Belirsiz Yazılardan Sahici Fragmanlar (ECHTE FRAGMENTE AUS UNBESTIMMTEN SCHRIFTEN)
68B29DK 68 B 29
Kaynak: Kitionlu Apollonios, Hippokrates'in Eklemler Üzerine'si şerhi s. 6, 29 Schöne.
Bu yerine oturtma işlemi en güçlü zorlamayı gerektirdiği için Bakkheios, kaldıraç biçimli tahtanın üzerindeki "ambē" denen kısmı Hippokratesçi Kelimeler Üzerine'de şöyle açıklar: "Kelime derlemelerinde Rodosluların dağ sırtlarına ve genel olarak yokuşlara ambōn dedikleri yazılıdır." Ardından yine şöyle der: "Demokritos'un da kalkanın çukurunu çevreleyen kenar kabartısına ambē *dediği yazılıdır." Karş. Erotianos s. 23, 8 Nachmanson.*
- Apollon. Cit. in Hipp. p. 6, 29 Schöne ταύτης δὲ τῆς ἐμβολῆς τὴν ἰσχυροτάτην ἀνάγκην περιεχούσης ὁ Βακχεῖος τὴν ἐπὶ τοῦ μοχλοειδοῦς ξύλου λεγομένην ἄμβην ἐν τοῖς Περὶ τῶν Ἱπποκρατείων λέξεων ἐξηγεῖται, ὅτι ‘ἐν ταῖς λέξεσιν ἀναγέγραπται, ὡς Ῥόδιοι ἄμβωνας καλοῦσι τοὺς τῶν ὀρῶν λόφους καὶ καθόλου τὰς προσαναβάσεις’. καὶ διὰ τούτων φησὶν πάλιν ‘ἀναγέγραπται δὲ καὶ ὡς ὁ Δ. εἴη καλῶν τῆς ἴτυος τὴν τῶι κοίλωι περικειμένην ὀφρὺν ἄμβην’. Vgl. Erotian. p. 23, 8 Nachmanson. [Aparat: ἐν τοῖς Diels: οὕτως Hs.: οὕτως ⟨ἐν τοῖς⟩ Schöne; ὅτι Diels: ὃν Hs.: [ὃν] Schöne; el yazmasında ὡς'tan sonra yanlış yere düzeltme olarak eklenen ὅτι, Schöne'nin Erotianos p. 23, 23 Nachm.'dan kurduğu Ῥόδιοι'yu yerinden etmiştir; διὰ τούτων] = ἐν τούτοις (sonraki alıntı üslubuna göre); doğru yorum Friedländer'in. Nachtrag: "ἄμβην doğru olarak 'Umgang' [çevreleyen pervaz] diye yorumlanmıştır …". DK Almancası: "D. kalkan kenarına 'Umgang' [çevre pervazı] der."]
68B29aDK 68 B 29a
Kaynak: Apollonios Dyskolos, Zamirler Üzerine s. 92, 20 Schneider.
Çoğul zamirler yalın hâlde İonlarda da Attikalılarda da ortak biçimde kullanılır: hēmeis, hymeis, spheis. Ama İonlarda yalın hâlin büzülmemiş biçimi de Demokritos, *Pherekydes [7 B 11] ve Hekataios [FGrHist 1 F 360] çevresindekilerden doğrulanabilir. Karş. B 13.*
29a. Apoll. Dysc. de pron. p. 92, 20 Schn. αἱ πληθυντικαὶ καὶ κοινολεκτοῦνται κατ᾽ εὐθεῖαν πρός τε Ἰώνων καὶ Ἀττικῶν ἡμεῖς, ὑμεῖς, σφεῖς, ἔστιν ⟨δὲ⟩ πιστώσασθαι καὶ τὸ ἀδιαίρετον τῆς εὐθείας παρ᾽ Ἴωσιν ἐκ τῶν περὶ Δημόκριτον, Φερεκύδην [7 B 11], Ἑκαταῖον [FGrHist. 1 F 360 I 46]. [Aparat: ⟨δὲ⟩ Wilamowitz; bunun yerine 4. satırda ⟨εἰς⟩ καὶ Diels, bu da διαιρετόν değişikliğini gerektirir. DK Almancası: "Biz, siz, onlar (büzülmüş ya da büzülmemiş biçimler)." Krş. B 13.]
