Anaksagoras
Fragmanlar
Diels–Kranz 59 B
59B1Anaksagoras, Tabiat Üzerine — Fragmanlar (ΑΝΑΞΑΓΟΡΟΥ ΠΕΡΙ ΦΥΣΕΩΣ Α Β Γ [?])
DK 59 B 1
Kaynak: Simplikios, Fizik Üzerine 155, 23.
Simplikios: Anaksagoras, her şey her şeyde bulunduğu hâlde her biri kendisinde ağır basana göre nitelendiği için, tek bir karışımdan sayıca sınırsız benzer parçalının (homoiomerē) ayrılıp çıktığını söyler; bunu Fizik'in birinci kitabında, en baştan şöyle diyerek gösterir: Bütün şeyler (khrēmata) bir aradaydı, hem çokluk hem küçüklük bakımından sınırsızdı (apeiron); çünkü küçük de sınırsızdı. Hepsi bir aradayken, küçüklükleri yüzünden hiçbiri seçilmiyordu; çünkü her şeyi hava (aēr) ve esir (aithēr) kaplıyordu, ikisi de sınırsızdı. Zira bütün şeylerin içinde, hem çokluk hem büyüklük bakımından en büyükleri bunlardır.
*Karş. A 60, 61.*
1 [1 Schaubach]. Simplic. Phys. 155, 23 ὅτι δὲ Ἀ. ἐξ ἑνὸς μίγματος ἄπειρα τῶι πλήθει ὁμοιομερῆ ἀποκρίνεσθαί φησιν πάντων μὲν ἐν παντὶ ἐνόντων, ἑκάστου δὲ κατὰ τὸ ἐπικρατοῦν χαρακτηριζομένου, δηλοῖ διὰ τοῦ πρώτου τῶν Φυσικῶν λέγων ἀπ᾽ ἀρχῆς· 'ὁμοῦ πάντα χρήματα ἦν, ἄπειρα καὶ πλῆθος καὶ σμικρότητα· καὶ γὰρ τὸ σμικρὸν ἄπειρον ἦν. καὶ πάντων ὁμοῦ ἐόντων οὐδὲν ἔνδηλον ἦν ὑπὸ σμικρότητος· πάντα γὰρ ἀήρ τε καὶ αἰθὴρ κατεῖχεν, ἀμφότερα ἄπειρα ἐόντα· ταῦτα γὰρ μέγιστα ἔνεστιν ἐν τοῖς σύμπασι καὶ πλήθει καὶ μεγέθει'. Vgl. A 60. 61 II 31, 11 ff. [Aparat: 10 ἀπ᾽ ἀρχῆς'ı H. Gomperz Anaksagoras'ın sözü sayar (karş. B 6, II 35, 17); buna karşı: Simplikios 34, 28'de μετ᾽ ὀλίγα τῆς ἀρχῆς τοῦ πρώτου Περὶ φύσεως der (karş. II 33, 12), 460, 26'da da οὕτως ἤρξατο τοῦ συγγράμματος· 'ἦν ὁμοῦ …' (karş. II 18, 24); başka hiçbir alıntı ἀπ᾽ ἀρχῆς ile başlamaz, doksografik gelenek de sözü kitabın başına koyar (karş. A 60, 46, 18; II 21, 12, 19, 4, 5, 5 vd.); 11 ὁμοῦ πάντα] karş. buna karşılık Parmenides'in ὁμοῦ πᾶν'ı (28 B 8, 5; karş. 9, 3); ἄπειρα κτλ. için ve sonraki fragmanlar için Luria. Nachtrag: s. 32, 11 — Olympiodoros, Platon'un Gorgias'ı üzerine p. 76, 2 Norvin (bozuk bir yerde) ἦν ἄρα ὁμοῦ πάντα χρήματα diye aktarır.]
59B2DK 59 B 2
Kaynak: Simplikios, Fizik Üzerine 155, 30 (B 1'in ardından).
Simplikios: Biraz sonra da: Çünkü hava da esir de çok olan kuşatandan (periekhon) ayrılıp çıkar (apokrinontai); kuşatan ise çokluk bakımından sınırsızdır.
2 [2]. — — 155, 30 [nach B 1] καὶ μετ᾽ ὀλίγον· 'καὶ γὰρ ἀήρ τε καὶ αἰθὴρ ἀποκρίνονται ἀπὸ τοῦ πολλοῦ τοῦ περιέχοντος, καὶ τό γε περιέχον ἄπειρόν ἐστι τὸ πλῆθος'.
59B3DK 59 B 3
Kaynak: Simplikios, Fizik Üzerine 164, 16.
Simplikios: İlkelerde ne en küçük vardır ne en büyük; "çünkü, der, küçüğün … küçük" [aşağıda]. Gerçekten de her şey her şeyde ise ve her şey her şeyden ayrılıyorsa, en küçük görünenden bile ondan daha küçük bir şey ayrılacaktır, en büyük görünen de kendisinden daha büyük bir şeyden ayrılmıştır. Açıkça da şunu söyler: "Her şeyde … vardır" [B 11]. Yine: "Öteki şeyler … hiçbir şeyle" [B 12]. Başka bir yerde de şöyle der: "Ve … küçüklerde" [B 6]. Anaksagoras, hissedilir benzer parçalıların her birinin benzerlerin bir araya gelmesiyle oluştuğunu ve nitelendiğini de ileri sürer; çünkü şöyle der: "Ama … ve onlardı" [B 12].
Çünkü küçüğün en küçüğü yoktur, her zaman daha küçüğü vardır (zira varolanın var olmaması mümkün değildir); büyüğün de her zaman daha büyüğü vardır. Büyük, çokluk bakımından küçüğe eşittir; kendine göre ise her şey hem büyük hem küçüktür.
3 [5]. — — 164, 16 καὶ ὅτι οὔτε τὸ ἐλάχιστόν ἐστιν ἐν ταῖς ἀρχαῖς οὔτε τὸ μέγιστον, 'οὔτε γὰρ τοῦ σμικροῦ, φησίν, ἐστὶ … σμικρόν' [vgl. 166, 15]. εἰ γὰρ πᾶν ἐν παντὶ καὶ πᾶν ἐκ παντὸς ἐκκρίνεται, καὶ ἀπὸ τοῦ ἐλαχίστου δοκοῦντος ἐκκριθήσεταί τι ἔλασσον ἐκείνου, καὶ τὸ μέγιστον δοκοῦν ἀπό τινος ἐξεκρίθη ἑαυτοῦ μείζονος [vgl. 461, 7]. λέγει δὲ σαφῶς ὅτι 'ἐν παντὶ … ἔνι' [B 11 II 37, 12]. καὶ πάλιν ὅτι 'τὰ μὲν ἄλλα … οὐδενί' [B 12 II 37, 18]. καὶ ἀλλαχοῦ δὲ οὕτως φησί· 'καὶ ὅτε … ἐλάσσοσι' [B 6]. καὶ τοῦτο δὲ ὁ Ἀ. ἀξιοῖ τὸ ἕκαστον τῶν αἰσθητῶν ὁμοιομερῶν κατὰ τὴν τῶν ὁμοίων σύνθεσιν γίνεσθαί τε καὶ χαρακτηρίζεσθαι. λέγει γάρ· 'ἀλλ᾽ ὅτωι … καὶ ἦν' [B 12 II 39, 6]. 'οὔτε γὰρ τοῦ σμικροῦ ἐστι τό γε ἐλάχιστον, ἀλλ᾽ ἔλασσον ἀεί (τὸ γὰρ ἐὸν οὐκ ἔστι τὸ μὴ οὐκ εἶναι) — ἀλλὰ καὶ τοῦ μεγάλου ἀεί ἐστι μεῖζον. καὶ ἴσον ἐστὶ τῶι σμικρῶι πλῆθος, πρὸς ἑαυτὸ δὲ ἕκαστόν ἐστι καὶ μέγα καὶ σμικρόν'. [Aparat: 15 τὸ μὴ] τομῆι Zeller; ama bu kavram öncekinden kolayca tamamlanır, üstelik οὐκ εἶναι tuhaf olurdu. Nachtrag: s. 33, 15 [τὸ] μὴ οὐκ εἶναι Kranz ve P. Friedländer.]
