Metin, 2. kısım
89e"Peki," dedi, "bu utanılacak bir şey değil mi? Böyle birinin, insan işlerine dair bir tekhnē'si olmadan insanlarla ilişki kurmaya kalkıştığı açık değil mi? Çünkü bir tekhnē'yle ilişki kursaydı, işin aslı nasılsa öyle düşünür, iyilerin de kötülerin de pek az, ikisinin arasında kalanların ise pek çok olduğunu anlardı."
οἰκειοτάτους τε καὶ ἑταιροτάτους, τελευτῶν δὴ θαμὰ προσκρούων μισεῖ τε πάντας καὶ ἡγεῖται οὐδενὸς οὐδὲν ὑγιὲς εἶναι τὸ παράπαν. ἢ οὐκ ᾔσθησαι σύ πω τοῦτο γιγνόμενον;
πάνυ γε, ἦν δ᾽ ἐγώ.
οὐκοῦν, ἦ δ’ ὅς, αἰσχρόν, καὶ δῆλον ὅτι ἄνευ τέχνης τῆς περὶ τἀνθρώπεια ὁ τοιοῦτος χρῆσθαι ἐπεχείρει τοῖς ἀνθρώποις;
ΦΑΙΔ. εἰ γάρ που μετὰ τέχνης ἐχρῆτο, ὥσπερ ἔχει οὕτως
90a"Nasıl yani?" dedim.
"Pek küçük ve pek büyük şeylerde olduğu gibi," dedi. "Sence pek büyük ya da pek küçük bir insan, bir köpek ya da başka herhangi bir şey bulmaktan daha nadir bir şey var mı? Ya da pek hızlı ya da pek yavaş, pek çirkin ya da pek güzel, pek beyaz ya da pek kara olanı bulmaktan? Bu gibi şeylerin hepsinde en uçta olanların seyrek ve az, aradakilerin ise bol ve çok olduğunu fark etmedin mi?"
"Elbette," dedim.
ἂν ἡγήσατο, τοὺς μὲν χρηστοὺς καὶ πονηροὺς σφόδρα ὀλίγους εἶναι ἑκατέρους, τοὺς δὲ μεταξὺ πλείστους.
πῶς λέγεις; ἔφην ἐγώ.
ὥσπερ, ἦ δ’ ὅς, περὶ τῶν σφόδρα σμικρῶν καὶ μεγάλων· οἴει τι σπανιώτερον εἶναι ἢ σφόδρα μέγαν ἢ σφόδρα σμικρὸν ἐξευρεῖν ἄνθρωπον ἢ κύνα ἢ ἄλλο ὁτιοῦν; ἢ αὖ ταχὺν ἢ βραδὺν ἢ αἰσχρὸν ἢ καλὸν ἢ λευκὸν ἢ μέλανα; ἢ οὐχὶ ᾔσθησαι ὅτι πάντων τῶν τοιούτων τὰ μὲν ἄκρα τῶν ἐσχάτων σπάνια καὶ ὀλίγα, τὰ δὲ μεταξὺ ἄφθονα καὶ πολλά;
πάνυ γε, ἦν δ’ ἐγώ.
90b"Öyleyse," dedi, "bir kötülük yarışması düzenlense, orada da birincilerin pek az çıkacağını düşünmez misin?"
"Muhtemelen," dedim.
"Muhtemelen, evet," dedi. "Ama logos'lar bu bakımdan insanlara benzemez (az önce sen önden gittin, ben de peşinden geldim, o kadar); benzerlik başka bir noktadadır: Biri logos'lara dair bir tekhnē'si olmadan bir logos'un doğru olduğuna inanır, çok geçmeden de o logos ona yanlış görünür, kimi zaman gerçekten yanlıştır, kimi zaman değildir; sonra aynı şey bir başkasıyla, bir başkasıyla daha olur. Hele karşıt logos'lar kurmakla vakit geçirenler, bilirsin, sonunda en bilge insanlar olduklarını sanırlar; ne şeylerin ne de logos'ların hiçbirinde sağlam ve kalıcı hiçbir şey bulunmadığını, varolanların hepsinin düpedüz Euripos boğazındaki gibi aşağı yukarı çalkalanıp durduğunu, hiçbir şeyde bir an bile kalmadığını yalnız kendilerinin kavradığını düşünürler."
οὐκοῦν οἴει, ἔφη, εἰ πονηρίας ἀγὼν προτεθείη, πάνυ ἂν ὀλίγους καὶ ἐνταῦθα τοὺς πρώτους φανῆναι;
εἰκός γε, ἦν δ’ ἐγώ.
εἰκὸς γάρ, ἔφη. ἀλλὰ ταύτῃ μὲν οὐχ ὅμοιοι οἱ λόγοι τοῖς ἀνθρώποις, ἀλλὰ σοῦ νυνδὴ προάγοντος ἐγὼ ἐφεσπόμην, ἀλλ’ ἐκείνῃ, ᾗ, ἐπειδάν τις πιστεύσῃ λόγῳ τινὶ ἀληθεῖ εἶναι ἄνευ τῆς περὶ τοὺς λόγους τέχνης, κἄπειτα ὀλίγον ὕστερον αὐτῷ δόξῃ ψευδὴς εἶναι, ἐνίοτε μὲν ὤν, ἐνίοτε δ’ οὐκ ὤν, καὶ αὖθις ἕτερος καὶ ἕτερος· — καὶ μάλιστα δὴ οἱ
90c"Pek doğru söylüyorsun," dedim.
"Öyleyse Phaidon," dedi, "şu acınacak bir hâl olmaz mıydı: Doğru, sağlam ve kavranabilir bir logos varken, biri, aynı logos'ların kimi zaman doğru, kimi zaman yanlış göründüğü bu tür logos'larla karşılaştı diye kendini ya da kendi tekhnē'sizliğini suçlayacağı yerde, sonunda canı yandığı için suçu seve seve kendi üstünden atıp logos'lara yüklese, ömrünün geri kalanını logos'lardan nefret edip onlara sövüp sayarak geçirse ve böylece varolanların hakikatinden de, onlara dair epistēmē'den de mahrum kalsa?"
περὶ τοὺς ἀντιλογικοὺς λόγους διατρίψαντες οἶσθ’ ὅτι τελευτῶντες οἴονται σοφώτατοι γεγονέναι καὶ κατανενοηκέναι μόνοι ὅτι οὔτε τῶν πραγμάτων οὐδενὸς οὐδὲν ὑγιὲς οὐδὲ βέβαιον οὔτε τῶν λόγων, ἀλλὰ πάντα τὰ ὄντα ἀτεχνῶς ὥσπερ ἐν Εὐρίπῳ ἄνω κάτω στρέφεται καὶ χρόνον οὐδένα ἐν οὐδενὶ μένει.
πάνυ μὲν οὖν, ἔφην ἐγώ, ἀληθῆ λέγεις.
οὐκοῦν, ὦ Φαίδων, ἔφη, οἰκτρὸν ἂν εἴη τὸ πάθος, εἰ ὄντος δή τινος ἀληθοῦς καὶ βεβαίου λόγου καὶ δυνατοῦ
90d"Zeus hakkı için," dedim, "gerçekten acınacak bir hâl."
"Öyleyse önce şundan sakınalım," dedi: "logos'larda sağlam hiçbir şey bulunmayabileceği düşüncesini psykhē'mize sokmayalım; asıl henüz sağlam olmayanın biz olduğumuzu düşünelim, sağlam olmak için de yiğitçe gayret edelim: sen ve ötekiler bundan sonraki bütün hayatınız için, ben de doğrudan doğruya ölüm için. Çünkü şu anda tam da bu konuda filozofça değil, hiç terbiye görmemiş kimseler gibi üstün gelme hırsıyla davranıyor olabilirim.
κατανοῆσαι, ἔπειτα διὰ τὸ παραγίγνεσθαι τοιούτοις τισὶ λόγοις, τοῖς αὐτοῖς τοτὲ μὲν δοκοῦσιν ἀληθέσιν εἶναι, τοτὲ δὲ μή, μὴ ἑαυτόν τις αἰτιῷτο μηδὲ τὴν ἑαυτοῦ ἀτεχνίαν, ἀλλὰ τελευτῶν διὰ τὸ ἀλγεῖν ἅσμενος ἐπὶ τοὺς λόγους ἀφ’ ἑαυτοῦ τὴν αἰτίαν ἀπώσαιτο καὶ ἤδη τὸν λοιπὸν βίον μισῶν τε καὶ λοιδορῶν τοὺς λόγους διατελοῖ, τῶν δὲ ὄντων τῆς ἀληθείας τε καὶ ἐπιστήμης στερηθείη.
νὴ τὸν Δία, ἦν δ’ ἐγώ, οἰκτρὸν δῆτα.
πρῶτον μὲν τοίνυν, ἔφη, τοῦτο εὐλαβηθῶμεν, καὶ μὴ
παρίωμεν εἰς τὴν ψυχὴν ὡς τῶν λόγων κινδυνεύει οὐδὲν ὑγιὲς εἶναι, ἀλλὰ πολὺ μᾶλλον ὅτι ἡμεῖς οὔπω ὑγιῶς ἔχομεν, ἀλλὰ ἀνδριστέον καὶ προθυμητέον ὑγιῶς ἔχειν, σοὶ μὲν οὖν καὶ τοῖς ἄλλοις καὶ τοῦ ἔπειτα βίου παντὸς ἕνεκα, ἐμοὶ δὲ
91a"O kimseler de bir şey üzerine tartıştıklarında, konuştukları şeyin aslında nasıl olduğuna aldırmazlar; bütün çabaları, kendi ileri sürdüklerinin orada bulunanlara doğru görünmesidir. Ben de şu anda onlardan yalnızca şu kadar ayrılacağımı sanıyorum: Söylediklerimin orada bulunanlara doğru görünmesi için değil (o olsa olsa işin yan kazancı olur), bizzat kendime olabildiğince doğru görünmesi için çabalayacağım.
αὐτοῦ ἕνεκα τοῦ θανάτου, ὡς κινδυνεύω ἔγωγε ἐν τῷ παρόντι περὶ αὐτοῦ τούτου οὐ φιλοσόφως ἔχειν ἀλλ’ ὥσπερ οἱ πάνυ ἀπαίδευτοι φιλονίκως.
ΦΑΙΔ. καὶ γὰρ ἐκεῖνοι ὅταν περί του ἀμφισβητῶσιν, ὅπῃ μὲν ἔχει περὶ ὧν ἂν ὁ λόγος ᾖ οὐ φροντίζουσιν, ὅπως δὲ ἃ αὐτοὶ ἔθεντο ταῦτα δόξει τοῖς παροῦσιν, τοῦτο προθυμοῦνται. καὶ ἐγώ μοι δοκῶ ἐν τῷ παρόντι τοσοῦτον μόνον ἐκείνων διοίσειν· οὐ γὰρ ὅπως τοῖς παροῦσιν ἃ ἐγὼ λέγω δόξει ἀληθῆ εἶναι προθυμήσομαι, εἰ μὴ εἴη πάρεργον, ἀλλ’ ὅπως αὐτῷ ἐμοὶ ὅτι μάλιστα δόξει οὕτως
91b"Çünkü şöyle akıl yürütüyorum, sevgili dostum (bak, ne kadar da çıkarcı bir hesap): Söylediklerim doğruysa, onlara inanmış olmak iyidir; ölünce hiçbir şey yoksa, hiç değilse ölümden önceki şu sürede ağlayıp sızlanarak yanımdakilere daha az sıkıntı veririm. Bu akılsızlığım da benimle birlikte sürüp gitmeyecek (bu kötü olurdu), az sonra yok olacak. İşte böyle hazırlanmış olarak," dedi, "Simmias ve Kebes, logos'u ele almaya geçiyorum. Siz ise beni dinlerseniz Sokrates'i pek az, hakikati çok daha fazla düşünün: Doğru bir şey söylediğimi düşünüyorsanız bana katılın, düşünmüyorsanız elinizdeki her logos'la karşı koyun; ve dikkat edin de ben gayretime kapılıp hem kendimi hem sizi aldattıktan sonra, iğnesini içinizde bırakan bir arı gibi çekip gitmeyeyim.
ἔχειν. λογίζομαι γάρ, ὦ φίλε ἑταῖρε — θέασαι ὡς πλεονεκτικῶς — εἰ μὲν τυγχάνει ἀληθῆ ὄντα ἃ λέγω, καλῶς δὴ ἔχει τὸ πεισθῆναι· εἰ δὲ μηδέν ἐστι τελευτήσαντι, ἀλλ’ οὖν τοῦτόν γε τὸν χρόνον αὐτὸν τὸν πρὸ τοῦ θανάτου ἧττον τοῖς παροῦσιν ἀηδὴς ἔσομαι ὀδυρόμενος, ἡ δὲ ἄνοιά μοι αὕτη οὐ συνδιατελεῖ — κακὸν γὰρ ἂν ἦν — ἀλλ’ ὀλίγον ὕστερον ἀπολεῖται. παρεσκευασμένος δή, ἔφη, ὦ Σιμμία τε καὶ Κέβης, οὑτωσὶ ἔρχομαι ἐπὶ τὸν λόγον· ὑμεῖς μέντοι, ἂν ἐμοὶ πείθησθε,
91c"Haydi başlayalım," dedi. "Önce, hatırlamıyor gibi görünürsem söylediklerinizi bana hatırlatın. Simmias, sanırım, psykhē'nin bedenden daha ilâhî ve daha güzel olsa da bir harmonia biçiminde bulunduğu için bedenden önce yok olur diye kuşkulanıyor ve korkuyor.
σμικρὸν φροντίσαντες Σωκράτους, τῆς δὲ ἀληθείας πολὺ μᾶλλον, ἐὰν μέν τι ὑμῖν δοκῶ ἀληθὲς λέγειν, συνομολογήσατε, εἰ δὲ μή, παντὶ λόγῳ ἀντιτείνετε, εὐλαβούμενοι ὅπως μὴ ἐγὼ ὑπὸ προθυμίας ἅμα ἐμαυτόν τε καὶ ὑμᾶς ἐξαπατήσας, ὥσπερ μέλιττα τὸ κέντρον ἐγκαταλιπὼν οἰχήσομαι.
ἀλλ᾽ ἰτέον, ἔφη. πρῶτόν με ὑπομνήσατε ἃ ἐλέγετε, ἐὰν μὴ φαίνωμαι μεμνημένος. Σιμμίας μὲν γάρ, ὡς ἐγᾦμαι, ἀπιστεῖ τε καὶ φοβεῖται μὴ ἡ ψυχὴ ὅμως καὶ θειότερον καὶ
91d"Kebes ise psykhē'nin bedenden daha uzun ömürlü olduğunu bana teslim ediyor göründü; ama ona göre şurası herkes için belirsiz: Psykhē pek çok bedeni defalarca eskittikten sonra, son bedeni de bırakırken bu kez kendisi yok olmasın; asıl ölüm de bu, yani psykhē'nin yok oluşu olmasın? Çünkü beden zaten hiç durmadan yok olup gitmektedir. Simmias ve Kebes, incelememiz gereken bunlardan başka bir şey mi?"
κάλλιον ὂν τοῦ σώματος προαπολλύηται ἐν ἁρμονίας εἴδει οὖσα· Κέβης δέ μοι ἔδοξε τοῦτο μὲν ἐμοὶ συγχωρεῖν, πολυχρονιώτερόν γε εἶναι ψυχὴν σώματος, ἀλλὰ τόδε ἄδηλον παντί, μὴ πολλὰ δὴ σώματα καὶ πολλάκις κατατρίψασα ἡ ψυχὴ τὸ τελευταῖον σῶμα καταλιποῦσα νῦν αὐτὴ ἀπολλύηται, καὶ ᾖ αὐτὸ τοῦτο θάνατος, ψυχῆς ὄλεθρος, ἐπεὶ σῶμά γε ἀεὶ ἀπολλύμενον οὐδὲν παύεται. ἆρα ἄλλ’ ἢ ταῦτ’ ἐστίν, ὦ Σιμμία τε καὶ Κέβης, ἃ δεῖ ἡμᾶς ἐπισκοπεῖσθαι;
91eİkisi de meselenin bu olduğunu kabul ettiler.
"Peki," dedi, "önceki logos'ların hiçbirini mi kabul etmiyorsunuz, yoksa bazılarını kabul edip bazılarını etmiyor musunuz?"
"Bazılarını ediyoruz, bazılarını etmiyoruz," dediler.
"Öyleyse," dedi, "öğrenmenin hatırlama olduğunu, bu böyleyse psykhē'mizin bedene bağlanmadan önce zorunlu olarak başka bir yerde var olması gerektiğini söylediğimiz o logos hakkında ne diyorsunuz?"
συνωμολογείτην δὴ ταῦτ’ εἶναι ἄμφω.
πότερον οὖν, ἔφη, πάντας τοὺς ἔμπροσθε λόγους οὐκ ἀποδέχεσθε, ἢ τοὺς μέν, τοὺς δ’ οὔ;
τοὺς μέν, ἐφάτην, τοὺς δ’ οὔ.
ΦΑΙΔ.
τί οὖν, ἦ δ’ ὅς, περὶ ἐκείνου τοῦ λόγου λέγετε ἐν ᾧ ἔφαμεν τὴν μάθησιν ἀνάμνησιν εἶναι, καὶ τούτου οὕτως ἔχοντος ἀναγκαίως ἔχειν ἄλλοθι πρότερον ἡμῶν εἶναι τὴν
92a"Ben," dedi Kebes, "o zaman da bu logos'a şaşılacak ölçüde ikna olmuştum, şimdi de hiçbir logos'a bağlı kalmadığım kadar ona bağlıyım."
"Doğrusu ben de öyleyim," dedi Simmias; "hiç değilse bu konuda bir gün başka türlü düşünürsem çok şaşarım."
Sokrates da şöyle dedi: "Ama Thebaili konuğum, harmonia'nın bileşik bir şey olduğu, psykhē'nin de bedende gerili duran şeylerden oluşmuş bir çeşit harmonia olduğu yolundaki bu sanının arkasında durdukça başka türlü düşünmek zorundasın. Çünkü harmonia'nın, kendisini oluşturacak şeyler henüz yokken bileşik olarak var olduğunu söyleyecek olsan, herhalde kendi ağzından çıkan bu sözü bile kabul etmezsin.
ψυχήν, πρὶν ἐν τῷ σώματι ἐνδεθῆναι;
ἐγὼ μέν, ἔφη ὁ Κέβης, καὶ τότε θαυμαστῶς ὡς ἐπείσθην ὑπ’ αὐτοῦ καὶ νῦν ἐμμένω ὡς οὐδενὶ λόγῳ.
καὶ μήν, ἔφη ὁ Σιμμίας, καὶ αὐτὸς οὕτως ἔχω, καὶ πάνυ ἂν θαυμάζοιμι εἴ μοι περί γε τούτου ἄλλο ποτέ τι δόξειεν.
καὶ ὁ Σωκράτης, ἀλλὰ ἀνάγκη σοι, ἔφη, ὦ ξένε Θηβαῖε, ἄλλα δόξαι, ἐάνπερ μείνῃ ἥδε ἡ οἴησις, τὸ ἁρμονίαν μὲν εἶναι σύνθετον πρᾶγμα, ψυχὴν δὲ ἁρμονίαν τινὰ ἐκ τῶν κατὰ τὸ σῶμα ἐντεταμένων συγκεῖσθαι· οὐ γάρ που ἀποδέξῃ γε
92b"Yoksa kabul eder misin?"
"Hiç etmem, Sokrates," dedi.
"Peki farkında mısın," dedi, "psykhē'nin insan biçimine ve bedene girmeden önce de var olduğunu, ama henüz var olmayan şeylerden oluştuğunu söylediğinde, tam da bunu söylemiş oluyorsun? Çünkü psykhē'yi benzettiğin harmonia böyle bir şey değildir: Önce lir, teller ve henüz akortsuz sesler meydana gelir; harmonia ise hepsinden sonra oluşur ve ilk o yok olur.
σαυτοῦ λέγοντος ὡς πρότερον ἦν ἁρμονία συγκειμένη, πρὶν ἐκεῖνα εἶναι ἐξ ὧν ἔδει αὐτὴν συντεθῆναι. ἢ ἀποδέξῃ;
οὐδαμῶς, ἔφη, ὦ Σώκρατες.
αἰσθάνῃ οὖν, ἦ δ’ ὅς, ὅτι ταῦτά σοι συμβαίνει λέγειν, ὅταν φῇς μὲν εἶναι τὴν ψυχὴν πρὶν καὶ εἰς ἀνθρώπου εἶδός τε καὶ σῶμα ἀφικέσθαι, εἶναι δὲ αὐτὴν συγκειμένην ἐκ τῶν οὐδέπω ὄντων; οὐ γὰρ δὴ ἁρμονία γέ σοι τοιοῦτόν ἐστιν ᾧ ἀπεικάζεις, ἀλλὰ πρότερον καὶ ἡ λύρα καὶ αἱ χορδαὶ καὶ
92c"Öyleyse senin bu logos'un öbürüyle nasıl ahenk tutacak?"
"Hiçbir şekilde tutmaz," dedi Simmias.
"Oysa," dedi, "başka herhangi bir logos'un ahenkli olması gerekiyorsa, hele harmonia hakkındaki logos'un ahenkli olması gerekir."
"Gerekir elbette," dedi Simmias.
"İşte senin bu logos'un ahenk tutmuyor," dedi. "Bak bakalım, iki logos'tan hangisini seçiyorsun: öğrenmenin hatırlama olduğunu mu, psykhē'nin harmonia olduğunu mu?"
"Öbürünü, hem de çok daha fazla, Sokrates," dedi. "Çünkü bu sonuncusu bende hiçbir ispat olmadan, yalnızca akla yatkın ve hoş göründüğü için yer etmişti; zaten çoğu insan da bu yüzden ona inanır.
οἱ φθόγγοι ἔτι ἀνάρμοστοι ὄντες γίγνονται, τελευταῖον δὲ πάντων συνίσταται ἡ ἁρμονία καὶ πρῶτον ἀπόλλυται. οὗτος οὖν σοι ὁ λόγος ἐκείνῳ πῶς συνᾴσεται;
οὐδαμῶς, ἔφη ὁ Σιμμίας.
καὶ μήν, ἦ δ’ ὅς, πρέπει γε εἴπερ τῳ ἄλλῳ λόγῳ συνῳδῷ εἶναι καὶ τῷ περὶ ἁρμονίας.
πρέπει γάρ, ἔφη ὁ Σιμμίας.
οὗτος τοίνυν, ἔφη, σοὶ οὐ συνῳδός· ἀλλ’ ὅρα πότερον αἱρῇ τῶν λόγων, τὴν μάθησιν ἀνάμνησιν εἶναι ἢ ψυχὴν ἁρμονίαν;
πολὺ μᾶλλον, ἔφη, ἐκεῖνον, ὦ Σώκρατες. ὅδε μὲν γάρ
92d"Ben ise ispatlarını akla yatkınlığa dayandıran logos'ların şarlatan olduğunu bilirim; insan onlara karşı tetikte durmazsa, geometride de öteki bütün alanlarda da insanı iyice aldatırlar. Hatırlama ve öğrenme hakkındaki logos ise kabul edilmeye değer bir varsayıma dayanarak söylendi. Çünkü sanırım şöyle denmişti: Psykhē'miz bedene girmeden önce de vardır, hem de ‘ne ise o olan’ adını taşıyan ousia'nın ona ait olduğu kadar kesin bir şekilde.
μοι γέγονεν ἄνευ ἀποδείξεως μετὰ εἰκότος τινὸς καὶ εὐπρεπείας, ὅθεν καὶ τοῖς πολλοῖς δοκεῖ ἀνθρώποις· ἐγὼ δὲ τοῖς διὰ τῶν εἰκότων τὰς ἀποδείξεις ποιουμένοις λόγοις σύνοιδα οὖσιν ἀλαζόσιν, καὶ ἄν τις αὐτοὺς μὴ φυλάττηται, εὖ μάλα ἐξαπατῶσι, καὶ ἐν γεωμετρίᾳ καὶ ἐν τοῖς ἄλλοις ἅπασιν. ὁ δὲ περὶ τῆς ἀναμνήσεως καὶ μαθήσεως λόγος δι’ ὑποθέσεως ἀξίας ἀποδέξασθαι εἴρηται. ἐρρήθη γάρ που οὕτως ἡμῶν εἶναι ἡ ψυχὴ καὶ πρὶν εἰς σῶμα ἀφικέσθαι, ὥσπερ αὐτῆς ἐστιν ἡ οὐσία ἔχουσα τὴν ἐπωνυμίαν τὴν τοῦ ὃ ἔστιν
92e"Ben de bu varsayımı, kendimi ikna ettiğim kadarıyla, yeterince ve doğru olarak kabul ettim. Öyleyse anlaşılan, bu yüzden psykhē'nin harmonia olduğunu ne ben söylediğimde ne de bir başkası söylediğinde kabul etmemeliyim."
"Peki Simmias," dedi, "şu açıdan ne dersin? Sence bir harmonia'nın ya da başka herhangi bir bileşimin, kendisini oluşturan şeylerin durumundan başka bir durumda bulunması yakışır mı?"
ἐγὼ δὲ ταύτην, ὡς ἐμαυτὸν πείθω, ἱκανῶς τε καὶ ὀρθῶς ἀποδέδεγμαι. ἀνάγκη οὖν μοι, ὡς ἔοικε, διὰ ταῦτα μήτε ἐμαυτοῦ μήτε ἄλλου ἀποδέχεσθαι λέγοντος ὡς ψυχή ἐστιν ἁρμονία.
τί δέ, ἦ δ’ ὅς, ὦ Σιμμία, τῇδε;
ΦΑΙΔ. δοκεῖ σοι ἁρμονίᾳ ἢ ἄλλῃ
93a"Hiç yakışmaz."
"Sanırım, o şeylerin yaptığından ya da onlara olandan başka bir şey yapması ya da başka bir şeye uğraması da yakışmaz?" Kabul etti.
"Demek ki harmonia'ya, kendisini oluşturan şeylere önderlik etmek değil, onların ardından gitmek düşer." Buna da katıldı.
"O hâlde harmonia'nın kendi parçalarına zıt yönde hareket etmesi, zıt ses çıkarması ya da başka bir şekilde onlara karşı koyması hiç olacak şey değildir."
"Hiç olacak şey değil," dedi.
"Peki, her harmonia tabiatı gereği, nasıl akort edilmişse o ölçüde harmonia değil midir?"
"Anlamıyorum," dedi.
"Şunu demek istiyorum," dedi: "Daha çok ve daha geniş ölçüde akort edilirse (eğer böyle bir şey olabiliyorsa), daha çok ve daha büyük bir harmonia olmaz mı; daha az ve daha dar ölçüde akort edilirse de daha az ve daha küçük bir harmonia?"
τινὶ συνθέσει προσήκειν ἄλλως πως ἔχειν ἢ ὡς ἂν ἐκεῖνα ἔχῃ ἐξ ὧν ἂν συγκέηται;
οὐδαμῶς.
οὐδὲ μὴν ποιεῖν τι, ὡς ἐγᾦμαι, οὐδέ τι πάσχειν ἄλλο παρ’ ἃ ἂν ἐκεῖνα ἢ ποιῇ ἢ πάσχῃ; συνέφη.
οὐκ ἄρα ἡγεῖσθαί γε προσήκει ἁρμονίαν τούτων ἐξ ὧν ἂν συντεθῇ, ἀλλ᾽ ἕπεσθαι. συνεδόκει.
πολλοῦ ἄρα δεῖ ἐναντία γε ἁρμονία κινηθῆναι ἂν ἢ φθέγξασθαι ἤ τι ἄλλο ἐναντιωθῆναι τοῖς αὑτῆς μέρεσιν.
πολλοῦ μέντοι, ἔφη.
τί δέ; οὐχ οὕτως ἁρμονία πέφυκεν εἶναι ἑκάστη ἁρμονία ὡς ἂν ἁρμοσθῇ;
οὐ μανθάνω, ἔφη.
ἢ οὐχί, ἦ δ’ ὅς, ἂν μὲν μᾶλλον ἁρμοσθῇ καὶ ἐπὶ πλέον,
93b"Elbette."
"Peki psykhē için böyle bir şey söz konusu mu? Bir psykhē, en küçük ölçüde bile olsa, başka bir psykhē'den daha geniş ve daha çok ya da daha dar ve daha az ölçüde tam da bu şey, yani psykhē olabilir mi?"
"Hiçbir şekilde," dedi.
"Haydi bakalım, Zeus aşkına!" dedi. "Bir psykhē'nin nous ve aretē sahibi olduğu, iyi olduğu, bir başkasınınsa akılsızlık ve fenalık taşıdığı, kötü olduğu söylenmez mi?
εἴπερ ἐνδέχεται τοῦτο γίγνεσθαι, μᾶλλόν τε ἂν ἁρμονία εἴη καὶ πλείων, εἰ δ’ ἧττόν τε καὶ ἐπ’ ἔλαττον, ἥττων τε καὶ ἐλάττων;
πάνυ γε.
ἦ οὖν ἔστι τοῦτο περὶ ψυχήν, ὥστε καὶ κατὰ τὸ σμικρότατον μᾶλλον ἑτέραν ἑτέρας ψυχῆς ἐπὶ πλέον καὶ μᾶλλον ἢ ἐπ’ ἔλαττον καὶ ἧττον αὐτὸ τοῦτο εἶναι, ψυχήν;
οὐδ’ ὁπωστιοῦν, ἔφη.
φέρε δή, ἔφη, πρὸς Διός· λέγεται ψυχὴ ἡ μὲν νοῦν τε ἔχειν καὶ ἀρετὴν καὶ εἶναι ἀγαθή, ἡ δὲ ἄνοιάν τε καὶ μοχθηρίαν
93c"Bu sözler doğru değil mi?"
