Anaksimenes
Fragmanlar
Diels–Kranz 13 B
13B1B. Fragmanlar
DK 13 B 1
Kaynak: Plutarkhos, İlk Soğuk Üzerine 7, 947f.
Ya da, yaşlı Anaksimenes'in düşündüğü gibi, ne soğuğu ne de sıcağı bir ousia olarak bırakalım; bunları maddenin değişimlerine eşlik eden ortak hâller sayalım. Çünkü maddenin büzülüp sıkışan kısmının soğuk, seyrek ve «gevşek» olan kısmının ise (kelimeyi aşağı yukarı böyle kullanarak) sıcak olduğunu söyler. Bu yüzden insanın ağzından hem sıcak hem soğuk üflediğinin söylenmesi yersiz değildir, der; çünkü nefes dudaklarla sıkıştırılıp yoğunlaşınca soğur, ağız açıkken dışarı çıkınca da seyrekliği yüzünden sıcak olur. Aristoteles bunu adamın bilgisizliğine yorar [Problemler 34, 7, 964a 10?]; çünkü ağız açıkken dışarı verilen sıcaklık bizim kendi içimizden çıkar, dudaklarımızı büzüp üflediğimizde ise itilip üstümüze çarpan, içimizden gelen değil, ağzın önündeki soğuk havadır. Krş. A 5.
Plut. de prim. frig. 7, 947 F ἢ καθάπερ Ἀ. ὁ παλαιὸς ᾤετο, μήτε τὸ ψυχρὸν ἐν οὐσίαι μήτε τὸ θερμὸν ἀπολείπωμεν, ἀλλὰ πάθη κοινὰ τῆς ὕλης ἐπιγιγνόμενα ταῖς μεταβολαῖς· τὸ γὰρ συστελλόμενον αὐτῆς καὶ πυκνούμενον ψυχρὸν εἶναί φησι, τὸ δ᾽ ἀραιὸν καὶ τὸ χαλαρὸν (οὕτω πως ὀνομάσας καὶ τῶι ῥήματι) θερμόν. ὅθεν οὐκ ἀπεικότως λέγεσθαι τὸ καὶ θερμὰ τὸν ἄνθρωπον ἐκ τοῦ στόματος καὶ ψυχρὰ μεθιέναι· ψύχεται γὰρ ἡ πνοὴ πιεσθεῖσα καὶ πυκνωθεῖσα τοῖς χείλεσιν, ἀνειμένου δὲ τοῦ στόματος ἐκπίπτουσα γίγνεται θερμὸν ὑπὸ μανότητος. τοῦτο μὲν οὖν ἀγνόημα ποιεῖται τοῦ ἀνδρὸς ὁ Ἀριστοτέλης [Probl. 34, 7. 964a 10?]· ἀνειμένου γὰρ τοῦ στόματος ἐκπνεῖσθαι τὸ θερμὸν ἐξ ἡμῶν αὐτῶν, ὅταν δὲ συστρέψαντες τὰ χείλη φυσήσωμεν, οὐ τὸν ἐξ ἡμῶν, ἀλλὰ τὸν ἀέρα τὸν πρὸ τοῦ στόματος ὠθεῖσθαι ψυχρὸν ὄντα καὶ προσεμπίπτειν. Vgl. A 5 I 91, 23.
13B2DK 13 B 2
Kaynak: Aetios I 3, 4 (Diels, Doxographi 278).