68B30DK 68 B 30
Kaynak: İskenderiyeli Clemens, Protreptikos 68; Stromateis V 103. Karş. 64 A 8; 68 A 75; 76.
Demokritos şöyle der: Söz bilen insanlardan pek azı, biz Yunanlıların şimdi hava dediğimiz yere ellerini kaldırıp ⟨şöyle dediler⟩: "Zeus her şeyi kendi kendine söyler (?); her şeyi o bilir, o verir, o geri alır; her şeyin kralı odur."
*DK: "Söz bilenler" (logioi) ile Demokritos, Zeus'a göğün tanrısı olarak tapan Yunan öncesi ilk çağın bilgelerini kasteder; karş. Lucretius V 1105 vd. Aynı düşüncenin sofistçe biçimi Kritias'tadır (88 B 25).*
- Clem. Protr. 68 (I 52, 16 St.). Strom. V 103 (II 394, 21). Vgl. 64 A 8. 68 A 75. 76. τῶν λογίων ἀνθρώπων ὀλίγοι ἀνατείναντες τὰς χεῖρας ἐνταῦθα, ὃν νῦν ἠέρα καλέομεν οἱ Ἕλληνες· ‘πάντα, ⟨εἶπαν⟩, Ζεὺς μυθέεται (?) καὶ πάνθ᾽ οὗτος οἶδε καὶ διδοῖ καὶ ἀφαιρέεται καὶ βασιλεὺς οὗτος τῶν πάντων’. [Aparat: Protreptikos'un metni (Hs. P): ὅθεν οὐκ ἀπεικότως ὁ Δ. τῶν λογίων ἀνθρώπων ὀλίγους φησὶν ἀνατείναντας τὰς χεῖρας ἐνταῦθα ὃν νῦν ἠέρα καλέομεν οἱ Ἕλληνες πάντα διαμυθεῖσθαι καὶ πάντα οὗτος οἶδεν καὶ διδοῖ καὶ ἀφαιρεῖται καὶ βασιλεὺς οὗτος τῶν πάντων; Stromateis'in (Hs. L, Euseb. P. E. XIII 13): ἤδη [ἡλίου Münzel] δὲ ὡς εἰπεῖν ὑπ᾽ αὐγὰς εἶναί τινας ὀλίγους γράφει τῶν ἀνθρώπων οἳ δὴ ἀνατείνοντες [ἀνατείναντες Eus.] τὰς χεῖρας ἐνταῦθα ὃν [οὗ Eus.] νῦν ἠέρα καλέομεν οἱ Ἕλληνες πάντα Ζεὺς μυθέεται [μυθεῖται Eus.] καὶ πάνθ᾽ [πάντα Eus.] οὗτος οἶδε καὶ διδοῖ καὶ ἀφαίρεται [L¹: ἀφαιρεῖται L³, Eus.] καὶ βασιλεὺς οὗτος τῶν πάντων. Protreptikos yerini Wilamowitz'e göre Stählin şöyle yazdı: τῶν λογίων … Ἕλληνες, [πάντα] Δία μυθεῖσθαι· καὶ ⟨γὰρ⟩ πάντα οὗτος οἶδεν καὶ διδοῖ ⟨πάντα⟩ καὶ ἀφαιρεῖται … πάντων; Stromateis'te de benzer, ama yapı çarpılır. Zeus'a göğün tanrısı olarak tapan λόγιοι ile Demokritos Hellen öncesi ilk çağın bilgelerini kasteder; krş. Lucretius V 1105 vd. (Reinhardt, Hermes 47, 1912, 511; fragmanı Küçük Evren Düzeni'ne verir); krş. Zeller–Nestle I 1159; Norden, Agnostos Theos S. 164. 397 vd.; düşüncenin sofistik biçimini Kritias 88 B 25 verir (λόγιοι ile onun πυκνός τις καὶ σοφός'unu, 12. dize, karşılaştır). ὃν] οὗ Diels, ama krş. Wackernagel, Glotta 7 (1916) 197; ⟨εἶπαν⟩ Reinhardt: ⟨φασίν⟩ Diels; μυθέεται] Hom. P 200 ve benzeri yerlere göre (?): οἰκέεται (?) Kern. Nachtrag: λόγιος için krş. B 299; F. Jacoby, Atthis S. 389 n. 5; G. Pfligersdorfer, Wien. Stud. 61/2 (1943–7) 5 vd. DK Almancası: "Düşünen insanlardan pek azı ellerini, biz Hellenlerin şimdi hava dediğimiz yere doğru kaldırdı ve şöyle dedi: Zeus her şeyi kendi kendine konuşur (?), her şeyi bilir, verir ve alır, ve o her şeyin kralıdır."]
