Kavram
Aēr (ἀήρ)
- Yunanca
- ἀήρ (aēr)
- Latince
- aer
- Almanca
- Luft
- Fransızca
- air
- İngilizce
- air
- Türkçe
- hava
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelik anlam: solunan, görünmez, her yeri dolduran şey. Anaksimenes'te (Theophrastos'un özetiyle) tek ve sınırsız "altta yatan doğa" hâline gelir; tek bir niceliksel değişken (seyreklik/yoğunluk — μανότης/πυκνότης, πύκνωσις/ἀραίωσις) bütün nitel farkları açıklar.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 6. yy (aktarım: DL, Aristoteles, Theophrastos, Augustinus, Ps.-Plutarkhos) | Anaksimenes | [T] arkhē; sınırsız ama belirli; seyrelme–yoğunlaşma ile ateş/rüzgâr/bulut/su/toprak/taş; tanrılar ondan doğar; yer onun üzerinde taşınır | A1 · A4 · A5 · A10 · A6 |
Dönüşüm: Apollonialı Diogenes'te yeniden arkhē; Aristoteles'te dört öğeden biri.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | ἀήρ, ἀέρος (aḗr) | Eril isim. Anaksimenes tanıklıklarında hem töz adı (ἀέρα λέγων αὐτήν) hem "sonsuz hava" (ἀὴρ ἄπειρος) olarak. Yakın kelime: πνεῦμα (rüzgâr/soluk — Anaksimandros'un meteorolojisinde → DK12-A23-Anaksimandros-gok-gurultusu-ve-ruzgar). |
| Latince | aer (Yunancadan ödünç) | Augustinus'ta "aer infinitus" → DK13-A10-Anaksimenes-tanrilar-havadan-Augustinus |
| Almanca / Fransızca | Luft / air | — |
| İngilizce | air |
Türkçe karşılığı
hava. Tek karşılık; sorun kelimede değil, "hava"nın ne olduğunda: modern gaz mı, görünmez-ama-cisimsel bir "şey" mi? Seyrelince ateş, yoğunlaşınca su ve taş olabildiğine göre ikincisi.
"Hava" derken modern atmosferi düşünürsen Anaksimenes'in seçimi keyfî görünür; "yoğunluğu değişebilen görünmez cisim" olarak okursan seyrelme–yoğunlaşma mekanizması anlaşılır olur.
Atıf ve kaynak notu
"Hava" sözcüğünün Anaksimenes'e ait olduğundan bütün aktaranlar hemfikir; tartışmalı olan "arkhē" ve "apeiron" etiketleridir (Peripatetik çerçeve) → arkhe · apeiron.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: hava, aēr, havanın, havaya, Hava, havayla
Metinlerde işaretlendiği yerler
25 yer · 25 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.
- Anaksimenes, Fragmanlar13B2
- Ksenophanes, Fragmanlar21B28
- Anaksagoras, Fragmanlar59B1
- Demokritos, Fragmanlar68B30
- Diğer Presokratikler, Epimenides3B5
- Diğer Presokratikler, Diogenes (Apolloniali)64B4
- Diğer Presokratikler, Antiphon (Sofist)87B26
- Platon, Phaidon96b
- Platon, Kratylos408d
- Platon, Epinomis981c
- Seneca, Tabiat Meseleleri1.1.1
- Seneca, Lucilius'a Ahlâk Mektupları4.31.5
- Augustinus, Düzen Üzerine1.11
- Augustinus, Ruhun Büyüklüğü Üzerine1
- Augustinus, Musiki Üzerine63
- Augustinus, Katolik Kilisesinin ve Maniheistlerin Ahlâkı Üzerine43_2
- Augustinus, Maniheistlere Karşı Tekvin Üzerine15
- Augustinus, İman ve İnanç Formülü Üzerine24
- Augustinus, Teslis Üzerine120
- Augustinus, Tekvin'in Lafzî Tefsiri1.9
- Augustinus, Tanrı Devleti4.10
- Sevillalı Isidorus, Etimolojiler1.14
- Sevillalı Isidorus, Farklar (Kelimelerin Hususiyeti Üzerine)1.3
- Sevillalı Isidorus, Şeylerin Tabiatı Üzerine11
- Hegel, Felsefî Bilimler Ansiklopedisinin Ana Hatları113