"Elbette doğru."
"Öyleyse psykhē'nin harmonia olduğunu ileri sürenlerden biri, psykhē'lerde bulunan bu şeylerin, yani aretē ile kötülüğün ne olduğunu söyleyecek? Bunların da başka bir harmonia ile bir akortsuzluk olduğunu mu? İyi psykhē'nin akort edilmiş olduğunu, kendisi bir harmonia olduğu hâlde içinde başka bir harmonia taşıdığını; ötekinin ise hem kendisinin akortsuz olduğunu hem de içinde başka bir harmonia taşımadığını mı?"
"Ben bir şey diyemem," dedi Simmias; "ama o varsayımı ileri sürenin böyle şeyler söyleyeceği açık."
καὶ εἶναι κακή; καὶ ταῦτα ἀληθῶς λέγεται;
ἀληθῶς μέντοι.
τῶν οὖν θεμένων ψυχὴν ἁρμονίαν εἶναι τί τις φήσει ταῦτα ὄντα εἶναι ἐν ταῖς ψυχαῖς, τήν τε ἀρετὴν καὶ τὴν κακίαν; πότερον ἁρμονίαν αὖ τινα ἄλλην καὶ ἀναρμοστίαν; καὶ τὴν μὲν ἡρμόσθαι, τὴν ἀγαθήν, καὶ ἔχειν ἐν αὑτῇ ἁρμονίᾳ οὔσῃ ἄλλην ἁρμονίαν, τὴν δὲ ἀνάρμοστον αὐτήν τε εἶναι καὶ οὐκ ἔχειν ἐν αὑτῇ ἄλλην;
οὐκ ἔχω ἔγωγ᾽, ἔφη ὁ Σιμμίας, εἰπεῖν· δῆλον δ’ ὅτι τοιαῦτ’ ἄττ’ ἂν λέγοι ὁ ἐκεῖνο ὑποθέμενος.
93d"Ama daha önce şunda anlaşmıştık," dedi: "Bir psykhē başka bir psykhē'den ne daha çok ne daha az psykhē'dir. Bu da şunu kabul etmek demektir: bir harmonia başka bir harmonia'dan ne daha çok ve daha geniş ölçüde ne de daha az ve daha dar ölçüde harmonia'dır. Öyle değil mi?"
"Elbette."
"Ne daha çok ne daha az harmonia olan da ne daha çok ne daha az akort edilmiştir; öyle mi?"
"Öyle."
"Ne daha çok ne daha az akort edilmiş olan da harmonia'dan daha büyük ya da daha küçük bir pay mı alır, yoksa eşit pay mı?"
"Eşit."
"Peki madem hiçbir psykhē, tam da bu şey, yani psykhē olmak bakımından başka bir psykhē'den ne daha çok ne daha az değildir, ne daha çok ne daha az akort edilmiş de olmaz, değil mi?"
ἀλλὰ προωμολόγηται, ἔφη, μηδὲν μᾶλλον μηδ’ ἧττον ἑτέραν ἑτέρας ψυχὴν ψυχῆς εἶναι· τοῦτο δ’ ἔστι τὸ ὁμολόγημα, μηδὲν μᾶλλον μηδ’ ἐπὶ πλέον μηδ’ ἧττον μηδ’ ἐπ’ ἔλαττον ἑτέραν ἑτέρας ἁρμονίαν ἁρμονίας εἶναι. ἦ γάρ;
πάνυ γε.
τὴν δέ γε μηδὲν μᾶλλον μηδὲ ἧττον ἁρμονίαν οὖσαν μήτε μᾶλλον μήτε ἧττον ἡρμόσθαι· ἔστιν οὕτως;
ἔστιν.
ἡ δὲ μήτε μᾶλλον μήτε ἧττον ἡρμοσμένη ἔστιν ὅτι πλέον ἢ ἔλαττον ἁρμονίας μετέχει, ἢ τὸ ἴσον;
τὸ ἴσον.
οὐκοῦν ψυχὴ ἐπειδὴ οὐδὲν μᾶλλον οὐδ’ ἧττον ἄλλη
93e"Öyle."
"Bu durumda olan bir psykhē de akortsuzluktan da harmonia'dan da bir başkasına göre daha fazla pay almaz, değil mi?"
"Almaz elbette."
"Bu durumda olunca da, eğer kötülük akortsuzluk, aretē de harmonia ise, bir psykhē kötülükten ya da aretē'den başka bir psykhē'ye göre daha fazla pay alabilir mi?"
"Hiç de fazla alamaz."
ἄλλης αὐτὸ τοῦτο, ψυχή, ἐστίν, οὐδὲ δὴ μᾶλλον οὐδὲ ἧττον ἥρμοσται;
οὕτω.
τοῦτο δέ γε πεπονθυῖα οὐδὲν πλέον ἀναρμοστίας οὐδὲ ἁρμονίας μετέχοι ἄν;
οὐ γὰρ οὖν.
τοῦτο δ’ αὖ πεπονθυῖα ἆρ’ ἄν τι πλέον κακίας ἢ ἀρετῆς μετέχοι ἑτέρα ἑτέρας, εἴπερ ἡ μὲν κακία ἀναρμοστία, ἡ δὲ ἀρετὴ ἁρμονία εἴη;
οὐδὲν πλέον.
ΦΑΙΔ.
94a"Daha doğrusu, Simmias, doğru logos'a göre, psykhē harmonia ise hiçbir psykhē kötülükten pay almayacaktır. Çünkü harmonia, büsbütün tam da bu şey, yani harmonia olduğuna göre, akortsuzluktan elbette hiçbir zaman pay alamaz."
"Alamaz tabii."
"Büsbütün psykhē olan psykhē de elbette kötülükten pay alamaz."
"Daha önce söylenenlerden sonra nasıl alsın?"
"Demek ki bu logos'a göre bütün canlıların bütün psykhē'leri aynı ölçüde iyi olacak; madem hepsi tabiatça aynı ölçüde tam da bu şeydir, yani psykhē'dir."
"Bana öyle görünüyor, Sokrates," dedi.
"Peki sence böyle söylemek doğru mu?" dedi. "Psykhē'nin harmonia olduğu varsayımı doğru olsaydı, logos bu sonuçlara varır mıydı?"
μᾶλλον δέ γέ που, ὦ Σιμμία, κατὰ τὸν ὀρθὸν λόγον κακίας οὐδεμία ψυχὴ μεθέξει, εἴπερ ἁρμονία ἐστίν· ἁρμονία γὰρ δήπου παντελῶς αὐτὸ τοῦτο οὖσα, ἁρμονία, ἀναρμοστίας οὔποτ’ ἂν μετάσχοι.
οὐ μέντοι.
οὐδέ γε δήπου ψυχή, οὖσα παντελῶς ψυχή, κακίας.
πῶς γὰρ ἔκ γε τῶν προειρημένων;
ἐκ τούτου ἄρα τοῦ λόγου ἡμῖν πᾶσαι ψυχαὶ πάντων ζῴων ὁμοίως ἀγαθαὶ ἔσονται, εἴπερ ὁμοίως ψυχαὶ πεφύκασιν αὐτὸ τοῦτο, ψυχαί, εἶναι.
ἔμοιγε δοκεῖ, ἔφη, ὦ Σώκρατες.
ἦ καὶ καλῶς δοκεῖ, ἦ δ’ ὅς, οὕτω λέγεσθαι, καὶ πάσχειν
94b"Hiçbir şekilde," dedi.
"Peki şuna ne dersin?" dedi. "İnsandaki bütün şeyler arasında psykhē'den, hele phronēsis sahibi bir psykhē'den başka yöneten bir şey olduğunu söyleyebilir misin?"
"Ben söyleyemem."
"Peki psykhē bunu bedenin hâllerine uyarak mı yapar, yoksa onlara karşı koyarak mı? Şunu demek istiyorum: Mesela beden sıcaktan yanıp susadığında psykhē onu tersine, içmemeye doğru çeker; acıktığında yememeye doğru çeker. Psykhē'nin bedenden gelenlere karşı koyduğu daha binlerce durum görürüz herhâlde; öyle değil mi?"
ἂν ταῦτα ὁ λόγος εἰ ὀρθὴ ἡ ὑπόθεσις ἦν, τὸ ψυχὴν ἁρμονίαν εἶναι;
οὐδ’ ὁπωστιοῦν, ἔφη.
τί δέ; ἦ δ’ ὅς· τῶν ἐν ἀνθρώπῳ πάντων ἔσθ’ ὅτι ἄλλο λέγεις ἄρχειν ἢ ψυχὴν ἄλλως τε καὶ φρόνιμον;
οὐκ ἔγωγε.
πότερον συγχωροῦσαν τοῖς κατὰ τὸ σῶμα πάθεσιν ἢ καὶ ἐναντιουμένην; λέγω δὲ τὸ τοιόνδε, οἷον καύματος ἐνόντος καὶ δίψους ἐπὶ τοὐναντίον ἕλκειν, τὸ μὴ πίνειν, καὶ πείνης ἐνούσης ἐπὶ τὸ μὴ ἐσθίειν, καὶ ἄλλα μυρία που ὁρῶμεν
94c"Elbette."
"Peki daha önce şunda da anlaşmamış mıydık: psykhē bir harmonia ise, kendisini oluşturan şeyler gerildikçe, gevşetildikçe, tellerine dokunuldukça ya da başka herhangi bir şeye uğradıkça, hiçbir zaman onlara aykırı ses vermez; tersine, onlara uyar, hiçbir zaman da onlara önderlik etmez?"
"Anlaşmıştık," dedi, "nasıl anlaşmayalım?"
"Peki şimdi ne görüyoruz? Bunun tam tersini yapıyor gibi görünmüyor mu? Kendisini oluşturduğu söylenen bütün o şeylere önderlik ediyor, bütün hayat boyunca hemen her konuda onlara karşı koyuyor, her yoldan onlara efendilik ediyor. Kimini daha sert bir şekilde, acı vererek cezalandırıyor, beden eğitiminde ve hekimlikte olduğu gibi; kimini daha yumuşak bir şekilde; kimini tehdit ediyor, kimine öğüt veriyor. Arzularla, öfkelerle, korkularla, sanki kendisi ayrı bir şeymiş de kendinden başka bir şeyle konuşuyormuş gibi konuşuyor."
ἐναντιουμένην τὴν ψυχὴν τοῖς κατὰ τὸ σῶμα· ἢ οὔ;
πάνυ μὲν οὖν.
οὐκοῦν αὖ ὡμολογήσαμεν ἐν τοῖς πρόσθεν μήποτ’ ἂν αὐτήν, ἁρμονίαν γε οὖσαν, ἐναντία ᾄδειν οἷς ἐπιτείνοιτο καὶ χαλῷτο καὶ ψάλλοιτο καὶ ἄλλο ὁτιοῦν πάθος πάσχοι ἐκεῖνα ἐξ ὧν τυγχάνοι οὖσα, ἀλλ’ ἕπεσθαι ἐκείνοις καὶ οὔποτ’ ἂν ἡγεμονεύειν;
ὡμολογήσαμεν, ἔφη· πῶς γὰρ οὔ;
τί οὖν; νῦν οὐ πᾶν τοὐναντίον ἡμῖν φαίνεται ἐργαζομένη, ἡγεμονεύουσά τε ἐκείνων πάντων ἐξ ὧν φησί τις αὐτὴν
94d"Homeros da Odysseia'da buna benzer bir şey yazmıştır; Odysseus'tan söz ettiği yerde şöyle der:
*Göğsüne vurdu, şu sözle azarladı yüreğini:*
*Dayan, yüreğim; bundan da köpekçe bir şeye katlanmıştın bir zaman.*94dεἶναι, καὶ ἐναντιουμένη ὀλίγου πάντα διὰ παντὸς τοῦ βίου καὶ δεσπόζουσα πάντας τρόπους, τὰ μὲν χαλεπώτερον κολάζουσα καὶ μετ’ ἀλγηδόνων, τά τε κατὰ τὴν γυμναστικὴν καὶ τὴν ἰατρικήν, τὰ δὲ πρᾳότερον, καὶ τὰ μὲν ἀπειλοῦσα, τὰ δὲ νουθετοῦσα, ταῖς ἐπιθυμίαις καὶ ὀργαῖς καὶ φόβοις ὡς ἄλλη οὖσα ἄλλῳ πράγματι διαλεγομένη; οἷόν που καὶ Ὅμηρος ἐν Ὀδυσσείᾳ πεποίηκεν, οὗ λέγει τὸν Ὀδυσσέα· στῆθος δὲ πλήξας κραδίην ἠνίπαπε μύθῳ·
"Sence Homeros bunu yazarken psykhē'yi bir harmonia, bedenin hâllerinin sürükleyebileceği türden bir şey mi sanıyordu; yoksa onları yönetecek, onlara efendilik edecek türden, bir harmonia'dan çok daha ilâhî bir şey mi?"
"Zeus hakkı için, Sokrates, bence ikincisi."
"Demek ki, aziz dostum, psykhē'nin bir tür harmonia olduğunu söylemek bize hiçbir bakımdan yakışmaz."
τέτλαθι δή, κραδίη· καὶ κύντερον ἄλλο ποτ᾽ ἔτλης. Hom. Od 20.17-18 ἆρ’ οἴει αὐτὸν ταῦτα ποιῆσαι διανοούμενον ὡς ἁρμονίας αὐτῆς οὔσης καὶ οἵας ἄγεσθαι ὑπὸ τῶν τοῦ σώματος παθημάτων, ἀλλ’ οὐχ οἵας ἄγειν τε ταῦτα καὶ δεσπόζειν, καὶ οὔσης αὐτῆς πολὺ θειοτέρου τινὸς πράγματος ἢ καθ’ ἁρμονίαν;
νὴ Δία, ὦ Σώκρατες, ἔμοιγε δοκεῖ.
ΦΑΙΔ.
οὐκ ἄρα, ὦ ἄριστε, ἡμῖν οὐδαμῇ καλῶς ἔχει ψυχὴν
95a"Görünen o ki öyle dersek ne ilâhî şair Homeros'la ne de kendi kendimizle uyuşuruz."
"Öyle," dedi.
"Pekâlâ," dedi Sokrates, "Thebaili Harmonia'nın gönlünü, anlaşılan, bir ölçüde aldık. Ya Kadmos'un gönlünü, Kebes," dedi, "nasıl ve hangi logos'la alacağız?"
"Bence onu da sen bulacaksın," dedi Kebes. "Harmonia'ya karşı kurduğun şu logos'u hiç beklemediğim kadar şaşırtıcı bir şekilde ortaya koydun. Simmias takıldığı güçlüğü anlatırken, birinin onun logos'uyla başa çıkıp çıkamayacağını çok merak ediyordum.
ἁρμονίαν τινὰ φάναι εἶναι· οὔτε γὰρ ἄν, ὡς ἔοικεν, Ὁμήρῳ θείῳ ποιητῇ ὁμολογοῖμεν οὔτε αὐτοὶ ἡμῖν αὐτοῖς.
ἔχει οὕτως, ἔφη.
εἶεν δή, ἦ δ’ ὃς ὁ Σωκράτης, τὰ μὲν Ἁρμονίας ἡμῖν τῆς Θηβαϊκῆς ἵλεά πως, ὡς ἔοικε, μετρίως γέγονεν· τί δὲ δὴ τὰ Κάδμου, ἔφη, ὦ Κέβης, πῶς ἱλασόμεθα καὶ τίνι λόγῳ;
σύ μοι δοκεῖς, ἔφη ὁ Κέβης, ἐξευρήσειν· τουτονὶ γοῦν τὸν λόγον τὸν πρὸς τὴν ἁρμονίαν θαυμαστῶς μοι εἶπες ὡς παρὰ δόξαν. Σιμμίου γὰρ λέγοντος ὅτε ἠπόρει, πάνυ ἐθαύμαζον
95b"İşte bu yüzden onun logos'unun senin ilk saldırına bile dayanamaması bana çok tuhaf geldi. Kadmos'un logos'u da aynı akıbete uğrarsa hiç şaşmam."
"Sevgili dostum," dedi Sokrates, "büyük konuşma; yoksa bir nazar değer de kuracağımız logos'u alt üst eder. Ama orası tanrının bileceği iş; biz Homeros'taki gibi göğüs göğüse gelip sınayalım, söylediğinde gerçekten bir şey var mı. Aradığın şeyin özü şu: psykhē'mizin yok olmaz ve ölümsüz olduğunun gösterilmesini istiyorsun. Aksi hâlde, ölmek üzere olan bir filozof gönlü rahat ölse ve öldükten sonra orada, başka türlü bir hayat yaşayıp ölmüş olsaydı bulacağından çok daha iyi bir hâlde olacağına inansa, bu güveni akılsızca ve budalaca bir güven olur.
εἴ τι ἕξει τις χρήσασθαι τῷ λόγῳ αὐτοῦ· πάνυ οὖν μοι ἀτόπως ἔδοξεν εὐθὺς τὴν πρώτην ἔφοδον οὐ δέξασθαι τοῦ σοῦ λόγου. ταὐτὰ δὴ οὐκ ἂν θαυμάσαιμι καὶ τὸν τοῦ Κάδμου λόγον εἰ πάθοι.
ὠγαθέ, ἔφη ὁ Σωκράτης, μὴ μέγα λέγε, μή τις ἡμῖν βασκανία περιτρέψῃ τὸν λόγον τὸν μέλλοντα ἔσεσθαι. ἀλλὰ δὴ ταῦτα μὲν τῷ θεῷ μελήσει, ἡμεῖς δὲ Ὁμηρικῶς ἐγγὺς ἰόντες πειρώμεθα εἰ ἄρα τι λέγεις. ἔστι δὲ δὴ τὸ κεφάλαιον ὧν ζητεῖς· ἀξιοῖς ἐπιδειχθῆναι ἡμῶν τὴν ψυχὴν
95c"Psykhē'nin güçlü ve tanrısal bir şey olduğunu, biz insan olmadan önce de var olduğunu ortaya koymaya gelince, sana göre bütün bunlar ölümsüzlüğe değil, olsa olsa şuna işaret edebilir: psykhē uzun ömürlüdür, önceden akıl almayacak kadar uzun bir zaman boyunca bir yerde var olmuştur, pek çok şey bilmiş, pek çok şey yapmıştır. Ama bu, onu hiç de ölümsüz kılmıyordu; hatta insan bedenine girmesinin kendisi, bir hastalık gibi, onun için yok oluşun başlangıcıydı.
ἀνώλεθρόν τε καὶ ἀθάνατον οὖσαν, εἰ φιλόσοφος ἀνὴρ μέλλων ἀποθανεῖσθαι, θαρρῶν τε καὶ ἡγούμενος ἀποθανὼν ἐκεῖ εὖ πράξειν διαφερόντως ἢ εἰ ἐν ἄλλῳ βίῳ βιοὺς ἐτελεύτα, μὴ ἀνόητόν τε καὶ ἠλίθιον θάρρος θαρρήσει. τὸ δὲ ἀποφαίνειν ὅτι ἰσχυρόν τί ἐστιν ἡ ψυχὴ καὶ θεοειδὲς καὶ ἦν ἔτι πρότερον, πρὶν ἡμᾶς ἀνθρώπους γενέσθαι, οὐδὲν κωλύειν φῂς πάντα ταῦτα μηνύειν ἀθανασίαν μὲν μή, ὅτι δὲ πολυχρόνιόν τέ ἐστιν ψυχὴ καὶ ἦν που πρότερον ἀμήχανον ὅσον χρόνον καὶ ᾔδει τε καὶ ἔπραττεν πολλὰ ἄττα· ἀλλὰ γὰρ
95d"Psykhē bu hayatı sıkıntılar içinde yaşar ve sonunda ölüm denen şeyde yok olup gider. Psykhē'nin bedene bir kez mi yoksa birçok kez mi girdiğinin, her birimizin korkusu bakımından hiçbir fark etmediğini söylüyorsun. Çünkü psykhē'nin ölümsüz olduğunu bilmeyen ve bunun logos'unu veremeyen kişinin, akılsız değilse, korkması yerindedir.
οὐδέν τι μᾶλλον ἦν ἀθάνατον, ἀλλὰ καὶ αὐτὸ τὸ εἰς ἀνθρώπου σῶμα ἐλθεῖν ἀρχὴ ἦν αὐτῇ ὀλέθρου, ὥσπερ νόσος· καὶ ταλαιπωρουμένη τε δὴ τοῦτον τὸν βίον ζῴη καὶ τελευτῶσά γε ἐν τῷ καλουμένῳ θανάτῳ ἀπολλύοιτο. διαφέρειν δὲ δὴ φῂς οὐδὲν εἴτε ἅπαξ εἰς σῶμα ἔρχεται εἴτε πολλάκις, πρός γε τὸ ἕκαστον ἡμῶν φοβεῖσθαι· προσήκει γὰρ φοβεῖσθαι, εἰ μὴ ἀνόητος εἴη, τῷ μὴ εἰδότι μηδὲ ἔχοντι λόγον διδόναι
95e"Söylediklerin aşağı yukarı bunlar sanırım, Kebes. Hiçbir şey gözümüzden kaçmasın, istersen bir şey ekleyip çıkarabilesin diye bunları bile bile birkaç kez tekrarlıyorum."
Kebes, "Şu anda çıkarmak ya da eklemek istediğim hiçbir şey yok," dedi. "Söylediklerim tam da bunlar."
Sokrates uzun süre durdu, kendi içinde bir şey düşündü, sonra, "Aradığın hafife alınacak bir şey değil, Kebes," dedi. "Çünkü oluşun ve yok oluşun sebebini bütünüyle ele almak gerekiyor.
ὡς ἀθάνατόν ἐστι. τοιαῦτ’ ἄττα ἐστίν, οἶμαι, ὦ Κέβης, ἃ λέγεις· καὶ ἐξεπίτηδες πολλάκις ἀναλαμβάνω, ἵνα μή τι διαφύγῃ ἡμᾶς, εἴ τέ τι βούλει, προσθῇς ἢ ἀφέλῃς.
καὶ ὁ Κέβης, ἀλλ’ οὐδὲν ἔγωγε ἐν τῷ παρόντι, ἔφη, οὔτε ἀφελεῖν οὔτε προσθεῖναι δέομαι· ἔστι δὲ ταῦτα ἃ λέγω.
ὁ οὖν Σωκράτης συχνὸν χρόνον ἐπισχὼν καὶ πρὸς ἑαυτόν τι σκεψάμενος, οὐ φαῦλον πρᾶγμα, ἔφη, ὦ Κέβης, ζητεῖς· ὅλως γὰρ δεῖ περὶ γενέσεως καὶ φθορᾶς τὴν αἰτίαν διαπραγματεύσασθαι.
ΦΑΙΔ.
96a"İstersen bu konuda kendi başımdan geçenleri sana anlatayım. Sonra söylediklerimden sana yararlı görünen bir şey olursa, söylediklerin hakkında kendini ikna etmek için onu kullanırsın."
"Elbette isterim," dedi Kebes.
"Öyleyse dinle, anlatıyorum. Ben gençken, Kebes," dedi, "tabiat araştırması dedikleri bu bilgeliğe şaşılacak bir arzu duydum. Her şeyin sebeplerini bilmek, her şeyin niçin meydana geldiğini, niçin yok olduğunu ve niçin var olduğunu bilmek bana muhteşem bir şey gibi görünüyordu. Sık sık bir o yana bir bu yana dönüp durarak önce şu gibi soruları inceledim:
ἐγὼ οὖν σοι δίειμι περὶ αὐτῶν, ἐὰν βούλῃ, τά γε ἐμὰ πάθη· ἔπειτα ἄν τί σοι χρήσιμον φαίνηται ὧν ἂν λέγω, πρὸς τὴν πειθὼ περὶ ὧν δὴ λέγεις χρήσῃ.
ἀλλὰ μήν, ἔφη ὁ Κέβης, βούλομαί γε.
ἄκουε τοίνυν ὡς ἐροῦντος. ἐγὼ γάρ, ἔφη, ὦ Κέβης, νέος ὢν θαυμαστῶς ὡς ἐπεθύμησα ταύτης τῆς σοφίας ἣν δὴ καλοῦσι περὶ φύσεως ἱστορίαν· ὑπερήφανος γάρ μοι ἐδόκει εἶναι, εἰδέναι τὰς αἰτίας ἑκάστου, διὰ τί γίγνεται ἕκαστον καὶ διὰ τί ἀπόλλυται καὶ διὰ τί ἔστι. καὶ πολλάκις
96b"Bazılarının dediği gibi, sıcak ile soğuk bir tür çürümeye uğradığında mı canlılar oluşup gelişir? Düşünmemizi sağlayan kan mıdır, yoksa hava (aēr) mı, ateş mi? Yoksa bunların hiçbiri değil de, işitme, görme ve koklama hislerini veren beyin midir? Bu hislerden hafıza ile kanaat doğar, hafıza ile kanaat durulup yerleşince de onlardan epistēmē mi meydana gelir? Sonra bunların yok oluşunu, gökte ve yerde olup bitenleri de inceledim ve sonunda bu araştırmaya hiç mi hiç yatkın olmadığım kanısına vardım.
ἐμαυτὸν ἄνω κάτω μετέβαλλον σκοπῶν πρῶτον τὰ τοιάδε· ἆρ’ ἐπειδὰν τὸ θερμὸν καὶ τὸ ψυχρὸν σηπεδόνα τινὰ λάβῃ, ὥς τινες ἔλεγον, τότε δὴ τὰ ζῷα συντρέφεται; καὶ πότερον τὸ αἷμά ἐστιν ᾧ φρονοῦμεν, ἢ ὁ ἀὴρ ἢ τὸ πῦρ; ἢ τούτων μὲν οὐδέν, ὁ δ’ ἐγκέφαλός ἐστιν ὁ τὰς αἰσθήσεις παρέχων τοῦ ἀκούειν καὶ ὁρᾶν καὶ ὀσφραίνεσθαι, ἐκ τούτων δὲ γίγνοιτο μνήμη καὶ δόξα, ἐκ δὲ μνήμης καὶ δόξης λαβούσης τὸ ἠρεμεῖν, κατὰ ταῦτα γίγνεσθαι ἐπιστήμην; καὶ αὖ τούτων τὰς φθορὰς σκοπῶν, καὶ τὰ περὶ τὸν οὐρανόν
96c"Bunun yeterli bir kanıtını da sana söyleyeyim. Daha önce, hem kendime hem başkalarına göründüğü kadarıyla, açıkça bildiğim şeylerde bile bu araştırma yüzünden o kadar körleştim ki, önceden bildiğimi sandığım şeyleri de unuttum; başka pek çok şeyin yanında, insanın niçin büyüdüğünü bile. Önceden bunun herkesçe açık olduğunu sanırdım: yemek ve içmek sayesinde.
τε καὶ τὴν γῆν πάθη, τελευτῶν οὕτως ἐμαυτῷ ἔδοξα πρὸς ταύτην τὴν σκέψιν ἀφυὴς εἶναι ὡς οὐδὲν χρῆμα. τεκμήριον δέ σοι ἐρῶ ἱκανόν· ἐγὼ γὰρ ἃ καὶ πρότερον σαφῶς ἠπιστάμην, ὥς γε ἐμαυτῷ καὶ τοῖς ἄλλοις ἐδόκουν, τότε ὑπὸ ταύτης τῆς σκέψεως οὕτω σφόδρα ἐτυφλώθην, ὥστε ἀπέμαθον καὶ ταῦτα ἃ πρὸ τοῦ ᾤμην εἰδέναι, περὶ ἄλλων τε πολλῶν καὶ διὰ τί ἄνθρωπος αὐξάνεται. τοῦτο γὰρ ᾤμην πρὸ τοῦ παντὶ δῆλον εἶναι, ὅτι διὰ τὸ ἐσθίειν καὶ πίνειν·
96d"Çünkü yiyeceklerden ete et, kemiğe kemik eklenince, aynı şekilde öteki kısımlara da her birine kendine ait olanlar eklenince, önce az olan kütle sonradan çoğalır ve böylece küçük insan büyük olur. O zamanlar böyle sanıyordum; sence makul değil miydi?"
"Bence makul," dedi Kebes.
"Şunlara da bir bak. Şunu da yeterince doğru bir kanı sayardım: büyük bir insan küçük birinin yanında durunca ondan bir baş farkla büyük görünür, bir at da başka bir attan.
ἐπειδὰν γὰρ ἐκ τῶν σιτίων ταῖς μὲν σαρξὶ σάρκες προσγένωνται, τοῖς δὲ ὀστοῖς ὀστᾶ, καὶ οὕτω κατὰ τὸν αὐτὸν λόγον καὶ τοῖς ἄλλοις τὰ αὐτῶν οἰκεῖα ἑκάστοις προσγένηται, τότε δὴ τὸν ὀλίγον ὄγκον ὄντα ὕστερον πολὺν γεγονέναι, καὶ οὕτω γίγνεσθαι τὸν σμικρὸν ἄνθρωπον μέγαν. οὕτως τότε ᾤμην· οὐ δοκῶ σοι μετρίως;
ἔμοιγε, ἔφη ὁ Κέβης.
σκέψαι δὴ καὶ τάδε ἔτι. ᾤμην γὰρ ἱκανῶς μοι δοκεῖν, ὁπότε τις φαίνοιτο ἄνθρωπος παραστὰς μέγας σμικρῷ μείζων
96e"Bunlardan daha da açık olanlarına gelince: sekize iki eklendiği için on bana sekizden fazla görünürdü; iki arşınlık da bir arşınlıktan, onu kendi yarısı kadar aştığı için büyük."
"Peki şimdi," dedi Kebes, "bunlar hakkında ne düşünüyorsun?"
