İçeriğe geç

Kavram

Aēr (ἀήρ)

Yunanca
ἀήρ (aēr)
Latince
aer
Almanca
Luft
Fransızca
air
İngilizce
air
Türkçe
hava

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelik anlam: solunan, görünmez, her yeri dolduran şey. Anaksimenes'te (Theophrastos'un özetiyle) tek ve sınırsız "altta yatan doğa" hâline gelir; tek bir niceliksel değişken (seyreklik/yoğunluk — μανότης/πυκνότης, πύκνωσις/ἀραίωσις) bütün nitel farkları açıklar.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 6. yy (aktarım: DL, Aristoteles, Theophrastos, Augustinus, Ps.-Plutarkhos) Anaksimenes [T] arkhē; sınırsız ama belirli; seyrelme–yoğunlaşma ile ateş/rüzgâr/bulut/su/toprak/taş; tanrılar ondan doğar; yer onun üzerinde taşınır A1 · A4 · A5 · A10 · A6

Dönüşüm: Apollonialı Diogenes'te yeniden arkhē; Aristoteles'te dört öğeden biri.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca ἀήρ, ἀέρος (aḗr) Eril isim. Anaksimenes tanıklıklarında hem töz adı (ἀέρα λέγων αὐτήν) hem "sonsuz hava" (ἀὴρ ἄπειρος) olarak. Yakın kelime: πνεῦμα (rüzgâr/soluk — Anaksimandros'un meteorolojisinde → DK12-A23-Anaksimandros-gok-gurultusu-ve-ruzgar).
Latince aer (Yunancadan ödünç) Augustinus'ta "aer infinitus" → DK13-A10-Anaksimenes-tanrilar-havadan-Augustinus
Almanca / Fransızca Luft / air —
İngilizce air

Türkçe karşılığı

hava. Tek karşılık; sorun kelimede değil, "hava"nın ne olduğunda: modern gaz mı, görünmez-ama-cisimsel bir "şey" mi? Seyrelince ateş, yoğunlaşınca su ve taş olabildiğine göre ikincisi.

"Hava" derken modern atmosferi düşünürsen Anaksimenes'in seçimi keyfî görünür; "yoğunluğu değişebilen görünmez cisim" olarak okursan seyrelme–yoğunlaşma mekanizması anlaşılır olur.

Atıf ve kaynak notu

"Hava" sözcüğünün Anaksimenes'e ait olduğundan bütün aktaranlar hemfikir; tartışmalı olan "arkhē" ve "apeiron" etiketleridir (Peripatetik çerçeve) → arkhe · apeiron.

İlgili kavramlar

  • P01 — Varlık nedir?
  • P03-Arkhe-problemi
  • Anaksimenes
  • ARG-004 — Arkhē havadır
  • apeiron
  • arkhe
  • physis

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: hava, aēr, havanın, havaya, Hava, havayla

Metinlerde işaretlendiği yerler

25 yer · 25 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.