deyiş biçimleri, anlamın açık olduğu yerlerde öğrenilmelidir ki gizli olduğu yerlerde bu bilgi yardıma gelsin ve anlamı dikkat edene açsın. Bu eserin başlığı Tekvin Deyimleri'dir ve her kitap için böyledir.
Septem libros de septem libris diuinarum scripturarum, id est Moysi quinque et uno Iesu Naue et altero Iudicum, feci notatis locutionibus singulorum, quae minus usitatae sunt linguae nostrae, quas parum aduertendo sensum quaerunt, qui legunt, diuinorum eloquiorum, cum sit locutionis genus, et nonnumquam exculpunt aliquid, quod a ueritate quidem non abhorreat, non tamen id sensisse auctor, a quo id scriptum est, inuenitur, sed genere locutionis hoc dixisse credibilius apparet. multa autem in scripturis sanctis obscura cognito locutionis genere dilucescunt. propter quod cognoscenda sunt eadem genera locutionum, ubi sententiae patent, ut etiam, ubi latent, cognitio ipsa succurrat easque intentioni praesentes aperiat. huius operis titulus est: locutiones de Genesi, atque ita de singulis libris.
2.80.2Birinci kitapta "Nuh, Rabbin ona buyurduğu bütün sözleri yaptı, öyle yaptı" yazısını anıp bu deyişin, yaratılışta "Ve öyle oldu" denildikten sonra "Ve Tanrı yaptı" diye eklenmesine benzediğini söylemiştim. Şimdi bu bana bütünüyle benzer görünmüyor. Çünkü orada bir anlam da gizlidir, burada ise yalnız bir deyiş vardır.
Quod autem in primo libro posui scriptum esse: et fecit Noe omnia uerba, quae praecepit illi dominus, sic fecit, eamque locutionem dixi esse similem ei, quod in condicione creaturae, posteaquam dicitur: et sic est factum, additur: et fecit deus, non omni modo simile hoc eidem mihi uidetur. denique ibi etiam sensus latet, hic sola locutio est.
2.80.3Bu eser şöyle başlar: "Yazıların deyimleri."
Hoc opus sic incipit: Locutiones scripturarum.
2.81.181. Meseleler, yedi kitap
Aynı zamanda, aynı yedi ilahî kitap üzerine Meseleler kitaplarını da yazdım. Bu adı vermek istememin sebebi, orada tartışılanları çözülmüş şeyler olarak değil, daha çok araştırılacak şeyler olarak ortaya koymamdır; gerçi bana göre çok daha fazlası öyle ele alınmıştır ki haksız yere çözülmüş ve açıklanmış sayılmayabilir. Krallar kitaplarını da aynı biçimde incelemeye başlamıştık, ama fazla ilerlemeden daha acil başka işlere yöneldik.
Eodem tempore scripsi etiam libros quaestionum de libris eisdem diuinis septem, quos ideo appellare sic uolui, quia, quae ibi disputantur, magis quaerenda proposui quam quaesita dissolui, quamuis multo plura in eis mihi uideantur ita pertractata, ut possint etiam soluta et exposita non inmerito iudicari. Regnorum quoque libros eodem modo iam considerare coeperamus, sed non multum progressi in alia, quae magis urguebant, animum intendimus.
2.81.2Birinci kitapta, Yakup'un suya koyduğu benekli çubuklar konusu ele alınır: Koyunlar döl tuttukları sırada içerken onları görsün de benekli yavrular doğursun diye koyuyordu. Ama ikinci döl tutmada, yani ilkinde değil sonrakinde neden koymadığının sebebini iyi açıklayamadık. Çünkü Yakup'un kayınpederine neden "Ücretimi on dişi kuzuyla aldattın" dediğini araştıran öteki meselenin doğru yapılmış açıklaması, bu meselenin olması gerektiği gibi çözülmediğini gösterir.