"Zeus hakkı için," dedi, "bunlardan herhangi birinin sebebini bildiğimi sanmaktan çok uzağım. Şunu bile kendime kabul ettiremiyorum: bire bir eklendiğinde, kendisine eklenen bir mi iki oldu, yoksa eklenen mi, yoksa eklenenle kendisine eklenen, birinin öbürüne eklenmesi yüzünden mi iki oldu?
εἶναι αὐτῇ τῇ κεφαλῇ, καὶ ἵππος ἵππου· καὶ ἔτι γε τούτων ἐναργέστερα, τὰ δέκα μοι ἐδόκει τῶν ὀκτὼ πλέονα εἶναι διὰ τὸ δύο αὐτοῖς προσεῖναι, καὶ τὸ δίπηχυ τοῦ πηχυαίου μεῖζον εἶναι διὰ τὸ ἡμίσει αὐτοῦ ὑπερέχειν.
νῦν δὲ δή, ἔφη ὁ Κέβης, τί σοι δοκεῖ περὶ αὐτῶν;
ΦΑΙΔ.
πόρρω που, ἔφη, νὴ Δία ἐμὲ εἶναι τοῦ οἴεσθαι περὶ τούτων του τὴν αἰτίαν εἰδέναι, ὅς γε οὐκ ἀποδέχομαι ἐμαυτοῦ οὐδὲ ὡς ἐπειδὰν ἑνί τις προσθῇ ἕν, ἢ τὸ ἓν ᾧ προσετέθη δύο γέγονεν, ⟨ἢ τὸ προστεθέν⟩, ἢ τὸ προστεθὲν καὶ ᾧ προσετέθη
97a"Çünkü şuna şaşıyorum: her biri öbüründen ayrıyken her biri birmiş, o zaman iki değillermiş; birbirlerine yaklaşınca da iki olmalarının sebebi bu olmuş, yani birbirlerinin yanına konarak bir araya gelmeleri! Biri bir tek şeyi ikiye böldüğünde de, bu kez bölmenin iki olmanın sebebi olduğuna artık inanamıyorum; çünkü o zaman, önceki iki olma sebebinin tam zıddı bir sebep ortaya çıkıyor.
διὰ τὴν πρόσθεσιν τοῦ ἑτέρου τῷ ἑτέρῳ δύο ἐγένετο· θαυμάζω γὰρ εἰ ὅτε μὲν ἑκάτερον αὐτῶν χωρὶς ἀλλήλων ἦν, ἓν ἄρα ἑκάτερον ἦν καὶ οὐκ ἤστην τότε δύο, ἐπεὶ δ’ ἐπλησίασαν ἀλλήλοις, αὕτη ἄρα αἰτία αὐτοῖς ἐγένετο τοῦ δύο γενέσθαι, ἡ σύνοδος τοῦ πλησίον ἀλλήλων τεθῆναι. οὐδέ γε ὡς ἐάν τις ἓν διασχίσῃ, δύναμαι ἔτι πείθεσθαι ὡς αὕτη αὖ αἰτία γέγονεν, ἡ σχίσις, τοῦ δύο γεγονέναι· ἐναντία γὰρ
97b"Önce birbirlerine yaklaştırılıp biri öbürüne eklendiği için iki oluyordu, şimdi ise biri öbüründen uzaklaştırılıp ayrıldığı için. Birin niçin meydana geldiğini bildiğime de artık kendimi inandıramıyorum; tek sözle, bu araştırma yoluyla başka hiçbir şeyin niçin meydana geldiğini, yok olduğunu ya da var olduğunu da. O yolu hiçbir şekilde benimsemiyor, kendi kafamda gelişigüzel başka bir yol karıştırıp duruyorum.
"Derken bir gün birinin, Anaksagoras'ın olduğunu söylediği bir kitaptan okuduğunu duydum: Her şeyi düzene koyan ve her şeyin sebebi olan nous imiş. Bu sebep hoşuma gitti; nous'un her şeyin sebebi olması bana bir bakıma yerinde göründü.
γίγνεται ἢ τότε αἰτία τοῦ δύο γίγνεσθαι. τότε μὲν γὰρ ὅτι συνήγετο πλησίον ἀλλήλων καὶ προσετίθετο ἕτερον ἑτέρῳ, νῦν δ’ ὅτι ἀπάγεται καὶ χωρίζεται ἕτερον ἀφ’ ἑτέρου. οὐδέ γε δι’ ὅτι ἓν γίγνεται ὡς ἐπίσταμαι, ἔτι πείθω ἐμαυτόν, οὐδ’ ἄλλο οὐδὲν ἑνὶ λόγῳ δι’ ὅτι γίγνεται ἢ ἀπόλλυται ἢ ἔστι, κατὰ τοῦτον τὸν τρόπον τῆς μεθόδου, ἀλλά τιν’ ἄλλον τρόπον αὐτὸς εἰκῇ φύρω, τοῦτον δὲ οὐδαμῇ προσίεμαι.
ἀλλ’ ἀκούσας μέν ποτε ἐκ βιβλίου τινός, ὡς ἔφη, Ἀναξαγόρου
97c"Şöyle düşündüm: Eğer bu böyleyse, her şeyi düzene koyan nous, her birini en iyi nasıl olacaksa öyle düzenler, öyle yerleştirir. Öyleyse biri herhangi bir şeyin nasıl meydana geldiğinin, yok olduğunun ya da var olduğunun sebebini bulmak isterse, o şey hakkında şunu bulmalıdır: o şey için var olmanın, ya da başka herhangi bir şeye uğramanın veya bir şey yapmanın en iyi yolu hangisidir?
ἀναγιγνώσκοντος, καὶ λέγοντος ὡς ἄρα νοῦς ἐστιν ὁ διακοσμῶν τε καὶ πάντων αἴτιος, ταύτῃ δὴ τῇ αἰτίᾳ ἥσθην τε καὶ ἔδοξέ μοι τρόπον τινὰ εὖ ἔχειν τὸ τὸν νοῦν εἶναι πάντων αἴτιον, καὶ ἡγησάμην, εἰ τοῦθ’ οὕτως ἔχει, τόν γε νοῦν κοσμοῦντα πάντα κοσμεῖν καὶ ἕκαστον τιθέναι ταύτῃ ὅπῃ ἂν βέλτιστα ἔχῃ· εἰ οὖν τις βούλοιτο τὴν αἰτίαν εὑρεῖν περὶ ἑκάστου ὅπῃ γίγνεται ἢ ἀπόλλυται ἢ ἔστι, τοῦτο δεῖν περὶ αὐτοῦ εὑρεῖν, ὅπῃ βέλτιστον αὐτῷ ἐστιν ἢ εἶναι ἢ
97d"Bu logos'a göre insanın, gerek kendisi gerek başka şeyler hakkında, en mükemmel ve en iyi olandan başka bir şeyi araştırmasına gerek yoktur. Aynı kişinin daha kötüyü de bilmesi zorunludur; çünkü ikisi hakkındaki epistēmē aynıdır. Bunları akıl yürütürken, varolanların sebebi konusunda tam aklıma göre bir hoca, Anaksagoras'ı bulduğumu sanıp sevindim. Bana önce yerin düz mü yoksa yuvarlak mı olduğunu söyleyecek, söyledikten sonra da bunun sebebini ve zorunluluğunu ayrıntılarıyla açıklayacaktı: daha iyi olanı, yani yerin böyle olmasının daha iyi olduğunu söyleyerek.
ἄλλο ὁτιοῦν πάσχειν ἢ ποιεῖν· ἐκ δὲ δὴ τοῦ λόγου τούτου οὐδὲν ἄλλο σκοπεῖν προσήκειν ἀνθρώπῳ καὶ περὶ αὐτοῦ ἐκείνου καὶ περὶ τῶν ἄλλων ἀλλ᾽ ἢ τὸ ἄριστον καὶ τὸ βέλτιστον. ἀναγκαῖον δὲ εἶναι τὸν αὐτὸν τοῦτον καὶ τὸ χεῖρον εἰδέναι· τὴν αὐτὴν γὰρ εἶναι ἐπιστήμην περὶ αὐτῶν. ταῦτα δὴ λογιζόμενος ἅσμενος ηὑρηκέναι ᾤμην διδάσκαλον τῆς αἰτίας περὶ τῶν ὄντων κατὰ νοῦν ἐμαυτῷ, τὸν Ἀναξαγόραν, καί μοι φράσειν πρῶτον μὲν πότερον ἡ γῆ πλατεῖά ἐστιν ἢ
97e"Yerin evrenin ortasında olduğunu söylerse, ortada olmasının niçin daha iyi olduğunu da açıklayacaktı. Bunları bana gösterirse, artık başka türden bir sebep aramamaya hazırdım.
στρογγύλη, ἐπειδὴ δὲ φράσειεν, ἐπεκδιηγήσεσθαι τὴν αἰτίαν καὶ τὴν ἀνάγκην, λέγοντα τὸ ἄμεινον καὶ ὅτι αὐτὴν ἄμεινον ἦν τοιαύτην εἶναι· καὶ εἰ ἐν μέσῳ φαίη εἶναι αὐτήν, ἐπεκδιηγήσεσθαι ὡς ἄμεινον ἦν αὐτὴν ἐν μέσῳ εἶναι· καὶ εἴ μοι
98a"Aynı şekilde güneş, ay ve öteki yıldızlar hakkında da, birbirlerine göre hızları, dönümleri ve başlarına gelen öteki şeyler hakkında da bilgi almaya hazırlanmıştım: her birinin yaptığını yapması ve uğradığına uğraması nasıl daha iyidir? Çünkü onların nous tarafından düzene konduğunu söyleyen birinin, onlara, oldukları gibi olmalarının en iyisi olmasından başka bir sebep yükleyeceğini hiç düşünmezdim.
ταῦτα ἀποφαίνοι, παρεσκευάσμην ὡς οὐκέτι ποθεσόμενος αἰτίας ἄλλο εἶδος.
ΦΑΙΔ. καὶ δὴ καὶ περὶ ἡλίου οὕτω παρεσκευάσμην ὡσαύτως πευσόμενος, καὶ σελήνης καὶ τῶν ἄλλων ἄστρων, τάχους τε πέρι πρὸς ἄλληλα καὶ τροπῶν καὶ τῶν ἄλλων παθημάτων, πῇ ποτε ταῦτ’ ἄμεινόν ἐστιν ἕκαστον καὶ ποιεῖν καὶ πάσχειν ἃ πάσχει. οὐ γὰρ ἄν ποτε αὐτὸν ᾤμην, φάσκοντά γε ὑπὸ νοῦ αὐτὰ κεκοσμῆσθαι, ἄλλην τινὰ αὐτοῖς αἰτίαν ἐπενεγκεῖν ἢ ὅτι βέλτιστον αὐτὰ οὕτως ἔχειν
98b"Her birine ayrı ayrı ve hepsine birden sebebini verirken, her biri için en iyi olanı ve hepsi için ortak olan iyiyi de ayrıntılarıyla açıklayacağını sanıyordum. Bu ümitlerimi dünyaları verseler satmazdım; kitapları büyük bir hevesle alıp elimden geldiğince çabuk okudum ki en iyiyi ve daha kötüyü bir an önce öğreneyim.
"Ne harika bir ümitten savrulup uzaklaştım, dostum! Okuyup ilerledikçe gördüm ki adam nous'u hiç kullanmıyor, şeylerin düzene konmasında ona hiçbir sebep yüklemiyor; bunun yerine havaları, aithēr'leri, suları ve daha pek çok tuhaf şeyi sebep gösteriyor.
ἐστὶν ὥσπερ ἔχει· ἑκάστῳ οὖν αὐτῶν ἀποδιδόντα τὴν αἰτίαν καὶ κοινῇ πᾶσι τὸ ἑκάστῳ βέλτιστον ᾤμην καὶ τὸ κοινὸν πᾶσιν ἐπεκδιηγήσεσθαι ἀγαθόν· καὶ οὐκ ἂν ἀπεδόμην πολλοῦ τὰς ἐλπίδας, ἀλλὰ πάνυ σπουδῇ λαβὼν τὰς βίβλους ὡς τάχιστα οἷός τ’ ἦ ἀνεγίγνωσκον, ἵν’ ὡς τάχιστα εἰδείην τὸ βέλτιστον καὶ τὸ χεῖρον.
ἀπὸ δὴ θαυμαστῆς ἐλπίδος, ὦ ἑταῖρε, ᾠχόμην φερόμενος, ἐπειδὴ προϊὼν καὶ ἀναγιγνώσκων ὁρῶ ἄνδρα τῷ μὲν νῷ οὐδὲν χρώμενον οὐδέ τινας αἰτίας ἐπαιτιώμενον εἰς τὸ
98c"Bana öyle geldi ki başına gelen tam şuna benziyordu: Biri, Sokrates yaptığı her şeyi nous ile yapar, dese; sonra da yaptığım her şeyin sebeplerini anlatmaya girişip önce şunu söylese: Şimdi burada oturuyorum, çünkü bedenim kemiklerden ve sinirlerden oluşmuştur; kemikler serttir ve eklem yerleriyle birbirinden ayrılır; sinirler ise gerilip gevşeyebilen, kemikleri etle ve onları bir arada tutan deriyle birlikte saran şeylerdir.
διακοσμεῖν τὰ πράγματα, ἀέρας δὲ καὶ αἰθέρας καὶ ὕδατα αἰτιώμενον καὶ ἄλλα πολλὰ καὶ ἄτοπα. καί μοι ἔδοξεν ὁμοιότατον πεπονθέναι ὥσπερ ἂν εἴ τις λέγων ὅτι Σωκράτης πάντα ὅσα πράττει νῷ πράττει, κἄπειτα ἐπιχειρήσας λέγειν τὰς αἰτίας ἑκάστων ὧν πράττω, λέγοι πρῶτον μὲν ὅτι διὰ ταῦτα νῦν ἐνθάδε κάθημαι, ὅτι σύγκειταί μου τὸ σῶμα ἐξ ὀστῶν καὶ νεύρων, καὶ τὰ μὲν ὀστᾶ ἐστιν στερεὰ καὶ διαφυὰς ἔχει χωρὶς ἀπ’ ἀλλήλων, τὰ δὲ νεῦρα οἷα ἐπιτείνεσθαι
98d"Kemikler eklem yerlerinde oynak durduğundan, sinirler gevşeyip gerildikçe şimdi kollarımı bacaklarımı bükebiliyorum; işte bu sebeple iki büklüm olmuş burada oturuyorum. Sonra sizinle konuşmam için de yine bu türden başka sebepler söylese; sesleri, havayı, işitmeyi ve buna benzer binlerce şeyi sebep diye sayıp gerçek sebepleri söylemeyi ihmal etse: Atinalılar beni mahkûm etmeyi daha iyi buldukları için ben de burada oturmayı daha iyi buldum, burada kalıp verecekleri cezaya katlanmayı daha adil saydım.
καὶ ἀνίεσθαι, περιαμπέχοντα τὰ ὀστᾶ μετὰ τῶν σαρκῶν καὶ δέρματος ὃ συνέχει αὐτά· αἰωρουμένων οὖν τῶν ὀστῶν ἐν ταῖς αὑτῶν συμβολαῖς χαλῶντα καὶ συντείνοντα τὰ νεῦρα κάμπτεσθαί που ποιεῖ οἷόν τ’ εἶναι ἐμὲ νῦν τὰ μέλη, καὶ διὰ ταύτην τὴν αἰτίαν συγκαμφθεὶς ἐνθάδε κάθημαι· καὶ αὖ περὶ τοῦ διαλέγεσθαι ὑμῖν ἑτέρας τοιαύτας αἰτίας λέγοι, φωνάς τε καὶ ἀέρας καὶ ἀκοὰς καὶ ἄλλα μυρία
98e"Çünkü köpek hakkı için, sanırım bu sinirler ve bu kemikler, en iyinin ne olduğuna dair bir kanaatle sürüklenip çoktan Megara'ya ya da Boiotialıların yanına gitmiş olurdu; tabii kaçıp sıvışmaktansa şehir hangi cezayı verirse ona katlanmayı daha adil ve daha güzel saymasaydım.
τοιαῦτα αἰτιώμενος, ἀμελήσας τὰς ὡς ἀληθῶς αἰτίας λέγειν, ὅτι, ἐπειδὴ Ἀθηναίοις ἔδοξε βέλτιον εἶναι ἐμοῦ καταψηφίσασθαι, διὰ ταῦτα δὴ καὶ ἐμοὶ βέλτιον αὖ δέδοκται ἐνθάδε καθῆσθαι, καὶ δικαιότερον παραμένοντα ὑπέχειν τὴν δίκην ἣν ἂν κελεύσωσιν· ἐπεὶ νὴ τὸν κύνα, ὡς ἐγᾦμαι, πάλαι ἂν
99a"Ama böyle şeylere sebep demek pek tuhaf. Biri, bu gibi şeylere, kemiklere, sinirlere ve sahip olduğum başka ne varsa onlara sahip olmasaydım karar verdiğim şeyleri yapamazdım dese, doğru söylemiş olur. Ama hem nous ile davrandığımı söyleyip hem de yaptıklarımı en iyiyi seçtiğim için değil, bunlar yüzünden yaptığımı ileri sürmek, sözde pek büyük, pek uzun boylu bir özensizlik olurdu.
ταῦτα τὰ νεῦρα καὶ τὰ ὀστᾶ ἢ περὶ Μέγαρα ἢ Βοιωτοὺς ἦν, ὑπὸ δόξης φερόμενα τοῦ βελτίστου, εἰ μὴ δικαιότερον ᾤμην καὶ κάλλιον εἶναι πρὸ τοῦ φεύγειν τε καὶ ἀποδιδράσκειν ὑπέχειν τῇ πόλει δίκην ἥντιν’ ἂν τάττῃ.
ΦΑΙΔ. ἀλλ’ αἴτια μὲν τὰ τοιαῦτα καλεῖν λίαν ἄτοπον· εἰ δέ τις λέγοι ὅτι ἄνευ τοῦ τὰ τοιαῦτα ἔχειν καὶ ὀστᾶ καὶ νεῦρα καὶ ὅσα ἄλλα ἔχω οὐκ ἂν οἷός τ’ ἦ ποιεῖν τὰ δόξαντά μοι, ἀληθῆ ἂν λέγοι· ὡς μέντοι διὰ ταῦτα ποιῶ ἃ ποιῶ, καὶ ταῦτα νῷ πράττων, ἀλλ’ οὐ
99b"Çünkü bu, gerçekte sebep olan şeyin bir şey, sebebin onsuz hiçbir zaman sebep olamayacağı şeyin ise başka bir şey olduğunu ayırt edememek demektir. Bana öyle görünüyor ki çoğu insan, sanki karanlıkta el yordamıyla, işte bu ikincisine dokunuyor ve ona kendisine ait olmayan bir ad takıp sebep diyor. Bu yüzden biri yerin çevresine bir girdap koyup yeri gök sayesinde yerinde durduruyor; bir başkası da yeri geniş bir hamur teknesine benzetip altına kaide olarak havayı dayıyor.
τῇ τοῦ βελτίστου αἱρέσει, πολλὴ ἂν καὶ μακρὰ ῥᾳθυμία εἴη τοῦ λόγου. τὸ γὰρ μὴ διελέσθαι οἷόν τ’ εἶναι ὅτι ἄλλο μέν τί ἐστι τὸ αἴτιον τῷ ὄντι, ἄλλο δὲ ἐκεῖνο ἄνευ οὗ τὸ αἴτιον οὐκ ἄν ποτ’ εἴη αἴτιον· ὃ δή μοι φαίνονται ψηλαφῶντες οἱ πολλοὶ ὥσπερ ἐν σκότει, ἀλλοτρίῳ ὀνόματι προσχρώμενοι, ὡς αἴτιον αὐτὸ προσαγορεύειν. διὸ δὴ καὶ ὁ μέν τις δίνην περιτιθεὶς τῇ γῇ ὑπὸ τοῦ οὐρανοῦ μένειν δὴ ποιεῖ τὴν γῆν, ὁ δὲ ὥσπερ καρδόπῳ πλατείᾳ βάθρον τὸν ἀέρα ὑπερείδει·
99c"Şeyleri mümkün olan en iyi biçimde yerleştirip şimdi oldukları gibi durmalarını sağlayan kudreti ise ne ararlar ne de onda ilâhî bir güç bulunduğunu düşünürler; tersine, bir gün bundan daha güçlü, daha ölümsüz, her şeyi daha iyi bir arada tutan bir Atlas bulacaklarını sanırlar. Her şeyi gerçekten bağlayıp bir arada tutanın iyi olan, gerekli olan olduğunu hiç akıllarına getirmezler. Ben böyle bir sebebin nasıl işlediğini öğrenmek için kim olursa olsun birinin öğrencisi olmaya seve seve razı olurdum. Ama ondan mahrum kaldığıma, onu ne kendim bulabildiğime ne de bir başkasından öğrenebildiğime göre, sebebi ararken çıktığım ikinci yolculukta nasıl uğraştığımı sana göstermemi ister misin, Kebes?" dedi.
τὴν δὲ τοῦ ὡς οἷόν τε βέλτιστα αὐτὰ τεθῆναι δύναμιν οὕτω νῦν κεῖσθαι, ταύτην οὔτε ζητοῦσιν οὔτε τινὰ οἴονται δαιμονίαν ἰσχὺν ἔχειν, ἀλλὰ ἡγοῦνται τούτου Ἄτλαντα ἄν ποτε ἰσχυρότερον καὶ ἀθανατώτερον καὶ μᾶλλον ἅπαντα συνέχοντα ἐξευρεῖν, καὶ ὡς ἀληθῶς τὸ ἀγαθὸν καὶ δέον συνδεῖν καὶ συνέχειν οὐδὲν οἴονται. ἐγὼ μὲν οὖν τῆς τοιαύτης αἰτίας ὅπῃ ποτὲ ἔχει μαθητὴς ὁτουοῦν ἥδιστ’ ἂν γενοίμην· ἐπειδὴ δὲ ταύτης ἐστερήθην καὶ οὔτ᾽ αὐτὸς εὑρεῖν οὔτε παρ’ ἄλλου μαθεῖν οἷός τε ἐγενόμην, τὸν δεύτερον
99d"Hem de nasıl isterim!" dedi.
"Bundan sonra," dedi, "varolanları incelemekten bıkıp usanınca, güneş tutulmasını seyredip inceleyenlerin başına gelenin benim de başıma gelmemesi için dikkatli olmam gerektiğini düşündüm. Çünkü güneşin görüntüsünü suda ya da buna benzer bir şeyde seyretmeyenlerin bazılarının gözleri bozulur.
πλοῦν ἐπὶ τὴν τῆς αἰτίας ζήτησιν ᾗ πεπραγμάτευμαι βούλει σοι, ἔφη, ἐπίδειξιν ποιήσωμαι, ὦ Κέβης;
ὑπερφυῶς μὲν οὖν, ἔφη, ὡς βούλομαι.
ἔδοξε τοίνυν μοι, ἦ δ’ ὅς, μετὰ ταῦτα, ἐπειδὴ ἀπειρήκη τὰ ὄντα σκοπῶν, δεῖν εὐλαβηθῆναι μὴ πάθοιμι ὅπερ οἱ τὸν ἥλιον ἐκλείποντα θεωροῦντες καὶ σκοπούμενοι πάσχουσιν· διαφθείρονται γάρ που ἔνιοι τὰ ὄμματα, ἐὰν μὴ ἐν ὕδατι ἤ
99e"Ben de buna benzer bir şey düşündüm: Şeylere gözlerimle bakar, her bir hissimle onları kavramaya kalkışırsam psykhē'min büsbütün kör olmasından korktum. Bu yüzden logos'lara sığınıp varolanların hakikatini onlarda incelemem gerektiğine karar verdim. Gerçi benzetmem belki bir bakıma yerinde değil; çünkü varolanları logos'larda inceleyenin onları, olgularda inceleyenden daha çok görüntülerde incelediğini hiç kabul etmem.
τινι τοιούτῳ σκοπῶνται τὴν εἰκόνα αὐτοῦ. τοιοῦτόν τι καὶ ἐγὼ διενοήθην, καὶ ἔδεισα μὴ παντάπασι τὴν ψυχὴν τυφλωθείην βλέπων πρὸς τὰ πράγματα τοῖς ὄμμασι καὶ ἑκάστῃ τῶν αἰσθήσεων ἐπιχειρῶν ἅπτεσθαι αὐτῶν. ἔδοξε δή μοι χρῆναι εἰς τοὺς λόγους καταφυγόντα ἐν ἐκείνοις σκοπεῖν τῶν ὄντων τὴν ἀλήθειαν.
ΦΑΙΔ. ἴσως μὲν οὖν ᾧ εἰκάζω τρόπον
100a"Her neyse, ben bu yoldan yola koyuldum: Her seferinde en sağlam bulduğum logos'u varsayım olarak koyuyorum; ister sebep hakkında olsun ister başka herhangi bir şey hakkında, onunla uyuşur görünenleri doğru, uyuşmayanları doğru değil sayıyorum. Ne demek istediğimi sana daha açık söylemek istiyorum; çünkü sanırım şimdi anlamıyorsun."
"Hayır, Zeus hakkı için," dedi Kebes, "pek anlamıyorum."
τινὰ οὐκ ἔοικεν· οὐ γὰρ πάνυ συγχωρῶ τὸν ἐν [τοῖς] λόγοις σκοπούμενον τὰ ὄντα ἐν εἰκόσι μᾶλλον σκοπεῖν ἢ τὸν ἐν [τοῖς] ἔργοις. ἀλλ’ οὖν δὴ ταύτῃ γε ὥρμησα, καὶ ὑποθέμενος ἑκάστοτε λόγον ὃν ἂν κρίνω ἐρρωμενέστατον εἶναι, ἃ μὲν ἄν μοι δοκῇ τούτῳ συμφωνεῖν τίθημι ὡς ἀληθῆ ὄντα, καὶ περὶ αἰτίας καὶ περὶ τῶν ἄλλων ἁπάντων [ὄντων], ἃ δ’ ἂν μή, ὡς οὐκ ἀληθῆ. βούλομαι δέ σοι σαφέστερον εἰπεῖν ἃ λέγω· οἶμαι γάρ σε νῦν οὐ μανθάνειν.
οὐ μὰ τὸν Δία, ἔφη ὁ Κέβης, οὐ σφόδρα.
100b"Demek istediğim şu," dedi, "yeni bir şey değil; hem başka zamanlarda hem de biraz önceki konuşmamızda hiç durmadan söylediğim şeyler. Üzerinde uğraştığım sebep türünü sana göstermeye girişiyorum: O çok dile dolanmış şeylere yeniden dönüyor, onlardan başlıyorum ve kendi başına, kendi kendine bir güzelin, bir iyinin, bir büyüğün ve bütün ötekilerin var olduğunu varsayıyorum. Bunları bana kabul eder, var olduklarına razı olursan, bunlardan yola çıkarak sana sebebi göstermeyi ve psykhē'nin ölümsüz olduğunu ortaya çıkarmayı umuyorum."
ἀλλ᾽, ἦ δ’ ὅς, ὧδε λέγω, οὐδὲν καινόν, ἀλλ’ ἅπερ ἀεί τε ἄλλοτε καὶ ἐν τῷ παρεληλυθότι λόγῳ οὐδὲν πέπαυμαι λέγων. ἔρχομαι [γὰρ] δὴ ἐπιχειρῶν σοι ἐπιδείξασθαι τῆς αἰτίας τὸ εἶδος ὃ πεπραγμάτευμαι, καὶ εἶμι πάλιν ἐπ᾽ ἐκεῖνα τὰ πολυθρύλητα καὶ ἄρχομαι ἀπ’ ἐκείνων, ὑποθέμενος εἶναί τι καλὸν αὐτὸ καθ’ αὑτὸ καὶ ἀγαθὸν καὶ μέγα καὶ τἆλλα πάντα· ἃ εἴ μοι δίδως τε καὶ συγχωρεῖς εἶναι ταῦτα, ἐλπίζω σοι ἐκ τούτων τὴν αἰτίαν ἐπιδείξειν καὶ ἀνευρήσειν ὡς ἀθάνατον [ἡ] ψυχή.
100c"Kabul ettiğimi farz et de hiç vakit kaybetmeden sonuca var," dedi Kebes.
"Öyleyse," dedi, "bunlardan sonra gelenlere bak, bakalım sen de benim gibi düşünecek misin. Bana öyle görünüyor ki güzelin kendisinden başka güzel bir şey varsa, o şey ancak o güzelden pay aldığı için güzeldir, başka hiçbir sebepten değil. Her şey için aynısını söylüyorum. Bu türden bir sebebi kabul ediyor musun?"
"Ediyorum," dedi.
"O hâlde," dedi, "o öbür bilgece sebepleri artık anlamıyor, kavrayamıyorum. Biri bana bir şeyin, parlak bir rengi, bir şekli ya da bu türden başka herhangi bir şeyi olduğu için güzel olduğunu söylerse, ötekileri bir yana bırakırım, çünkü onların hepsinde kafam karışır; kendi içimde sade, hünersiz, belki de saf bir biçimde şuna tutunurum: Onu güzel yapan, o güzelin bulunmasından ya da onunla ortaklığından, yahut ona her nereden ve nasıl katılıyorsa öyle katılmasından başka bir şey değildir.
ἀλλὰ μήν, ἔφη ὁ Κέβης, ὡς διδόντος σοι οὐκ ἂν φθάνοις περαίνων.