59B4DK 59 B 4
Kaynak: Simplikios, Fizik Üzerine 34, 28; 156, 1; 34, 21; 157, 9.
Simplikios: Anaksagoras Tabiat Üzerine'nin birinci kitabının başından biraz sonra şöyle der: "Durum böyle … başka yerde de". Belki bazılarına onun, oluştaki akli ayrışmayı karşılaştırmadığı, bizim yurdumuzu yeryüzünün başka yerleriyle karşılaştırdığı görünecektir. Ama başka yerler için "ve güneş … bizdeki gibi" demez, oradaki şeylere de "bütün şeylerin tohumları … biçimleri" adını vermezdi.
Biraz sonra da [B 2'nin ardından]: "Durum böyle … tadı". "Ayrılmadan önce, der, bütün şeyler … bir diğerine". Ve: "Bunlar ayrılmadan önce bütün şeyler … şeyler".
"Çok şey bulunur … tadı olan, ve insanlar ve psykhē sahibi öteki canlılar birleşip kaynaştı" dedikten sonra şunu ekler: "Bu insanların da … kullanırlar". Bizdekinin yanında başka bir düzen ima ettiğini, "bizdeki gibi" sözünün bir kez değil birkaç kez söylenmesi gösterir. O düzeni hissedilir ama zaman bakımından bizimkinden önce gelmiş bir düzen olarak düşünmediğini de "bunların en faydalılarını evlerine toplayıp kullanırlar" sözü gösterir; çünkü "kullanıyorlardı" dememiş, "kullanırlar" demiştir. Ama onu, şimdi başka yerleşim yerlerinde bulunan ve bizimkine benzer durumda olan bir düzen olarak da düşünmez; çünkü "onlarda da bizdeki gibi güneş ve ay vardır" dememiş, "bizdeki gibi güneş ve ay" demiştir, sanki başka şeylerden söz ediyormuş gibi. Bunun böyle mi, başka türlü mü olduğu ise araştırılmaya değer.
Durum böyle olunca, birleşmekte olan bütün şeylerde çok ve her türlü şeyin, her türlü biçimi, rengi ve tadı olan bütün şeylerin tohumlarının bulunduğunu düşünmek gerekir. İnsanlar ve psykhē sahibi öteki canlılar da birleşip kaynaştı. Bu insanların da bizdeki gibi içinde oturulan şehirleri ve yapılmış eserleri vardır; bizdeki gibi güneşleri, ayları ve öteki şeyleri vardır; toprakları da onlar için çok ve her türlü şey yetiştirir, onlar da bunların en faydalılarını evlerine toplayıp kullanırlar. Ayrılma hakkında söylediklerim bunlardır: ayrılma yalnız bizde değil, başka yerde de olmuş olmalıdır.
Bunlar ayrılmadan önce, bütün şeyler bir aradayken hiçbir renk bile seçilmiyordu; çünkü bütün şeylerin birbirine karışması buna engel oluyordu: ıslakla kurunun, sıcakla soğuğun, parlakla karanlığın karışması; içlerinde çok miktarda toprak ve birbirine hiç benzemeyen sınırsız çoklukta tohum da vardı. Öteki şeylerin de hiçbiri bir diğerine benzemez. Durum böyle olunca, bütünün içinde bütün şeylerin bulunduğunu düşünmek gerekir.
4 [3. 10. 4]. — — 34, 28 λέγει γὰρ μετ᾽ ὀλίγα τῆς ἀρχῆς τοῦ πρώτου Περὶ φύσεως Ἀ. οὕτως· 'τούτων … ἄλληι'. καὶ δόξει μὲν ἴσως τισὶν οὐ πρὸς νοερὰν διάκρισιν τὴν ἐν τῆι γενέσει παραβάλλειν, ἀλλὰ πρὸς τόπους ἄλλους τῆς γῆς τὴν παρ᾽ ἡμῖν συγκρίνειν οἴκησιν. οὐκ ἂν δὲ εἶπε περὶ τόπων ἄλλων 'καὶ ἥλιον … ἡμῖν' καὶ 'σπέρματα … ἰδέας' ἐκάλεσε τὰ ἐκεῖ. 156, 1 καὶ μετ᾽ ὀλίγα [nach B 2] 'τούτων … ἡδονάς'. 'πρὶν δὲ ἀποκριθῆναι, φησί, πάντων … ἑτέρωι'. 34, 21 'πρὶν δὲ ἀποκριθῆναι ταῦτα πάντων … χρήματα' [ohne οὐδὲ … ἑτέρωι II 35, 2]. 157, 9 καὶ μέντοι εἰπὼν 'ἐνεῖναι πολλά … ἡδονάς, καὶ ἀνθρώπους γε συμπαγῆναι καὶ τὰ ἄλλα ζῶια ὅσα ψυχὴν ἔχει', ἐπάγει 'καὶ τοῖς γε ἀνθρώποισιν … χρῶνται'. καὶ ὅτι μὲν ἑτέραν τινὰ διακόσμησιν παρὰ τὴν παρ᾽ ἡμῖν αἰνίττεται, δηλοῖ τὸ 'ὥσπερ παρ᾽ ἡμῖν' οὐχ ἅπαξ μόνον εἰρημένον. ὅτι δὲ οὐδὲ αἰσθητὴν μὲν ἐκείνην οἴεται, τῶι χρόνωι δὲ ταύτης προηγησαμένην, δηλοῖ τὸ 'ὧν ἐκεῖνοι τὰ ὀνήιστα συνενεικάμενοι εἰς τὴν οἴκησιν χρῶνται'. οὐ γὰρ ἐχρῶντο εἶπεν, ἀλλὰ χρῶνται. ἀλλ᾽ οὐδὲ ὡς νῦν κατ᾽ ἄλλας τινὰς οἰκήσεις ὁμοίας τῆς καταστάσεως τῆι παρ᾽ ἡμῖν. οὐ γὰρ εἶπε 'τὸν ἥλιον καὶ τὴν σελήνην εἶναι καὶ παρ᾽ ἐκείνοις ὥσπερ καὶ παρ᾽ ἡμῖν', ἀλλ᾽ 'ἥλιον καὶ σελήνην, ὥσπερ παρ᾽ ἡμῖν', ὡς δὴ περὶ ἄλλων λέγων. ἀλλὰ ταῦτα μὲν εἴτε οὕτως εἴτε ἄλλως ἔχει, ζητεῖν ἄξιον. 