In primo autem libro, ubi agitur de uirgis uariatis, quas ponebat Iacob in aqua, ut in conceptu positae oues eas uiderent, cum biberent, et uarios fetus parerent, non bene a nobis exposita est causa, cur iterum concipientibus non ponebat, id est cum alios fetus conciperent, sed in priore conceptu. nam quaestionis alterius expositio, ubi quaeritur, cur dixerit socero suo Iacob: decepisti mercedem meam decem agnabus, satis ueraciter enodata demonstrat istam, sicut solui debuit, non solutam.
2.81.3Üçüncü kitapta da başkâhin konusu ele alınmıştır. Başkâhin sabah ve akşam tütsü sunmak için günde iki kez kutsalların kutsalına, tütsü sunağının bulunduğu yere girmek zorundaydı; kanuna göre oraya kirli olarak giremezdi; yine kanun, evlilik birleşmesinden de insanın kirli olduğunu söyleyip suyla yıkanmasını buyuruyor, ama yıkandıktan sonra da akşama kadar kirli kaldığını söylüyordu. Peki, kâhin nasıl çocuk yapıyordu? Bundan, onun ya perhizkâr olması ya da bazı günler tütsünün kesilmesi gerektiği sonucunu çıkarmıştım; bu sonucun zorunlu olmadığını görmemişim. Çünkü "Akşama kadar kirli olacak" sözü, kişinin akşamın içinde artık kirli olmayacağı, yalnız akşama kadar kirli kalacağı şeklinde anlaşılabilir; öyle ki çocuk yapmak için sabah tütsüsünden sonra karısıyla birleşmiş olsa bile, akşam vakti tütsüyü temiz olarak sunabilirdi.
In tertio quoque libro, ubi de summo agitur sacerdote, quomodo creabat filios, cum haberet necessitatem bis dies ingredi in sancta sanctorum, ubi erat altare incensi, ad offerendum incensum mane et uespera, quo non posset, sicut lex dicit, inmundus intrare, et eadem lex dicat inmundum fieri hominem etiam ex concubitu coniugali, quem iubet quidem lauari aqua, sed et lotum dicit inmundum esse usque ad uesperam - unde dixi consequens fuisse, ut aut continens esset, aut diebus aliquibus intermitteretur incensum - non uidi non fuisse consequens. potest enim sic intellegi, quod scriptum est: inmundus erit usque ad uesperam, ut per ipsam uesperam iam non esset inmundus, sed usque ad ipsam, ut uespertino iam tempore incensum mundus offerret, cum propter creandos filios post matutinum incensum mixtus esset uxori.
2.81.4Yine başkâhinin babasının cenazesine girmesinin nasıl yasaklanabildiği araştırılmıştı; çünkü tek bir başkâhin bulunduğundan, baba kâhin ölmedikçe oğlun kâhin olmaması gerekiyordu. Burada, baba henüz gömülmemişken ölümünün hemen ardından babasının yerine geçecek oğlunun atanmasının zorunlu olduğunu söylemiştim; çünkü günde iki kez sunulması gereken tütsünün sürekliliği de bunu gerektiriyordu ve işte bu yeni kâhine henüz gömülmemiş babasının cenazesine girmek yasaklanıyordu. Ama yeterince dikkat etmemişim: Bu yasak, daha çok, başkâhin olan babalarının yerine geçmeyen, ama yine de oğullar arasından, yani Harun'un soyundan gelecek olan başkâhinler için konmuş olabilir; başkâhinin oğulları olmazsa ya da oğulları hiçbiri babasının yerine geçemeyecek kadar kötü olursa diye. Nitekim Samuel, kendisi kâhinin oğlu olmadığı halde, oğullar arasından, yani Harun'un soyundan olarak başkâhin Eli'nin yerine geçti.