σκόπει δή, ἔφη, τὰ ἑξῆς ἐκείνοις ἐάν σοι συνδοκῇ ὥσπερ ἐμοί. φαίνεται γάρ μοι, εἴ τί ἐστιν ἄλλο καλὸν πλὴν αὐτὸ τὸ καλόν, οὐδὲ δι’ ἓν ἄλλο καλὸν εἶναι ἢ διότι μετέχει ἐκείνου τοῦ καλοῦ· καὶ πάντα δὴ οὕτως λέγω. τῇ τοιᾷδε αἰτίᾳ συγχωρεῖς;
συγχωρῶ, ἔφη.
οὐ τοίνυν, ἦ δ’ ὅς, ἔτι μανθάνω οὐδὲ δύναμαι τὰς ἄλλας αἰτίας τὰς σοφὰς ταύτας γιγνώσκειν· ἀλλ’ ἐάν τίς μοι λέγῃ
100d"Bu son noktada artık ısrar etmiyorum; ısrar ettiğim şu: Bütün güzel şeyler güzel sayesinde güzeldir. Çünkü hem kendime hem başkasına verilebilecek en sağlam cevap bana bu görünüyor. Buna tutunduğum sürece hiçbir zaman düşmeyeceğime inanıyorum: Güzel şeylerin güzel sayesinde güzel olduğu cevabı hem benim hem de kim olursa olsun bir başkası için sağlam bir cevaptır.
δι’ ὅτι καλόν ἐστιν ὁτιοῦν, ἢ χρῶμα εὐανθὲς ἔχον ἢ σχῆμα ἢ ἄλλο ὁτιοῦν τῶν τοιούτων, τὰ μὲν ἄλλα χαίρειν ἐῶ, — ταράττομαι γὰρ ἐν τοῖς ἄλλοις πᾶσι — τοῦτο δὲ ἁπλῶς καὶ ἀτέχνως καὶ ἴσως εὐήθως ἔχω παρ’ ἐμαυτῷ, ὅτι οὐκ ἄλλο τι ποιεῖ αὐτὸ καλὸν ἢ ἡ ἐκείνου τοῦ καλοῦ εἴτε παρουσία εἴτε κοινωνία εἴτε ὅπῃ δὴ καὶ ὅπως προσγενομένη· οὐ γὰρ ἔτι τοῦτο διισχυρίζομαι, ἀλλ’ ὅτι τῷ καλῷ πάντα τὰ καλὰ [γίγνεται] καλά. τοῦτο γάρ μοι δοκεῖ ἀσφαλέστατον εἶναι καὶ ἐμαυτῷ ἀποκρίνασθαι καὶ ἄλλῳ, καὶ τούτου ἐχόμενος
100e"Sana da öyle görünmüyor mu?"
"Görünüyor."
"Öyleyse büyük şeyler de büyüklük sayesinde büyük, daha büyükler de büyüklük sayesinde daha büyük, daha küçükler de küçüklük sayesinde daha küçüktür, değil mi?"
"Evet."
"O hâlde biri, bir adamın ötekinden bir baş kadar daha büyük olduğunu, daha küçüğün de aynı şeyle, yani başla daha küçük olduğunu söylese, sen de bunu kabul etmezsin; tersine, şundan başka bir şey söylemediğine yemin edersin: Bir başkasından daha büyük olan her şey büyüklükten başka hiçbir şeyle daha büyük değildir, büyüklük yüzünden daha büyüktür; daha küçük olan da küçüklükten başka hiçbir şeyle daha küçük değildir, küçüklük yüzünden daha küçüktür. Bunu da sanırım şundan korktuğun için yaparsın: Birinin bir baş kadar daha büyük ya da daha küçük olduğunu söylersen, karşına zıt bir logos çıkabilir. Önce, daha büyük olan da daha küçük olan da aynı şeyle daha büyük ve daha küçük olur; sonra, daha büyük olan, kendisi küçük olan başla daha büyük olur. Birinin küçük bir şeyle büyük olması ise düpedüz bir ucube olurdu. Yoksa bundan korkmaz mısın?"
ἡγοῦμαι οὐκ ἄν ποτε πεσεῖν, ἀλλ’ ἀσφαλὲς εἶναι καὶ ἐμοὶ καὶ ὁτῳοῦν ἄλλῳ ἀποκρίνασθαι ὅτι τῷ καλῷ τὰ καλὰ [γίγνεται] καλά· ἢ οὐ καὶ σοὶ δοκεῖ;
δοκεῖ.
καὶ μεγέθει ἄρα τὰ μεγάλα μεγάλα καὶ τὰ μείζω μείζω, καὶ σμικρότητι τὰ ἐλάττω ἐλάττω;
ναί.
ΦΑΙΔ.
οὐδὲ σὺ ἄρ’ ἂν ἀποδέχοιο εἴ τίς τινα φαίη ἕτερον ἑτέρου τῇ κεφαλῇ μείζω εἶναι, καὶ τὸν ἐλάττω τῷ αὐτῷ τούτῳ
ἐλάττω, ἀλλὰ διαμαρτύροιο ἂν ὅτι σὺ μὲν οὐδὲν ἄλλο λέγεις ἢ ὅτι τὸ μεῖζον πᾶν ἕτερον ἑτέρου οὐδενὶ ἄλλῳ μεῖζόν ἐστιν ἢ μεγέθει, καὶ διὰ τοῦτο μεῖζον, διὰ τὸ μέγεθος, τὸ δὲ ἔλαττον οὐδενὶ ἄλλῳ ἔλαττον ἢ σμικρότητι, καὶ διὰ τοῦτο ἔλαττον, διὰ τὴν σμικρότητα, φοβούμενος οἶμαι μή τίς σοι ἐναντίος λόγος ἀπαντήσῃ, ἐὰν τῇ κεφαλῇ μείζονά τινα φῇς εἶναι καὶ ἐλάττω, πρῶτον μὲν τῷ αὐτῷ τὸ μεῖζον μεῖζον εἶναι καὶ τὸ ἔλαττον ἔλαττον, ἔπειτα τῇ κεφαλῇ σμικρᾷ οὔσῃ τὸν
101bKebes güldü: "Korkarım elbette," dedi.
"Peki," dedi, "on sayısının sekizden iki fazla olduğunu ve sekizi bu sebeple, yani ikiyle aştığını söylemekten de korkmaz mısın? Çoklukla, çokluk yüzünden aştığını söylemek dururken? İki arşınlık bir şeyin bir arşınlıktan büyüklükle değil de yarısıyla daha büyük olduğunu söylemekten de korkmaz mısın? Çünkü korku herhalde aynı korku."
"Elbette," dedi.
"Peki, bire bir eklendiğinde iki olmanın sebebinin ekleme olduğunu, bir bölündüğünde ise bölme olduğunu söylemekten sakınmaz mısın?
μείζω μείζω εἶναι, καὶ τοῦτο δὴ τέρας εἶναι, τὸ σμικρῷ τινι μέγαν τινὰ εἶναι· ἢ οὐκ ἂν φοβοῖο ταῦτα;
καὶ ὁ Κέβης γελάσας, ἔγωγε, ἔφη.
οὐκοῦν, ἦ δ’ ὅς, τὰ δέκα τῶν ὀκτὼ δυοῖν πλείω εἶναι, καὶ διὰ ταύτην τὴν αἰτίαν ὑπερβάλλειν, φοβοῖο ἂν λέγειν, ἀλλὰ μὴ πλήθει καὶ διὰ τὸ πλῆθος; καὶ τὸ δίπηχυ τοῦ πηχυαίου ἡμίσει μεῖζον εἶναι ἀλλ’ οὐ μεγέθει; ὁ αὐτὸς γάρ που φόβος.
πάνυ γ᾽, ἔφη.
τί δέ; ἑνὶ ἑνὸς προστεθέντος τὴν πρόσθεσιν αἰτίαν εἶναι
101c"Tersine, yüksek sesle haykırırsın: Bir şeyin, pay aldığı neyse onun kendine özgü ousia'sından pay almaktan başka hiçbir yolla meydana geldiğini bilmezsin; bu durumda da iki olmanın, ikilikten pay almaktan başka bir sebebini göremezsin. İki olacak şeyler ikilikten, bir olacak şey de birlikten pay almalıdır. Bu bölmeleri, eklemeleri ve bu türden öteki incelikleri bir yana bırakır, bunlarla cevap vermeyi senden daha bilge olanlara terk edersin. Sen ise, deyim yerindeyse kendi gölgenden ve tecrübesizliğinden korkarak, varsayımın o sağlam yanına tutunur ve öyle cevap verirsin.
τοῦ δύο γενέσθαι ἢ διασχισθέντος τὴν σχίσιν οὐκ εὐλαβοῖο ἂν λέγειν; καὶ μέγα ἂν βοῴης ὅτι οὐκ οἶσθα ἄλλως πως ἕκαστον γιγνόμενον ἢ μετασχὸν τῆς ἰδίας οὐσίας ἑκάστου οὗ ἂν μετάσχῃ, καὶ ἐν τούτοις οὐκ ἔχεις ἄλλην τινὰ αἰτίαν τοῦ δύο γενέσθαι ἀλλ’ ἢ τὴν τῆς δυάδος μετάσχεσιν, καὶ δεῖν τούτου μετασχεῖν τὰ μέλλοντα δύο ἔσεσθαι, καὶ μονάδος ὃ ἂν μέλλῃ ἓν ἔσεσθαι, τὰς δὲ σχίσεις ταύτας καὶ προσθέσεις καὶ τὰς ἄλλας τὰς τοιαύτας κομψείας ἐῴης ἂν χαίρειν, παρεὶς ἀποκρίνασθαι τοῖς σεαυτοῦ σοφωτέροις· σὺ δὲ δεδιὼς ἄν, τὸ
101d"Biri varsayımın kendisine ilişirse, ona aldırmaz ve o varsayımdan çıkan sonuçların birbiriyle uyuşup uyuşmadığını inceleyinceye kadar cevap vermezsin. Varsayımın kendisinin hesabını vermen gerektiğinde de aynı yolla verirsin: Yukarıdakiler arasında en iyisi görünen başka bir varsayım koyar, böylece yeterli bir şeye varıncaya kadar ilerlersin. Varolanlardan herhangi birini bulmak istiyorsan, çekişmeciler gibi ilkeyle ondan çıkan sonuçları aynı anda tartışıp ikisini birbirine karıştırmazsın, değil mi?
λεγόμενον, τὴν σαυτοῦ σκιὰν καὶ τὴν ἀπειρίαν, ἐχόμενος ἐκείνου τοῦ ἀσφαλοῦς τῆς ὑποθέσεως, οὕτως ἀποκρίναιο ἄν. εἰ δέ τις αὐτῆς τῆς ὑποθέσεως ἔχοιτο, χαίρειν ἐῴης ἂν καὶ οὐκ ἀποκρίναιο ἕως ἂν τὰ ἀπ’ ἐκείνης ὁρμηθέντα σκέψαιο εἴ σοι ἀλλήλοις συμφωνεῖ ἢ διαφωνεῖ· ἐπειδὴ δὲ ἐκείνης αὐτῆς δέοι σε διδόναι λόγον, ὡσαύτως ἂν διδοίης, ἄλλην αὖ ὑπόθεσιν ὑποθέμενος ἥτις τῶν ἄνωθεν βελτίστη φαίνοιτο,
101e"Onların ise bu konuda belki tek bir sözü, tek bir kaygısı yoktur; çünkü bilgelikleri öyledir ki her şeyi birbirine katıp karıştırsalar da yine kendi kendilerini memnun etmeyi becerirler. Ama sen, eğer filozoflardansan, sanırım benim söylediğim gibi yaparsın."
ἕως ἐπί τι ἱκανὸν ἔλθοις, ἅμα δὲ οὐκ ἂν φύροιο ὥσπερ οἱ ἀντιλογικοὶ περί τε τῆς ἀρχῆς διαλεγόμενος καὶ τῶν ἐξ ἐκείνης ὡρμημένων, εἴπερ βούλοιό τι τῶν ὄντων εὑρεῖν; ἐκείνοις μὲν γὰρ ἴσως οὐδὲ εἷς περὶ τούτου λόγος οὐδὲ φροντίς· ἱκανοὶ γὰρ ὑπὸ σοφίας ὁμοῦ πάντα κυκῶντες ὅμως δύνασθαι αὐτοὶ αὑτοῖς ἀρέσκειν· σὺ δ᾽, εἴπερ εἶ τῶν φιλοσόφων,
102a"Çok doğru söylüyorsun," dediler Simmias ile Kebes ikisi birden.
Ekhekrates: Zeus hakkı için, Phaidon, haklıydılar da; çünkü bence o bunları, aklı azıcık eren birine bile şaşılacak bir açıklıkla söylemiş.
Phaidon: Elbette, Ekhekrates; orada bulunan herkes de öyle düşündü.
Ekhekrates: Orada bulunmayıp şimdi dinleyen bizler de öyle düşünüyoruz. Peki, bundan sonra neler konuşuldu?
Phaidon: Sanırım şöyle oldu: Bunlar ona kabul edildikten, eidos'ların her birinin bir şey olduğu, öteki şeylerin de onlardan pay alarak adlarını onlardan aldığı üzerinde uzlaşıldıktan sonra, Sokrates arkasından şunu sordu:
"Madem bunları böyle söylüyorsun," dedi, "Simmias'ın Sokrates'ten daha büyük, Phaidon'dan daha küçük olduğunu söylediğinde, Simmias'ta ikisinin birden, yani hem büyüklüğün hem küçüklüğün bulunduğunu söylemiş olmuyor musun?"
οἶμαι ἂν ὡς ἐγὼ λέγω ποιοῖς.
ΦΑΙΔ.
ἀληθέστατα, ἔφη, λέγεις, ὅ τε Σιμμίας ἅμα καὶ ὁ Κέβης.
ΕΧ. νὴ Δία, ὦ Φαίδων, εἰκότως γε· θαυμαστῶς γάρ μοι δοκεῖ ὡς ἐναργῶς τῷ καὶ σμικρὸν νοῦν ἔχοντι εἰπεῖν ἐκεῖνος ταῦτα.
ΦΑΙΔ. πάνυ μὲν οὖν, ὦ Ἐχέκρατες, καὶ πᾶσι τοῖς παροῦσιν ἔδοξεν.
ΕΧ. καὶ γὰρ ἡμῖν τοῖς ἀποῦσι, νῦν δὲ ἀκούουσιν. ἀλλὰ τίνα δὴ ἦν τὰ μετὰ ταῦτα λεχθέντα;
ΦΑΙΔ. ὡς μὲν ἐγὼ οἶμαι, ἐπεὶ αὐτῷ ταῦτα συνεχωρήθη,
102b"Evet."
"Ama," dedi, "'Simmias Sokrates'i aşar' sözünün, kelimelerin ifade ettiği biçimde doğru olmadığını kabul ediyorsun, değil mi?
καὶ ὡμολογεῖτο εἶναί τι ἕκαστον τῶν εἰδῶν καὶ τούτων τἆλλα μεταλαμβάνοντα αὐτῶν τούτων τὴν ἐπωνυμίαν ἴσχειν, τὸ δὴ μετὰ ταῦτα ἠρώτα, εἰ δή, ἦ δ’ ὅς, ταῦτα οὕτως λέγεις, ἆρ’ οὐχ, ὅταν Σιμμίαν Σωκράτους φῇς μείζω εἶναι, Φαίδωνος δὲ ἐλάττω, λέγεις τότ’ εἶναι ἐν τῷ Σιμμίᾳ ἀμφότερα, καὶ μέγεθος καὶ σμικρότητα;
ἔγωγε.
ἀλλὰ γάρ, ἦ δ’ ὅς, ὁμολογεῖς τὸ τὸν Σιμμίαν ὑπερέχειν Σωκράτους οὐχ ὡς τοῖς ῥήμασι λέγεται οὕτω καὶ τὸ ἀληθὲς
102c"Çünkü Simmias'ın aşması herhalde tabiatından, yani Simmias olmasından gelmez; tesadüfen sahip olduğu büyüklükten gelir. Sokrates'i aşması da Sokrates Sokrates olduğu için değil, Sokrates'in Simmias'ın büyüklüğü karşısında küçüklüğe sahip olması yüzündendir, öyle değil mi?"
"Doğru."
"Phaidon'un Simmias'ı aşması da Phaidon Phaidon olduğu için değil, Phaidon'un Simmias'ın küçüklüğü karşısında büyüklüğe sahip olması yüzündendir, değil mi?"
"Öyledir."
"Demek ki Simmias'a hem küçük hem büyük deniyor, çünkü ikisinin arasında duruyor: Birinin büyüklüğüne, aşsın diye kendi küçüklüğünü sunuyor; ötekine ise onun küçüklüğünü aşan kendi büyüklüğünü."
ἔχειν; οὐ γάρ που πεφυκέναι Σιμμίαν ὑπερέχειν τούτῳ, τῷ Σιμμίαν εἶναι, ἀλλὰ τῷ μεγέθει ὃ τυγχάνει ἔχων· οὐδ’ αὖ Σωκράτους ὑπερέχειν ὅτι Σωκράτης ὁ Σωκράτης ἐστίν, ἀλλ’ ὅτι σμικρότητα ἔχει ὁ Σωκράτης πρὸς τὸ ἐκείνου μέγεθος;
ἀληθῆ.
οὐδέ γε αὖ ὑπὸ Φαίδωνος ὑπερέχεσθαι τῷ ὅτι Φαίδων ὁ Φαίδων ἐστίν, ἀλλ’ ὅτι μέγεθος ἔχει ὁ Φαίδων πρὸς τὴν Σιμμίου σμικρότητα;
ἔστι ταῦτα.
οὕτως ἄρα ὁ Σιμμίας ἐπωνυμίαν ἔχει σμικρός τε καὶ μέγας εἶναι, ἐν μέσῳ ὢν ἀμφοτέρων, τοῦ μὲν τῷ μεγέθει
102dSonra gülümseyerek, "Galiba kitap gibi konuşacağım," dedi, "ama durum yine de herhalde dediğim gibi." Kebes hak verdi.
"Bunu şu yüzden söylüyorum: Bana nasıl görünüyorsa sana da öyle görünsün istiyorum. Bana öyle görünüyor ki yalnız büyüklüğün kendisi hiçbir zaman aynı anda hem büyük hem küçük olmaya yanaşmamakla kalmaz; bizdeki büyüklük de küçüğü hiçbir zaman kabul etmez, aşılmaya razı olmaz. İki şeyden biri olur: Ya zıddı olan küçük ona yaklaştığında kaçıp geri çekilir ya da küçük gelince yok olur. Ama yerinde kalıp küçüklüğü kabul ederek olduğundan başka bir şey olmaya razı olmaz.
ὑπερέχειν τὴν σμικρότητα ὑπέχων, τῷ δὲ τὸ μέγεθος τῆς σμικρότητος παρέχων ὑπερέχον. καὶ ἅμα μειδιάσας, ἔοικα, ἔφη, καὶ συγγραφικῶς ἐρεῖν, ἀλλ’ οὖν ἔχει γέ που ὡς λέγω. συνέφη.
λέγω δὴ τοῦδ’ ἕνεκα, βουλόμενος δόξαι σοὶ ὅπερ ἐμοί. ἐμοὶ γὰρ φαίνεται οὐ μόνον αὐτὸ τὸ μέγεθος οὐδέποτ’ ἐθέλειν ἅμα μέγα καὶ σμικρὸν εἶναι, ἀλλὰ καὶ τὸ ἐν ἡμῖν μέγεθος οὐδέποτε προσδέχεσθαι τὸ σμικρὸν οὐδ’ ἐθέλειν ὑπερέχεσθαι, ἀλλὰ δυοῖν τὸ ἕτερον, ἢ φεύγειν καὶ ὑπεκχωρεῖν ὅταν αὐτῷ
102e"Örneğin ben küçüklüğü kabul edip ona katlandığım hâlde hâlâ kim isem oyum; aynı kişi olarak küçüğüm. Oysa o büyüklük, büyük olduğu hâlde küçük olmaya cüret etmez. Aynı şekilde bizdeki küçük de hiçbir zaman ne büyük hâline gelmeye ne de büyük olmaya yanaşmaz; zıtlardan başka hiçbiri de, hâlâ neyse o iken, aynı anda zıddı hâline gelmez, zıddı olmaz. Bu durumla karşılaşınca ya çekip gider ya da yok olur."
προσίῃ τὸ ἐναντίον, τὸ σμικρόν, ἢ προσελθόντος ἐκείνου ἀπολωλέναι· ὑπομένον δὲ καὶ δεξάμενον τὴν σμικρότητα οὐκ ἐθέλειν εἶναι ἕτερον ἢ ὅπερ ἦν. ὥσπερ ἐγὼ δεξάμενος καὶ ὑπομείνας τὴν σμικρότητα, καὶ ἔτι ὢν ὅσπερ εἰμί, οὗτος ὁ αὐτὸς σμικρός εἰμι· ἐκεῖνο δὲ οὐ τετόλμηκεν μέγα ὂν σμικρὸν εἶναι· ὡς δ’ αὕτως καὶ τὸ σμικρὸν τὸ ἐν ἡμῖν οὐκ ἐθέλει ποτὲ μέγα γίγνεσθαι οὐδὲ εἶναι, οὐδ’ ἄλλο οὐδὲν τῶν ἐναντίων, ἔτι ὂν ὅπερ ἦν, ἅμα τοὐναντίον γίγνεσθαί τε
103a"Bana kesinlikle öyle görünüyor," dedi Kebes.
Orada bulunanlardan biri, kim olduğunu tam hatırlamıyorum, bunu duyunca şöyle dedi: "Tanrılar aşkına, daha önceki konuşmalarımızda şimdi söylenenin tam tersini kabul etmemiş miydik? Daha büyüğün daha küçükten, daha küçüğün de daha büyükten meydana geldiğini, zıtların oluşunun düpedüz bu olduğunu, yani zıtlardan meydana geldiklerini söylememiş miydik? Şimdi ise bana öyle geliyor ki bunun hiçbir zaman olamayacağı söyleniyor."
Sokrates başını ona doğru çevirip dinledi. "Yiğitçe hatırladın," dedi, "ama şimdi söylenenle o zaman söylenen arasındaki ayrımı göremiyorsun.
καὶ εἶναι, ἀλλ’ ἤτοι ἀπέρχεται ἢ ἀπόλλυται ἐν τούτῳ τῷ παθήματι.
ΦΑΙΔ.
παντάπασιν, ἔφη ὁ Κέβης, οὕτω φαίνεταί μοι.
καί τις εἶπε τῶν παρόντων ἀκούσας — ὅστις δ’ ἦν, οὐ σαφῶς μέμνημαι — πρὸς θεῶν, οὐκ ἐν τοῖς πρόσθεν ἡμῖν λόγοις αὐτὸ τὸ ἐναντίον τῶν νυνὶ λεγομένων ὡμολογεῖτο, ἐκ τοῦ ἐλάττονος τὸ μεῖζον γίγνεσθαι καὶ ἐκ τοῦ μείζονος τὸ ἔλαττον, καὶ ἀτεχνῶς αὕτη εἶναι ἡ γένεσις τοῖς ἐναντίοις, ἐκ τῶν ἐναντίων; νῦν δέ μοι δοκεῖ λέγεσθαι ὅτι τοῦτο οὐκ ἄν ποτε γένοιτο.
καὶ ὁ Σωκράτης παραβαλὼν τὴν κεφαλὴν καὶ ἀκούσας,
103b"O zaman, zıt bir şeyden zıt bir şeyin meydana geldiği söyleniyordu; şimdi ise zıddın kendisinin, ister bizdeki ister tabiattaki olsun, hiçbir zaman kendine zıt olamayacağı söyleniyor. Çünkü dostum, o zaman zıtları taşıyan şeylerden söz ediyor, onları zıtların adıyla anıyorduk; şimdi ise, adlandırılan şeylere içlerinde bulunarak adlarını veren o zıtların kendilerinden söz ediyoruz. Bu zıtların kendileri ise, diyoruz, birbirinden meydana gelmeyi hiçbir zaman kabul etmez."
ἀνδρικῶς, ἔφη, ἀπεμνημόνευκας, οὐ μέντοι ἐννοεῖς τὸ διαφέρον τοῦ τε νῦν λεγομένου καὶ τοῦ τότε. τότε μὲν γὰρ ἐλέγετο ἐκ τοῦ ἐναντίου πράγματος τὸ ἐναντίον πρᾶγμα γίγνεσθαι, νῦν δέ, ὅτι αὐτὸ τὸ ἐναντίον ἑαυτῷ ἐναντίον οὐκ ἄν ποτε γένοιτο, οὔτε τὸ ἐν ἡμῖν οὔτε τὸ ἐν τῇ φύσει. τότε μὲν γάρ, ὦ φίλε, περὶ τῶν ἐχόντων τὰ ἐναντία ἐλέγομεν, ἐπονομάζοντες αὐτὰ τῇ ἐκείνων ἐπωνυμίᾳ, νῦν δὲ περὶ ἐκείνων αὐτῶν ὧν ἐνόντων ἔχει τὴν ἐπωνυμίαν τὰ ὀνομαζόμενα·
103cAynı anda Kebes'e baktı: "Kebes," dedi, "yoksa buradaki arkadaşın söylediklerinden biri seni de mi rahatsız etti?"
"Yok, bu sefer öyle değilim," dedi Kebes; "gerçi beni rahatsız eden pek çok şey olmadığını da asla söylemiyorum."
"Demek ki şunda kayıtsız şartsız anlaştık," dedi: "Zıt hiçbir zaman kendine zıt olmayacak."
"Kesinlikle," dedi.
"Bir de şuna bak," dedi, "bakalım bunda da benimle anlaşacak mısın. Bir şeye sıcak, bir şeye soğuk der misin?"
"Derim."
"Bunlar kar ve ateş dediğin şeylerle aynı mı?"
αὐτὰ δ’ ἐκεῖνα οὐκ ἄν ποτέ φαμεν ἐθελῆσαι γένεσιν ἀλλήλων δέξασθαι. καὶ ἅμα βλέψας πρὸς τὸν Κέβητα εἶπεν, ἆρα μή που, ὦ Κέβης, ἔφη, καὶ σέ τι τούτων ἐτάραξεν ὧν ὅδε εἶπεν;
οὐδ’ αὖ, ἔφη ὁ Κέβης, οὕτως ἔχω· καίτοι οὔτι λέγω ὡς οὐ πολλά με ταράττει.
συνωμολογήκαμεν ἄρα, ἦ δ’ ὅς, ἁπλῶς τοῦτο, μηδέποτε ἐναντίον ἑαυτῷ τὸ ἐναντίον ἔσεσθαι.
παντάπασιν, ἔφη.
ἔτι δή μοι καὶ τόδε σκέψαι, ἔφη, εἰ ἄρα συνομολογήσεις. θερμόν τι καλεῖς καὶ ψυχρόν;
ἔγωγε.
ἆρ’ ὅπερ χιόνα καὶ πῦρ;
103d"Zeus hakkı için, hayır."
"Demek sıcak ateşten başka bir şey, soğuk da kardan başka bir şey?"
"Evet."
"Ama sanırım şu da sana doğru görünür: Kar, kar olduğu sürece, sıcağı kabul edip de, biraz önce söylediğimiz gibi, hâlâ olduğu şey, yani hem kar hem sıcak olarak kalamaz; sıcak yaklaşınca ya ona yol verip çekilir ya da yok olur."
"Elbette."
"Ateş de soğuk ona yaklaşınca ya çekilip gider ya da yok olur; ama soğukluğu kabul edip hâlâ olduğu şey, yani hem ateş hem soğuk olarak kalmaya hiçbir zaman cüret etmez."
μὰ Δί᾽ οὐκ ἔγωγε.
ἀλλ᾽ ἕτερόν τι πυρὸς τὸ θερμὸν καὶ ἕτερόν τι χιόνος τὸ ψυχρόν;
ναί.
ἀλλὰ τόδε γ᾽ οἶμαι δοκεῖ σοι, οὐδέποτε χιόνα γ’ οὖσαν δεξαμένην τὸ θερμόν, ὥσπερ ἐν τοῖς πρόσθεν ἐλέγομεν, ἔτι ἔσεσθαι ὅπερ ἦν, χιόνα καὶ θερμόν, ἀλλὰ προσιόντος τοῦ θερμοῦ ἢ ὑπεκχωρήσειν αὐτῷ ἢ ἀπολεῖσθαι.
πάνυ γε.
καὶ τὸ πῦρ γε αὖ προσιόντος τοῦ ψυχροῦ αὐτῷ ἢ ὑπεξιέναι ἢ ἀπολεῖσθαι, οὐ μέντοι ποτὲ τολμήσειν δεξάμενον τὴν ψυχρότητα ἔτι εἶναι ὅπερ ἦν, πῦρ καὶ ψυχρόν.
103e"Doğru söylüyorsun," dedi.
"Demek ki bu türden bazı şeylerde durum şöyle," dedi: "Bütün zamanlar boyunca kendi adına lâyık görülen yalnız eidos'un kendisi değildir; o olmayan, ama var olduğu sürece daima onun biçimini taşıyan başka bir şey de bu ada lâyık görülür. Ne demek istediğim şu örnekte belki daha açık olacak: Tek, herhalde her zaman şimdi andığımız bu adı almak zorundadır, değil mi?"
"Elbette."
"Peki — sorduğum şu — varolanlar arasında bu adı alan yalnız o mudur, yoksa tekin kendisi olmadığı hâlde, tabiatı gereği tekten hiçbir zaman ayrılmadığı için kendi adının yanında daima bu adla da çağrılması gereken başka bir şey de var mı?
ἀληθῆ, ἔφη, λέγεις.