'τούτων δὲ οὕτως ἐχόντων χρὴ δοκεῖν ἐνεῖναι πολλά τε καὶ παντοῖα ἐν πᾶσι τοῖς συγκρινομένοις καὶ σπέρματα πάντων χρημάτων καὶ ἰδέας παντοίας ἔχοντα καὶ χροιὰς καὶ ἡδονάς. καὶ ἀνθρώπους τε συμπαγῆναι καὶ τὰ ἄλλα ζῶια ὅσα ψυχὴν ἔχει. καὶ τοῖς γε ἀνθρώποισιν εἶναι καὶ πόλεις συνωικημένας καὶ ἔργα κατεσκευασμένα, ὥσπερ παρ᾽ ἡμῖν, καὶ ἠέλιόν τε αὐτοῖσιν εἶναι καὶ σελήνην καὶ τὰ ἄλλα, ὥσπερ παρ᾽ ἡμῖν, καὶ τὴν γῆν αὐτοῖσι φύειν πολλά τε καὶ παντοῖα, ὧν ἐκεῖνοι τὰ ὀνήιστα συνενεικάμενοι εἰς τὴν οἴκησιν χρῶνται. ταῦτα μὲν οὖν μοι λέλεκται περὶ τῆς ἀποκρίσιος, ὅτι οὐκ ἂν παρ᾽ ἡμῖν μόνον ἀποκριθείη, ἀλλὰ καὶ ἄλληι. πρὶν δὲ ἀποκριθῆναι ταῦτα πάντων ὁμοῦ ἐόντων οὐδὲ χροιὴ ἔνδηλος ἦν οὐδεμία· ἀπεκώλυε γὰρ ἡ σύμμιξις πάντων χρημάτων, τοῦ τε διεροῦ καὶ τοῦ ξηροῦ καὶ τοῦ θερμοῦ καὶ τοῦ ψυχροῦ καὶ τοῦ λαμπροῦ καὶ τοῦ ζοφεροῦ, καὶ γῆς πολλῆς ἐνεούσης καὶ σπερμάτων ἀπείρων πλῆθος οὐδὲν ἐοικότων ἀλλήλοις. οὐδὲ γὰρ τῶν ἄλλων οὐδὲν ἔοικε τὸ ἕτερον τῶι ἑτέρωι. τούτων δὲ οὕτως ἐχόντων ἐν τῶι σύμπαντι χρὴ δοκεῖν ἐνεῖναι πάντα χρήματα'. [Aparat: 8 ἡδονή için DK Sözcük Dizinine bakınız; 10 yerleştirme için karş. Capelle, Neue Jahrb. 22 (1919) 188³; 17 öncekiyle bağlantı açık değil (karş. aktarım II 33, 24); "B 2'nin ardına çok daha iyi uyar" H. Fränkel. — s. 35: 2 πλῆθος Schorn: πλήθους Simpl. 34, 156; 2 vd. bağlamın doğruluğundan Fränkel kuşkulanır, karş. II 33, 24 vd. Nachtrag: s. 34, 10 not için karş. Gigon, Ursprung d. griech. Philos. s. 173 not 77; s. 34, 19 vd. "⟨καὶ τοῦ ἀραιοῦ καὶ τοῦ πυκνοῦ⟩ bir yere eklenmelidir, s. 38, 15 vd.'ye göre, karş. B 15" P. Friedländer.] (DK s. 34–35 ters taranmış; fragman metni ve aparatı PDF'ten okundu; Simplikios bağlamı s. 33'ün OCR'ından.)
59B5DK 59 B 5
Kaynak: Simplikios, Fizik Üzerine 156, 9 (B 4'ün ardından).
Simplikios: Benzer parçalılardan hiçbirinin oluşmadığını ve yok olmadığını, hep aynı kaldıklarını şöyle diyerek gösterir: Bunlar böyle ayrışmışken şunu bilmek gerekir: bütün şeyler ne daha azdır ne daha çok (çünkü bütün şeylerden daha çok olmak mümkün değildir), her şey her zaman eşittir. *Karışım ve benzer parçalılar hakkında söyledikleri bunlardır.*
5 [14]. Simplic. Phys. 156, 9 [nach B 4] ὅτι δὲ οὐδὲ γίνεται οὐδὲ φθείρεταί τι τῶν ὁμοιομερῶν, ἀλλ᾽ ἀεὶ τὰ αὐτά ἐστι, δηλοῖ λέγων· 'τούτων δὲ οὕτω διακεκριμένων γινώσκειν χρή, ὅτι πάντα οὐδὲν ἐλάσσω ἐστὶν οὐδὲ πλείω (οὐ γὰρ ἀνυστὸν πάντων πλείω εἶναι), ἀλλὰ πάντα ἴσα ἀεί'. ταῦτα μὲν οὖν περὶ τοῦ μίγματος καὶ τῶν ὁμοιομερειῶν. [Aparat: 9 πάντα F: τὰ πάντα DE.] (PDF'ten okundu.)
59B6DK 59 B 6
Kaynak: Simplikios, Fizik Üzerine 164, 25 (B 12'nin ardından; II 39, 7).
Simplikios: Başka bir yerde de şöyle der: Büyüğün de küçüğün de payları çokluk bakımından eşit olduğuna göre, bu yüzden de her şey her şeyde olacaktır. Ayrı olmak mümkün değildir, her şey her şeyden pay alır. En küçük olamadığına göre hiçbir şey ayrılamaz, kendi başına da oluşamaz; tıpkı başlangıçta olduğu gibi şimdi de her şey bir aradadır. Her şeyde çok şey vardır; ayrılan şeyler de büyük şeylerde ve küçük şeylerde çokluk bakımından eşittir.
6 [12]. — — 164, 25 [nach B 12 II 39, 7] καὶ ἀλλαχοῦ δὲ οὕτως φησί· 'καὶ ὅτε δὲ ἴσαι μοῖραί εἰσι τοῦ τε μεγάλου καὶ τοῦ σμικροῦ πλῆθος, καὶ οὕτως ἂν εἴη ἐν παντὶ πάντα· οὐδὲ χωρὶς ἔστιν εἶναι, ἀλλὰ πάντα παντὸς μοῖραν μετέχει. ὅτε τοὐλάχιστον μὴ ἔστιν εἶναι, οὐκ ἂν δύναιτο χωρισθῆναι, οὐδ᾽ ἂν ἐφ᾽ ἑαυτοῦ γενέσθαι, ἀλλ᾽ ὅπωσπερ ἀρχὴν εἶναι καὶ νῦν πάντα ὁμοῦ. ἐν πᾶσι δὲ πολλὰ ἔνεστι καὶ τῶν ἀποκρινομένων ἴσα πλῆθος ἐν τοῖς μείζοσί τε καὶ ἐλάσσοσι'. [Aparat: 16 ὅτε ⟨δὲ⟩ Ald.; οὐδ᾽ ἂν E: οὐ λίαν DF.] (DK s. 35 ters taranmış; PDF'ten okundu.)
59B7DK 59 B 7
Kaynak: Simplikios, Gök Üzerine 608, 23 ("birlikte … küçüklük yüzünden" [B 1] ve "toplamın içinde … şeyler" [B 4 sonu] sözlerinin ardından).