itemque ubi quaesitum est, quomodo prohibitus esset super funus patris summus sacerdos intrare, cum eum fieri sacerdotem, quando unus erat, nisi post mortem sacerdotis patris non oporteret, dixi propter hoc necesse fuisse nondum sepulto patre statim post eius mortem filium eius constitui, qui succederet patri, propter etiam continuationis incensum, quod bis in die necesse erat offerri, qui sacerdos super mortem nondum sepulti patris prohibetur intrare. sed parum adtendi potuisse hoc praecipi magis propter illos, qui futuri fuerant summi sacerdotes non patribus summis sacerdotibus succedentes, sed tamen ex filiis, id est ex posteris Aaron, si forte summus sacerdos aut filios non haberet aut ita reprobos haberet, ut nullus eorum patri deberet succedere, sicut Samuhel summo sacerdoti Heli successit, cum sacerdotis filius ipse non esset, sed tamen ex filiis, hoc est ex posteris esset Aaron.
2.81.5Kendisine "Bugün benimle cennette olacaksın" denilen hırsız hakkında da, görünür biçimde vaftiz edilmediğini kesinmiş gibi söylemiştim. Oysa bu kesin değildir ve onun vaftiz edilmiş olduğuna inanmak daha doğrudur; ben de sonradan bunu başka yerde tartıştım.
De latrone etiam, cui dictum est: hodie mecum eris in paradiso, quod non fuerit uisibiliter baptizatus, quasi certum posui, cum sit incertum magisque illum baptizatum fuisse credendum sit, sicut ego quoque alibi postea disputaui.
2.81.6Yine beşinci kitapta, İncillerdeki soy kütüklerinde anaların anıldığını söylerken, onların yalnız babalarla birlikte anıldığını belirtmiştim. Bu doğrudur, ama tartışılan konuyla ilgili değildir. Tartışılan konu, çocuksuz ölmüş kardeş ya da akrabaların karılarıyla evlenenlerdi; çünkü Yusuf'un iki babası vardı, birini Matta, ötekini Luka anar. Bu meseleyi bu eserde, Manici Faustus'a karşı eserimizi gözden geçirirken dikkatle tartıştım.
item quod in quinto libro dixi, ubi commemorantur matres in generationibus euangelicis, non eas positas nisi cum patribus, uerum est quidem, sed ad rem, de qua agebatur, non pertinet. agebatur autem de his, qui ducebant fratrum uel propinquorum coniuges eorum, qui sine filiis defuncti essent, propter duos patres Ioseph, quorum alterum Matheus commemorat, alterum Lucas. de qua quaestione diligenter in hoc opere disserui, cum retractaremus opus nostrum contra Faustum Manicheum.
2.81.7Bu eser şöyle başlar: "Kanonik diye adlandırılan Kutsal Yazıları."
Hoc opus sic incipit: Cum scripturas sanctas, quae appellantur canonicae.
2.82.182. Ruh ve Kökeni Üzerine, dört kitap
Aynı zamanda, Caesarea Mauretania'sında Vincentius Victor adında biri, Hispanyalı rahip Petrus adlı birinin yanında bir küçük eserimi buldu. Bu eserin bir yerinde tek tek insan ruhlarının kökeni hakkında, ilk insanın ruhundan ve sonra anne babalardan mı türedikleri, yoksa onun tek ruhu gibi hiç türeme olmaksızın herkese ayrı ayrı mı verildikleri sorusunda, bilmediğimi itiraf etmiştim; ama ruhun cisim değil, tin olduğunu bildiğimi de söylemiştim. O da benim bu sözlerime karşı aynı Petrus'a iki kitap yazdı; keşiş Renatus bunları bana Caesarea'dan gönderdi. Bunları okuduktan sonra dört kitapla cevap verdim: biri keşiş Renatus'a, biri rahip Petrus'a, ikisi aynı Victor'a. Petrus'a yazılan, kitap uzunluğunda olsa da bir mektuptur; ama onu öteki üçünden ayırmak istemedim. Bütün bu kitaplarda birçok gerekli şey tartışılmıştır; her insana verilen ruhların kökeni konusundaki duraksamamı savundum, onun birçok yanılgısını ve küstahlığının sapkınlıklarını gösterdim. Bununla birlikte bu genci aceleyle lanetlemeyip hâlâ öğretmek için elimden geldiğince yumuşak davrandım; ondan ıslah olduğuna dair yazılar da aldım.