ἔστιν ἄρα, ἦ δ’ ὅς, περὶ ἔνια τῶν τοιούτων, ὥστε μὴ μόνον αὐτὸ τὸ εἶδος ἀξιοῦσθαι τοῦ αὑτοῦ ὀνόματος εἰς τὸν ἀεὶ χρόνον, ἀλλὰ καὶ ἄλλο τι ὃ ἔστι μὲν οὐκ ἐκεῖνο, ἔχει δὲ τὴν ἐκείνου μορφὴν ἀεί, ὅτανπερ ᾖ. ἔτι δὲ ἐν τῷδε ἴσως ἔσται σαφέστερον ὃ λέγω· τὸ γὰρ περιττὸν ἀεί που δεῖ τούτου τοῦ ὀνόματος τυγχάνειν ὅπερ νῦν λέγομεν· ἢ οὔ;
πάνυ γε.
ΦΑΙΔ.
ἆρα μόνον τῶν ὄντων — τοῦτο γὰρ ἐρωτῶ — ἢ καὶ ἄλλο
104a"Kastettiğim, örneğin üçlüğün ve daha başka pek çok şeyin durumu. Üçlüğü düşün: Sence o hem kendi adıyla hem de, tek üçlüğün kendisi olmadığı hâlde, tekin adıyla her zaman anılmak zorunda değil mi? Yine de üçlük, beşlik ve sayıların bütün bir yarısı tabiatça öyledir ki her biri, tekin kendisi olmadığı hâlde, daima tektir. Öte yandan iki, dört ve sayıların öbür dizisinin tamamı da çiftin kendisi olmadığı hâlde, her biri daima çifttir. Kabul ediyor musun, etmiyor musun?"
τι ὃ ἔστι μὲν οὐχ ὅπερ τὸ περιττόν, ὅμως δὲ δεῖ αὐτὸ μετὰ τοῦ ἑαυτοῦ ὀνόματος καὶ τοῦτο καλεῖν ἀεὶ διὰ τὸ οὕτω πεφυκέναι ὥστε τοῦ περιττοῦ μηδέποτε ἀπολείπεσθαι; λέγω δὲ αὐτὸ εἶναι οἷον καὶ ἡ τριὰς πέπονθε καὶ ἄλλα πολλά. σκόπει δὲ περὶ τῆς τριάδος. ἆρα οὐ δοκεῖ σοι τῷ τε αὑτῆς ὀνόματι ἀεὶ προσαγορευτέα εἶναι καὶ τῷ τοῦ περιττοῦ, ὄντος οὐχ ὅπερ τῆς τριάδος; ἀλλ’ ὅμως οὕτως πέφυκε καὶ ἡ τριὰς καὶ ἡ πεμπτὰς καὶ ὁ ἥμισυς τοῦ ἀριθμοῦ ἅπας, ὥστε
104b"Nasıl etmem?" dedi.
"Öyleyse göstermek istediğim şeye dikkat et," dedi. "Şu: Anlaşılan yalnız o zıtlar birbirini kabul etmemekle kalmıyor; birbirine zıt olmadıkları hâlde zıtları her zaman taşıyan şeyler de, kendilerindeki idea'ya zıt olan idea'yı kabul etmiyor; o idea üzerlerine geldiğinde ya yok oluyor ya da çekilip gidiyorlar.
οὐκ ὢν ὅπερ τὸ περιττὸν ἀεὶ ἕκαστος αὐτῶν ἐστι περιττός· καὶ αὖ τὰ δύο καὶ [τὰ] τέτταρα καὶ ἅπας ὁ ἕτερος αὖ στίχος τοῦ ἀριθμοῦ οὐκ ὢν ὅπερ τὸ ἄρτιον ὅμως ἕκαστος αὐτῶν ἄρτιός ἐστιν ἀεί· συγχωρεῖς ἢ οὔ;
πῶς γὰρ οὔκ; ἔφη.
ὃ τοίνυν, ἔφη, βούλομαι δηλῶσαι, ἄθρει. ἔστιν δὲ τόδε, ὅτι φαίνεται οὐ μόνον ἐκεῖνα τὰ ἐναντία ἄλληλα οὐ δεχόμενα, ἀλλὰ καὶ ὅσα οὐκ ὄντ’ ἀλλήλοις ἐναντία ἔχει ἀεὶ τἀναντία, οὐδὲ ταῦτα ἔοικε δεχομένοις ἐκείνην τὴν ἰδέαν ἣ ἂν τῇ ἐν αὐτοῖς οὔσῃ ἐναντία ᾖ, ἀλλ’ ἐπιούσης αὐτῆς ἤτοι
104c"Yoksa üçün, hâlâ üç olarak kalıp çift hâline gelmeye katlanmaktansa, daha önce yok olacağını ya da başına başka ne gelirse geleceğini söylemeyecek miyiz?"
"Elbette söyleyeceğiz," dedi Kebes.
"Oysa," dedi, "ikilik üçlüğe zıt değildir."
"Değildir elbette."
"Demek ki birbirine zıt eidos'lar birbirlerinin gelişine katlanmamakla kalmıyor; başka bazı şeyler de zıtların gelişine katlanmıyor."
"Çok doğru söylüyorsun," dedi.
"Peki," dedi, "elimizden gelirse bunların ne türden şeyler olduğunu tarif edelim mi?"
"Elbette."
ἀπολλύμενα ἢ ὑπεκχωροῦντα. ἢ οὐ φήσομεν τὰ τρία καὶ ἀπολεῖσθαι πρότερον καὶ ἄλλο ὁτιοῦν πείσεσθαι, πρὶν ὑπομεῖναι ἔτι τρία ὄντα ἄρτια γενέσθαι;
πάνυ μὲν οὖν, ἔφη ὁ Κέβης.
οὐδὲ μήν, ἦ δ’ ὅς, ἐναντίον γέ ἐστι δυὰς τριάδι.
οὐ γὰρ οὖν.
οὐκ ἄρα μόνον τὰ εἴδη τὰ ἐναντία οὐχ ὑπομένει ἐπιόντα ἄλληλα, ἀλλὰ καὶ ἄλλ’ ἄττα τὰ ἐναντία οὐχ ὑπομένει ἐπιόντα.
ἀληθέστατα, ἔφη, λέγεις.
βούλει οὖν, ἦ δ’ ὅς, ἐὰν οἷοί τ’ ὦμεν, ὁρισώμεθα ὁποῖα ταῦτά ἐστιν;
πάνυ γε.
104d"Peki, Kebes," dedi, "bunlar şöyle şeyler olabilir mi: Neyi ele geçirirlerse onu yalnız kendi idea'larını değil, her zaman bir şeye zıt olan bir idea'yı da taşımaya zorlayan şeyler?"
"Nasıl yani?"
"Az önce söylediğimiz gibi. Bilirsin elbette, üçün idea'sı neyi ele geçirirse, onun yalnız üç değil, aynı zamanda tek olması da zorunludur."
"Elbette."
"İşte, diyoruz ki, böyle bir şeye, onu bu hâle getiren biçime zıt olan idea asla gelmez."
"Gelmez."
"Onu bu hâle getiren de tekin biçimiydi, değil mi?"
"Evet."
"Buna zıt olan da çiftin idea'sı?"
"Evet."
ἆρ’ οὖν, ἔφη, ὦ Κέβης, τάδε εἴη ἄν, ἃ ὅτι ἂν κατάσχῃ μὴ μόνον ἀναγκάζει τὴν αὑτοῦ ἰδέαν αὐτὸ ἴσχειν, ἀλλὰ καὶ ἐναντίου αὐτῷ ἀεί τινος;
πῶς λέγεις;
ὥσπερ ἄρτι ἐλέγομεν. οἶσθα γὰρ δήπου ὅτι ἃ ἂν ἡ τῶν τριῶν ἰδέα κατάσχῃ, ἀνάγκη αὐτοῖς οὐ μόνον τρισὶν εἶναι ἀλλὰ καὶ περιττοῖς.
πάνυ γε.
ἐπὶ τὸ τοιοῦτον δή, φαμέν, ἡ ἐναντία ἰδέα ἐκείνῃ τῇ μορφῇ ἣ ἂν τοῦτο ἀπεργάζηται οὐδέποτ’ ἂν ἔλθοι.
οὐ γάρ.
εἰργάζετο δέ γε ἡ περιττή;
ναί.
ἐναντία δὲ ταύτῃ ἡ τοῦ ἀρτίου;
ναί.
104e"Demek ki üçe çiftin idea'sı asla gelmeyecek."
"Gelmeyecek elbette."
"Öyleyse üç, çiftten pay almaz."
"Pay almaz."
"O hâlde üçlük çift-olmayandır."
"Evet."
"Şimdi, tarif etmek istediğimi söylediğim şuydu: hangi şeyler bir şeye zıt olmadıkları hâlde yine de onu, yani zıddı kabul etmez? Mesela şimdi üçlük, çifte zıt olmadığı hâlde onu hiç de kabul etmiyor, çünkü her zaman ona zıt olanı beraberinde getiriyor; ikilik teke, ateş soğuğa karşı aynı şeyi yapıyor; daha pek çok şey de böyle. Ama bak bakalım, tarifini şöyle yapar mısın: yalnız zıt, zıddı kabul etmemekle kalmaz; bir şey neye girerse girsin oraya bir zıt getiriyorsa, o getiren şeyin kendisi de getirdiği şeyin zıddını asla kabul etmez.
ἐπὶ τὰ τρία ἄρα ἡ τοῦ ἀρτίου ἰδέα οὐδέποτε ἥξει.
οὐ δῆτα.
ἄμοιρα δὴ τοῦ ἀρτίου τὰ τρία.
ἄμοιρα.
ἀνάρτιος ἄρα ἡ τριάς.
ναί.
ΦΑΙΔ.
ὃ τοίνυν ἔλεγον ὁρίσασθαι, ποῖα οὐκ ἐναντία τινὶ ὄντα ὅμως οὐ δέχεται αὐτό, τὸ ἐναντίον — οἷον νῦν ἡ τριὰς τῷ ἀρτίῳ οὐκ οὖσα ἐναντία οὐδέν τι μᾶλλον αὐτὸ δέχεται, τὸ γὰρ ἐναντίον ἀεὶ αὐτῷ ἐπιφέρει, καὶ ἡ δυὰς τῷ περιττῷ καὶ
105a"Bir kez daha hatırla, çünkü bir şeyi birkaç kez işitmenin zararı olmaz. Beş, çiftin idea'sını kabul etmeyecek; onun iki katı olan on da tekin idea'sını kabul etmeyecek. Gerçi iki kat da kendi başına başka bir şeye zıttır, ama yine de tekin idea'sını kabul etmeyecektir.
τὸ πῦρ τῷ ψυχρῷ καὶ ἄλλα πάμπολλα — ἀλλ’ ὅρα δὴ εἰ οὕτως ὁρίζῃ, μὴ μόνον τὸ ἐναντίον τὸ ἐναντίον μὴ δέχεσθαι, ἀλλὰ καὶ ἐκεῖνο, ὃ ἂν ἐπιφέρῃ τι ἐναντίον ἐκείνῳ, ἐφ’ ὅτι ἂν αὐτὸ ἴῃ, αὐτὸ τὸ ἐπιφέρον τὴν τοῦ ἐπιφερομένου ἐναντιότητα μηδέποτε δέξασθαι. πάλιν δὲ ἀναμιμνῄσκου· οὐ γὰρ χεῖρον πολλάκις ἀκούειν. τὰ πέντε τὴν τοῦ ἀρτίου οὐ δέξεται, οὐδὲ τὰ δέκα τὴν τοῦ περιττοῦ, τὸ διπλάσιον. τοῦτο μὲν οὖν καὶ αὐτὸ ἄλλῳ ἐναντίον, ὅμως δὲ τὴν
105b"Bir buçuk kat, yarım ve bu türden öteki şeyler de bütünün idea'sını kabul etmeyecek; üçte bir ve bunun gibi her şey de öyle. Tabii beni takip ediyor ve bu konuda benimle aynı kanaatteysen."
"Tamamen aynı kanaatteyim," dedi, "takip de ediyorum."
"O hâlde bana yeniden, baştan cevap ver," dedi. "Ama sorduğum şeyin kendisini cevap olarak söyleme, beni taklit et. Bunu şunun için söylüyorum: ilk başta sözünü ettiğim o güvenli cevabın yanında, şimdi söylediklerimizden yola çıkarak başka bir güvence daha görüyorum. Mesela bana 'Bedende ne bulunursa beden sıcak olur?' diye sorsan, o güvenli ama bilgisizce cevabı, yani 'Sıcaklık bulunursa' cevabını vermem; şimdi söylediklerimizden çıkan daha incelikli cevabı veririm: 'Ateş bulunursa.'
τοῦ περιττοῦ οὐ δέξεται· οὐδὲ δὴ τὸ ἡμιόλιον οὐδὲ τἆλλα τὰ τοιαῦτα, τὸ ἥμισυ, τὴν τοῦ ὅλου, καὶ τριτημόριον αὖ καὶ πάντα τὰ τοιαῦτα, εἴπερ ἕπῃ τε καὶ συνδοκεῖ σοι οὕτως.
πάνυ σφόδρα καὶ συνδοκεῖ, ἔφη, καὶ ἕπομαι.
πάλιν δή μοι, ἔφη, ἐξ ἀρχῆς λέγε. καὶ μή μοι ὃ ἂν ἐρωτῶ ἀποκρίνου, ἀλλὰ μιμούμενος ἐμέ. λέγω δὴ παρ’ ἣν τὸ πρῶτον ἔλεγον ἀπόκρισιν, τὴν ἀσφαλῆ ἐκείνην, ἐκ τῶν νῦν λεγομένων ἄλλην ὁρῶν ἀσφάλειαν. εἰ γὰρ ἔροιό με ᾧ ἂν τί ἐν τῷ σώματι ἐγγένηται θερμὸν ἔσται, οὐ τὴν
105c"'Bedende ne bulunursa beden hastalanır?' diye sorsan, 'Hastalık bulunursa' demem, 'Humma bulunursa' derim. 'Sayıda ne bulunursa sayı tek olur?' diye sorsan, 'Teklik bulunursa' demem, 'Birlik bulunursa' derim; ötekilerde de böyle. Bak bakalım, ne demek istediğimi artık yeterince anladın mı?"
"Gayet iyi anladım," dedi.
"Öyleyse cevap ver," dedi, "bedende ne bulunursa beden canlı olur?"
"Psykhē bulunursa," dedi.
ἀσφαλῆ σοι ἐρῶ ἀπόκρισιν ἐκείνην τὴν ἀμαθῆ, ὅτι ᾧ ἂν θερμότης, ἀλλὰ κομψοτέραν ἐκ τῶν νῦν, ὅτι ᾧ ἂν πῦρ· οὐδὲ ἂν ἔρῃ ᾧ ἂν σώματι τί ἐγγένηται νοσήσει, οὐκ ἐρῶ ὅτι ᾧ ἂν νόσος, ἀλλ’ ᾧ ἂν πυρετός· οὐδ’ ᾧ ἂν ἀριθμῷ τί ἐγγένηται περιττὸς ἔσται, οὐκ ἐρῶ ᾧ ἂν περιττότης, ἀλλ’ ᾧ ἂν μονάς, καὶ τἆλλα οὕτως. ἀλλ’ ὅρα εἰ ἤδη ἱκανῶς οἶσθ’ ὅτι βούλομαι.
ἀλλὰ πάνυ ἱκανῶς, ἔφη.
ἀποκρίνου δή, ἦ δ’ ὅς, ᾧ ἂν τί ἐγγένηται σώματι ζῶν ἔσται;
ὧι ἂν ψυχή, ἔφη.
105d"Bu her zaman böyle değil mi?"
"Nasıl olmasın?" dedi.
"Demek ki psykhē neyi ele geçirirse, ona her zaman hayat getirerek gelir?"
"Gerçekten öyle gelir," dedi.
"Peki hayatın bir zıddı var mı, yoksa yok mu?"
"Var," dedi.
"Nedir?"
"Ölüm."
"O hâlde psykhē, önceki söylediklerimizde üzerinde anlaştığımız gibi, her zaman getirdiği şeyin zıddını asla kabul etmeyecek, değil mi?"
"Kesinlikle," dedi Kebes.
"Peki, az önce çiftin idea'sını kabul etmeyene ne ad vermiştik?"
"Çift-olmayan," dedi.
"Ya adil olanı kabul etmeyene ve musikiye ait olanı kabul etmeyene?"
οὐκοῦν ἀεὶ τοῦτο οὕτως ἔχει;
πῶς γὰρ οὐχί; ἦ δ’ ὅς.
ψυχὴ ἄρα ὅτι ἂν αὐτὴ κατάσχῃ, ἀεὶ ἥκει ἐπ’ ἐκεῖνο φέρουσα ζωήν;
ἥκει μέντοι, ἔφη.
πότερον δ’ ἔστι τι ζωῇ ἐναντίον ἢ οὐδέν;
ἔστιν, ἔφη.
τί;
θάνατος.
οὐκοῦν ψυχὴ τὸ ἐναντίον ᾧ αὐτὴ ἐπιφέρει ἀεὶ οὐ μή ποτε δέξηται, ὡς ἐκ τῶν πρόσθεν ὡμολόγηται;
καὶ μάλα σφόδρα, ἔφη ὁ Κέβης.
τί οὖν; τὸ μὴ δεχόμενον τὴν τοῦ ἀρτίου ἰδέαν τί νυνδὴ ὠνομάζομεν;
ἀνάρτιον, ἔφη.
τὸ δὲ δίκαιον μὴ δεχόμενον καὶ ὃ ἂν μουσικὸν μὴ δέχηται;
105e"Musikiden nasipsiz," dedi, "ötekine de adil olmayan."
"Pekâlâ; ölümü kabul etmeyene ne diyoruz?"
"Ölümsüz," dedi.
"Psykhē ölümü kabul etmez, değil mi?"
"Etmez."
"Demek ki psykhē ölümsüzdür."
"Ölümsüzdür."
"Pekâlâ," dedi. "Bunun ispat edildiğini söyleyelim mi? Yoksa sana nasıl görünüyor?"
"Hem de gayet yeterli bir şekilde, Sokrates."
"Peki, Kebes," dedi, "şuna ne dersin? Çift-olmayan zorunlu olarak yok olmaz olsaydı, üç de yok olmaz olurdu, değil mi?"
ἄμουσον, ἔφη, τὸ δὲ ἄδικον.
εἶεν· ὃ δ’ ἂν θάνατον μὴ δέχηται τί καλοῦμεν;
ἀθάνατον, ἔφη.
οὐκοῦν ψυχὴ οὐ δέχεται θάνατον;
οὔ.
ἀθάνατον ἄρα ψυχή.
ἀθάνατον.
εἶεν, ἔφη· τοῦτο μὲν δὴ ἀποδεδεῖχθαι φῶμεν; ἢ πῶς δοκεῖ;
καὶ μάλα γε ἱκανῶς, ὦ Σώκρατες.
ΦΑΙΔ.
τί οὖν, ἦ δ’ ὅς, ὦ Κέβης; εἰ τῷ ἀναρτίῳ ἀναγκαῖον ἦν
106a"Nasıl olmasın?"
"Sıcak-olmayanın da yok olmaz olması zorunlu olsaydı, biri kara sıcak bir şey yaklaştırdığında kar sapasağlam ve erimeden çekilip gitmez miydi? Çünkü ne yok olurdu ne de yerinde kalıp sıcaklığı kabul ederdi."
"Doğru söylüyorsun," dedi.
"Aynı şekilde, sanırım, soğuk-olmayan da yok olmaz olsaydı, ateşe soğuk bir şey yaklaştığında ateş asla sönmez, yok olmaz, sapasağlam çekip giderdi."
"Zorunlu olarak," dedi.
ἀνωλέθρῳ εἶναι, ἄλλο τι τὰ τρία ἢ ἀνώλεθρα ἂν ἦν;
πῶς γὰρ οὔ;
οὐκοῦν εἰ καὶ τὸ ἄθερμον ἀναγκαῖον ἦν ἀνώλεθρον εἶναι, ὁπότε τις ἐπὶ χιόνα θερμὸν ἐπάγοι, ὑπεξῄει ἂν ἡ χιὼν οὖσα σῶς καὶ ἄτηκτος; οὐ γὰρ ἂν ἀπώλετό γε, οὐδ’ αὖ ὑπομένουσα ἐδέξατο ἂν τὴν θερμότητα.
ἀληθῆ, ἔφη, λέγεις.
ὣς δ’ αὔτως οἶμαι κἂν εἰ τὸ ἄψυκτον ἀνώλεθρον ἦν, ὁπότε ἐπὶ τὸ πῦρ ψυχρόν τι ἐπῄει, οὔποτ’ ἂν ἀπεσβέννυτο οὐδ’ ἀπώλλυτο, ἀλλὰ σῶν ἂν ἀπελθὸν ᾤχετο.
ἀνάγκη, ἔφη.
106b"Öyleyse," dedi, "ölümsüz hakkında da aynı şeyi söylemek zorunda değil miyiz? Ölümsüz olan aynı zamanda yok olmaz da ise, ölüm psykhē'ye yaklaştığında psykhē'nin yok olması imkânsızdır. Çünkü daha önce söylenenlere göre psykhē ölümü kabul etmeyecek, ölmüş de olmayacaktır; tıpkı, dediğimiz gibi, üçün çift olmayacağı, tekin de çift olmayacağı, ateşin de, ateşteki sıcaklığın da soğuk olmayacağı gibi. 'Ama,' diyebilir biri, 'üzerinde anlaştığımız gibi, çift yaklaştığında tek çift olmaz; peki tekin yok olup yerine bir çiftin meydana gelmesine ne engel var?'
οὐκοῦν καὶ ὧδε, ἔφη, ἀνάγκη περὶ τοῦ ἀθανάτου εἰπεῖν; εἰ μὲν τὸ ἀθάνατον καὶ ἀνώλεθρόν ἐστιν, ἀδύνατον ψυχῇ, ὅταν θάνατος ἐπ’ αὐτὴν ἴῃ, ἀπόλλυσθαι· θάνατον μὲν γὰρ δὴ ἐκ τῶν προειρημένων οὐ δέξεται οὐδ’ ἔσται τεθνηκυῖα, ὥσπερ τὰ τρία οὐκ ἔσται, ἔφαμεν, ἄρτιον, οὐδέ γ’ αὖ τὸ περιττόν, οὐδὲ δὴ πῦρ ψυχρόν, οὐδέ γε ἡ ἐν τῷ πυρὶ θερμότης. ἀλλὰ τί κωλύει, φαίη ἄν τις, ἄρτιον μὲν τὸ περιττὸν μὴ γίγνεσθαι ἐπιόντος τοῦ ἀρτίου, ὥσπερ ὡμολόγηται,
106c"Bunu söyleyene karşı tekin yok olmadığını savunamayız, çünkü çift-olmayan yok olmaz değildir. Eğer bunda anlaşmış olsaydık, çift yaklaştığında tekin ve üçün çekilip gittiğini kolayca savunurduk; ateş, sıcak ve ötekiler için de böyle savunurduk. Öyle değil mi?"
"Elbette."
"Şimdi ölümsüz için de durum aynı: Eğer onun aynı zamanda yok olmaz olduğunda anlaşıyorsak, psykhē ölümsüz olmakla kalmaz, yok olmaz da olur; anlaşmıyorsak, başka bir logos gerekir."
ἀπολομένου δὲ αὐτοῦ ἀντ’ ἐκείνου ἄρτιον γεγονέναι; τῷ ταῦτα λέγοντι οὐκ ἂν ἔχοιμεν διαμαχέσασθαι ὅτι οὐκ ἀπόλλυται· τὸ γὰρ ἀνάρτιον οὐκ ἀνώλεθρόν ἐστιν· ἐπεὶ εἰ τοῦτο ὡμολόγητο ἡμῖν, ῥᾳδίως ἂν διεμαχόμεθα ὅτι ἐπελθόντος τοῦ ἀρτίου τὸ περιττὸν καὶ τὰ τρία οἴχεται ἀπιόντα· καὶ περὶ πυρὸς καὶ θερμοῦ καὶ τῶν ἄλλων οὕτως ἂν διεμαχόμεθα. ἢ οὔ;
πάνυ μὲν οὖν.
οὐκοῦν καὶ νῦν περὶ τοῦ ἀθανάτου, εἰ μὲν ἡμῖν ὁμολογεῖται καὶ ἀνώλεθρον εἶναι, ψυχὴ ἂν εἴη πρὸς τῷ ἀθάνατος εἶναι
106d"Bunun için hiç gerek yok," dedi. "Çünkü ölümsüz olan, ebedî olduğu hâlde yok oluşu kabul edecekse, yok oluşu kabul etmeyecek başka bir şey zor bulunur."
"Tanrının da," dedi Sokrates, "hayatın eidos'unun kendisinin de, ölümsüz olan başka ne varsa onun da asla yok olmadığını, sanırım, herkes kabul eder."
"Zeus hakkı için, herkes kabul eder," dedi, "bütün insanlar; tanrılar ise, sanırım, daha da çok."
καὶ ἀνώλεθρος· εἰ δὲ μή, ἄλλου ἂν δέοι λόγου.
ἀλλ’ οὐδὲν δεῖ, ἔφη, τούτου γε ἕνεκα· σχολῇ γὰρ ἄν τι ἄλλο φθορὰν μὴ δέχοιτο, εἰ τό γε ἀθάνατον ἀίδιον ὂν φθορὰν δέξεται.
ὁ δέ γε θεὸς οἶμαι, ἔφη ὁ Σωκράτης, καὶ αὐτὸ τὸ τῆς ζωῆς εἶδος καὶ εἴ τι ἄλλο ἀθάνατόν ἐστιν, παρὰ πάντων ἂν ὁμολογηθείη μηδέποτε ἀπόλλυσθαι.
παρὰ πάντων μέντοι νὴ Δί᾽, ἔφη, ἀνθρώπων τέ γε καὶ ἔτι μᾶλλον, ὡς ἐγᾦμαι, παρὰ θεῶν.
106e"Madem ölümsüz olan aynı zamanda bozulmazdır, psykhē de, eğer ölümsüzse, yok olmaz da olur, öyle değil mi?"
"Bu kesinlikle zorunlu."
"Demek ki ölüm insana yaklaştığında, anlaşılan, onun ölümlü olan kısmı ölüyor; ölümsüz olan kısmı ise ölüme yer açıp sapasağlam ve bozulmadan çekip gidiyor."
"Öyle görünüyor."
"Öyleyse, Kebes," dedi, "psykhē hiç şüphesiz ölümsüz ve yok olmazdır; psykhē'lerimiz gerçekten Hades'te olacaktır."
ὁπότε δὴ τὸ ἀθάνατον καὶ ἀδιάφθορόν ἐστιν, ἄλλο τι ψυχὴ ἤ, εἰ ἀθάνατος τυγχάνει οὖσα, καὶ ἀνώλεθρος ἂν εἴη;
πολλὴ ἀνάγκη.
ἐπιόντος ἄρα θανάτου ἐπὶ τὸν ἄνθρωπον τὸ μὲν θνητόν, ὡς ἔοικεν, αὐτοῦ ἀποθνῄσκει, τὸ δ’ ἀθάνατον σῶν καὶ ἀδιάφθορον οἴχεται ἀπιόν, ὑπεκχωρῆσαν τῷ θανάτῳ.
φαίνεται.
ΦΑΙΔ.
παντὸς μᾶλλον ἄρα, ἔφη, ὦ Κέβης, ψυχὴ ἀθάνατον καὶ
107a"Ben, Sokrates," dedi, "buna karşı söyleyecek başka bir şey bulamıyorum, bu logos'lardan şüphe etmem için de hiçbir yön göremiyorum. Ama şu Simmias'ın ya da başka birinin söyleyecek bir şeyi varsa, susup geçmemesi iyi olur. Çünkü bu gibi konular hakkında bir şey söylemek ya da dinlemek isteyen biri bunu şimdiki fırsattan başka hangi fırsata bırakabilir, bilmiyorum."
"Doğrusu," dedi Simmias, "söylenenlere bakılırsa ben de artık nereden şüphe edeceğimi bilmiyorum. Ama logos'ların ele aldığı şeylerin büyüklüğü karşısında ve insanın zayıflığına pek güvenmediğim için, söylenenler hakkında içimde hâlâ bir şüphe taşımak zorunda kalıyorum."
ἀνώλεθρον, καὶ τῷ ὄντι ἔσονται ἡμῶν αἱ ψυχαὶ ἐν Ἅιδου.
οὔκουν ἔγωγε, ὦ Σώκρατες, ἔφη, ἔχω παρὰ ταῦτα ἄλλο τι λέγειν οὐδέ πῃ ἀπιστεῖν τοῖς λόγοις. ἀλλ’ εἰ δή τι Σιμμίας ὅδε ἤ τις ἄλλος ἔχει λέγειν, εὖ ἔχει μὴ κατασιγῆσαι· ὡς οὐκ οἶδα εἰς ὅντινά τις ἄλλον καιρὸν ἀναβάλλοιτο ἢ τὸν νῦν παρόντα, περὶ τῶν τοιούτων βουλόμενος ἤ τι εἰπεῖν ἢ ἀκοῦσαι.
ἀλλὰ μήν, ἦ δ’ ὃς ὁ Σιμμίας, οὐδ’ αὐτὸς ἔχω ἔτι ὅπῃ ἀπιστῶ ἔκ γε τῶν λεγομένων· ὑπὸ μέντοι τοῦ μεγέθους περὶ
107b"Yalnız bu kadarı da değil, Simmias," dedi Sokrates. "Bunları söylemekte haklısın, ama ilk varsayımlarımız da, size ne kadar güvenilir görünse de, yine de daha açık bir şekilde incelenmeli. Onları yeterince çözümlerseniz, sanırım, logos'un ardından bir insanın gidebileceği en ileri noktaya kadar gidersiniz; bu da açıklığa kavuşursa, daha ötesini aramazsınız."
"Doğru söylüyorsun," dedi.