Simplikios: Belki de sınırsızı bizim için kavranamaz ve bilinemez olan anlamında söylüyor; bunu şu sözüyle gösterir: Öyle ki ayrılan şeylerin çokluğunu ne akılla ne de fiilen bilebiliriz. *Çünkü onların tür bakımından sınırlı olduğunu düşündüğünü, nous'un her şeyi bildiğini söylemesiyle gösterir; oysa gerçekten sınırsız olsalardı, hiç bilinemezlerdi; çünkü bilgi bilineni belirler ve sınırlar. Şunu da söyler: "Ve karışan … ne olduysa" [B 12].*
7 [0]. Simplic. de caelo 608, 23 (nach 'ὁμοῦ … σμικρότητος' [B 1] καὶ ὅτι 'ἐν σύμπαντι … χρήματα' [B 4 Ende]). μήποτε δὲ τὸ ἄπειρον ὡς ἡμῖν ἀπερίληπτον καὶ ἄγνωστον λέγει· τοῦτο γὰρ ἐνδείκνυται διὰ τοῦ 'ὥστε τῶν ἀποκρινομένων μὴ εἰδέναι τὸ πλῆθος μήτε λόγωι μήτε ἔργωι'. ἐπεὶ ὅτι τῶι εἴδει πεπερασμένα ὤιετο, δηλοῖ λέγων πάντα γιγνώσκειν τὸν νοῦν· καίτοι, εἰ ἄπειρα ὄντως ἦν, παντελῶς ἦν ἄγνωστα· ἡ γὰρ γνῶσις ὁρίζει καὶ περατοῖ τὸ γνωσθέν. λέγει δὲ ὅτι 'καὶ τὰ συμμ. … ὁποῖα ἦν' [B 12 II 38, 8]. [Aparat: 2 ἐν ⟨τῶι⟩ σύμπαντι Heiberg; 5 başka türlü Schottlaender, Herm. 62 (1927) 445.] (DK s. 36 ters taranmış; PDF'ten okundu.)
59B8DK 59 B 8
Kaynak: Simplikios, Fizik Üzerine 175, 11; 176, 28.
Simplikios: Anaksagoras, her şey her şeyde olduğu için, "hiçbir şey … öbüründen ayrışmaz" [B 12] dedi; başka bir yerde de "kesilip ayrılmamıştır … sıcaktan" dedi. Başka bir yerde söylediği gibi, "ayrılmamıştır … baltayla": Tek kâinattaki şeyler birbirinden ayrılmamıştır, baltayla da kesilip ayrılmamıştır; ne sıcak soğuktan ne de soğuk sıcaktan.
8 [11]. — Phys. 175, 11 εἰπόντος τοῦ Ἀναξαγόρου 'οὐδὲ διακρίνεται … ἑτέρου' [B 12 II 39, 2] διὰ τὸ πάντα ἐν πᾶσιν εἶναι, καὶ ἀλλαχοῦ 'οὐδὲ ἀποκέκοπται … θερμοῦ'. 176, 28 τὸ δὲ ὅτι 'οὐ κεχώρισται … πελέκει', ὡς ἐν ἄλλοις φησίν. 'οὐ κεχώρισται ἀλλήλων τὰ ἐν τῶι ἑνὶ κόσμωι οὐδὲ ἀποκέκοπται πελέκει οὔτε τὸ θερμὸν ἀπὸ τοῦ ψυχροῦ οὔτε τὸ ψυχρὸν ἀπὸ τοῦ θερμοῦ'. (DK s. 36 ters taranmış; PDF'ten okundu.)
59B9DK 59 B 9
Kaynak: Simplikios, Fizik Üzerine 35, 13 (B 4'ün ardından).
Simplikios: Biraz sonra ikisini [tek parça hâlindeki ve ayrışmış dünyayı] karşılaştırırken neler söylediğini dinle: … bunlar böylece güç ve hız ile dönüp ayrılırken. Gücü de hız yapar. Bunların hızı ise şimdi insanlar arasında bulunan şeylerin hiçbirinin hızına benzemez; her bakımdan kat kat hızlıdır.
9 [21]. — — 35, 13 [nach B 4] ἄκουσον δὲ οἷα καὶ μετ᾽ ὀλίγον φησὶ τὴν ἀμφοῖν [nämlich der einheitlichen und der auseinander getretenen Welt] ποιούμενος σύγκρισιν· '… οὕτω τούτων περιχωρούντων τε καὶ ἀποκρινομένων ὑπὸ βίης τε καὶ ταχυτῆτος. βίην δὲ ἡ ταχυτὴς ποιεῖ. ἡ δὲ ταχυτὴς αὐτῶν οὐδενὶ ἔοικε χρήματι τὴν ταχυτῆτα τῶν νῦν ἐόντων χρημάτων ἐν ἀνθρώποις, ἀλλὰ πάντως πολλαπλασίως ταχύ ἐστι'. (DK s. 36 ters taranmış; PDF'ten okundu.)
59B10DK 59 B 10
Kaynak: Gregorios (Nazianzoslu) scholionu, XXXVI 911 Migne.
Gregorios scholionu: Anaksagoras, hiçbir şeyin hiç yoktan oluşmadığını söyleyen eski bir öğreti bulunca oluşu ortadan kaldırdı, onun yerine ayrışmayı getirdi. Çünkü her şeyin birbirine karışmış olduğunu, büyüdükçe ayrıştığını saçmalıyordu. Nitekim aynı tohumda saçların, tırnakların, toplardamarların, atardamarların, sinirlerin ve kemiklerin bulunduğunu, bunların parçalarının küçüklüğü yüzünden görünmediğini, büyüdükçe yavaş yavaş ayrıştığını söyler: "Çünkü, der, saç olmayandan nasıl saç, et olmayandan nasıl et olabilir?" Bunu yalnız cisimler için değil, renkler için de söylüyordu: beyazda siyah, siyahta beyaz vardır. Aynı şeyi ağırlıklar için de ileri sürüyordu; hafifin ağıra, ağırın da hafife karıştığı kanaatindeydi.
*Karş. Simplikios, Fizik Üzerine 460, 16.*
10 [0]. Schol. in Gregor. XXXVI 911 Migne ὁ δὲ Ἀ. παλαιὸν εὑρὼν δόγμα ὅτι οὐδὲν ἐκ τοῦ μηδαμῆι γίνεται, γένεσιν μὲν ἀνήιρει, διάκρισιν δὲ εἰσῆγεν ἀντὶ γενέσεως. ἐλήρει γὰρ ἀλλήλοις μὲν μεμῖχθαι πάντα, διακρίνεσθαι δὲ αὐξανόμενα. καὶ γὰρ ἐν τῆι αὐτῆι γονῆι καὶ τρίχας εἶναι καὶ ὄνυχας καὶ φλέβας καὶ ἀρτηρίας καὶ νεῦρα καὶ ὀστᾶ καὶ τυγχάνειν μὲν ἀφανῆ διὰ μικρομέρειαν, αὐξανόμενα δὲ κατὰ μικρὸν διακρίνεσθαι. 'πῶς γὰρ ἄν, φησίν, ἐκ μὴ τριχὸς γένοιτο θρὶξ καὶ σὰρξ ἐκ μὴ σαρκός;' οὐ μόνον δὲ τῶν σωμάτων ἀλλὰ καὶ τῶν χρωμάτων ταῦτα κατηγόρει. καὶ γὰρ ἐνεῖναι τῶι λευκῶι τὸ μέλαν καὶ τὸ λευκὸν τῶι μέλανι. τὸ αὐτὸ δὲ ἐπὶ τῶν ῥοπῶν ἐτίθει, τῶι βαρεῖ τὸ κοῦφον σύμμικτον εἶναι δοξάζων καὶ τοῦτο αὖθις ἐκείνωι. Vgl. Simpl. Phys. 460, 16. [Aparat: 25 scholion ayrıca Cod. Oxon. Canon. gr. 41 (14. yy.) f. 6r'de ve Paris. 2951'de 13. yy. bir el tarafından Aristeides scholionlarına eklenmiş olarak bulunur (p. 298 ed. Frommel). Nachtrag: s. 37, 8 vd. için O. Becker, Aristoteles, Metafizik A 9, 991 a 14'e (M 5, 1079 b 18) gönderir: "beyazın beyaza karışması gibi … bu sözü ilk Anaksagoras, sonra Eudoksos söyledi"; karş. Cherniss.] (DK s. 36–37 ters taranmış; PDF'ten okundu.)