Eodem tempore quidam Vincentius Victor in Mauritania Caesariensi inuenit apud Hispanum quendam presbyterum Petrum nonnullum opusculum meum, ubi quodam loco de origine animae hominum singulorum, utrum ex illa primi hominis ac deinde ex parentibus propagentur an sicut illi uni sine ulla propagatione singulae singulis dentur, me nescire confessus sum, uerum tamen scire animam non corpus esse, sed spiritum, et contra ista mea ad eundem Petrum scripsit ille duos libros, quos mihi de Caesarea Renatus monachus misit. quibus ego lectis responsione mea quattuor reddidi, unum ad Renatum monachum, alterum ad presbyterum Petrum et duos ad eundem Victorem. sed ad Petrum quamuis habeat libri prolixitatem, tamen epistula est, quam nolui a tribus ceteris separare. in his autem omnibus, in quibus multa necessaria disseruntur, defendi de origine animarum, quae singulis hominibus dantur, cunctationem meam et multos errores atque prauitates praesumptionis eius ostendi. quem tamen iuuenem non praepropere detestandum, sed adhuc docendum quanta potui lenitate tractaui et ab eo scripta correctionis eius accepi.
2.82.2Bu eserin Renatus'a yazılan kitabı şöyle başlar: "Bize karşı içtenliğini"; Petrus'a yazılan ise şöyle: "Çok sevgili efendim, babam ve rahip kardeşim Petrus'a"; son ikisinden, Vincentius Victor'a yazılan birincisi şöyle başlar: "Sana yazmayı uygun gördüğüm şeyi."
Huius operis liber ad Renatum sic incipit: Sinceritatem tuam erga nos; ad Petrum autem sic: Domino dilectissimo patri et conpresbytero Petro; duorum uero nouissimorum ad Vincentium Victorem primus sic incipit: Quod mihi ad te scribendum putaui.
2.83.183. Zinakâr Evlilikler Üzerine, Pollentius'a, iki kitap
Çok zor bir meseleyi elimden geldiğince Kutsal Yazılara göre çözmeyi arzulayarak Zinakâr Evlilikler Üzerine iki kitap yazdım. Bunu çok açık biçimde yapıp yapmadığımı bilmiyorum; dahası, birçok kıvrımını açmış olsam da bu konunun tamlığına ulaşmadığımı hissediyorum. Bunu, anlayarak okuyan herkes değerlendirebilecektir.
Scripsi duos libros de coniugiis adulterinis, quantum potui, secundum scripturas cupiens soluere difficillimam quaestionem. quod utrum enodatissime fecerim, nescio; immo uero non me peruenisse ad huius rei perfectionem sentio, quamuis multos sinus eius aperuerim, quod iudicare poterit, quisquis intellegenter legit.
2.83.2Bu eserin birinci kitabı şöyle başlar: "İlk mesele şudur, sevgili kardeşim Pollentius"; ikincisi ise şöyle: "Bana yazdıklarına."
Huius operis primus liber sic incipit: Prima quaestio est, frater dilectissime Pollenti, secundus autem sic: Ad ea, quae mihi scripseras.
2.84.184. Kanun ve Peygamberlerin Hasmına Karşı, iki kitap
Bu arada, Marcionculardan ya da bu dünyayı Tanrı'nın yaratmadığı, Musa aracılığıyla verilen kanunun ve bu kanuna bağlı peygamberlerin tanrısının gerçek Tanrı değil en kötü bir cin olduğu yanılgısına düşenlerden birine ait bir kitap, Kartaca'da deniz kıyısındaki meydanda, birçok kişinin toplanıp büyük dikkatle dinlediği sırada okunuyordu. Çok gayretli Hıristiyan kardeşler onu ele geçirdiler ve çürütmem için hiç gecikmeden bana gönderdiler, benim de cevabı ertelememem için çok rica ettiler. Onu iki kitapla çürüttüm; gönderilen nüshada yazarın adı bulunmadığı için bunlara Kanun ve Peygamberlerin Hasmına Karşı başlığını koydum.
