İçeriğe geç

Kavram

Firmamentum

Yunanca
στερέωμα (stereōma)
Latince
firmamentum "sağlam kılınan, dayanak"; firmare "sağlamlaştırmak"
Almanca
Firmament, Feste
Fransızca
firmament
İngilizce
firmament
Türkçe
kubbe

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelikte firmamentum bir yapıyı sağlamlaştıran destek, dayanak demektir. Tekvin çevirisiyle göğün adı olur. Augustinus, De Genesi ad litteram II'de bunu tabiat felsefesinin sorusuna dönüştürür: Unsurlar ağırlıklarına göre yerlerini aldığına göre (toprak altta, su onun üstünde, hava suyun, ateş havanın üstünde), "kubbenin üstündeki sular" nasıl olabilir? Cevabı ihtiyatlıdır: Su buhar ya da buz hâlinde orada bulunabilir; nasıl olursa olsun, Yazı'nın otoritesi insan zekâsından büyüktür. Kubbenin hareket edip etmediği, göğün küre mi disk mi olduğu sorularını da, kurtuluşa yaramayan konular sayarak açık bırakır; tek şartı, kesin ispatlanmış bir bilginin Yazı'ya aykırı gösterilmemesidir.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 3. yy Septuaginta stereōma: suları ayıran sağlam gök Tekvin 1:6–8
MÖ 4. yy Aristoteles sabit yıldızların küresi; unsurların doğal yerleri Peri ouranou
4. yy Basileios, Ambrosius Hexaemeron vaazlarında kubbenin üstündeki sular Hexaemeron
401–415 Augustinus ikinci gün yaratılan gök; adı sağlamlığından ve sınır olmasından; üstündeki suların tartışması Augustinus, De Genesi ad litteram II 1–10
13. yy Thomas Aquinas opus distinctionis: kubbenin ayırma işi Summa theologiae I, q. 68

Dönüşüm: Suları ayıran sağlam bir yapıdan, unsurların ağırlıklarına göre sıralandığı evrende bir yer ve sınır kavramına.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca στερέωμα Septuaginta, Tekvin 1:6–8: genēthētō stereōma "Bir sağlam yapı olsun"; stereos "katı, sert" kökünden. İbranice rāqîaʿ "dövülerek yayılmış levha".
Latince firmamentum firmus "sağlam" kökünden; Vetus Latina ve Vulgata'da stereōma'nın karşılığı. Augustinus, De Genesi ad litteram II 1–10: ikinci gün yaratılan, üstteki ve alttaki suları ayıran gök; adı "durmasından değil, sağlamlığından ya da sular arasında aşılmaz bir sınır olmasından" alır (II 10).
Almanca / Fransızca Feste, Firmament / firmament
İngilizce firmament

Türkçe karşılığı

kubbe. gök kubbe / kubbe: Türkçe Kitab-ı Mukaddes çevirilerinin kelimesi, gökyüzünün görünüşünü verir; Augustinus'un "kubbe gibi asılmış gök" (camera) tartışmasıyla da örtüşür. sema: bütün göğü anlatır, ayırma işlevini vermez. sağlam yapı, kat: kökü korur ama tabiî değildir. kubbe seçildi; camera da "kubbe" çevrildi, Augustinus ikisini yan yana tartışır; gerektiğinde "sağlam olan" açıklaması eklendi.

"Kubbe" göğün şeklini (eğri bir örtü) peşinen söyler; Augustinus ise Yazı'nın göğün şekli (küre mi, disk mi, deri gibi düz mü, kubbe gibi kavisli mi) hakkında bir şey öğretmek istemediğini savunur. Latince kelime şekli değil sağlamlığı ve sınırı vurgular.

Atıf ve kaynak notu

Augustinus kubbenin yıldızlı gök mü yoksa havanın kendisi mi olduğunu kesinleştirmez; havaya da gök dendiğini gösteren yorumu (II 4) övgüye değer bulur ama tek doğru saymaz.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: kubbe, Kubbe, kubbenin

Metinlerde işaretlendiği yerler

6 yer · 6 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.