59B11DK 59 B 11
Kaynak: Simplikios, Fizik Üzerine 164, 22.
Simplikios: Açıkça şunu söyler: Her şeyde her şeyden bir pay vardır, nous hariç; ama bazı şeylerde nous da vardır.
11 [7. 15]. Simpl. Phys. 164, 22 λέγει δὲ σαφῶς, ὅτι 'ἐν παντὶ παντὸς μοῖρα ἔνεστι πλὴν νοῦ, ἔστιν οἷσι δὲ καὶ νοῦς ἔνι'. (DK s. 37 ters taranmış; PDF'ten okundu.)
59B12DK 59 B 12
Kaynak: Simplikios, Fizik Üzerine 164, 24 (B 11'in ardından); 156, 13 (B 5'in ardından).
Simplikios: Yine şunu da söyler: "Öteki şeyler … hiçbir şeyle". Nous hakkında da şunları yazmıştır: "Nous ise … ve onlardı". Karş. 176, 32.
Öteki şeyler her şeyden pay alır; nous ise sınırsızdır (apeiron), kendi kendinin hâkimidir ve hiçbir şeyle karışmamıştır; yalnız o, kendi başınadır. Çünkü kendi başına olmasaydı da başka bir şeyle karışmış olsaydı, herhangi bir şeyle karışmış olması yüzünden bütün şeylerden pay alırdı; çünkü daha önce söylediğim gibi, her şeyde her şeyden bir pay vardır. Onunla karışan şeyler de ona engel olur, öyle ki hiçbir şeye, tek başına ve kendi başınayken hükmettiği gibi hükmedemezdi. Çünkü o bütün şeylerin en incesi ve en arısıdır; her şey hakkında her türlü bilgiye sahiptir ve en büyük güç ondadır. Psykhē'si olan ne varsa, büyüğüyle küçüğüyle hepsine nous hükmeder. Bütün dönmeye de nous hükmetti; öyle ki dönme başlangıçta onunla başladı. Önce küçük bir yerden dönmeye başladı, şimdi daha geniş bir alanda dönüyor, daha da geniş bir alanda dönecek. Birbirine karışan, ayrılan ve ayrışan şeylerin hepsini nous bildi. Ne olacaksa ve ne olduysa —şimdi olmayanlar—, şimdi ne varsa ve ne olacaksa, hepsini nous düzene koydu; şimdi yıldızların, güneşin, ayın ve ayrılmakta olan havayla esirin döndüğü bu dönmeyi de. Ayrılmayı bu dönme yaptı. Seyrekten yoğun, soğuktan sıcak, karanlıktan parlak, ıslaktan kuru ayrılır. Çok şeyin çok payı vardır. Ama nous dışında hiçbir şey bir diğerinden tamamen ayrılmaz ve ayrışmaz. Nous'un hepsi, büyüğü de küçüğü de, birbirine benzer. Başka hiçbir şey ise hiçbir şeye benzemez; her tek şey, içinde en çok bulunan şeyler neyse, en açık biçimde odur ve oydu.
12 [8. 9. 13]. — — 164, 24 [nach B 11] καὶ πάλιν ὅτι 'τὰ μὲν ἄλλα … μέμικται οὐδενί'. 156, 13 [nach B 5] περὶ δὲ τοῦ νοῦ τάδε γέγραφε· 'νοῦς δέ ἐστιν … ἐστι καὶ ἦν'. Vgl. 176, 32. 'τὰ μὲν ἄλλα παντὸς μοῖραν μετέχει, νοῦς δέ ἐστιν ἄπειρον καὶ αὐτοκρατὲς καὶ μέμεικται οὐδενὶ χρήματι, ἀλλὰ μόνος αὐτὸς ἐπ᾽ ἐωυτοῦ ἐστιν. εἰ μὴ γὰρ ἐφ᾽ ἑαυτοῦ ἦν, ἀλλά τεωι ἐμέμεικτο ἄλλωι, μετεῖχεν ἂν ἁπάντων χρημάτων, εἰ ἐμέμεικτό τεωι· ἐν παντὶ γὰρ παντὸς μοῖρα ἔνεστιν, ὥσπερ ἐν τοῖς πρόσθεν [B 11] μοι λέλεκται· καὶ ἂν ἐκώλυεν αὐτὸν τὰ συμμεμειγμένα, ὥστε μηδενὸς χρήματος κρατεῖν ὁμοίως ὡς καὶ μόνον ἐόντα ἐφ᾽ ἑαυτοῦ. ἔστι γὰρ λεπτότατόν τε πάντων χρημάτων καὶ καθαρώτατον, καὶ γνώμην γε περὶ παντὸς πᾶσαν ἴσχει καὶ ἰσχύει μέγιστον· καὶ ὅσα γε ψυχὴν ἔχει καὶ τὰ μείζω καὶ τὰ ἐλάσσω, πάντων νοῦς κρατεῖ. καὶ τῆς περιχωρήσιος τῆς συμπάσης νοῦς ἐκράτησεν, ὥστε περιχωρῆσαι τὴν ἀρχήν. καὶ πρῶτον ἀπό του σμικροῦ ἤρξατο περιχωρεῖν, ἐπὶ δὲ πλέον περιχωρεῖ, καὶ περιχωρήσει ἐπὶ πλέον. καὶ τὰ συμμισγόμενά τε καὶ ἀποκρινόμενα καὶ διακρινόμενα πάντα ἔγνω νοῦς. καὶ ὁποῖα ἔμελλεν ἔσεσθαι καὶ ὁποῖα ἦν, ἅσσα νῦν μὴ ἔστι, καὶ ὅσα νῦν ἔστι καὶ ὁποῖα ἔσται, πάντα διεκόσμησε νοῦς, καὶ τὴν περιχώρησιν ταύτην, ἣν νῦν περιχωρέει τά τε ἄστρα καὶ ὁ ἥλιος καὶ ἡ σελήνη καὶ ὁ ἀὴρ καὶ ὁ αἰθὴρ οἱ ἀποκρινόμενοι. ἡ δὲ περιχώρησις αὐτὴ ἐποίησεν ἀποκρίνεσθαι. καὶ ἀποκρίνεται ἀπό τε τοῦ ἀραιοῦ τὸ πυκνὸν καὶ ἀπὸ τοῦ ψυχροῦ τὸ θερμὸν καὶ ἀπὸ τοῦ ζοφεροῦ τὸ λαμπρὸν καὶ ἀπὸ τοῦ διεροῦ τὸ ξηρόν. μοῖραι δὲ πολλαὶ πολλῶν εἰσι. παντάπασι δὲ οὐδὲν ἀποκρίνεται οὐδὲ διακρίνεται ἕτερον ἀπὸ τοῦ ἑτέρου πλὴν νοῦ. νοῦς δὲ πᾶς ὅμοιός ἐστι καὶ ὁ μείζων καὶ ὁ ἐλάττων. ἕτερον δὲ οὐδέν ἐστιν ὅμοιον οὐδενί, ἀλλ᾽ ὅτων πλεῖστα ἔνι, ταῦτα ἐνδηλότατα ἓν ἕκαστόν ἐστι καὶ ἦν'. [Aparat (DK s. 37–39): 14 vd. "terim olarak nous" için karş. Schottlaender, Herm. 64 (1929) 232 vd.; 18 vd. ilahi (hymnos) söyleyişin etkisini Deichgräber gösterir, Philol. 