Interea liber quidam cuiusdam heretici siue Marcionistae siue cuiuslibet eorum, quorum error opinatur, quod istum mundum non deus fecerit nec deus legis, quae data est per Moysen, et prophetarum ad eandem legem pertinentium uerus sit deus, sed pessimus daemon, cum apud Carthaginem multis confluentibus et attentissime audientibus in platea maritima legeretur, peruenerunt ad eum fratres studiosissime Christiani eumque mihi redarguendum sine ulla dilatione miserunt multum rogantes, ut nec ego respondere differrem. refelli eum libris duobus, quos ideo praenotaui: contra aduersarium legis et prophetarum, quia codex ipse, qui missus est, nomen non habebat auctoris.
2.84.2Bu eser şöyle başlar: "Gönderdiğiniz kitaba, sevgili kardeşlerim."
Hoc opus sic incipit: Libro, quem misistis, fratres dilectissimi.
2.85.185. Donatusçu Piskopos Gaudentius'a Karşı, iki kitap
Aynı sıralarda, tribün ve noter Dulcitius burada, Afrika'da, Donatus yanlılarına karşı çıkarılan imparatorluk emirlerinin icracısıydı. Donatus piskoposu olan Tamugadalı Gaudentius'a, onların görüşmemizde savunmalarını üstlensinler diye seçtikleri yedi kişiden birine, Katolik birliğe çağıran bir mektup yazdı; kendisini, yandaşlarını ve bulunduğu kiliseyi yakmakla tehdit ettiği yangından vazgeçirmeye çalıştı, üstelik kendilerini adil sayıyorlarsa korkunç ateşlerde yakılmak yerine Rab Mesih'in buyruğuna uyarak kaçmalarını öğütledi. O da iki mektupla cevap verdi; biri kısaydı, çünkü dediğine göre haberci acele ediyordu, öteki ise daha tam ve daha dikkatli cevap veriyormuş gibi uzundu. Anılan tribün bunları, çürütmesi için bana göndermeyi uygun gördü. İkisini de tek kitapla çürüttüm. Bu kitap aynı Gaudentius'un eline geçince bana istediğini yazdı; hiçbir akla dayanarak cevap vermedi, daha çok ne cevap verdiğini ne de sustuğunu gösterdi. Bu, anlayarak okuyan ve bizim sözlerimizle onunkileri karşılaştıranlar için yeterince açık olsa da, o her neyse cevapsız bırakmak istemedim. Böylece ona yazdığımız kitaplar iki oldu.
Per idem tempus Dulcitius tribunus et notarius hic erat in Africa executor imperialium iussionum contra Donatistas datarum. qui cum dedisset litteras ad Gaudentium Tamugadensem, Donatistarum episcopum, unum illorum septem, quos in nostram conlationem auctores suae defensionis elegerant, exhortans eum ad unitatem catholicam et dissuadens incendium, quo se ac suos cum ipsa in qua erat ecclesia consumere minabatur, addens etiam, ut, si se iustos putarent, fugerent potius secundum praeceptum domini Christi quam nefandis se ignibus concremarent, rescripsit epistulas duas, unam breuem festinante, ut asseruit, perlatore, aliam prolixam quasi plenius diligentiusque respondens. has mihi supra memoratus tribunus existimauit esse mittendas, ut eas potius ipse refellerem. quas ambas uno libro redargui. qui cum in eiusdem Gaudenti peruenisset manus, rescripsit, quodei uisum est, ad me ipsum, nulla ratione respondens, sed magis se nec respondere nec tacuisse declarans. quod cum satis possit intellegenter legentibus et nostra atque ipsius dicta conferentibus apparere, nolui tamen sine rescripto relinquere, quidquid illud fuit. hinc factum est, ut hi nostri ad illum duo libri essent.