Aetios: Eurystratos oğlu Miletoslu Anaksimenes varlıkların ilkesinin hava olduğunu ileri sürdü; her şey ondan doğar ve yine ona çözülür. Şöyle der: Hava olan psykhēmiz bizi nasıl bir arada tutuyorsa, nefes ve hava da bütün kosmosu öyle kuşatır. *(Hava ile nefes burada aynı anlamda söylenir.) Bu da yanılıyor [krş. 12 A 14], çünkü canlıların basit ve tek biçimli hava ile nefesten oluştuğunu sanıyor. Oysa maddeyi varlıkların tek ilkesi olarak koymak imkânsızdır; yapan sebebi de koymak gerekir. Örneğin gümüş, onu işleyen, yani gümüş ustası olmadıkça kadeh olmaya yetmez; tunç, odun ve öbür maddeler için de durum aynıdır.*
Aët. I 3, 4 (D. 278) Ἀ. Εὐρυστράτου Μιλήσιος ἀρχὴν τῶν ὄντων ἀέρα ἀπεφήνατο· ἐκ γὰρ τούτου πάντα γίγνεσθαι καὶ εἰς αὐτὸν πάλιν ἀναλύεσθαι. ‘οἷον ἡ ψυχή, φησίν, ἡ ἡμετέρα ἀὴρ οὖσα συγκρατεῖ ἡμᾶς, καὶ ὅλον τὸν κόσμον πνεῦμα καὶ ἀὴρ περιέχει’ (λέγεται δὲ συνωνύμως ἀὴρ καὶ πνεῦμα). ἁμαρτάνει δὲ καὶ οὗτος [vgl. 12 A 14] ἐξ ἁπλοῦ καὶ μονοειδοῦς ἀέρος καὶ πνεύματος δοκῶν συνεστάναι τὰ ζῶια· ἀδύνατον γὰρ ἀρχὴν μίαν τὴν ὕλην τῶν ὄντων ὑποστῆναι, ἀλλὰ καὶ τὸ ποιοῦν αἴτιον χρὴ ὑποτιθέναι· οἷον ἄργυρος οὐκ ἀρκεῖ πρὸς τὸ ἔκπωμα γενέσθαι, ἐὰν μὴ τὸ ποιοῦν ἦι, τουτέστιν ὁ ἀργυροκόπος· ὁμοίως καὶ ἐπὶ τοῦ χαλκοῦ καὶ τοῦ ξύλου καὶ τῆς ἄλλης ὕλης. — [DK: fragmanın sahiciliğine K. Reinhardt ve Wilamowitz itiraz etti; Aetios sahici fragmanları çoğu kez ardından bir sözcük açıklamasıyla verir; insan–kosmos karşılaştırması eskidir. Nachtrag: Aetios'un eklediği dil açıklaması onu Anaksimenes'e ait saydığını gösterir (Kranz).]
13B2aDK 13 B 2a
Kaynak: Aetios II 22, 1 (karş. DK 13 A 15. 14).
Aetios: güneş bir yaprak gibi yassıdır. *Krş. ayrıca A 7'deki «keçe başlık», A 14'teki «çiviler», A 6, 7 ve 20'deki «[havanın] üstünde taşınma».*
Aët. II 22, 1 [vgl. A 15. 14 I 93, 41. 26] πλατὺν ὡς πέταλον τὸν ἥλιον. Vgl. auch πιλίον A 7, ἧλοι A 14, ἐποχεῖσθαι A 6. 7. 20.
13B3Sahte Fragman (Gefälschtes)
DK 13 B 3
Kaynak: Olympiodoros, Filozofların Taşının Mukaddes Sanatı Üzerine 25 (Berthelot, Collection des anciens alchimistes grecs I 2, p. 83, 7).
Olympiodoros: Anaksimenes, her şeyin tek, hareket hâlindeki, sınırsız ilkesinin hava olduğu kanaatindedir. Şöyle der: Hava cisimsize yakındır; biz de ondan akıp gelerek oluştuğumuza göre, onun hem sınırsız olması hem de hiç tükenmediği için zengin olması zorunludur.
Olympiodor. de arte sacra lapidis philosophorum c. 25 (Berthelot Coll. Alchym. gr. I 2 p. 83, 7) μίαν δὲ κινουμένην ἄπειρον ἀρχὴν πάντων τῶν ὄντων δοξάζει Ἀ. τὸν ἀέρα. λέγει γὰρ οὕτως· ‘ἐγγύς ἐστιν ὁ ἀὴρ τοῦ ἀσωμάτου· καὶ ὅτι κατ᾽ ἔκροιαν τούτου γινόμεθα, ἀνάγκη αὐτὸν καὶ ἄπειρον εἶναι καὶ πλούσιον διὰ τὸ μηδέποτε ἐκλείπειν’. — [DK: sahteliği kitabın aldatmaca niteliğinden ve dil kullanımından (ἀσώματος, πλούσιος) anlaşılır; başı Aristoteles Fizik A 4'ten, sonu yine Aristoteles'ten.]