Kavram
Firmamentum
- Yunanca
- στερέωμα (stereōma)
- Latince
- firmamentum "sağlam kılınan, dayanak"; firmare "sağlamlaştırmak"
- Almanca
- Firmament, Feste
- Fransızca
- firmament
- İngilizce
- firmament
- Türkçe
- kubbe
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte firmamentum bir yapıyı sağlamlaştıran destek, dayanak demektir. Tekvin çevirisiyle göğün adı olur. Augustinus, De Genesi ad litteram II'de bunu tabiat felsefesinin sorusuna dönüştürür: Unsurlar ağırlıklarına göre yerlerini aldığına göre (toprak altta, su onun üstünde, hava suyun, ateş havanın üstünde), "kubbenin üstündeki sular" nasıl olabilir? Cevabı ihtiyatlıdır: Su buhar ya da buz hâlinde orada bulunabilir; nasıl olursa olsun, Yazı'nın otoritesi insan zekâsından büyüktür. Kubbenin hareket edip etmediği, göğün küre mi disk mi olduğu sorularını da, kurtuluşa yaramayan konular sayarak açık bırakır; tek şartı, kesin ispatlanmış bir bilginin Yazı'ya aykırı gösterilmemesidir.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 3. yy | Septuaginta | stereōma: suları ayıran sağlam gök | Tekvin 1:6–8 |
| MÖ 4. yy | Aristoteles | sabit yıldızların küresi; unsurların doğal yerleri | Peri ouranou |
| 4. yy | Basileios, Ambrosius | Hexaemeron vaazlarında kubbenin üstündeki sular | Hexaemeron |
| 401–415 | Augustinus | ikinci gün yaratılan gök; adı sağlamlığından ve sınır olmasından; üstündeki suların tartışması | Augustinus, De Genesi ad litteram II 1–10 |
| 13. yy | Thomas Aquinas | opus distinctionis: kubbenin ayırma işi | Summa theologiae I, q. 68 |
Dönüşüm: Suları ayıran sağlam bir yapıdan, unsurların ağırlıklarına göre sıralandığı evrende bir yer ve sınır kavramına.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | στερέωμα | Septuaginta, Tekvin 1:6–8: genēthētō stereōma "Bir sağlam yapı olsun"; stereos "katı, sert" kökünden. İbranice rāqîaʿ "dövülerek yayılmış levha". |
| Latince | firmamentum | firmus "sağlam" kökünden; Vetus Latina ve Vulgata'da stereōma'nın karşılığı. Augustinus, De Genesi ad litteram II 1–10: ikinci gün yaratılan, üstteki ve alttaki suları ayıran gök; adı "durmasından değil, sağlamlığından ya da sular arasında aşılmaz bir sınır olmasından" alır (II 10). |
| Almanca / Fransızca | Feste, Firmament / firmament | |
| İngilizce | firmament |
Türkçe karşılığı
kubbe. gök kubbe / kubbe: Türkçe Kitab-ı Mukaddes çevirilerinin kelimesi, gökyüzünün görünüşünü verir; Augustinus'un "kubbe gibi asılmış gök" (camera) tartışmasıyla da örtüşür. sema: bütün göğü anlatır, ayırma işlevini vermez. sağlam yapı, kat: kökü korur ama tabiî değildir. kubbe seçildi; camera da "kubbe" çevrildi, Augustinus ikisini yan yana tartışır; gerektiğinde "sağlam olan" açıklaması eklendi.
"Kubbe" göğün şeklini (eğri bir örtü) peşinen söyler; Augustinus ise Yazı'nın göğün şekli (küre mi, disk mi, deri gibi düz mü, kubbe gibi kavisli mi) hakkında bir şey öğretmek istemediğini savunur. Latince kelime şekli değil sağlamlığı ve sınırı vurgular.
Atıf ve kaynak notu
Augustinus kubbenin yıldızlı gök mü yoksa havanın kendisi mi olduğunu kesinleştirmez; havaya da gök dendiğini gösteren yorumu (II 4) övgüye değer bulur ama tek doğru saymaz.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: kubbe, Kubbe, kubbenin
Metinlerde işaretlendiği yerler
6 yer · 6 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.