2.85.2Bu eser şöyle başlar: "Donatus yanlılarının Tamugada piskoposu Gaudentius."
Hoc opus sic incipit: Gaudentius, Donatistarum Tamugadensis episcopus.
2.86.186. Yalana Karşı, bir kitap
O sırada Yalana Karşı adlı kitabı da yazdım. Bu eserin sebebi şuydu: Sapkın öğretilerini yalnız inkâr ederek değil yalan söyleyerek de gizlemek gerektiğini düşünen sapkın Priscillianusçuların izini sürmek için bazı Katoliklere, gizli yerlerine sızabilmek üzere kendilerini Priscillianusçu göstermeleri gerektiği uygun görünmüştü. Bunun yapılmasını yasaklamak için bu kitabı yazdım.
Tunc et contra mendacium scripsi librum. cuius operis ea causa extitit, quod ad Priscilianistas hereticos uestigandos, qui heresem suam non solum negando uerum etiam mentiendo existimant occultandam, uisum est quibusdam catholicis Priscilianistas se debere simulare, ut eorum latebras penetrarent. quod ego fieri prohibens hunc librum condidi.
2.86.2Bu kitap şöyle başlar: "Okumam için bana çok şey gönderdin."
Hic liber sic incipit: Multa mihi legenda misisti.
2.87.187. Pelagiusçuların İki Mektubuna Karşı, dört kitap
Sırada, Pelagiusçuların iki mektubuna karşı Roma Kilisesi'nin piskoposu Bonifatius'a yazdığım dört kitap vardır. O mektuplar eline geçince, onlarda adımın iftirayla geçtiğini görerek onları bana göndermişti.
Secuntur libri quattuor, quos contra duas epistulas Pelagianorum ad episcopum Romanae ecclesiae Bonifatium scripsi, quia, cum in manus eius uenissent, ipse mihi eas miserat inueniens in illis calumniose interpositum nomen meum.
2.87.2Bu eser şöyle başlar: "Seni pek yaygın bir ünle önceden tanıyordum."
Hoc opus sic incipit: Noueram te quidem fama celeberrima praedicante.
2.88.188. Iulianus'a Karşı, altı kitap
Bu arada yukarıda andığım Pelagiusçu Iulianus'un dört kitabı da elimize geçti. Bunlarda, kitaplardan parçalar alıp Comes Valerius'a gönderen kişinin, o parçaları Comes'e Iulianus'un söylediği gibi yazmadığını, bazılarını bir ölçüde değiştirdiğini gördüm. Bu yüzden o dört kitaba karşı altı kitap yazdım. Benim ilk iki kitabım, elçilerden sonra Katolik imanı savunan azizlerin tanıklıklarıyla Iulianus'un küstahlığını çürütür; Âdem'den aslî günahın geçtiğini, bunun yeniden doğuşun yıkanmasıyla yalnız yetişkinlerde değil küçük çocuklarda da çözüldüğünü söylediğimiz için Iulianus bunu bize Manici bir öğretiymiş gibi yüklemeyi uygun görmüştü. Iulianus'un kendisinin bazı sözleriyle Manicilere ne kadar yardım ettiğini ise birinci kitabımın son kısmında gösterdim. Öteki dört kitabım, onun dört kitabının her birine birer birer karşılık verir.