68B31DK 68 B 31
Kaynak: İskenderiyeli Clemens, Pedagog I 6.
Demokritos'a göre hekimlik bedenin hastalıklarını iyileştirir, bilgelik ise psykhē'yi duygularından kurtarır.
*DK: Diels bu fragmanı, Hippokrates'in 23. Mektubu'nun (68 C 6) bir yankısı saydığı için çıkarmak istemişti.*
31 [50 Natorp]. Clem. Paed. I 6 (I 93, 15 Stähl.) ἰατρικὴ μὲν γὰρ κατὰ Δημόκριτον σώματος νόσους ἀκέεται, σοφίη δὲ ψυχὴν παθῶν ἀφαιρεῖται. [Aparat: Diels nr. 31'i silmek istemişti, çünkü Lortzing'e uyarak onda Hippokrates'in 23, 2 numaralı Mektubu'nun (68 C 6) yinelenişini görüyordu; krş. Langerbeck, Neue Phil. Unters. 10 S. 57. DK Almancası: "Hekimlik sanatı bedenin hastalıklarını iyileştirir, bilgelik ruhu tutkulardan (Leidenschaften) kurtarır."]
68B32DK 68 B 32
Kaynak: İskenderiyeli Clemens, Pedagog II 94; Hippolytos, Bütün Sapkınlıkların Reddi VIII 14; Stobaios III 6, 28. Karş. Galenos XVII A 521; XIX 176; B 124.
Cinsel birleşme küçük bir inmedir; çünkü insan insandan fırlayıp çıkar, bir darbeyle bölünüp koparılır.
*Clemens: Abderalı sofist cinsel birleşmeye "küçük sara" derdi; onu tedavisi olmayan bir hastalık sayardı. Galenos: Demokritos, insanın insandan, köpeğin köpekten, öküzün öküzden sarsılıp çıktığını söyler. Plinius, Tabiat Tarihi XXVIII 58: Demokritos sevişmeyi kınadı; çünkü onda bir insan başka bir insandan fırlayıp çıkar.*
32 [86 N.]. Clem. Paed. II 94 (I 214, 9 St.) Hipp. Ref. VIII 14 (p. 234, 5 W.). Stob. III 6, 28. Vgl. Gal. XVII A 521. XVII B 28. XIX 176. S. zu B 124. ξυνουσίη ἀποπληξίη σμικρή· ἐξέσσυται γὰρ ἄνθρωπος ἐξ ἀνθρώπου καὶ ἀποσπᾶται πληγῆι τινι μεριζόμενος. [Aparat: Clem. ‘μικρὰν ἐπιληψίαν’ τὴν συνουσίαν ὁ Ἀβδηρίτης ἔλεγεν σοφιστής, νόσον ἀνίατον ἡγούμενος. ἦ γὰρ οὐχὶ καὶ ἐκλύσεις παρέπονται τῶι μεγέθει τῆς ἀπουσίας [yani τοῦ σπέρματος, böyle P: συνουσίας yanlış F P²] ἀνατιθέμεναι; ἄνθρωπος γὰρ ἐξ ἀνθρώπου ἐκφύεταί τε καὶ ἀποσπᾶται. Hippol. ἄνθρωπος ἐξ ἀνθρώπου ἐξέσσυται, φησί (Monoimus), καὶ ἀποσπᾶται πληγῆι τινι μεριζόμενος, ἵνα γένηται. Stob. ξυνουσίη … ἀνθρώπου. Gal. XVII A 521 K. μικρὰν ἐπιληψίαν εἶναι τὴν συνουσίαν. XIX 176 φησὶ δὲ Δ. ἄνθρωπον ἐξ ἀνθρώπου ἐξεσεῖσθαι [ἐξεσσύσθαι Lortzing] καὶ κύνα ἐκ κυνὸς καὶ βοῦν ἐκ βοός. Plin. N. H. XXVIII 58 venerem damnavit D., ut in qua homo alius exiliret ex homine. Krş. Daremberg, Oribasios I 668. πληγῆι … μεριζόμενος sözlerini Demokritos'a Lortzing (Über d. eth. Fr. D.'s