88 (1933) 347 vd.; 20 αὐτὸς ἐπ᾽ ἐωυτοῦ (böyle EF) Simpl. 176, 34: αὐτὸς ἐφ᾽ ἑαυτοῦ 156, 14; 21 μετεῖχε μὲν el yazmaları: düzeltme Ald.; μ. μὲν ⟨ἂν⟩ H. Fränkel. — s. 38: 4 τὰ'dan itibaren Simpl. 177, 2: 156, 21'de yok (karş. Deichgräber a. y. 350⁸); 7 vd. Capelle 31 B 35, 3 vd. ile karşılaştırır (a. y. 197⁴); 7 του Diels: τευ Gomperz: τοῦ el yazmaları; karş. Herodotos I 58 ἀπὸ σμικροῦ τεο τὴν ἀρχὴν ὁρμώμενον; περιχωρεῖν DE: περιχωρῆσαι F; ἐπὶ δὲ Diels: ἐπεὶ δὲ el yazmaları: ἔπειτε Ritter; 10 ἅσσα νῦν μὴ ἔστι p. 177, 5: καὶ ὅσα (ὁπόσα p. 165, 33) νῦν ἔστι p. 156, 26: ikisi H. Gomperz'le birlikte şimdi birleştirildi; Diels … ἅσσα νῦν μὴ ἔστι, καὶ ὁποῖα ἔστι okuyordu; eski ἦν καὶ ἔστι καὶ ἔσται formülünün genişletilmesidir; 14 αὐτή Schorn: αὕτη el yazmaları. — s. 39: 5 οὐδενί'den sonra p. 165, 14'te ἑτέρωι ἀπείρων ὄντων gelir; 6 ὅτων Diels: ὅτεων Preller: ὅτω (ὅτῳ 165, 3) DE, τὰ πλεῖστα ἔνι F 165, 3. Nachtrag: s. 37, 18 ἄπειρον için karş. Jaeger, Theology s. 241 not 34; s. 38, 3 "γνώμη, 'bir şey hakkında karar' anlamında da (karş. Sophokles, Philoktetes 837)" P. Friedländer.] (DK s. 37–38 ters taranmış; PDF'ten okundu; s. 39 OCR'dan.)
59B13DK 59 B 13
Kaynak: Simplikios, Fizik Üzerine 300, 27.
Simplikios: Aleksandros der ki: "[Aristoteles] nous'u ilkeler arasına koymasına rağmen Anaksagoras'ı anmadı; belki de, der, onu oluşta kullanmadığı için." Ama onu kullandığı açıktır; çünkü oluşun ayrılmadan başka bir şey olmadığını, ayrılmanın hareketle olduğunu, hareketin sebebinin de nous olduğunu söyler. Anaksagoras şöyle der: Nous hareket ettirmeye başlayınca, hareket eden her şeyden ayrıldı; nous'un hareket ettirdiği her şey ayrıştı. Şeyler hareket edip ayrışırken de dönme onları çok daha fazla ayrıştırdı.
13 [18]. Simpl. Phys. 300, 27 'Ἀναξαγόρου δέ, φησὶν Ἀλέξανδρος, οὐκ ἐμνημόνευσε [Arist. Phys. B 2. p. 194 a 20] καίτοι τὸν νοῦν ἐν ταῖς ἀρχαῖς τιθέντος, ἴσως, φησίν, ὅτι μὴ προσχρῆται αὐτῶι ἐν τῆι γενέσει'. ἀλλ᾽ ὅτι μὲν προσχρῆται, δῆλον, εἴπερ τὴν γένεσιν οὐδὲν ἄλλο ἢ ἔκκρισιν εἶναί φησι, τὴν δὲ ἔκκρισιν ὑπὸ τῆς κινήσεως γίνεσθαι, τῆς δὲ κινήσεως αἴτιον εἶναι τὸν νοῦν. λέγει γὰρ οὕτως Ἀ.· 'καὶ ἐπεὶ ἤρξατο ὁ νοῦς κινεῖν, ἀπὸ τοῦ κινουμένου παντὸς ἀπεκρίνετο, καὶ ὅσον ἐκίνησεν ὁ νοῦς, πᾶν τοῦτο διεκρίθη· κινουμένων δὲ καὶ διακρινομένων ἡ περιχώρησις πολλῶι μᾶλλον ἐποίει διακρίνεσθαι'. [Aparat: 15 ἀπεκρίνετο] Heidel'le birlikte nous özne alındı; karş. Zeller–Nestle I 1235.]
59B14DK 59 B 14
Kaynak: Simplikios, Fizik Üzerine 157, 5.
Simplikios: Biri akli, öteki ondan [doğmuş] hissedilir olmak üzere ikili bir düzen kabul ettiği, söylenenlerden [B 12] de açıktır, şu sözlerden de: Her zaman var olan nous, bütün öteki şeylerin bulunduğu yerde şimdi de elbette vardır: çok olan kuşatanda, ona eklenmiş şeylerde ve ondan ayrılmış şeylerde.
14 [23]. — — 157, 5 ὅτι δὲ διττήν τινα διακόσμησιν ὑποτίθεται, τὴν μὲν νοεράν, τὴν δὲ αἰσθητὴν ἀπ᾽ ἐκείνης ⟨γεγονυῖαν⟩, δῆλον μὲν καὶ ἐκ τῶν εἰρημένων [B 12], δῆλον δὲ καὶ ἐκ τῶνδε· 'ὁ δὲ νοῦς, ὃς ἀεί ἐστι, τὸ κάρτα καὶ νῦν ἐστιν ἵνα καὶ τὰ ἄλλα πάντα, ἐν τῶι πολλῶι περιέχοντι καὶ ἐν τοῖς προσκριθεῖσι καὶ ἐν τοῖς ἀποκεκριμένοις'. [Aparat: 19 ⟨ ⟩ (örnek olarak) Kranz; 21 ὃς Keil; ἐστι, τὸ κάρτα Diels: ὅσα ἐστί τε κάρτα Simpl.]
59B15DK 59 B 15
Kaynak: Simplikios, Fizik Üzerine 179, 3 (B 12'nin ardından).
Simplikios: Biraz sonra da şöyle der: Yoğun, ıslak, soğuk ve karanlık olan buraya, şimdi [toprağın] bulunduğu yere toplandı; seyrek, sıcak ve kuru olan ise esirin ötesine çekildi.