Interea libri quattuor Iuliani Pelagiani, quos supra commemoraui, uenerunt etiam in manus nostras, in quibus comperi illa, quae ex eis decerpserat, qui ea comiti Valerio miserat, non omnia eo modo, quo a Iuliano dicta sunt, ad eundem comitem scripta, sed nonnulla eorum aliquantum inmutata. scripsi ergo sex libros aduersus illos quattuor, sed meorum duo primi testimoniis sanctorum, qui fidem catholicam post apostolos defenderunt, Iuliani inpudentiam redarguunt, qui tamquam Manicheorum dogma nobis obiciendum putauit, quia ex Adam trahi dicimus originale peccatum, quod per lauacrum regenerationis non solum in maioribus uerum etiam in paruulis soluitur. quantum autem ipse Iulianus quibusdam sententiis suis adiuuet Manicheos, in primi libri mei parte posteriore monstraui. ceteri autem nostri quattuor redduntur illis singulis singuli.
2.88.2Ama bu kadar büyük ve özenle yazılmış eserin beşinci cildinde, çirkin bir kocanın, karısı çirkin çocuk doğurmasın diye birleşmede ona güzel bir resim göstermeyi âdet edindiğini anarken, bunu yapan kişinin adını kesinmiş gibi yazmıştım. Oysa bu kesin değildir, çünkü hafızam beni yanıltmıştır. Tıp yazarı Soranus, bunu Kıbrıslı bir kralın yaptığını yazmış, ama kendi adını vermemiştir.
Bu eser şöyle başlar: "Hakaretlerin ve kötü sözlerin, Iulianus."
uerum in huius tanti tamque elaborati operis quinto uolumine, ubi commemoraui deformem maritum coniugi suae, ne deformes pareret, proponere in concubitu formonsam solere picturam, nomen hominis, qui hoc facere solebat, quasi certum posui, cum sit incertum, quia memoria me fefellit. hoc autem Soranus, auctor medicinae, scripsit regem Cyprium facere solere, sed nomen eius proprium non posuit. Hoc opus sic incipit: Contumelias tuas et uerba maledica, Iuliane.
2.89.189. İman, Ümit ve Sevgi Üzerine, bir kitap
İman, Ümit ve Sevgi Üzerine bir kitap da yazdım; kendisi için yazıldığı kişi, elinden bırakmayacağı küçük bir eserim olmasını istemişti, Yunanların enkheiridion dediği türden. Orada, Tanrı'ya nasıl tapınılması gerektiğini, ki İlahî Yazı insanın gerçek bilgeliğini böyle tarif eder, yeterince dikkatle kapsadığımı düşünüyorum.
Scripsi etiam librum de fide, spe, caritate, cum a me, ad quem scriptus est, postulasset, ut aliquod opusculum haberet meum de suis manibus non recessurum, quod genus Graeci ἐγχερίδιον uocant. ubi satis diligenter mihi uideor esse conplexus, quomodo sit colendus deus, quam sapientiam esse hominis utique ueram diuina scriptura definit.
2.89.2Bu kitap şöyle başlar: "Sevgili oğlum Laurentius, bilgine ne kadar sevindiğim söylenemez."
Hic liber sic incipit: Dici non potest, dilectissime fili Laurenti, quantum tua eruditione delecter.
2.90.190. Ölüler İçin Gösterilecek Özen Üzerine, Piskopos Paulinus'a, bir kitap
Ölüler İçin Gösterilecek Özen Üzerine adlı kitabı, bir mektupla, kişinin bedeninin bir azizin anıtının yanına gömülmesinin ölümden sonra ona fayda sağlayıp sağlamadığı sorulduğu için yazdım.
Librum de cura pro mortuis gerenda scripsi, cum interrogatus litteris fuissem, utrum prosit cuique post mortem, quod corpus eius apud sancti alicuius memoriam sepelitur.
2.90.2Bu kitap şöyle başlar: "Muhterem piskopos kardeşim Paulinus, kutsallığına."
Hic liber sic incipit: Sanctitati tuae, coepiscope uenerande Pauline.