S. 22) verdi. H. Ritter ve Usener, Epikuros'un Symposion'da (fr. 62a, 118, 19 Us.) aktardığı συνουσίη ὤνησε μὲν οὐδέποτε, ἀγαπητὸν δ᾽ εἰ μὴ ἔβλαψε sözünü Demokritos'a vermek istediler; Diels'e göre kuşkulu (krş. Philod. Über die Götter III, Abh. Berl. Ak. 1916 nr. 6 S. 81); Crönert (Gnomon 4, 1928, 79) Demokritosçu sayar. DK Almancası: "Cinsel birleşme küçük bir inmedir. Çünkü insan insandan dışarı fırlar ve bir darbeyle ayrılırcasına koparılır."]
68B33DK 68 B 33
Kaynak: İskenderiyeli Clemens, Stromateis IV 151; Stobaios II 31, 65.
Clemens: Elde edilmesi güç olan şeylerin zorunlu olmadığını, zorunlu olanların ise Tanrı'nın iyiliğiyle kolay elde edilir kılındığını biliriz. Bu yüzden Demokritos şöyle derken haklıdır: Tabiat ile öğretim birbirine yakın şeylerdir. Sebebini de kısaca ekler: Çünkü öğretim insanı yeniden biçimlendirir, yeniden biçimlendirirken de tabiat meydana getirir. *Bir şeyin tabiatça öyle biçimlenmiş olmasıyla zamanla ve öğrenmeyle yeniden şekillenmiş olması arasında hiçbir fark yoktur.*
33 [187 N.]. Clem. Strom. IV 151 (II 314, 12 St.). Stob. II 31, 65 [II 213, 1 W.] vor B 182. ἡ φύσις καὶ ἡ διδαχὴ παραπλήσιόν ἐστι. καὶ γὰρ ἡ διδαχὴ μεταρυσμοῖ τὸν ἄνθρωπον, μεταρυσμοῦσα δὲ φυσιοποιεῖ. [Aparat: Clemens: ἴσμεν δὲ τὰ μὲν δυσπόριστα οὐκ ἀναγκαῖα, τὰ δὲ ἀναγκαῖα εὐπόριστα γεγενῆσθαι φιλαγάθως παρὰ τοῦ θεοῦ. διόπερ ὁ Δ. εὖ λέγει ὡς ἡ [ἡ siler Wilamowitz] φύσις τε καὶ διδαχὴ παραπλήσιόν ἐστι, καὶ τὴν αἰτίαν συντόμως προσαποδίδωσι· ‘καὶ γὰρ ἡ διδαχὴ μεταρυθμίζει τὸν ἄνθρωπον, μεταρυθμοῦσα δὲ φύσις ποιεῖ’ [L silinti, φυσιοποιεῖ L¹ düz., ⟨καὶ⟩ φύσις ποιεῖ Usener] καὶ διήνεγκεν οὐδὲν ἢ φύσει πλασθῆναι τοιόνδε ἢ χρόνωι καὶ μαθήσει μετατυπωθῆναι. — Stob.: Δημοκρίτου (kısaltma) ἡ φύσις καὶ ἡ διδαχὴ π. ἐστι. καὶ γὰρ ἡ διδαχὴ μετὰ ῥυσμοῦ [böyle L: μεταρρυσμοῖ Mullach] τὸν ἄνθρωπον, μετὰ ῥυσμοῦ [böyle L: μεταρρυσμοῦσα Mullach] δὲ φύσιν [üstünde -ις, L¹] ποιεῖ. Krş. Euenos fr. 9 φημὶ πολυχρονίην μελέτην ἔμεναι, φίλε, καὶ δὴ ταύτην ἀνθρώποισι τελευτῶσαν φύσιν εἶναι. Th. Gomperz (Apol. d. Heilk.² S. 128) Hippokr. Lex 2 (IV 640, 4 L.) ὅκως ἡ μάθησις ἐμφυσιωθεῖσα δεξιῶς καὶ εὐαλδέως τοὺς καρποὺς ἐξενέγκηται ile karşılaştırır; sözcüğün anlamı için krş. Diller, Philol. Suppl. XXVI 57. DK Almancası: "Doğa ve eğitim benzer bir şeydir. Çünkü eğitim insanı gerçi yeniden biçimlendirir, ama bu yeniden biçimlendirmeyle doğa yaratır."]