ὧν οἱ λόγοι εἰσίν, καὶ τὴν ἀνθρωπίνην ἀσθένειαν ἀτιμάζων, ἀναγκάζομαι ἀπιστίαν ἔτι ἔχειν παρ’ ἐμαυτῷ περὶ τῶν εἰρημένων.
οὐ μόνον γ᾽, ἔφη, ὦ Σιμμία, ὁ Σωκράτης, ἀλλὰ ταῦτά τε εὖ λέγεις καὶ τάς γε ὑποθέσεις τὰς πρώτας, καὶ εἰ πισταὶ ὑμῖν εἰσιν, ὅμως ἐπισκεπτέαι σαφέστερον· καὶ ἐὰν αὐτὰς ἱκανῶς διέλητε, ὡς ἐγᾦμαι, ἀκολουθήσετε τῷ λόγῳ, καθ’ ὅσον δυνατὸν μάλιστ’ ἀνθρώπῳ ἐπακολουθῆσαι· κἂν τοῦτο αὐτὸ σαφὲς γένηται, οὐδὲν ζητήσετε περαιτέρω.
ἀληθῆ, ἔφη, λέγεις.
107c"Ama dostlar," dedi, "şunu da düşünmek yerinde olur: Psykhē ölümsüzse, yalnız yaşamak dediğimiz bu zaman için değil, bütün zaman için özen ister; şimdi onu ihmal eden biri için tehlike de gerçekten korkunç görünecektir. Çünkü ölüm her şeyden kurtuluş olsaydı, kötüler için bulunmaz bir nimet olurdu: Ölünce hem bedenlerinden hem de psykhē'leriyle birlikte kendi kötülüklerinden kurtulurlardı. Ama madem psykhē ölümsüz görünüyor, onun için olabildiğince iyi ve olabildiğince akıllı hâle gelmekten başka ne kötülüklerden kaçmanın bir yolu vardır ne de bir kurtuluş.
ἀλλὰ τόδε γ᾽, ἔφη, ὦ ἄνδρες, δίκαιον διανοηθῆναι, ὅτι, εἴπερ ἡ ψυχὴ ἀθάνατος, ἐπιμελείας δὴ δεῖται οὐχ ὑπὲρ τοῦ χρόνου τούτου μόνον ἐν ᾧ καλοῦμεν τὸ ζῆν, ἀλλ’ ὑπὲρ τοῦ παντός, καὶ ὁ κίνδυνος νῦν δὴ καὶ δόξειεν ἂν δεινὸς εἶναι, εἴ τις αὐτῆς ἀμελήσει. εἰ μὲν γὰρ ἦν ὁ θάνατος τοῦ παντὸς ἀπαλλαγή, ἕρμαιον ἂν ἦν τοῖς κακοῖς ἀποθανοῦσι τοῦ τε σώματος ἅμ’ ἀπηλλάχθαι καὶ τῆς αὑτῶν κακίας μετὰ τῆς ψυχῆς· νῦν δ’ ἐπειδὴ ἀθάνατος φαίνεται οὖσα, οὐδεμία ἂν
107d"Çünkü psykhē Hades'e terbiyesi ve yetiştirilişinden başka hiçbir şey götürmez; söylendiğine göre, ölene oraya yolculuğunun daha en başında en büyük faydayı ya da en büyük zararı veren de bunlardır. Anlatılan şudur: Her insan ölünce, daha hayattayken ona düşmüş olan daimōn'u onu belli bir yere götürmeye girişir; oraya toplananların yargılandıktan sonra, buradakileri oraya götürmekle görevlendirilmiş o kılavuzla birlikte Hades'e yola çıkmaları gerekir.
εἴη αὐτῇ ἄλλη ἀποφυγὴ κακῶν οὐδὲ σωτηρία πλὴν τοῦ ὡς βελτίστην τε καὶ φρονιμωτάτην γενέσθαι. οὐδὲν γὰρ ἄλλο ἔχουσα εἰς Ἅιδου ἡ ψυχὴ ἔρχεται πλὴν τῆς παιδείας τε καὶ τροφῆς, ἃ δὴ καὶ μέγιστα λέγεται ὠφελεῖν ἢ βλάπτειν τὸν τελευτήσαντα εὐθὺς ἐν ἀρχῇ τῆς ἐκεῖσε πορείας. λέγεται δὲ οὕτως, ὡς ἄρα τελευτήσαντα ἕκαστον ὁ ἑκάστου δαίμων, ὅσπερ ζῶντα εἰλήχει, οὗτος ἄγειν ἐπιχειρεῖ εἰς δή τινα τόπον, οἷ δεῖ τοὺς συλλεγέντας διαδικασαμένους εἰς Ἅιδου
107e"Orada başlarına gelmesi gerekeni bulup gereken süre kaldıktan sonra, bir başka kılavuz onları, zamanın pek çok uzun devri boyunca, yeniden buraya getirir. Ne var ki yolculuk Aiskhylos'un Telephos'unun dediği gibi değildir. O, Hades'e dolambaçsız bir yolun götürdüğünü söyler; bana ise yol ne dolambaçsız görünüyor ne de tek.
πορεύεσθαι μετὰ ἡγεμόνος ἐκείνου ᾧ δὴ προστέτακται τοὺς ἐνθένδε ἐκεῖσε πορεῦσαι· τυχόντας δὲ ἐκεῖ ὧν δὴ τυχεῖν καὶ μείναντας ὃν χρὴ χρόνον ἄλλος δεῦρο πάλιν ἡγεμὼν κομίζει ἐν πολλαῖς χρόνου καὶ μακραῖς περιόδοις.
ΦΑΙΔ. ἔστι δὲ ἄρα ἡ πορεία οὐχ ὡς ὁ Αἰσχύλου Τήλεφος λέγει· ἐκεῖνος
108a"Öyle olsaydı kılavuzlara da gerek kalmazdı, çünkü tek bir yol olsaydı kimse hiçbir yerde yolunu şaşırmazdı. Oysa anlaşılan yolun pek çok çatalı, pek çok kavşağı var; bunu buradaki kurbanlardan ve dinî âdetlerden çıkararak söylüyorum. Ölçülü ve akıllı psykhē kılavuzun ardından gider, başına gelenlerden de habersiz değildir. Ama daha önce söylediğim gibi bedene arzuyla bağlanmış olan psykhē, uzun süre bedenin ve görünen âlemin etrafında çırpınıp durur; çok direndikten, çok çektikten sonra, bu işle görevlendirilmiş daimōn tarafından zorla ve güçbelâ sürüklenip götürülür.
μὲν γὰρ ἁπλῆν οἶμόν φησιν εἰς Ἅιδου φέρειν, ἡ δ᾽ οὔτε ἁπλῆ οὔτε μία φαίνεταί μοι εἶναι. οὐδὲ γὰρ ἂν ἡγεμόνων ἔδει· οὐ γάρ πού τις ἂν διαμάρτοι οὐδαμόσε μιᾶς ὁδοῦ οὔσης. νῦν δὲ ἔοικε σχίσεις τε καὶ τριόδους πολλὰς ἔχειν· ἀπὸ τῶν θυσιῶν τε καὶ νομίμων τῶν ἐνθάδε τεκμαιρόμενος λέγω. ἡ μὲν οὖν κοσμία τε καὶ φρόνιμος ψυχὴ ἕπεταί τε καὶ οὐκ ἀγνοεῖ τὰ παρόντα· ἡ δ’ ἐπιθυμητικῶς τοῦ σώματος ἔχουσα, ὅπερ ἐν τῷ ἔμπροσθεν εἶπον, περὶ ἐκεῖνο πολὺν
108b"Ötekilerin vardığı yere vardığında, arınmamış ve böyle bir şey yapmış bir psykhē'den, yani haksız yere kan dökmeye bulaşmış ya da bunlarla kardeş olan, kardeş psykhē'lerin işi olan başka böyle şeyler işlemiş bir psykhē'den herkes kaçar, yolunu ondan çevirir, kimse ona ne yol arkadaşı ne de kılavuz olmak ister. O da tam bir çaresizlik (aporia) içinde başıboş dolaşır, ta ki belli zamanlar dolana kadar; bu zamanlar gelince de zorla kendine yaraşan meskene götürülür.
χρόνον ἐπτοημένη καὶ περὶ τὸν ὁρατὸν τόπον, πολλὰ ἀντιτείνασα καὶ πολλὰ παθοῦσα, βίᾳ καὶ μόγις ὑπὸ τοῦ προστεταγμένου δαίμονος οἴχεται ἀγομένη. ἀφικομένην δὲ ὅθιπερ αἱ ἄλλαι, τὴν μὲν ἀκάθαρτον καί τι πεποιηκυῖαν τοιοῦτον, ἢ φόνων ἀδίκων ἡμμένην ἢ ἄλλ’ ἄττα τοιαῦτα εἰργασμένην, ἃ τούτων ἀδελφά τε καὶ ἀδελφῶν ψυχῶν ἔργα τυγχάνει ὄντα, ταύτην μὲν ἅπας φεύγει τε καὶ ὑπεκτρέπεται καὶ οὔτε συνέμπορος οὔτε ἡγεμὼν ἐθέλει γίγνεσθαι, αὐτὴ
108c"Hayatını arınmış ve ölçülü bir şekilde geçirmiş psykhē ise tanrıları yol arkadaşı ve kılavuz olarak bulur; her biri de kendine yaraşan yere yerleşir. Dünyanın şaşılacak pek çok bölgesi vardır; dünyanın kendisi de, dünya hakkında konuşmayı âdet edinmiş olanların sandığı gibi bir şey değildir, sandıkları büyüklükte de değildir; biri beni buna inandırdı."
δὲ πλανᾶται ἐν πάσῃ ἐχομένη ἀπορίᾳ ἕως ἂν δή τινες χρόνοι γένωνται, ὧν ἐλθόντων ὑπ’ ἀνάγκης φέρεται εἰς τὴν αὐτῇ πρέπουσαν οἴκησιν· ἡ δὲ καθαρῶς τε καὶ μετρίως τὸν βίον διεξελθοῦσα, καὶ συνεμπόρων καὶ ἡγεμόνων θεῶν τυχοῦσα, ᾤκησεν τὸν αὐτῇ ἑκάστη τόπον προσήκοντα. εἰσὶν δὲ πολλοὶ καὶ θαυμαστοὶ τῆς γῆς τόποι, καὶ αὐτὴ οὔτε οἵα οὔτε ὅση δοξάζεται ὑπὸ τῶν περὶ γῆς εἰωθότων λέγειν, ὡς ἐγὼ ὑπό τινος πέπεισμαι.
108dBunun üzerine Simmias, "Nasıl yani, Sokrates?" dedi. "Dünya hakkında ben de çok şey işittim, ama seni inandıran bu şeyleri değil; onun için seve seve dinlerim."
"Doğrusu, Simmias," dedi, "bunların ne olduğunu anlatmak için Glaukos'un tekhnē'si gerekmez, bence; ama doğru olduklarını göstermek bana Glaukos'un tekhnē'sinin bile yetmeyeceği kadar zor görünüyor. Hem belki ben buna güç yetiremem, hem de bilsem bile, Simmias, ömrüm bu logos'un uzunluğuna yetmeyecek gibi geliyor bana. Yine de dünyanın biçiminin nasıl olduğuna inandığımı ve onun bölgelerini anlatmama hiçbir şey engel değil."
καὶ ὁ Σιμμίας, πῶς ταῦτα, ἔφη, λέγεις, ὦ Σώκρατες; περὶ γάρ τοι γῆς καὶ αὐτὸς πολλὰ δὴ ἀκήκοα, οὐ μέντοι ταῦτα ἃ σὲ πείθει· ἡδέως οὖν ἂν ἀκούσαιμι.
ἀλλὰ μέντοι, ὦ Σιμμία, οὐχ ἡ Γλαύκου τέχνη γέ μοι δοκεῖ εἶναι διηγήσασθαι ἅ γ’ ἐστίν· ὡς μέντοι ἀληθῆ, χαλεπώτερόν μοι φαίνεται ἢ κατὰ τὴν Γλαύκου τέχνην, καὶ ἅμα μὲν ἐγὼ ἴσως οὐδ’ ἂν οἷός τε εἴην, ἅμα δέ, εἰ καὶ ἠπιστάμην, ὁ βίος μοι δοκεῖ ὁ ἐμός, ὦ Σιμμία, τῷ μήκει τοῦ λόγου οὐκ ἐξαρκεῖν. τὴν μέντοι ἰδέαν τῆς γῆς οἵαν
108e"Bu kadarı da yeter," dedi Simmias.
"Pekâlâ," dedi, "ilk olarak şuna inanıyorum: Dünya göğün ortasında ve yuvarlaksa, düşmemek için ne havaya ne de buna benzer başka bir zorlayıcı güce ihtiyacı vardır; onu tutmak için göğün her yönden kendi kendine benzerliği ve dünyanın kendi dengesi yeter.
πέπεισμαι εἶναι, καὶ τοὺς τόπους αὐτῆς οὐδέν με κωλύει λέγειν.
ΦΑΙΔ.
ἀλλ᾽, ἔφη ὁ Σιμμίας, καὶ ταῦτα ἀρκεῖ.
πέπεισμαι τοίνυν, ἦ δ’ ὅς, ἐγὼ ὡς πρῶτον μέν, εἰ ἔστιν ἐν μέσῳ τῷ οὐρανῷ περιφερὴς οὖσα, μηδὲν αὐτῇ δεῖν μήτε
109a"Çünkü dengede duran bir şey, her yönden aynı olan bir şeyin ortasına konursa, hiçbir yöne daha çok ya da daha az eğilemez; her yandan aynı durumda olduğu için eğilmeden kalır. İşte ilk olarak buna inanıyorum," dedi.
"Hem de haklı olarak," dedi Simmias.
"Sonra," dedi, "dünyanın çok büyük bir şey olduğuna, Phasis'ten Herakles Sütunları'na kadar uzanan yerlerde oturan bizlerin, bir bataklığın çevresindeki karıncalar ya da kurbağalar gibi denizin çevresinde, dünyanın küçücük bir parçasında yaşadığımıza; başka pek çok insanın da başka yerlerde, buna benzer pek çok bölgede yaşadığına inanıyorum.
ἀέρος πρὸς τὸ μὴ πεσεῖν μήτε ἄλλης ἀνάγκης μηδεμιᾶς τοιαύτης, ἀλλὰ ἱκανὴν εἶναι αὐτὴν ἴσχειν τὴν ὁμοιότητα τοῦ οὐρανοῦ αὐτοῦ ἑαυτῷ πάντῃ καὶ τῆς γῆς αὐτῆς τὴν ἰσορροπίαν· ἰσόρροπον γὰρ πρᾶγμα ὁμοίου τινὸς ἐν μέσῳ τεθὲν οὐχ ἕξει μᾶλλον οὐδ’ ἧττον οὐδαμόσε κλιθῆναι, ὁμοίως δ’ ἔχον ἀκλινὲς μενεῖ. πρῶτον μὲν τοίνυν, ἦ δ’ ὅς, τοῦτο πέπεισμαι.
καὶ ὀρθῶς γε, ἔφη ὁ Σιμμίας.
ἔτι τοίνυν, ἔφη, πάμμεγά τι εἶναι αὐτό, καὶ ἡμᾶς οἰκεῖν
109b"Çünkü dünyanın her yanında, biçimleri ve büyüklükleri türlü türlü pek çok çukur vardır; su, sis ve hava bunların içine akıp toplanmıştır. Dünyanın kendisi ise saf olarak, yıldızların bulunduğu saf gökte durur; bu gibi konularda konuşmayı âdet edinmiş olanların çoğu bu göğe eter (aithēr) adını verir.
τοὺς μέχρι Ἡρακλείων στηλῶν ἀπὸ Φάσιδος ἐν σμικρῷ τινι μορίῳ, ὥσπερ περὶ τέλμα μύρμηκας ἢ βατράχους περὶ τὴν θάλατταν οἰκοῦντας, καὶ ἄλλους ἄλλοθι πολλοὺς ἐν πολλοῖσι τοιούτοις τόποις οἰκεῖν. εἶναι γὰρ πανταχῇ περὶ τὴν γῆν πολλὰ κοῖλα καὶ παντοδαπὰ καὶ τὰς ἰδέας καὶ τὰ μεγέθη, εἰς ἃ συνερρυηκέναι τό τε ὕδωρ καὶ τὴν ὁμίχλην καὶ τὸν ἀέρα· αὐτὴν δὲ τὴν γῆν καθαρὰν ἐν καθαρῷ κεῖσθαι τῷ οὐρανῷ ἐν ᾧπέρ ἐστι τὰ ἄστρα, ὃν δὴ αἰθέρα ὀνομάζειν
109c"Bu su, sis ve hava eterin tortusudur ve durmadan dünyanın çukurlarına akıp toplanır. Biz de dünyanın çukurlarında yaşadığımızın farkına varmadan, dünyanın üstünde oturduğumuzu sanırız. Tıpkı denizin dibinin ortasında yaşayan birinin, denizin yüzünde oturduğunu sanması ve suyun içinden güneşi ve öteki yıldızları görerek denizi gök sanması gibi: Hantallığı ve zayıflığı yüzünden denizin yüzüne hiç çıkmamış, denizden sıyrılıp başını buraya, bizim âlemimize uzatarak burasının kendi âleminden ne kadar daha saf ve güzel olduğunu görmemiş, görmüş birinden de işitmemiştir.
τοὺς πολλοὺς τῶν περὶ τὰ τοιαῦτα εἰωθότων λέγειν· οὗ δὴ ὑποστάθμην ταῦτα εἶναι καὶ συρρεῖν ἀεὶ εἰς τὰ κοῖλα τῆς γῆς. ἡμᾶς οὖν οἰκοῦντας ἐν τοῖς κοίλοις αὐτῆς λεληθέναι καὶ οἴεσθαι ἄνω ἐπὶ τῆς γῆς οἰκεῖν, ὥσπερ ἂν εἴ τις ἐν μέσῳ τῷ πυθμένι τοῦ πελάγους οἰκῶν οἴοιτό τε ἐπὶ τῆς θαλάττης οἰκεῖν καὶ διὰ τοῦ ὕδατος ὁρῶν τὸν ἥλιον καὶ τὰ ἄλλα ἄστρα τὴν θάλατταν ἡγοῖτο οὐρανὸν εἶναι, διὰ δὲ
109d"İşte bizim başımıza gelen de tam budur: Dünyanın bir çukurunda yaşadığımız hâlde onun üstünde yaşadığımızı sanıyor, havaya gök diyoruz, sanki yıldızlar gök diye bu havanın içinde dolaşıyormuş gibi. Durum da aynıdır: Zayıflığımız ve hantallığımız yüzünden havanın en uç sınırına kadar çıkamıyoruz.
βραδυτῆτά τε καὶ ἀσθένειαν μηδεπώποτε ἐπὶ τὰ ἄκρα τῆς θαλάττης ἀφιγμένος μηδὲ ἑωρακὼς εἴη, ἐκδὺς καὶ ἀνακύψας ἐκ τῆς θαλάττης εἰς τὸν ἐνθάδε τόπον, ὅσῳ καθαρώτερος καὶ καλλίων τυγχάνει ὢν τοῦ παρὰ σφίσι, μηδὲ ἄλλου ἀκηκοὼς εἴη τοῦ ἑωρακότος. ταὐτὸν δὴ τοῦτο καὶ ἡμᾶς πεπονθέναι· οἰκοῦντας γὰρ ἔν τινι κοίλῳ τῆς γῆς οἴεσθαι ἐπάνω αὐτῆς οἰκεῖν, καὶ τὸν ἀέρα οὐρανὸν καλεῖν, ὡς διὰ τούτου οὐρανοῦ ὄντος τὰ ἄστρα χωροῦντα· τὸ δὲ εἶναι ταὐτόν,
109e"Çünkü biri havanın sınırına varsa ya da kanatlanıp uçsa, başını uzattığında, tıpkı buradaki balıkların denizden başlarını çıkarıp buradakileri görmesi gibi, oradakileri görürdü; tabiatı bu seyre dayanabilecek güçte olsaydı da gerçek göğün, gerçek ışığın ve gerçekten dünya olanın orası olduğunu anlardı.
ὑπ’ ἀσθενείας καὶ βραδυτῆτος οὐχ οἵους τε εἶναι ἡμᾶς διεξελθεῖν ἐπ᾽ ἔσχατον τὸν ἀέρα· ἐπεί, εἴ τις αὐτοῦ ἐπ’ ἄκρα ἔλθοι ἢ πτηνὸς γενόμενος ἀνάπτοιτο, κατιδεῖν ⟨ἂν⟩ ἀνακύψαντα, ὥσπερ ἐνθάδε οἱ ἐκ τῆς θαλάττης ἰχθύες ἀνακύπτοντες ὁρῶσι τὰ ἐνθάδε, οὕτως ἄν τινα καὶ τὰ ἐκεῖ κατιδεῖν, καὶ εἰ ἡ φύσις ἱκανὴ εἴη ἀνασχέσθαι θεωροῦσα, γνῶναι ἂν ὅτι ἐκεῖνός ἐστιν ὁ ἀληθῶς οὐρανὸς καὶ τὸ ἀληθινὸν φῶς
110a"Çünkü bu toprak, bu taşlar ve buradaki bütün bölge, denizdeki şeylerin tuzlu suyla çürüdüğü gibi çürümüş ve aşınmıştır. Denizde kayda değer hiçbir şey yetişmez, deyim yerindeyse hiçbir şey tam gelişmiş değildir; toprak olan her yerde oyuk kayalar, kum, uçsuz bucaksız çamur ve balçık vardır, bunlar bizdeki güzelliklerle hiçbir şekilde karşılaştırılmaya değmez. Oradakiler ise bizdekilerden çok daha büyük bir farkla üstün görünürdü.
καὶ ἡ ὡς ἀληθῶς γῆ.
ΦΑΙΔ. ἥδε μὲν γὰρ ἡ γῆ καὶ οἱ λίθοι καὶ ἅπας ὁ τόπος ὁ ἐνθάδε διεφθαρμένα ἐστὶν καὶ καταβεβρωμένα, ὥσπερ τὰ ἐν τῇ θαλάττῃ ὑπὸ τῆς ἅλμης, καὶ οὔτε φύεται ἄξιον λόγου οὐδὲν ἐν τῇ θαλάττῃ, οὔτε τέλειον ὡς ἔπος εἰπεῖν οὐδέν ἐστι, σήραγγες δὲ καὶ ἄμμος καὶ πηλὸς ἀμήχανος καὶ βόρβοροί εἰσιν, ὅπου ἂν καὶ [ἡ] γῆ ᾖ, καὶ πρὸς τὰ παρ’ ἡμῖν κάλλη κρίνεσθαι οὐδ’ ὁπωστιοῦν ἄξια. ἐκεῖνα δὲ αὖ τῶν παρ’ ἡμῖν πολὺ ἂν ἔτι πλέον φανείη διαφέρειν·
110b"Zira bir mythos anlatmanın da sırası geldiyse, Simmias, göğün altındaki o yeryüzünde bulunan şeylerin nasıl olduğunu dinlemeye değer."
"Elbette, Sokrates," dedi Simmias, "biz bu mythos'u seve seve dinleriz."
"Anlatıldığına göre, dostum," dedi, "her şeyden önce yerin kendisi, biri ona yukarıdan bakacak olsa, on iki parça deriden dikilmiş toplar gibi görünürmüş: alacalı, renk renk bölmelere ayrılmış. Buradaki renkler, yani ressamların kullandığı renkler, o renklerin adeta birer numunesidir.
εἰ γὰρ δὴ καὶ μῦθον λέγειν καλόν, ἄξιον ἀκοῦσαι, ὦ Σιμμία, οἷα τυγχάνει τὰ ἐπὶ τῆς γῆς ὑπὸ τῷ οὐρανῷ ὄντα.
ἀλλὰ μήν, ἔφη ὁ Σιμμίας, ὦ Σώκρατες, ἡμεῖς γε τούτου τοῦ μύθου ἡδέως ἂν ἀκούσαιμεν.
λέγεται τοίνυν, ἔφη, ὦ ἑταῖρε, πρῶτον μὲν εἶναι τοιαύτη ἡ γῆ αὐτὴ ἰδεῖν, εἴ τις ἄνωθεν θεῷτο, ὥσπερ αἱ δωδεκάσκυτοι σφαῖραι, ποικίλη, χρώμασιν διειλημμένη, ὧν καὶ τὰ ἐνθάδε εἶναι χρώματα ὥσπερ δείγματα, οἷς δὴ οἱ γραφῆς
110c"Orada ise bütün yer böyle renklerden oluşur, hem de bunlardan çok daha parlak, çok daha saf renklerden: bir yeri erguvan rengindedir ve güzelliğine hayran kalınır, bir yeri altın rengindedir, beyaz olan yeri ise alçıdan da kardan da beyazdır. Öteki renklerden de aynı biçimde oluşmuştur; hem de bizim gördüklerimizden daha çok ve daha güzel renklerden. Hatta yerin şu çukurları bile, suyla ve havayla dolu oldukları için, öteki renklerin alacası arasında parıldayan bir renk görüntüsü verir; öyle ki yerin görünüşü kesintisiz, alacalı tek bir bütün olarak belirir.
καταχρῶνται. ἐκεῖ δὲ πᾶσαν τὴν γῆν ἐκ τοιούτων εἶναι, καὶ πολὺ ἔτι ἐκ λαμπροτέρων καὶ καθαρωτέρων ἢ τούτων· τὴν μὲν γὰρ ἁλουργῆ εἶναι [καὶ] θαυμαστὴν τὸ κάλλος, τὴν δὲ χρυσοειδῆ, τὴν δὲ ὅση λευκὴ γύψου ἢ χιόνος λευκοτέραν, καὶ ἐκ τῶν ἄλλων χρωμάτων συγκειμένην ὡσαύτως, καὶ ἔτι πλειόνων καὶ καλλιόνων ἢ ὅσα ἡμεῖς ἑωράκαμεν. καὶ γὰρ αὐτὰ ταῦτα τὰ κοῖλα αὐτῆς, ὕδατός τε καὶ ἀέρος ἔκπλεα
110d"Böyle bir yerde yetişen şeyler de, yani ağaçlar, çiçekler ve meyveler, buna uygun olarak yetişir. Dağlar da, taşlar da aynı oranda daha pürüzsüz, daha saydam ve daha güzel renklidir. Burada pek değer verilen şu taşçıklar, akik, jasp, zümrüt ve bu türden bütün taşlar, oradaki taşların kırıntılarıdır.
ὄντα, χρώματός τι εἶδος παρέχεσθαι στίλβοντα ἐν τῇ τῶν ἄλλων χρωμάτων ποικιλίᾳ, ὥστε ἕν τι αὐτῆς εἶδος συνεχὲς ποικίλον φαντάζεσθαι. ἐν δὲ ταύτῃ οὔσῃ τοιαύτῃ ἀνὰ λόγον τὰ φυόμενα φύεσθαι, δένδρα τε καὶ ἄνθη καὶ τοὺς καρπούς· καὶ αὖ τὰ ὄρη ὡσαύτως καὶ τοὺς λίθους ἔχειν ἀνὰ τὸν αὐτὸν λόγον τήν τε λειότητα καὶ τὴν διαφάνειαν καὶ τὰ χρώματα καλλίω· ὧν καὶ τὰ ἐνθάδε λιθίδια εἶναι ταῦτα τὰ ἀγαπώμενα μόρια, σάρδιά τε καὶ ἰάσπιδας καὶ σμαράγδους
110e"Orada ise her şey böyledir, hatta bunlardan da güzeldir. Bunun sebebi, oradaki taşların saf olmasıdır: buradakiler gibi, buraya akıp birikenlerin yol açtığı çürümeyle ve tuzlu suyla yenip bozulmamışlardır. Bu birikintiler taşlara, toprağa, hayvanlara ve bitkilere çirkinlik ve hastalık getirir. Yerin kendisi ise bütün bunlarla, bir de altınla, gümüşle ve bu türden başka şeylerle süslenmiştir.
καὶ πάντα τὰ τοιαῦτα· ἐκεῖ δὲ οὐδὲν ὅτι οὐ τοιοῦτον εἶναι καὶ ἔτι τούτων καλλίω. τὸ δ’ αἴτιον τούτου εἶναι ὅτι ἐκεῖνοι οἱ λίθοι εἰσὶ καθαροὶ καὶ οὐ κατεδηδεσμένοι οὐδὲ διεφθαρμένοι ὥσπερ οἱ ἐνθάδε ὑπὸ σηπεδόνος καὶ ἅλμης ὑπὸ τῶν δεῦρο συνερρυηκότων, ἃ καὶ λίθοις καὶ γῇ καὶ τοῖς ἄλλοις ζῴοις τε καὶ φυτοῖς αἴσχη τε καὶ νόσους παρέχει.
ΦΑΙΔ. τὴν δὲ γῆν αὐτὴν κεκοσμῆσθαι τούτοις τε ἅπασι καὶ ἔτι χρυσῷ τε καὶ ἀργύρῳ καὶ
111a"Çünkü bunlar orada tabiatça gözler önündedir; sayıca çoktur, iridir ve yerin her yanında bulunur; öyle ki yeri görmek, ancak mesut seyircilere nasip olacak bir manzaradır. Yerde başka pek çok canlıyla birlikte insanlar da yaşar: kimi iç kesimlerde oturur, kimi bizim denizin kıyısında oturduğumuz gibi havanın kıyısında, kimi de anakaraya yakın, çevresini havanın kuşattığı adalarda. Kısacası, ihtiyaçlarımızı karşılamada su ve deniz bizim için ne ise, onlar için de hava odur; bizim için hava ne ise, onlar için de aithēr odur.