*Karş. Hippolytos, yukarıda II 16, 5 vd.*
15 [19]. Simpl. Phys. 179, 3 [nach B 12] καὶ μετ᾽ ὀλίγα δέ· 'τὸ μὲν π.' φησί, 'καὶ … αἰθέρος'. Vgl. Hipp. oben II 16, 5ff. 'τὸ μὲν πυκνὸν καὶ διερὸν καὶ ψυχρὸν καὶ τὸ ζοφερὸν ἐνθάδε συνεχώρησεν, ἔνθα νῦν ⟨ἡ γῆ⟩, τὸ δὲ ἀραιὸν καὶ τὸ θερμὸν καὶ τὸ ξηρὸν ἐξεχώρησεν εἰς τὸ πρόσω τοῦ αἰθέρος'. [Aparat: 1 karş. Heidel, Harvard Studies in Class. Phil. 22, 138; 6 ⟨ἡ γῆ⟩ Aldina, karş. II 16, 31 vd.; eklemenin gerekliliğinden H. Gomperz haklı olarak kuşku duyar; 7 ξηρὸν'dan sonra Schorn καὶ τὸ λαμπρὸν ekler (karş. II 38, 15 vd.).] (DK s. 40; PDF'le doğrulandı.)
59B16DK 59 B 16
Kaynak: Simplikios, Fizik Üzerine 179, 6 (B 15'in ardından); 155, 21.
Simplikios: Bu ilk ve en yalın şeylerin ayrıldığını söyler; bunlardan daha bileşik olan başka şeylerin ise kimi zaman bileşik olarak katılaştığını, kimi zaman da toprak gibi ayrıldığını söyler. Çünkü şöyle der: "Bunlar … soğuğun etkisiyle". Nitekim Anaksagoras Fizik'in birinci kitabında şöyle der: "Bulutlardan … sudan".
Bunlar ayrılırken (apokrinomenōn) toprak katılaşır. Çünkü bulutlardan su ayrılır, sudan toprak; topraktan da soğuğun etkisiyle taşlar katılaşır; taşlar da sudan daha çok dışarı doğru çekilir.
16 [20]. — — 179, 6 [nach B 15] καὶ τὰ μὲν ἀρχοειδῆ ταῦτα καὶ ἁπλούστατα ἀποκρίνεσθαι λέγει, ἄλλα δὲ τούτων συνθετώτερα ποτὲ μὲν συμπήγνυσθαι λέγει ὡς σύνθετα [?], ποτὲ δὲ ἀποκρίνεσθαι ὡς τὴν γῆν. οὕτως γάρ φησιν· 'ἀπὸ … ψυχροῦ'. 155, 21 λέγει γοῦν Ἀ. ἐν τῶι πρώτωι τῶν Φυσικῶν· 'ἐκ μὲν … ὕδατος'. 'ἀπὸ τουτέων ἀποκρινομένων συμπήγνυται γῆ· ἐκ μὲν γὰρ τῶν νεφελῶν ὕδωρ ἀποκρίνεται, ἐκ δὲ τοῦ ὕδατος γῆ, ἐκ δὲ τῆς γῆς λίθοι συμπήγνυνται ὑπὸ τοῦ ψυχροῦ, οὗτοι δὲ ἐκχωρέουσι μᾶλλον τοῦ ὕδατος'. [Aparat: 11 σύνθετα] λίθους Lortzing: ψυχθέντα ἢ Diels; 16 λίθος συμπήγνυται p. 155, 22.] (DK s. 40; "[?]" DK'nın kendi işaretidir, PDF'ten okundu.)
59B17DK 59 B 17
Kaynak: Simplikios, Fizik Üzerine 163, 18.
Simplikios: Anaksagoras Fizik'in birinci kitabında oluşmanın ve yok olmanın birleşme ve ayrışma olduğunu açıkça söyler; şöyle yazar: Yunanlılar "oluşma" ve "yok olma" sözlerini doğru kullanmıyorlar; çünkü hiçbir şey oluşmaz da yok olmaz da; varolan şeylerden karışma ve ayrışma olur. Bu yüzden oluşmaya karışma, yok olmaya da ayrışma demeleri doğru olur.
17 [22]. — — 163, 18 σαφῶς δὲ Ἀ. ἐν τῶι πρώτωι τῶν Φυσικῶν τὸ γίνεσθαι καὶ ἀπόλλυσθαι συγκρίνεσθαι καὶ διακρίνεσθαι λέγει γράφων οὕτως· 'τὸ δὲ γίνεσθαι καὶ ἀπόλλυσθαι οὐκ ὀρθῶς νομίζουσιν οἱ Ἕλληνες· οὐδὲν γὰρ χρῆμα γίνεται οὐδὲ ἀπόλλυται, ἀλλ᾽ ἀπὸ ἐόντων χρημάτων συμμίσγεταί τε καὶ διακρίνεται. καὶ οὕτως ἂν ὀρθῶς καλοῖεν τό τε γίνεσθαι συμμίσγεσθαι καὶ τὸ ἀπόλλυσθαι διακρίνεσθαι'. [Aparat: 20 vd. karş. 31 B 8. Nachtrag (Kranz): νομίζουσιν, Heinimann'ın (Nomos und Physis s. 49) dediği gibi καλοῖεν'e "eşit" değildir; yine de Diels'in çevirisine dayanarak "kanı (Meinung)" yerine "(dil) kullanımı (Sprachbrauch)" koymak daha iyidir.]
59B18DK 59 B 18
Kaynak: Plutarkhos, Ay'ın Yüzü Üzerine 16, 929 B.
Plutarkhos: Arkadaşımız derste şu Anaksagorasçı sözü, "Aya parlaklığını güneş verir" *sözünü ispat edince takdir topladı.*
18 [0]. Plut. de fac. in orb. lun. 16 p. 929 B ὁ μὲν οὖν ἑταῖρος ἐν τῆι διατριβῆι τοῦτο δὴ τὸ Ἀναξαγόρειον ἀποδεικνύς, ὡς 'ἥλιος ἐντίθησι τῆι σελήνηι τὸ λαμπρόν', εὐδοκίμησεν.
59B19DK 59 B 19
Kaynak: Homeros scholionları (BT), İlyada XVII 547 üzerine.
Homeros scholionu: Anaksagoras şöyle der: Bulutlarda güneşin karşısında parlayan şeye İris [gökkuşağı] deriz. Bu yüzden fırtınanın işaretidir; çünkü bulutun çevresine yayılan su ya rüzgâr çıkarır ya da yağmur döker.
19 [0]. Schol. Hom. BT zu P 547 Ἀ. δέ φησιν· 'Ἶριν δὲ καλέομεν τὸ ἐν τῆισιν νεφέληισιν ἀντιλάμπον τῶι ἡλίωι. χειμῶνος οὖν ἐστι σύμβολον· τὸ γὰρ περιχεόμενον ὕδωρ τῶι νέφει ἄνεμον ἐποίησεν ἢ ἐξέχεεν ὄμβρον'. [Aparat: 8 vd. Capelle 31 B 50 ile karşılaştırır (a. y. s. 197⁴); 9 bir sözcük T el yazmasında var, B'de yok ⟦?⟧.]
59B20DK 59 B 20
Kaynak: Galenos, Hippokrates'in "Havalar, Sular, Yerler"i üzerine şerh (VI 202 Chartier); yalnızca Arapçadan İbraniceye çevrilmiş bir metinden, DK'nın Almancası vasıtasıyla bilinir.