68B34DK 68 B 34
Kaynak: David, Felsefeye Giriş 38, 14 Busse; Galenos, Organların Faydası III 10.
David: Kâinatta kimi şeylerin yalnız yönettiğini görürüz, tanrısal olanlar gibi; kimilerinin hem yönetip hem yönetildiğini, insana ait olanlar gibi —bunlar tanrısal olanlarca yönetilir, akılsız hayvanları da kendileri yönetir—; kimilerinin de yalnız yönetildiğini, akılsız hayvanlar gibi. Demokritos'a göre küçük bir dünya (mikros kosmos) olan insanda da aynı şeyler görülür: Kimi yalnız yönetir, logos gibi; kimi hem yönetilir hem yönetir, thymos gibi …; kimi de yalnız yönetilir, arzu gibi.
*Galenos: Tabiat konusunda yetkin eski adamlar canlının da küçük bir dünya gibi olduğunu söylerler. Karş. B 165; Aristoteles, Fizik VIII 2, 252b26.*
- David Prol. 38, 14 Busse καὶ ὥσπερ ἐν τῶι παντὶ ὁρῶμεν τὰ μὲν μόνως ἄρχοντα οἷον τὰ θεῖα, τὰ δὲ καὶ ἄρχοντα καὶ ἀρχόμενα οἷον τὰ ἀνθρώπεια (ταῦτα γὰρ καὶ ἄρχονται ἐκ τῶν θείων καὶ ἄρχουσι τῶν ἀλόγων ζώιων), τὰ δὲ μόνως ἀρχόμενα ὡς τὰ ἄλογα ζῶια, τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ ἐν τῶι ἀνθρώπωι μικρῶι κόσμωι ὄντι κατὰ τὸν Δημόκριτον ταῦτα θεωροῦνται. καὶ τὰ μὲν μόνως ἄρχουσιν, ὥσπερ ὁ λόγος, τὰ δὲ καὶ ἄρχονται καὶ ἄρχουσιν ὡς ὁ θυμός … τὰ δὲ μόνως ἄρχονται ὥσπερ ἡ ἐπιθυμία. Gal. de usu partt. III 10 (III 241 K., I 177, 10 Helmr.) ἀλλὰ καὶ τὸ ζῶιον οἷον μικρόν τινα κόσμον εἶναί φασιν ἄνδρες παλαιοὶ περὶ φύσιν ἱκανοί. Vgl. B 165 und Aristot. Phys. Θ 2. 252b 26. [Aparat: »Krş. Nechepso fr. 25 Rieß (Firm. III p. 3) hominem quasi minorem mundum stellae quinque, sol etiam et luna … sustentant. Bouché-Leclercq, Astrologie gr. p. 77.« Diels. Krş. ama şimdi Kranz, Herm. 69 (1934) 114. φύσιν D¹LV: φύσεως ΩΣ. DK Almancası: "İnsan, küçük bir dünya."]