İçeriğe geç

Kavram

Elementum

Yunanca
στοιχεῖον (stoikheion)
Latince
elementum
Almanca
Element, Grundstoff
Fransızca
élément
İngilizce
element
Türkçe
unsur

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Latincede elementa önce okul dilinde "harfler, abece" ve "bir sanatın temel bilgileri"dir. Felsefede Yunanca stoikheion'un karşılığı olur: cisimlerin kendilerinden oluştuğu dört basit cisim. Stoacılarda unsurlar sabit atomlar değil, birbirine dönüşen hâllerdir: ateş havaya, hava suya, su toprağa döner ve geri gelir; evrenin dengesi bu karşılıklı dönüşümle korunur.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 1. yy Lucretius elementa = harfler; atomlar harfler gibi dizilip şeyleri kurar (harf–atom benzetmesi) De rerum natura
MS 1. yy Seneca Dört unsur (toprak, su, hava, ateş); sürekli birbirine dönüşürler; su "tabiatın dörtte biri", "en güçlü unsur" (Thales'e atfen); unsurların zıtlığından evrenin uyumu (concordia ex discordibus) Naturales quaestiones 3.10.3, 3.12.2–3.13.1, 6.6.1, 6.16.3, 7.27.4
7. yy Isidorus Dört unsur evrenin kısımlarıdır; ortak keyfiyetlerle birbirine bağlanır (Ambrosius'tan koro benzetmesi); stoikheia "uyuşanlar" De natura rerum 11

Dönüşüm: "Harf"ten "cismin en basit bileşeni"ne; Stoa'da sabit yapı taşından çok dönüşen evreler; modern kimyada ise yeniden "dönüşmeyen" tür anlamına.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca στοιχεῖον (stoikheion) Önce "sıra, harf", sonra Platon ve Aristoteles'te cisimlerin ayrıştırılamaz en basit bileşeni → stoikheion
Latince elementum, -i (çoğu kez çoğul elementa) Kökeni tartışmalı; Latincede de "alfabe harfleri, bir bilginin ilk ilkeleri" anlamını taşır (Cicero, Lucretius). Seneca'da dört cisim: toprak, su, hava, ateş
Almanca / Fransızca Element / élément —
İngilizce element

Türkçe karşılığı

unsur. Rakipler: "öğe" (yeni ve fazla genel; dilbilgisi ve mantık çağrışımı), "element" (modern kimyanın periyodik tablosunu geriye okutur), "anasır" (çoğul Arapça biçim; tekili yok), "ilk madde" (materia ile karışır). "Unsur" hem tekil hem çoğul kullanılır, hem "temel bileşen" hem eski tabiat felsefesindeki dört unsur anlamını taşır.

"Element" dersen okur kimyasal elementleri, yani daha ileri ayrışamayan atom türlerini düşünür; Seneca'nın unsurları ise birbirine dönüşür ("bütün unsurlar sırayla birbirine döner", 3.10.3). "Unsur" bu dönüşebilirliği gizlemez; kelime yalnızca "bileşen" der, "değişmez yapı taşı" demez.

Atıf ve kaynak notu

Seneca kelimeyi kendisi kullanır; "dört unsur" şeması Empedokles'e dayansa da adlandırma Platon ve Aristoteles'ten gelir (bkz. stoikheion notundaki statü uyarısı).

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: unsurların, unsur, unsurlar, unsurun, unsurlardır, unsurlardan

Metinlerde işaretlendiği yerler

37 yer · 37 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.