τοῖς ἄλλοις αὖ τοῖς τοιούτοις. ἐκφανῆ γὰρ αὐτὰ πεφυκέναι, ὄντα πολλὰ πλήθει καὶ μεγάλα καὶ πανταχοῦ τῆς γῆς, ὥστε αὐτὴν ἰδεῖν εἶναι θέαμα εὐδαιμόνων θεατῶν. ζῷα δ’ ἐπ’ αὐτῇ εἶναι ἄλλα τε πολλὰ καὶ ἀνθρώπους, τοὺς μὲν ἐν μεσογαίᾳ οἰκοῦντας, τοὺς δὲ περὶ τὸν ἀέρα ὥσπερ ἡμεῖς περὶ τὴν θάλατταν, τοὺς δ’ ἐν νήσοις ἃς περιρρεῖν τὸν ἀέρα πρὸς τῇ ἠπείρῳ οὔσας· καὶ ἑνὶ λόγῳ, ὅπερ ἡμῖν τὸ ὕδωρ τε καὶ ἡ θάλαττά ἐστι πρὸς τὴν ἡμετέραν χρείαν, τοῦτο ἐκεῖ
111b"Orada mevsimler öyle ölçülü bir karışım içindedir ki insanlar hastalık nedir bilmez ve buradakilerden çok daha uzun yaşarlar. Görmede, işitmede, phronēsis'te ve bu türden her şeyde bizi, saflık bakımından havanın sudan, aithēr'in de havadan ileride olduğu ölçüde geride bırakırlar. Dahası onların tanrılara ait koruları ve tapınakları vardır; bu tapınaklarda tanrılar gerçekten oturur. Tanrıların sesleri ve kehanetleri, tanrıların doğrudan hissedilmesi ve onlarla bu türden bir birliktelik, orada tanrılarla yüz yüze yaşanır.
τὸν ἀέρα, ὃ δὲ ἡμῖν ἀήρ, ἐκείνοις τὸν αἰθέρα. τὰς δὲ ὥρας αὐτοῖς κρᾶσιν ἔχειν τοιαύτην ὥστε ἐκείνους ἀνόσους εἶναι καὶ χρόνον τε ζῆν πολὺ πλείω τῶν ἐνθάδε, καὶ ὄψει καὶ ἀκοῇ καὶ φρονήσει καὶ πᾶσι τοῖς τοιούτοις ἡμῶν ἀφεστάναι τῇ αὐτῇ ἀποστάσει ᾗπερ ἀήρ τε ὕδατος ἀφέστηκεν καὶ αἰθὴρ ἀέρος πρὸς καθαρότητα. καὶ δὴ καὶ θεῶν ἄλση τε καὶ ἱερὰ αὐτοῖς εἶναι, ἐν οἷς τῷ ὄντι οἰκητὰς θεοὺς εἶναι, καὶ φήμας τε καὶ μαντείας καὶ αἰσθήσεις τῶν θεῶν καὶ τοιαύτας συνουσίας
111c"Güneşi, ayı ve yıldızları da gerçekte nasılsalar öyle görürler; geri kalan saadetleri de buna yaraşır.
"Bütün yer ve yerin çevresindeki şeyler tabiatça işte böyledir. Yerin bütün çevresinde, çukurlarında, pek çok bölge vardır. Bunların kimi bizim oturduğumuz bölgeden daha derin ve daha geniş açılmıştır; kimi daha derindir ama ağzı bizim bölgemizinkinden daha dardır; kimi de buradakinden hem daha sığ hem daha geniştir.
γίγνεσθαι αὐτοῖς πρὸς αὐτούς· καὶ τόν γε ἥλιον καὶ σελήνην καὶ ἄστρα ὁρᾶσθαι ὑπ’ αὐτῶν οἷα τυγχάνει ὄντα, καὶ τὴν ἄλλην εὐδαιμονίαν τούτων ἀκόλουθον εἶναι.
καὶ ὅλην μὲν δὴ τὴν γῆν οὕτω πεφυκέναι καὶ τὰ περὶ τὴν γῆν· τόπους δ’ ἐν αὐτῇ εἶναι κατὰ τὰ ἔγκοιλα αὐτῆς κύκλῳ περὶ ὅλην πολλούς, τοὺς μὲν βαθυτέρους καὶ ἀναπεπταμένους μᾶλλον ἢ ἐν ᾧ ἡμεῖς οἰκοῦμεν, τοὺς δὲ βαθυτέρους ὄντας τὸ χάσμα αὐτοὺς ἔλαττον ἔχειν τοῦ παρ’ ἡμῖν
111d"Bütün bu bölgeler yerin altında birbirine pek çok noktadan, kimi daha dar kimi daha geniş deliklerle bağlanmıştır ve aralarında geçitler vardır. Bu geçitlerden, şarap karıştırma kaplarına akar gibi, birinden ötekine bol su akar. Yerin altında hiç durmadan akan, akıl almaz büyüklükte sıcak ve soğuk su ırmakları vardır; bol ateş ve büyük ateş ırmakları vardır; sulu çamurdan, kimi daha duru kimi daha balçıklı, pek çok ırmak vardır: tıpkı Sicilya'da lav selinin önünden akan çamur ırmakları ve lav selinin kendisi gibi.
τόπου, ἔστι δ’ οὓς καὶ βραχυτέρους τῷ βάθει τοῦ ἐνθάδε εἶναι καὶ πλατυτέρους. τούτους δὲ πάντας ὑπὸ γῆν εἰς ἀλλήλους συντετρῆσθαί τε πολλαχῇ καὶ κατὰ στενότερα καὶ εὐρύτερα καὶ διεξόδους ἔχειν, ᾗ πολὺ μὲν ὕδωρ ῥεῖν ἐξ ἀλλήλων εἰς ἀλλήλους ὥσπερ εἰς κρατῆρας, καὶ ἀενάων ποταμῶν ἀμήχανα μεγέθη ὑπὸ τὴν γῆν καὶ θερμῶν ὑδάτων καὶ ψυχρῶν, πολὺ δὲ πῦρ καὶ πυρὸς μεγάλους ποταμούς, πολλοὺς δὲ ὑγροῦ πηλοῦ καὶ καθαρωτέρου καὶ βορβορωδεστέρου,
111e"Akıntının dolaşımı her seferinde hangi bölgeye denk gelirse, o bölge bunlarla dolar. Bütün bunları, yerin içinde bulunan bir tür salınım yukarı aşağı hareket ettirir. Bu salınım da şöyle bir tabiattan ileri gelir.
"Yerin uçurumlarından biri hem uçurumların en büyüğüdür hem de bütün yeri boydan boya delip geçer. Homeros'un ondan söz ederken
*Çok uzakta, yerin altında en derin uçurumun olduğu yerde*
"dediği, başka yerlerde hem kendisinin hem de başka birçok şairin Tartaros adını verdiği uçurum budur.
ὥσπερ ἐν Σικελίᾳ οἱ πρὸ τοῦ ῥύακος πηλοῦ ῥέοντες ποταμοὶ καὶ αὐτὸς ὁ ῥύαξ· ὧν δὴ καὶ ἑκάστους τοὺς τόπους πληροῦσθαι, ὡς ἂν ἑκάστοις τύχῃ ἑκάστοτε ἡ περιρροὴ γιγνομένη. ταῦτα δὲ πάντα κινεῖν ἄνω καὶ κάτω ὥσπερ αἰώραν τινὰ ἐνοῦσαν ἐν τῇ γῇ· ἔστι δὲ ἄρα αὕτη ἡ αἰώρα διὰ φύσιν τοιάνδε τινά.
ΦΑΙΔ. ἕν τι τῶν χασμάτων τῆς γῆς ἄλλως τε
112a"Bütün ırmaklar bu uçuruma akar ve yine ondan dışarı akar; her biri de içinden aktığı toprak nasılsa öyle bir nitelik kazanır. Bütün akıntıların buradan çıkıp yine buraya akmasının sebebi, bu sıvının ne dibinin ne de dayanacağı bir tabanının olmamasıdır.
μέγιστον τυγχάνει ὂν καὶ διαμπερὲς τετρημένον δι’ ὅλης τῆς γῆς, τοῦτο ὅπερ Ὅμηρος εἶπε, λέγων αὐτό τῆλε μάλ᾽, ᾗχι βάθιστον ὑπὸ χθονός ἐστι βέρεθρον· Hom. Il. 8.14 ὃ καὶ ἄλλοθι καὶ ἐκεῖνος καὶ ἄλλοι πολλοὶ τῶν ποιητῶν Τάρταρον κεκλήκασιν. εἰς γὰρ τοῦτο τὸ χάσμα συρρέουσί τε πάντες οἱ ποταμοὶ καὶ ἐκ τούτου πάλιν ἐκρέουσιν· γίγνονται δὲ ἕκαστοι τοιοῦτοι δι’ οἵας ἂν καὶ τῆς γῆς ῥέωσιν. ἡ δὲ
112b"Bu yüzden sıvı yukarı aşağı salınır, dalgalanır; çevresindeki hava ve soluk da aynısını yapar. Çünkü sıvı ister yerin öte yanına, ister bu yanına atılsın, hava onu izler. Nefes alıp verenlerde soluk nasıl durmadan akarak çıkıp giriyorsa, orada da sıvıyla birlikte salınan soluk, girerken de çıkarken de korkunç, akıl almaz rüzgârlar doğurur.
αἰτία ἐστὶν τοῦ ἐκρεῖν τε ἐντεῦθεν καὶ εἰσρεῖν πάντα τὰ ῥεύματα, ὅτι πυθμένα οὐκ ἔχει οὐδὲ βάσιν τὸ ὑγρὸν τοῦτο. αἰωρεῖται δὴ καὶ κυμαίνει ἄνω καὶ κάτω, καὶ ὁ ἀὴρ καὶ τὸ πνεῦμα τὸ περὶ αὐτὸ ταὐτὸν ποιεῖ· συνέπεται γὰρ αὐτῷ καὶ ὅταν εἰς τὸ ἐπ’ ἐκεῖνα τῆς γῆς ὁρμήσῃ καὶ ὅταν εἰς τὸ ἐπὶ τάδε, καὶ ὥσπερ τῶν ἀναπνεόντων ἀεὶ ἐκπνεῖ τε καὶ ἀναπνεῖ ῥέον τὸ πνεῦμα, οὕτω καὶ ἐκεῖ συναιωρούμενον τῷ ὑγρῷ τὸ πνεῦμα δεινούς τινας ἀνέμους καὶ ἀμηχάνους παρέχεται καὶ
112c"Su, ‘aşağı’ denen bölgeye çekildiğinde, yerin o yanındaki akıntıların bulunduğu yerlere akar ve su aktarıp dolduranlar gibi onları doldurur. Oradan çekilip bu yana atıldığında da bu yandakileri yeniden doldurur. Dolan akıntılar kanallardan ve toprağın içinden akar; her biri kendisine yol açılmış olan yerlere varır ve denizleri, gölleri, ırmakları, pınarları meydana getirir. Sonra buralardan yeniden yerin altına dalarlar; kimi daha uzun ve daha çok yeri, kimi daha az ve daha kısa yeri dolaştıktan sonra yine Tartaros'a dökülür: kimi dışarı çekildiği noktanın çok altından, kimi biraz altından.
εἰσιὸν καὶ ἐξιόν. ὅταν τε οὖν ὑποχωρήσῃ τὸ ὕδωρ εἰς τὸν τόπον τὸν δὴ κάτω καλούμενον, τοῖς κατ’ ἐκεῖνα τὰ ῥεύματα [διὰ] τῆς γῆς εἰσρεῖ τε καὶ πληροῖ αὐτὰ ὥσπερ οἱ ἐπαντλοῦντες· ὅταν τε αὖ ἐκεῖθεν μὲν ἀπολίπῃ, δεῦρο δὲ ὁρμήσῃ, τὰ ἐνθάδε πληροῖ αὖθις, τὰ δὲ πληρωθέντα ῥεῖ διὰ τῶν ὀχετῶν καὶ διὰ τῆς γῆς, καὶ εἰς τοὺς τόπους ἕκαστα ἀφικνούμενα, εἰς οὓς ἑκάστοις ὡδοποίηται, θαλάττας τε καὶ λίμνας καὶ ποταμοὺς καὶ κρήνας ποιεῖ· ἐντεῦθεν δὲ πάλιν δυόμενα
112d"Ama hepsi de çıktıkları noktanın daha aşağısından Tartaros'a girer. Kimi çıktığı yerin tam karşı yanından girer, kimi aynı yandan. Kimi de büsbütün bir daire çizerek, yılanlar gibi yerin çevresine bir ya da birkaç kez dolandıktan sonra, inebildiği kadar aşağı inip yeniden Tartaros'a dökülür.
κατὰ τῆς γῆς, τὰ μὲν μακροτέρους τόπους περιελθόντα καὶ πλείους, τὰ δὲ ἐλάττους καὶ βραχυτέρους, πάλιν εἰς τὸν Τάρταρον ἐμβάλλει, τὰ μὲν πολὺ κατωτέρω ⟨ἢ⟩ ᾗ ἐπηντλεῖτο, τὰ δὲ ὀλίγον· πάντα δὲ ὑποκάτω εἰσρεῖ τῆς ἐκροῆς, καὶ ἔνια μὲν καταντικρὺ ⟨ἢ⟩ ᾗ [εἰσρεῖ] ἐξέπεσεν, ἔνια δὲ κατὰ τὸ αὐτὸ μέρος· ἔστι δὲ ἃ παντάπασιν κύκλῳ περιελθόντα, ἢ ἅπαξ ἢ καὶ πλεονάκις περιελιχθέντα περὶ τὴν γῆν ὥσπερ οἱ ὄφεις, εἰς τὸ δυνατὸν κάτω καθέντα πάλιν ἐμβάλλει.
112e"Akıntılar her iki yandan merkeze kadar inebilir, ama daha ötesine geçemez; çünkü merkezin öbür yanı, iki yandan gelen akıntıların ikisi için de yokuş olur.
"Başka akıntılar da çoktur, büyüktür, türlü türlüdür; ama bu çok sayıdaki akıntı arasında dört akıntı vardır. Bunların en büyüğü, en dışta çepeçevre akanı Okeanos denilendir. Onun tam karşısında ve zıt yönde akan ise Akheron'dur: Akheron ıssız yerlerden geçerek akar, sonra yerin altından da akıp Akherusias gölüne varır. Ölenlerin çoğunun psykhē'leri bu göle gelir; kaderin belirlediği süreleri, kimi daha uzun kimi daha kısa, orada geçirdikten sonra canlı varlıklar olarak doğmak üzere yeniden gönderilir.
δυνατὸν δέ ἐστιν ἑκατέρωσε μέχρι τοῦ μέσου καθιέναι, πέρα δ’ οὔ· ἄναντες γὰρ ἀμφοτέροις τοῖς ῥεύμασι τὸ ἑκατέρωθεν γίγνεται μέρος.
ΦΑΙΔ.
τὰ μὲν οὖν δὴ ἄλλα πολλά τε καὶ μεγάλα καὶ παντοδαπὰ ῥεύματά ἐστι· τυγχάνει δ’ ἄρα ὄντα ἐν τούτοις τοῖς πολλοῖς τέτταρ’ ἄττα ῥεύματα, ὧν τὸ μὲν μέγιστον καὶ ἐξωτάτω ῥέον περὶ κύκλῳ ὁ καλούμενος Ὠκεανός ἐστιν, τούτου δὲ καταντικρὺ καὶ ἐναντίως ῥέων Ἀχέρων, ὃς δι’ ἐρήμων τε τόπων
113a"Üçüncü ırmak bu ikisinin arasından çıkar ve çıktığı yerin yakınında, bol ateşle yanan geniş bir yere düşer; orada bizim denizimizden daha büyük, suyla ve çamurla kaynayan bir göl meydana getirir. Buradan bulanık ve çamurlu olarak çepeçevre ilerler; yerin çevresinde dolanarak başka yerlere ve Akherusias gölünün kıyılarına da varır, ama onun suyuna karışmaz.
ῥεῖ ἄλλων καὶ δὴ καὶ ὑπὸ γῆν ῥέων εἰς τὴν λίμνην ἀφικνεῖται τὴν Ἀχερουσιάδα, οὗ αἱ τῶν τετελευτηκότων ψυχαὶ τῶν πολλῶν ἀφικνοῦνται καί τινας εἱμαρμένους χρόνους μείνασαι, αἱ μὲν μακροτέρους, αἱ δὲ βραχυτέρους, πάλιν ἐκπέμπονται εἰς τὰς τῶν ζῴων γενέσεις. τρίτος δὲ ποταμὸς τούτων κατὰ μέσον ἐκβάλλει, καὶ ἐγγὺς τῆς ἐκβολῆς ἐκπίπτει εἰς τόπον μέγαν πυρὶ πολλῷ καόμενον, καὶ λίμνην ποιεῖ μείζω τῆς παρ᾽ ἡμῖν θαλάττης, ζέουσαν ὕδατος καὶ πηλοῦ· ἐντεῦθεν δὲ
113b"Yerin altında defalarca dolandıktan sonra Tartaros'un daha aşağısına dökülür. Pyriphlegethon dedikleri ırmak budur; lav akıntıları da yeryüzünün neresine denk gelirse oradan bu ırmaktan kopmuş parçalar püskürtür. Onun tam karşısında ise dördüncü ırmak çıkar ve anlatıldığına göre önce korkunç ve vahşi bir yere düşer; bu yerin rengi baştan başa lacivert taşı gibidir. Buraya Styks diyarı derler; ırmağın dökülerek meydana getirdiği göle de Styks.
χωρεῖ κύκλῳ θολερὸς καὶ πηλώδης, περιελιττόμενος δὲ τῇ γῇ ἄλλοσέ τε ἀφικνεῖται καὶ παρ’ ἔσχατα τῆς Ἀχερουσιάδος λίμνης, οὐ συμμειγνύμενος τῷ ὕδατι· περιελιχθεὶς δὲ πολλάκις ὑπὸ γῆς ἐμβάλλει κατωτέρω τοῦ Ταρτάρου· οὗτος δ’ ἐστὶν ὃν ἐπονομάζουσιν Πυριφλεγέθοντα, οὗ καὶ οἱ ῥύακες ἀποσπάσματα ἀναφυσῶσιν ὅπῃ ἂν τύχωσι τῆς γῆς. τούτου δὲ αὖ καταντικρὺ ὁ τέταρτος ἐκπίπτει εἰς τόπον πρῶτον δεινόν τε καὶ ἄγριον, ὡς λέγεται, χρῶμα δ’ ἔχοντα ὅλον οἷον ὁ
113c"Buraya dökülen ve suyunda korkunç güçler edinen ırmak yerin altına dalar, dolanarak Pyriphlegethon'a zıt yönde ilerler ve Akherusias gölünde onunla karşı yandan karşılaşır. Bunun suyu da hiçbir suya karışmaz; o da çepeçevre dolaştıktan sonra Pyriphlegethon'un karşısından Tartaros'a dökülür. Şairlerin dediğine göre bunun adı Kokytos'tur.
κυανός, ὃν δὴ ἐπονομάζουσι Στύγιον, καὶ τὴν λίμνην ἣν ποιεῖ ὁ ποταμὸς ἐμβάλλων, Στύγα· ὁ δ’ ἐμπεσὼν ἐνταῦθα καὶ δεινὰς δυνάμεις λαβὼν ἐν τῷ ὕδατι, δὺς κατὰ τῆς γῆς, περιελιττόμενος χωρεῖ ἐναντίος τῷ Πυριφλεγέθοντι καὶ ἀπαντᾷ ἐν τῇ Ἀχερουσιάδι λίμνῃ ἐξ ἐναντίας· καὶ οὐδὲ τὸ τούτου ὕδωρ οὐδενὶ μείγνυται, ἀλλὰ καὶ οὗτος κύκλῳ περιελθὼν ἐμβάλλει εἰς τὸν Τάρταρον ἐναντίος τῷ Πυριφλεγέθοντι· ὄνομα δὲ τούτῳ ἐστίν, ὡς οἱ ποιηταὶ λέγουσιν, κωκυτός.
113d"Bunlar tabiatça böyle olduğuna göre, ölenler daimōn'un her birini götürdüğü yere vardıklarında, önce güzel ve dine uygun bir hayat sürmüş olanlarla sürmemiş olanlar yargılanıp ayrılır. Orta hâlli bir hayat sürmüş görünenler Akheron'a gider, kendilerine ayrılmış taşıtlara biner ve bunlarla göle varırlar. Orada yaşarlar ve arınırlar: biri bir haksızlık etmişse, haksızlıklarının cezasını çekerek bunlardan kurtulur; iyiliklerinin karşılığında da her biri hak ettiği kadar ödül alır.
τούτων δὲ οὕτως πεφυκότων, ἐπειδὰν ἀφίκωνται οἱ τετελευτηκότες εἰς τὸν τόπον οἷ ὁ δαίμων ἕκαστον κομίζει, πρῶτον μὲν διεδικάσαντο οἵ τε καλῶς καὶ ὁσίως βιώσαντες καὶ οἱ μή. καὶ οἳ μὲν ἂν δόξωσι μέσως βεβιωκέναι, πορευθέντες ἐπὶ τὸν Ἀχέροντα, ἀναβάντες ἃ δὴ αὐτοῖς ὀχήματά ἐστιν, ἐπὶ τούτων ἀφικνοῦνται εἰς τὴν λίμνην, καὶ ἐκεῖ οἰκοῦσί τε καὶ καθαιρόμενοι τῶν τε ἀδικημάτων διδόντες δίκας ἀπολύονται, εἴ τίς τι ἠδίκηκεν, τῶν τε εὐεργεσιῶν
113e"Suçlarının büyüklüğü yüzünden iyileşmez durumda görünenleri ise, yani pek çok büyük tapınak soygunu, pek çok haksız ve kanunsuz cinayet ya da bu türden başka suçlar işlemiş olanları, kendilerine yaraşan kader Tartaros'a fırlatır; oradan bir daha asla çıkmazlar.
"İyileştirilebilir ama büyük suçlar işlemiş görünenler ise, örneğin öfkeye kapılıp babasına ya da anasına şiddet uygulayan ve ömrünün geri kalanını pişmanlık içinde geçirenler ya da buna benzer bir biçimde adam öldürmüş olanlar, Tartaros'a düşmek zorundadır. Ama düşüp orada bir yıl kaldıktan sonra dalga onları dışarı atar: adam öldürenleri Kokytos yoluyla, babasına ya da anasına el kaldıranları Pyriphlegethon yoluyla.
τιμὰς φέρονται κατὰ τὴν ἀξίαν ἕκαστος· οἳ δ’ ἂν δόξωσιν ἀνιάτως ἔχειν διὰ τὰ μεγέθη τῶν ἁμαρτημάτων, ἢ ἱεροσυλίας πολλὰς καὶ μεγάλας ἢ φόνους ἀδίκους καὶ παρανόμους πολλοὺς ἐξειργασμένοι ἢ ἄλλα ὅσα τοιαῦτα τυγχάνει ὄντα, τούτους δὲ ἡ προσήκουσα μοῖρα ῥίπτει εἰς τὸν Τάρταρον, ὅθεν οὔποτε ἐκβαίνουσιν.
ΦΑΙΔ. οἳ δ’ ἂν ἰάσιμα μὲν μεγάλα δὲ δόξωσιν ἡμαρτηκέναι ἁμαρτήματα, οἷον πρὸς πατέρα ἢ μητέρα
114a"Sürüklenip Akherusias gölünün hizasına geldiklerinde orada bağırıp seslenirler: kimi öldürdüklerine, kimi zulmettiklerine. Seslendikten sonra onlara yalvarır, göle çıkmalarına izin vermelerini ve kendilerini kabul etmelerini dilerler.
ὑπ’ ὀργῆς βίαιόν τι πράξαντες, καὶ μεταμέλον αὐτοῖς τὸν ἄλλον βίον βιῶσιν, ἢ ἀνδροφόνοι τοιούτῳ τινὶ ἄλλῳ τρόπῳ γένωνται, τούτους δὲ ἐμπεσεῖν μὲν εἰς τὸν Τάρταρον ἀνάγκη, ἐμπεσόντας δὲ αὐτοὺς καὶ ἐνιαυτὸν ἐκεῖ γενομένους ἐκβάλλει τὸ κῦμα, τοὺς μὲν ἀνδροφόνους κατὰ τὸν Κωκυτόν, τοὺς δὲ πατραλοίας καὶ μητραλοίας κατὰ τὸν Πυριφλεγέθοντα· ἐπειδὰν δὲ φερόμενοι γένωνται κατὰ τὴν λίμνην τὴν Ἀχερουσιάδα, ἐνταῦθα βοῶσί τε καὶ καλοῦσιν, οἱ μὲν οὓς ἀπέκτειναν, οἱ δὲ οὓς ὕβρισαν, καλέσαντες δ’ ἱκετεύουσι
114b"Onları ikna ederlerse göle çıkar ve çektikleri kötülüklerden kurtulurlar; ikna edemezlerse yeniden Tartaros'a, oradan da yine ırmaklara sürüklenirler. Haksızlık ettikleri kişileri ikna edinceye kadar da bu çileden kurtulamazlar; çünkü yargıçların onlara biçtiği ceza budur. Dine uygun bir hayat sürmekte ötekilerden üstün görünenlere gelince, onlar yerin içindeki bu bölgelerden, zindandan çıkar gibi kurtulup özgürlüğe kavuşur; yukarıya, o saf yurda varır ve yerin üstüne yerleşirler.
καὶ δέονται ἐᾶσαι σφᾶς ἐκβῆναι εἰς τὴν λίμνην καὶ δέξασθαι, καὶ ἐὰν μὲν πείσωσιν, ἐκβαίνουσί τε καὶ λήγουσι τῶν κακῶν, εἰ δὲ μή, φέρονται αὖθις εἰς τὸν Τάρταρον καὶ ἐκεῖθεν πάλιν εἰς τοὺς ποταμούς, καὶ ταῦτα πάσχοντες οὐ πρότερον παύονται πρὶν ἂν πείσωσιν οὓς ἠδίκησαν· αὕτη γὰρ ἡ δίκη ὑπὸ τῶν δικαστῶν αὐτοῖς ἐτάχθη. οἳ δὲ δὴ ἂν δόξωσι διαφερόντως πρὸς τὸ ὁσίως βιῶναι, οὗτοί εἰσιν οἱ τῶνδε μὲν τῶν τόπων τῶν ἐν τῇ γῇ ἐλευθερούμενοί τε καὶ ἀπαλλαττόμενοι
114c"Bunlardan da felsefeyle yeterince arınmış olanlar, bundan sonraki bütün zaman boyunca büsbütün bedensiz yaşar ve bunlardan da güzel yurtlara varırlar; bu yurtları anlatmak ne kolaydır ne de şu an vaktimiz buna yeter. İşte anlattığımız bütün bu şeyler uğruna, Simmias, hayattayken aretē'den ve phronēsis'ten pay almak için ne gerekirse yapmalıdır; çünkü ödül güzel, umut büyüktür.
ὥσπερ δεσμωτηρίων, ἄνω δὲ εἰς τὴν καθαρὰν οἴκησιν ἀφικνούμενοι καὶ ἐπὶ γῆς οἰκιζόμενοι. τούτων δὲ αὐτῶν οἱ φιλοσοφίᾳ ἱκανῶς καθηράμενοι ἄνευ τε σωμάτων ζῶσι τὸ παράπαν εἰς τὸν ἔπειτα χρόνον, καὶ εἰς οἰκήσεις ἔτι τούτων καλλίους ἀφικνοῦνται, ἃς οὔτε ῥᾴδιον δηλῶσαι οὔτε ὁ χρόνος ἱκανὸς ἐν τῷ παρόντι. ἀλλὰ τούτων δὴ ἕνεκα χρὴ ὧν διεληλύθαμεν, ὦ Σιμμία, πᾶν ποιεῖν ὥστε ἀρετῆς καὶ φρονήσεως ἐν τῷ βίῳ μετασχεῖν· καλὸν γὰρ τὸ ἆθλον καὶ ἡ ἐλπὶς μεγάλη.
114d"Bunların tam da benim anlattığım gibi olduğunu ileri sürmek elbette aklı başında bir adama yakışmaz. Ama psykhē'nin ölümsüz olduğu açıkça göründüğüne göre, psykhē'lerimiz ve onların yurtları hakkında durumun ya bu ya da buna benzer bir şey olduğuna inanmak, bence hem yerindedir hem de göze alınmaya değer bir risktir; zira güzel bir risktir bu. İnsan bu gibi şeyleri kendi kendine bir tılsım okur gibi tekrarlamalıdır; ben de zaten bu yüzden epeydir mythos'u uzatıp duruyorum. İşte bu yüzden şöyle bir insan kendi psykhē'si için gönlünü ferah tutmalıdır: hayatı boyunca bedenle ilgili öteki hazlara ve süslere, onları kendine yabancı sayıp yarardan çok zarar getirdiklerine inanarak sırt çevirmiş, öğrenmenin hazlarına ise gönülden sarılmış; psykhē'sini yabancı bir süsle değil, ona has süsle, yani itidalle, adaletle, cesaretle, özgürlükle ve hakikatle donatmış ve kader çağırdığı an yola çıkacak biri olarak Hades'e gideceği yolculuğu böylece bekleyen insan."