2.91.191. Dulcitius'un Sekiz Sorusu Üzerine, bir kitap
Dulcitius'un Sekiz Sorusu Üzerine adını verdiğim kitap, başka yerlerde daha önce yazdıklarımdan derlendiği için, bu eserde kitaplarım arasında anılmamalıydı; ama içine benim eklediğim bir tartışma da vardır ve sorulardan birine küçük eserlerimin birinden değil, o anda aklıma gelebilen cevabı verdim.
Liber, quem praenotaui de octo Dulciti quaestionibus, non esset in hoc opere commemorandus inter libros meos, cum sit confectus ex his, quae a me in aliis antea conscripta sunt. nisi et disputationis aliquid a nobis interpositum reperiretur in eo, et uni earum quaestionum non ex opusculo aliquo meo responsionem, sed tunc quae potuit occurrere reddidi.
2.91.2Bu kitap şöyle başlar: "Sevgili oğlum Dulcitius, bana göründüğü kadarıyla."
Hic liber sic incipit: Quantum mihi uideatur, dilectissime fili Dulciti.
2.92.192. Valentinus ve Onunla Birlikte Keşişlere, Lütuf ve Hür İrade Üzerine, bir kitap
Tanrı'nın lütfu savunulduğunda hür iradenin inkâr edildiğini sanarak hür iradeyi, Tanrı'nın lütfunu inkâr edecek biçimde savunan ve lütfun bizim liyakatimize göre verildiğini ileri sürenler yüzünden Lütuf ve Hür İrade Üzerine başlıklı kitabı yazdım. Bu kitabı Hadrumetum keşişlerine yazdım; onların manastırında bu konuda bir çekişme çıkmış, bazıları bana danışmak zorunda kalmıştı.
Propter eos, qui, cum defenditur dei gratia, putantes negari liberum arbitrium sic ipsi defendunt liberum arbitrium, ut negent dei gratiam asserentes eam secundum merita nostra dari, scripsi librum, cuius est titulus: de gratia et libero arbitrio. ad eos autem scripsi monachos Adrumetinos, in quorum monasterio de hac re coeperat esse contentio, ita ut me consulere eorum aliqui cogerentur.
2.92.2Bu kitap şöyle başlar: "İnsanın hür iradesini [savunan]lar yüzünden."
Hic liber sic incipit: Propter eos, qui hominis liberum arbitrium
2.93.193. Yukarıdakilere İkaz ve Lütuf Üzerine, bir kitap
Aynı kişilere, İkaz ve Lütuf Üzerine adını verdiğim ikinci bir kitap yazdım; çünkü orada birinin, Tanrı'nın buyruklarını yerine getirmeyen kimsenin ikaz edilmemesi, yalnız yerine getirsin diye onun için dua edilmesi gerektiğini söylediği bana bildirilmişti.
Rursus ad eosdem scripsi alterum librum, quem de correptione et gratia praenotaui, cum mihi nuntiatum esset dixisse ibi quendam neminem corripiendum, si dei praecepta non facit, sed pro illo, ut faciat, tantummodo orandum.
2.93.2Bu kitap şöyle başlar: "Sevgili kardeşim Valentinus, mektuplarınızı okuduktan sonra."
Bu doksan üç eseri, bunları gözden geçirdiğim sırada iki yüz otuz iki kitap halinde yazdırdığımı hatırladım. Daha başka kitap yazdırıp yazdırmayacağımı bilmeden, kardeşlerin ısrarı üzerine, mektupları ve halka verdiğim, kimi yazdırılmış kimi kendim söylediğim vaazları gözden geçirmeye başlamadan önce bu gözden geçirmeyi iki kitap halinde yayımladım.
Hic liber sic incipit: Lectis litteris uestris, Valentine frater dilectissime. Haec opera nonaginta et tria in libris ducentis triginta et duobus me dictasse recolui, quando haec retractaui. utrum adhuc essem aliquos dictaturus ignorans, atque ipsam eorum retractationem in libris duobus edidi urgentibus fratribus, antequam epistulas et sermones in populum, alias dictatas alios a me dictos, retractare coepissem.