Kavram
Elementum
- Yunanca
- στοιχεῖον (stoikheion)
- Latince
- elementum
- Almanca
- Element, Grundstoff
- Fransızca
- élément
- İngilizce
- element
- Türkçe
- unsur
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Latincede elementa önce okul dilinde "harfler, abece" ve "bir sanatın temel bilgileri"dir. Felsefede Yunanca stoikheion'un karşılığı olur: cisimlerin kendilerinden oluştuğu dört basit cisim. Stoacılarda unsurlar sabit atomlar değil, birbirine dönüşen hâllerdir: ateş havaya, hava suya, su toprağa döner ve geri gelir; evrenin dengesi bu karşılıklı dönüşümle korunur.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 1. yy | Lucretius | elementa = harfler; atomlar harfler gibi dizilip şeyleri kurar (harf–atom benzetmesi) | De rerum natura |
| MS 1. yy | Seneca | Dört unsur (toprak, su, hava, ateş); sürekli birbirine dönüşürler; su "tabiatın dörtte biri", "en güçlü unsur" (Thales'e atfen); unsurların zıtlığından evrenin uyumu (concordia ex discordibus) | Naturales quaestiones 3.10.3, 3.12.2–3.13.1, 6.6.1, 6.16.3, 7.27.4 |
| 7. yy | Isidorus | Dört unsur evrenin kısımlarıdır; ortak keyfiyetlerle birbirine bağlanır (Ambrosius'tan koro benzetmesi); stoikheia "uyuşanlar" | De natura rerum 11 |
Dönüşüm: "Harf"ten "cismin en basit bileşeni"ne; Stoa'da sabit yapı taşından çok dönüşen evreler; modern kimyada ise yeniden "dönüşmeyen" tür anlamına.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | στοιχεῖον (stoikheion) | Önce "sıra, harf", sonra Platon ve Aristoteles'te cisimlerin ayrıştırılamaz en basit bileşeni → stoikheion |
| Latince | elementum, -i (çoğu kez çoğul elementa) | Kökeni tartışmalı; Latincede de "alfabe harfleri, bir bilginin ilk ilkeleri" anlamını taşır (Cicero, Lucretius). Seneca'da dört cisim: toprak, su, hava, ateş |
| Almanca / Fransızca | Element / élément | — |
| İngilizce | element |
Türkçe karşılığı
unsur. Rakipler: "öğe" (yeni ve fazla genel; dilbilgisi ve mantık çağrışımı), "element" (modern kimyanın periyodik tablosunu geriye okutur), "anasır" (çoğul Arapça biçim; tekili yok), "ilk madde" (materia ile karışır). "Unsur" hem tekil hem çoğul kullanılır, hem "temel bileşen" hem eski tabiat felsefesindeki dört unsur anlamını taşır.
"Element" dersen okur kimyasal elementleri, yani daha ileri ayrışamayan atom türlerini düşünür; Seneca'nın unsurları ise birbirine dönüşür ("bütün unsurlar sırayla birbirine döner", 3.10.3). "Unsur" bu dönüşebilirliği gizlemez; kelime yalnızca "bileşen" der, "değişmez yapı taşı" demez.
Atıf ve kaynak notu
Seneca kelimeyi kendisi kullanır; "dört unsur" şeması Empedokles'e dayansa da adlandırma Platon ve Aristoteles'ten gelir (bkz. stoikheion notundaki statü uyarısı).
İlgili kavramlar
- stoikheion · materia · natura · aer
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: unsurların, unsur, unsurlar, unsurun, unsurlardır, unsurlardan
Metinlerde işaretlendiği yerler
37 yer · 37 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.
- Seneca, Tabiat Meseleleri3.10.3
- Seneca, Lucilius'a Ahlâk Mektupları14.89.16
- Quintilianus, Hatiplik Eğitimi2.17.38
- Augustinus, Akademikler'e Karşı3.29
- Augustinus, Ruhun Büyüklüğü Üzerine1
- Augustinus, Musiki Üzerine66_3
- Augustinus, Öğretmen Üzerine12
- Augustinus, Hür İrade Üzerine38
- Augustinus, Katolik Kilisesinin ve Maniheistlerin Ahlâkı Üzerine21
- Augustinus, Maniheistlere Karşı Tekvin Üzerine7
- Augustinus, Hakiki Din Üzerine29
- Augustinus, Seksen Üç Muhtelif Mesele
- Augustinus, Hristiyan Öğretisi Üzerine56_2
- Augustinus, İtiraflar3.11
- Augustinus, İyinin Tabiatı Üzerine41
- Augustinus, Teslis Üzerine31
- Augustinus, Tekvin'in Lafzî Tefsiri1.16
- Augustinus, Tanrı Devleti1.12
- Augustinus, El Kitabı (İman, Ümit ve Sevgi Üzerine)88
- Boethius, Felsefenin Tesellisi3.M9.1
- Boethius, Aristoteles'in Kategoriler'i ŞerhiPL64.231_2
- Boethius, Aristoteles'in Önermeler Üzerine'si ŞerhiPL64.295_2
- Boethius, Aristoteles'in Önermeler Üzerine'si Şerhi (İkinci Şerh)PL64.423
- Boethius, Cicero'nun Topika'sı ŞerhiPL64.1083
- Boethius, Aritmetik Üzerine2
- Boethius, Musiki ÜzerinePL63.1171_2
- Sevillalı Isidorus, Etimolojiler3.29
- Sevillalı Isidorus, Farklar (Kelimelerin Hususiyeti Üzerine)1.11
- Sevillalı Isidorus, Hükümler1.17
- Sevillalı Isidorus, Şeylerin Tabiatı Üzerinepr
- Sevillalı Isidorus, Eşanlamlılar (Günahkâr Ruhun Ağıtı)1_8
- Sevillalı Isidorus, Kilise Vazifeleri Üzerine1.27
- Sevillalı Isidorus, Yahudilere Karşı Katolik İman Üzerine1.16
- Descartes, Felsefenin İlkeleriAT8.104
- Hegel, Tinin Fenomenolojisi105
- Hegel, Felsefî Bilimler Ansiklopedisinin Ana Hatları113
- Nietzsche, Ecce HomoEH-Weise-8