τὸ μὲν οὖν ταῦτα διισχυρίσασθαι οὕτως ἔχειν ὡς ἐγὼ διελήλυθα, οὐ πρέπει νοῦν ἔχοντι ἀνδρί· ὅτι μέντοι ἢ ταῦτ᾽ ἐστὶν ἢ τοιαῦτ’ ἄττα περὶ τὰς ψυχὰς ἡμῶν καὶ τὰς οἰκήσεις, ἐπείπερ ἀθάνατόν γε ἡ ψυχὴ φαίνεται οὖσα, τοῦτο καὶ πρέπειν μοι δοκεῖ καὶ ἄξιον κινδυνεῦσαι οἰομένῳ οὕτως ἔχειν — καλὸς γὰρ ὁ κίνδυνος — καὶ χρὴ τὰ τοιαῦτα ὥσπερ ἐπᾴδειν ἑαυτῷ, διὸ δὴ ἔγωγε καὶ πάλαι μηκύνω τὸν μῦθον. ἀλλὰ τούτων δὴ ἕνεκα θαρρεῖν χρὴ περὶ τῇ ἑαυτοῦ ψυχῇ
ἄνδρα ὅστις ἐν τῷ βίῳ τὰς μὲν ἄλλας ἡδονὰς τὰς περὶ τὸ σῶμα καὶ τοὺς κόσμους εἴασε χαίρειν, ὡς ἀλλοτρίους τε ὄντας, καὶ πλέον θάτερον ἡγησάμενος ἀπεργάζεσθαι, τὰς δὲ περὶ τὸ μανθάνειν ἐσπούδασέ τε καὶ κοσμήσας τὴν ψυχὴν οὐκ ἀλλοτρίῳ ἀλλὰ τῷ αὐτῆς κόσμῳ, σωφροσύνῃ τε καὶ
115a"Sizler, Simmias, Kebes ve ötekiler," dedi, "her biriniz ileride, bir gün bu yola çıkacaksınız. Beni ise şimdi, bir tragedya kahramanının diyeceği gibi, kader çağırıyor. Yıkanmaya gitme vakti de neredeyse geldi; çünkü zehri yıkandıktan sonra içmek ve kadınlara bir ölüyü yıkama zahmeti vermemek daha iyi görünüyor."
δικαιοσύνῃ καὶ ἀνδρείᾳ καὶ ἐλευθερίᾳ καὶ ἀληθείᾳ, οὕτω περιμένει τὴν εἰς Ἅιδου πορείαν [ὡς πορευσόμενος ὅταν ἡ εἱμαρμένη καλῇ].
ΦΑΙΔ. ὑμεῖς μὲν οὖν, ἔφη, ὦ Σιμμία τε καὶ Κέβης καὶ οἱ ἄλλοι, εἰς αὖθις ἔν τινι χρόνῳ ἕκαστοι πορεύσεσθε· ἐμὲ δὲ νῦν ἤδη καλεῖ, φαίη ἂν ἀνὴρ τραγικός, ἡ εἱμαρμένη, καὶ σχεδόν τί μοι ὥρα τραπέσθαι πρὸς τὸ λουτρόν· δοκεῖ γὰρ δὴ βέλτιον εἶναι λουσάμενον πιεῖν τὸ φάρμακον καὶ μὴ πράγματα ταῖς γυναιξὶ παρέχειν νεκρὸν λούειν.
115bO bunları söyleyince Kriton, "Peki, Sokrates," dedi, "buradakilere ya da bana, çocukların ya da başka bir şey hakkında ne buyurursun? Ne yaparsak seni en çok memnun etmiş oluruz?"
"Hep söylediğim şeyi, Kriton," dedi, "yeni bir şey değil: Kendinize özen gösterirseniz, şimdi bir söz vermeseniz bile, ne yaparsanız yapın hem beni, hem benimkileri, hem de kendinizi memnun etmiş olursunuz. Ama kendinizi ihmal eder, gerek şimdi gerek daha önce söylenenlerin izinden yürür gibi yaşamak istemezseniz, şu anda ne kadar çok ve ne kadar candan söz verirseniz verin, hiçbir şey kazanmış olmazsınız."
ταῦτα δὴ εἰπόντος αὐτοῦ ὁ Κρίτων, εἶεν, ἔφη, ὦ Σώκρατες· τί δὲ τούτοις ἢ ἐμοὶ ἐπιστέλλεις ἢ περὶ τῶν παίδων ἢ περὶ ἄλλου του, ὅτι ἄν σοι ποιοῦντες ἡμεῖς ἐν χάριτι μάλιστα ποιοῖμεν;
ἅπερ ἀεὶ λέγω, ἔφη, ὦ Κρίτων, οὐδὲν καινότερον· ὅτι ὑμῶν αὐτῶν ἐπιμελούμενοι ὑμεῖς καὶ ἐμοὶ καὶ τοῖς ἐμοῖς καὶ ὑμῖν αὐτοῖς ἐν χάριτι ποιήσετε ἅττ’ ἂν ποιῆτε, κἂν μὴ νῦν ὁμολογήσητε· ἐὰν δὲ ὑμῶν [μὲν] αὐτῶν ἀμελῆτε καὶ μὴ ᾽θέλητε ὥσπερ κατ’ ἴχνη κατὰ τὰ νῦν τε εἰρημένα καὶ τὰ ἐν τῷ ἔμπροσθεν χρόνῳ ζῆν, οὐδὲ ἐὰν πολλὰ ὁμολογήσητε
115c"Buna bütün gücümüzle çalışacağız," dedi; "peki seni nasıl gömelim?"
"Nasıl isterseniz," dedi, "tabii beni yakalayabilir de elinizden kaçmazsam." Sonra sessizce güldü, bize dönüp baktı ve şöyle dedi: "Dostlar, Kriton'u inandıramıyorum: şu anda sizinle konuşan, söylenen her şeyi tek tek düzene koyan bu Sokrates benim. O ise beni az sonra ölü olarak göreceği o öbür Sokrates sanıyor ve bu yüzden beni nasıl gömeceğini soruyor.
ἐν τῷ παρόντι καὶ σφόδρα, οὐδὲν πλέον ποιήσετε.
ταῦτα μὲν τοίνυν προθυμησόμεθα, ἔφη, οὕτω ποιεῖν· θάπτωμεν δέ σε τίνα τρόπον;
ὅπως ἄν, ἔφη, βούλησθε, ἐάνπερ γε λάβητέ με καὶ μὴ ἐκφύγω ὑμᾶς. γελάσας δὲ ἅμα ἡσυχῇ καὶ πρὸς ἡμᾶς ἀποβλέψας εἶπεν· οὐ πείθω, ὦ ἄνδρες, Κρίτωνα, ὡς ἐγώ εἰμι οὗτος Σωκράτης, ὁ νυνὶ διαλεγόμενος καὶ διατάττων ἕκαστον τῶν λεγομένων, ἀλλ’ οἴεταί με ἐκεῖνον εἶναι
115d"Zehri içtikten sonra artık yanınızda kalmayacağımı, çekip mutluların saadetine gideceğimi çoktandır uzun uzun anlatıyorum ya, sanırım ona bunlar sizi de kendimi de avutmak için söylenmiş boş sözler gibi geliyor. Öyleyse Kriton'a karşı bana kefil olun," dedi, "ama onun yargıçlara verdiği kefaletin tam tersine. O, burada kalacağıma kefil olmuştu; siz de öldüğümde burada kalmayıp çekip gideceğime kefil olun ki Kriton buna daha kolay katlansın; bedenimin yakıldığını ya da toprağa gömüldüğünü görünce, başıma korkunç şeyler geliyormuş gibi benim adıma dövünmesin, cenazede de 'Sokrates'i yatırıyoruz', 'Sokrates'i götürüyoruz', 'Sokrates'i gömüyoruz' demesin.
ὃν ὄψεται ὀλίγον ὕστερον νεκρόν, καὶ ἐρωτᾷ δὴ πῶς με θάπτῃ. ὅτι δὲ ἐγὼ πάλαι πολὺν λόγον πεποίημαι, ὡς, ἐπειδὰν πίω τὸ φάρμακον, οὐκέτι ὑμῖν παραμενῶ, ἀλλ’ οἰχήσομαι ἀπιὼν εἰς μακάρων δή τινας εὐδαιμονίας, ταῦτά μοι δοκῶ αὐτῷ ἄλλως λέγειν, παραμυθούμενος ἅμα μὲν ὑμᾶς, ἅμα δ’ ἐμαυτόν. ἐγγυήσασθε οὖν με πρὸς Κρίτωνα, ἔφη, τὴν ἐναντίαν ἐγγύην ἢ ἣν οὗτος πρὸς τοὺς δικαστὰς ἠγγυᾶτο. οὗτος μὲν γὰρ ἦ μὴν παραμενεῖν· ὑμεῖς δὲ ἦ μὴν μὴ παραμενεῖν ἐγγυήσασθε ἐπειδὰν ἀποθάνω, ἀλλὰ οἰχήσεσθαι
115e"Şunu iyi bil, sevgili Kriton," dedi, "yanlış konuşmak yalnız kendi başına bir kusur değildir, psykhē'lere de bir kötülük aşılar. Hayır, gönlünü ferah tutmalı ve gömdüğünün benim bedenim olduğunu söylemelisin; onu da nasıl hoşuna gidiyorsa, âdete en uygun hangi yolu görüyorsan öyle göm."
ἀπιόντα, ἵνα Κρίτων ῥᾷον φέρῃ, καὶ μὴ ὁρῶν μου τὸ σῶμα ἢ καόμενον ἢ κατορυττόμενον ἀγανακτῇ ὑπὲρ ἐμοῦ ὡς δεινὰ πάσχοντος, μηδὲ λέγῃ ἐν τῇ ταφῇ ὡς ἢ προτίθεται Σωκράτη ἢ ἐκφέρει ἢ κατορύττει. εὖ γὰρ ἴσθι, ἦ δ’ ὅς, ὦ ἄριστε Κρίτων, τὸ μὴ καλῶς λέγειν οὐ μόνον εἰς αὐτὸ τοῦτο πλημμελές, ἀλλὰ καὶ κακόν τι ἐμποιεῖ ταῖς ψυχαῖς.
ΦΑΙΔ. ἀλλὰ θαρρεῖν τε χρὴ καὶ φάναι τοὐμὸν σῶμα θάπτειν, καὶ θάπτειν
116aBunları söyledikten sonra kalkıp yıkanmak için bir odaya geçti; Kriton da peşinden gitti, bize ise beklememizi söyledi. Biz de bekledik; bir yandan söylenenleri kendi aramızda konuşup yeniden gözden geçiriyor, bir yandan da başımıza gelen felaketin ne kadar büyük olduğunu dile getiriyorduk. Düpedüz babamızı yitirmişiz de ömrümüzün geri kalanını öksüz geçirecekmişiz gibi geliyordu bize. Yıkandıktan sonra çocukları yanına getirildi —iki küçük oğlu, bir de büyük oğlu vardı—, ailesinin kadınları da geldi; o da Kriton'un önünde onlarla konuşup istediklerini tembih etti, sonra kadınlarla çocukları gönderip yanımıza döndü.
οὕτως ὅπως ἄν σοι φίλον ᾖ καὶ μάλιστα ἡγῇ νόμιμον εἶναι.
ταῦτ’ εἰπὼν ἐκεῖνος μὲν ἀνίστατο εἰς οἴκημά τι ὡς λουσόμενος, καὶ ὁ Κρίτων εἵπετο αὐτῷ, ἡμᾶς δ’ ἐκέλευε περιμένειν. περιεμένομεν οὖν πρὸς ἡμᾶς αὐτοὺς διαλεγόμενοι περὶ τῶν εἰρημένων καὶ ἀνασκοποῦντες, τοτὲ δ’ αὖ περὶ τῆς συμφορᾶς διεξιόντες ὅση ἡμῖν γεγονυῖα εἴη, ἀτεχνῶς ἡγούμενοι ὥσπερ πατρὸς στερηθέντες διάξειν ὀρφανοὶ τὸν ἔπειτα βίον. ἐπειδὴ
116bGüneşin batmasına az kalmıştı; çünkü içeride uzun süre kalmıştı. Yıkanmış olarak gelip oturdu; ondan sonra pek fazla konuşmadı. Derken On Birler'in hizmetkârı geldi, yanında durup, "Sokrates," dedi, "başkalarında kınadığım şeyi sende kınamayacağım. Ötekiler, yöneticilerin buyruğuyla zehri içmeleri gerektiğini kendilerine bildirdiğimde bana öfkelenir, lanet okurlar.
δὲ ἐλούσατο καὶ ἠνέχθη παρ’ αὐτὸν τὰ παιδία — δύο γὰρ αὐτῷ ὑεῖς σμικροὶ ἦσαν, εἷς δὲ μέγας — καὶ αἱ οἰκεῖαι γυναῖκες ἀφίκοντο ἐκεῖναι, ἐναντίον τοῦ Κρίτωνος διαλεχθείς τε καὶ ἐπιστείλας ἅττα ἐβούλετο, τὰς μὲν γυναῖκας καὶ τὰ παιδία ἀπιέναι ἐκέλευσεν, αὐτὸς δὲ ἧκε παρ’ ἡμᾶς. καὶ ἦν ἤδη ἐγγὺς ἡλίου δυσμῶν· χρόνον γὰρ πολὺν διέτριψεν ἔνδον. ἐλθὼν δ’ ἐκαθέζετο λελουμένος καὶ οὐ πολλὰ ἄττα μετὰ ταῦτα διελέχθη, καὶ ἧκεν ὁ τῶν ἕνδεκα ὑπηρέτης καὶ στὰς
116c"Seni ise bu süre içinde, buraya şimdiye dek gelenlerin en soylusu, en yumuşak huylusu ve en iyisi olarak tanıdım. Bu yüzden şimdi de iyi biliyorum ki bana değil, onlara öfkeleniyorsun; çünkü bunun sorumlularının kimler olduğunu biliyorsun. Ne haber getirmeye geldiğimi artık biliyorsun; hoşça kal ve kaçınılmaz olana elinden geldiğince kolay katlanmaya çalış."
παρ’ αὐτόν, ὦ Σώκρατες, ἔφη, οὐ καταγνώσομαί γε σοῦ ὅπερ ἄλλων καταγιγνώσκω, ὅτι μοι χαλεπαίνουσι καὶ καταρῶνται ἐπειδὰν αὐτοῖς παραγγείλω πίνειν τὸ φάρμακον ἀναγκαζόντων τῶν ἀρχόντων. σὲ δὲ ἐγὼ καὶ ἄλλως ἔγνωκα ἐν τούτῳ τῷ χρόνῳ γενναιότατον καὶ πρᾳότατον καὶ ἄριστον ἄνδρα ὄντα τῶν πώποτε δεῦρο ἀφικομένων, καὶ δὴ καὶ νῦν εὖ οἶδ’ ὅτι οὐκ ἐμοὶ χαλεπαίνεις, γιγνώσκεις γὰρ τοὺς αἰτίους, ἀλλὰ ἐκείνοις. νῦν οὖν, οἶσθα γὰρ ἃ ἦλθον
116dBunu söyleyince ağlayarak arkasını döndü ve gitti.
Sokrates gözlerini kaldırıp ona baktı: "Sen de hoşça kal," dedi, "biz dediğini yapacağız." Sonra bize dönüp, "Ne kibar adam!" dedi. "Bütün bu süre boyunca yanıma gelir, ara sıra benimle sohbet ederdi; insanların en iyisiydi. Şimdi de benim için nasıl yürekten ağlıyor! Haydi, Kriton, sözünü dinleyelim; zehir ezildiyse biri getirsin, ezilmediyse adam ezip hazırlasın."
ἀγγέλλων, χαῖρέ τε καὶ πειρῶ ὡς ῥᾷστα φέρειν τὰ ἀναγκαῖα. καὶ ἅμα δακρύσας μεταστρεφόμενος ἀπῄει.
καὶ ὁ Σωκράτης ἀναβλέψας πρὸς αὐτόν, καὶ σύ, ἔφη, χαῖρε, καὶ ἡμεῖς ταῦτα ποιήσομεν. καὶ ἅμα πρὸς ἡμᾶς, ὡς ἀστεῖος, ἔφη, ὁ ἄνθρωπος· καὶ παρὰ πάντα μοι τὸν χρόνον προσῄει καὶ διελέγετο ἐνίοτε καὶ ἦν ἀνδρῶν λῷστος, καὶ νῦν ὡς γενναίως με ἀποδακρύει. ἀλλ’ ἄγε δή, ὦ Κρίτων, πειθώμεθα αὐτῷ, καὶ ἐνεγκάτω τις τὸ φάρμακον, εἰ τέτριπται· εἰ δὲ μή, τριψάτω ὁ ἄνθρωπος.
116eKriton, "Ama Sokrates," dedi, "bence güneş daha dağların üstünde, henüz batmadı. Hem başkalarının da, kendilerine haber verildikten sonra zehri çok geç içtiklerini biliyorum: önce yemeklerini yiyor, bol bol şarap içiyor, kimileri de gönüllerinin çektiği kimselerle birlikte oluyorlar. Hiç acele etme; daha vakit var."
Sokrates, "Senin sözünü ettiğin kimselerin böyle yapması doğal, Kriton," dedi, "çünkü böyle yapmakla bir şey kazanacaklarını sanıyorlar. Benim böyle yapmamam da doğal; çünkü biraz daha geç içmekle, artık elde hiçbir şey kalmamışken hayata yapışıp onu esirgemekten ötürü kendi gözümde gülünç düşmekten başka bir şey kazanmayacağımı düşünüyorum.
καὶ ὁ Κρίτων, ἀλλ᾽ οἶμαι, ἔφη, ἔγωγε, ὦ Σώκρατες, ἔτι ἥλιον εἶναι ἐπὶ τοῖς ὄρεσιν καὶ οὔπω δεδυκέναι. καὶ ἅμα ἐγὼ οἶδα καὶ ἄλλους πάνυ ὀψὲ πίνοντας, ἐπειδὰν παραγγελθῇ αὐτοῖς, δειπνήσαντάς τε καὶ πιόντας εὖ μάλα, καὶ συγγενομένους γ’ ἐνίους ὧν ἂν τύχωσιν ἐπιθυμοῦντες. ἀλλὰ μηδὲν ἐπείγου· ἔτι γὰρ ἐγχωρεῖ.
ΦΑΙΔ.
καὶ ὁ Σωκράτης, εἰκότως γε, ἔφη, ὦ Κρίτων, ἐκεῖνοί τε ταῦτα ποιοῦσιν, οὓς σὺ λέγεις — οἴονται γὰρ κερδαίνειν ταῦτα ποιήσαντες — καὶ ἔγωγε ταῦτα εἰκότως οὐ ποιήσω· οὐδὲν γὰρ
117a"Haydi," dedi, "sözümü dinle, başka türlü yapma."
Kriton bunu duyunca yakınında duran köleye işaret etti. Köle dışarı çıktı, epeyce bir süre sonra zehri verecek adamı getirdi; adam ezilmiş zehri bir kâse içinde taşıyordu. Sokrates adamı görünce, "Peki, dostum," dedi, "bu işleri sen bilirsin; ne yapmam gerekiyor?"
"Başka bir şey yapmana gerek yok," dedi; "içtikten sonra bacaklarında bir ağırlık hissedinceye kadar dolaşacaksın, sonra uzanacaksın. Böylece zehir kendiliğinden etkisini gösterir."
οἶμαι κερδανεῖν ὀλίγον ὕστερον πιὼν ἄλλο γε ἢ γέλωτα ὀφλήσειν παρ᾽ ἐμαυτῷ, γλιχόμενος τοῦ ζῆν καὶ φειδόμενος οὐδενὸς ἔτι ἐνόντος. ἀλλ’ ἴθι, ἔφη, πείθου καὶ μὴ ἄλλως ποίει.
καὶ ὁ Κρίτων ἀκούσας ἔνευσε τῷ παιδὶ πλησίον ἑστῶτι. καὶ ὁ παῖς ἐξελθὼν καὶ συχνὸν χρόνον διατρίψας ἧκεν ἄγων τὸν μέλλοντα δώσειν τὸ φάρμακον, ἐν κύλικι φέροντα τετριμμένον. ἰδὼν δὲ ὁ Σωκράτης τὸν ἄνθρωπον, εἶεν, ἔφη, ὦ βέλτιστε, σὺ γὰρ τούτων ἐπιστήμων, τί χρὴ ποιεῖν;
οὐδὲν ἄλλο, ἔφη, ἢ πιόντα περιιέναι, ἕως ἄν σου βάρος
117bBunu söylerken kâseyi Sokrates'e uzattı.
O da kâseyi aldı, Ekhekrates, hem de büyük bir dinginlikle; ne titredi ne de renginde, yüzünde en ufak bir değişiklik oldu. Her zamanki gibi boğa bakışıyla adama alttan bakıp, "Bu içkiden bir tanrıya sunu dökmeye ne dersin?" dedi. "Olur mu, olmaz mı?"
"Sokrates," dedi adam, "biz yalnızca içmeye yeteceğini düşündüğümüz kadarını ezeriz."
ἐν τοῖς σκέλεσι γένηται, ἔπειτα κατακεῖσθαι· καὶ οὕτως αὐτὸ ποιήσει. καὶ ἅμα ὤρεξε τὴν κύλικα τῷ Σωκράτει.
καὶ ὃς λαβὼν καὶ μάλα ἵλεως, ὦ Ἐχέκρατες, οὐδὲν τρέσας οὐδὲ διαφθείρας οὔτε τοῦ χρώματος οὔτε τοῦ προσώπου, ἀλλ’ ὥσπερ εἰώθει ταυρηδὸν ὑποβλέψας πρὸς τὸν ἄνθρωπον, τί λέγεις, ἔφη, περὶ τοῦδε τοῦ πώματος πρὸς τὸ ἀποσπεῖσαί τινι; ἔξεστιν ἢ οὔ;
τοσοῦτον, ἔφη, ὦ Σώκρατες, τρίβομεν ὅσον οἰόμεθα μέτριον εἶναι πιεῖν.
117c"Anlıyorum," dedi Sokrates; "ama buradan oraya göçümün uğurlu olması için tanrılara dua etmek herhâlde hem serbesttir hem de gereklidir. İşte ben de bunun için dua ediyorum; öyle olsun." Bunu söyler söylemez kâseyi dudaklarına götürdü ve hiç zorlanmadan, gönül hoşluğuyla sonuna kadar içti. Çoğumuz o ana kadar gözyaşlarımızı oldukça iyi tutabilmiştik; ama onun içtiğini, içip bitirdiğini görünce artık tutamadık. Benim gözyaşlarım, elimde olmadan, sel gibi boşandı; yüzümü örtüp kendime ağladım. Onun için değil elbette, nasıl bir dosttan yoksun kaldığımı düşünüp kendi bahtıma ağlıyordum.
μανθάνω, ἦ δ’ ὅς· ἀλλ’ εὔχεσθαί γέ που τοῖς θεοῖς ἔξεστί τε καὶ χρή, τὴν μετοίκησιν τὴν ἐνθένδε ἐκεῖσε εὐτυχῆ γενέσθαι· ἃ δὴ καὶ ἐγὼ εὔχομαί τε καὶ γένοιτο ταύτῃ. καὶ ἅμ’ εἰπὼν ταῦτα ἐπισχόμενος καὶ μάλα εὐχερῶς καὶ εὐκόλως ἐξέπιεν. καὶ ἡμῶν οἱ πολλοὶ τέως μὲν ἐπιεικῶς οἷοί τε ἦσαν κατέχειν τὸ μὴ δακρύειν, ὡς δὲ εἴδομεν πίνοντά τε καὶ πεπωκότα, οὐκέτι, ἀλλ’ ἐμοῦ γε βίᾳ καὶ αὐτοῦ ἀστακτὶ ἐχώρει τὰ δάκρυα, ὥστε ἐγκαλυψάμενος ἀπέκλαον ἐμαυτόν — οὐ γὰρ δὴ ἐκεῖνόν γε, ἀλλὰ τὴν ἐμαυτοῦ τύχην, οἵου ἀνδρὸς
117dKriton ise benden de önce, gözyaşlarını tutamayınca, kalkıp gitmişti. Apollodoros ise daha önce de ağlamayı hiç kesmemişti; o anda da hıçkıra hıçkıra ağlayıp feryat ederek, Sokrates'in kendisi dışında, orada bulunanlardan yüreğini parçalamadığı kimse bırakmadı.
Sokrates ise, "Ne yapıyorsunuz, tuhaf insanlar!" dedi. "Ben kadınları en çok bunun için, böyle yakışıksız davranmasınlar diye göndermiştim.
ἑταίρου ἐστερημένος εἴην. ὁ δὲ Κρίτων ἔτι πρότερος ἐμοῦ, ἐπειδὴ οὐχ οἷός τ’ ἦν κατέχειν τὰ δάκρυα, ἐξανέστη. Ἀπολλόδωρος δὲ καὶ ἐν τῷ ἔμπροσθεν χρόνῳ οὐδὲν ἐπαύετο δακρύων, καὶ δὴ καὶ τότε ἀναβρυχησάμενος κλάων καὶ ἀγανακτῶν οὐδένα ὅντινα οὐ κατέκλασε τῶν παρόντων πλήν γε αὐτοῦ Σωκράτους.
ἐκεῖνος δέ, οἷα, ἔφη, ποιεῖτε, ὦ θαυμάσιοι. ἐγὼ μέντοι οὐχ ἥκιστα τούτου ἕνεκα τὰς γυναῖκας ἀπέπεμψα, ἵνα μὴ
117e"Çünkü insanın uğurlu bir sessizlik içinde ölmesi gerektiğini duydum. Haydi, sakin olun ve dayanın."
Bunu duyunca utandık ve ağlamayı kestik. O dolaştı; bacaklarının ağırlaştığını söyleyince sırtüstü uzandı —adam öyle yapmasını söylemişti—. Zehri veren adam da ona dokunarak bir süre sonra ayaklarını ve bacaklarını yokladı; sonra ayağını kuvvetle sıkıp bir şey hissedip hissetmediğini sordu. Sokrates hissetmediğini söyledi.
τοιαῦτα πλημμελοῖεν· καὶ γὰρ ἀκήκοα ὅτι ἐν εὐφημίᾳ χρὴ τελευτᾶν. ἀλλ’ ἡσυχίαν τε ἄγετε καὶ καρτερεῖτε.
καὶ ἡμεῖς ἀκούσαντες ᾐσχύνθημέν τε καὶ ἐπέσχομεν τοῦ δακρύειν. ὁ δὲ περιελθών, ἐπειδή οἱ βαρύνεσθαι ἔφη τὰ σκέλη, κατεκλίνη ὕπτιος — οὕτω γὰρ ἐκέλευεν ὁ ἄνθρωπος — καὶ ἅμα ἐφαπτόμενος αὐτοῦ οὗτος ὁ δοὺς τὸ φάρμακον, διαλιπὼν χρόνον ἐπεσκόπει τοὺς πόδας καὶ τὰ σκέλη, κἄπειτα σφόδρα πιέσας αὐτοῦ τὸν πόδα ἤρετο εἰ αἰσθάνοιτο,
118aBundan sonra da baldırlarını sıktı; böylece yukarı doğru çıkarak bize bedeninin soğuyup katılaştığını gösterdi. Ona dokunmayı sürdürerek, soğukluk yüreğine varınca Sokrates'in göçüp gideceğini söyledi.
Karnının çevresi artık neredeyse büsbütün soğumuştu ki Sokrates yüzünü açtı —yüzünü örtmüştü— ve son sözünü söyledi: "Kriton," dedi, "Asklepios'a bir horoz borçluyuz; ödeyin, sakın unutmayın."
"Öyle olacak," dedi Kriton; "ama bak, başka bir diyeceğin var mı?"
Kriton'un bu sorusuna artık cevap vermedi; az sonra bir kıpırdadı, adam yüzünü açtı; gözleri donup kalmıştı. Kriton bunu görünce ağzını ve gözlerini kapadı.
İşte, Ekhekrates, dostumuzun sonu böyle oldu: tanıdığımız o çağın insanları arasında, diyebiliriz ki, en iyi, en akıllı ve en adil adamın sonu.
ὁ δ’ οὐκ ἔφη.
ΦΑΙΔ. καὶ μετὰ τοῦτο αὖθις τὰς κνήμας· καὶ ἐπανιὼν οὕτως ἡμῖν ἐπεδείκνυτο ὅτι ψύχοιτό τε καὶ πήγνυτο. καὶ αὐτὸς ἥπτετο καὶ εἶπεν ὅτι, ἐπειδὰν πρὸς τῇ καρδίᾳ γένηται αὐτῷ, τότε οἰχήσεται.
ἤδη οὖν σχεδόν τι αὐτοῦ ἦν τὰ περὶ τὸ ἦτρον ψυχόμενα, καὶ ἐκκαλυψάμενος — ἐνεκεκάλυπτο γάρ — εἶπεν — ὃ δὴ τελευταῖον ἐφθέγξατο — ὦ Κρίτων, ἔφη, τῷ Ἀσκληπιῷ ὀφείλομεν ἀλεκτρυόνα· ἀλλὰ ἀπόδοτε καὶ μὴ ἀμελήσητε.
ἀλλὰ ταῦτα, ἔφη, ἔσται, ὁ Κρίτων· ἀλλ᾽ ὅρα εἴ τι ἄλλο λέγεις.
ταῦτα ἐρομένου αὐτοῦ οὐδὲν ἔτι ἀπεκρίνατο, ἀλλ’ ὀλίγον χρόνον διαλιπὼν ἐκινήθη τε καὶ ὁ ἄνθρωπος ἐξεκάλυψεν αὐτόν, καὶ ὃς τὰ ὄμματα ἔστησεν· ἰδὼν δὲ ὁ Κρίτων συνέλαβε τὸ στόμα καὶ τοὺς ὀφθαλμούς.
ἥδε ἡ τελευτή, ὦ Ἐχέκρατες, τοῦ ἑταίρου ἡμῖν ἐγένετο, ἀνδρός, ὡς ἡμεῖς φαῖμεν ἄν, τῶν τότε ὧν ἐπειράθημεν ἀρίστου καὶ ἄλλως φρονιμωτάτου καὶ δικαιοτάτου.