Galenos (Yunancası yoktur; İbranice çevirisinden yapılan Almanca çeviriye göre): Bütün insanlar güneşin sabah doğduğunu, akşam battığını söyler. Doğuşlara gelince, astronomlar onları bilir ve onlar hakkında genel bir bilgiye sahiptir. Şöyle ki bir yıldız günlerin başında görünmediğinde ya da güneşin ışığı batarken gökte bulunduğunda, ya da kavuşum sırasında ay için geçerli olana benzer biçimde: işte onlardan görünür olan ve ufuktan uzaklaşan her şeye görünme ve doğuş denir. Bilge ANSAROS (= Anaksagoras?) bu konuda çok şey söyledi. כורי (Ülker yıldızları?) doğunca insan hasada başlar; batınca toprağı sürmeye ve tırmıklamaya başlar. נורי'nin (Ülker'in) kırk gün kırk gece gizli kaldığını da söyledi. Onun hakkında ileri sürdüğü gibi, yalnız bu kırk gün boyunca gizli kalır. Sonra geceleyin görünür olur; kimi zaman güneş batarken, kimi zaman batıştan iki üç saat sonra görünür. Ama ancak andığımız gece-gündüz eşitliğinden sonra görünür olur. Güneş batıp gece her yanı örtünce, bütün gün batı ufkunun altında gizli kalmışken, açıkça görünür. Gece-gündüz eşitliği geçince ilkbaharda zayıf bir görünürlükle belirir. Sonra alçalır ve hiç görünmez olur; çünkü gece tam karanlığa varmadan güneşin batışıyla aynı anda batar. Gecenin koyu karanlığı çökmeden de yeniden görünmez; çünkü küçük bir yıldız onunla görme ışınları arasına girer. Bu yüzden, bilge ve âlim Ansaros'un (= Anaksagoras?) dediği gibi, kırk gecenin birçoğunda yeniden görünmez ve ortaya çıkmaz. Çünkü yıldızlar arasında, "Ceylanın Bekçisi" denen tek bir yıldız dışında, bu türden hiçbir yıldız olmadığını söyledi. Onun yakınında, altında "Akşamın Kapısı" denen bir yıldız vardır; halk ona "Köpek" der. … Sonraki ünlü âlimlere gelince, onlar şu konuda birleşirler: ilkbahar kıştan sonraki gece-gündüz eşitliğidir, yazın başlangıcı Kima'nın doğuşudur, meyvelerin olgunlaşmaya başlaması da "Köpek"in doğuşudur. D'DYNYDN (Anaksagoras?) başka bilimlerde de bilgisi olduğu için şunu söyledi: yazın başlangıcı Kima'nın (Ülker'in) doğuşu, kışın başlangıcı da batışıdır. Şair HOMEROS da [İlyada XXII 26–31] "Köpek" denen yıldızın —bu da שערי'dir— meyve zamanında parıl parıl doğduğunu söylemişti.
*[Kranz'a göre bu parça Anaksagoras'a değil Hesiodos'un astronomi şiirine aittir.]*
20 [0]. Galen. in Hippocr. de aëre aqu. loc. VI 202 ed. Chartier [W. Schultz, Archiv f. Gesch. d. Phil. 24 (1911) 325 vd.]. Yunancası yoktur; DK'nın Almanca metni: "Und alle Menschen sagen, daß die Sonne aufgehe am Morgen und untergehe am Abend. Was nun die Aufgänge betrifft, so kennen die Astronomen dieselben und haben von ihnen ein allgemeines Erkennen. Und zwar wenn ein Stern nicht erscheint am Anfange von den Tagen oder am Himmel ist bei Untergang des Sonnenlichtes, oder nach der Art dessen, was vom Monde während der Konjunktion gilt: siehe, alles, was von ihnen erscheint, und sich entfernt vom Horizonte, wird genannt Erscheinen und Aufgang. Und Vieles sprach darüber ANSAROS (= Anaxagoras?), der Weise. Wenn der כורי (das Plejadengestirn?) aufgeht, beginnt der Mensch die Ernte; wenn er untergeht, beginnt er mit dem Pflügen und Eggen. Er sagte auch, daß der נורי (das Plejadengestirn) vierzig Tage und vierzig Nächte verborgen bleibe. Und er bleibt verborgen, wie er von ihr (der Pleias?) behauptete, lediglich in diesen vierzig Tagen. Dann aber wird er nachts sichtbar, und bisweilen wird er bei Sonnenuntergang sichtbar, und bisweilen wird er um zwei oder drei Stunden nach dem Untergang sichtbar. Er wird aber erst nach der Tag- und Nachtgleiche, die wir erwähnten, sichtbar. Wenn aber die Sonne untergeht und die Nacht verhüllt wird, erscheint sie (die Pleias) in deutlicher Sichtbarkeit, während sie den ganzen Tag vom westlichen Horizonte verborgen gehalten wird. Wenn die Gleiche von Nacht und Tag vorüber ist, wird er (das Pl.-Gestirn) im Frühling in schwacher Sichtbarkeit erscheinen. Dann senkt er (wie oben) sich und ist in keiner Weise sichtbar; denn sie (die Pleias) geht gleichzeitig mit Sonnenuntergang unter, bevor die Nacht zu vollkommener Finsternis gelangt ist. Sie wird aber nicht wieder sichtbar, bevor die Finsternis der Nacht, die verfinstert, eintritt, wegen eines kleinen Sternes, der zwischen sie und die Sehstrahlen tritt. Und deshalb wird sie nicht wieder sichtbar und kommt nicht zum Vorscheine in vielen Nächten von den vierzig Nächten, wie Ansaros (= Anaxagoras?) der Weise, der Gelehrte, gesagt hat. Denn er sagte, daß unter den Sternen keiner dieser Art sei mit Ausnahme eines einzigen, welcher 'Wächter der Gazelle' heißt. Und ein Stern ist in seiner Nähe unter ihm, der 'Pforte des Abends' heißt. Das Volk nennt ihn 'Hund'. … Was aber die berühmten späteren Gelehrten betrifft, so stimmen sie darin überein, daß der Frühling die Gleiche von Nacht und Tag nach dem Winter, der Beginn des Sommers der Aufgang der Kimah und der Beginn der Fruchtreife der Aufgang des 'Hundes' sei. Und es sagte D'DYNYDN (Anaxagoras?) dies, weil er Kenntnis hatte in anderen Wissenschaften, nämlich daß der Anfang des Sommers der Aufgang der Kimah (Plejaden) und der Anfang des Winters ihr Untergang sei. Und auch schon HOMEROS [X 26–31], der Dichter, sagte, daß der Stern, welcher 'Hund' genannt wird — und das ist der שערי — aufgeht in der Zeit der Früchte mit helleuchtendem Aufgange." [Aparat: 12 Galenos'un bu yazısının sahiciliğinden Bräutigam kuşku duyar (de Hippocr. Epid. VI comm., Diss. Königsberg 1908, 68); ama Yunancadan Arapçaya, oradan İbraniceye çevrilmiş yazı asla güvenli bir çıkarıma izin vermez; metin O. H. Müller'in Bodl. MS. Oppenh. Add. Fol. 18'in (f. 16 vd., 15. yy.) İbranicesinden yaptığı, W. Schultz'un yayımladığı çeviriye dayanır; 22 adın düzeltmesini Latin çevirmen Alatino vermiştir, tümüyle güvenli değildir; Diller (Philol. Suppl. 23 [1932] 186) doğruluğuna karşı çıkıp Hesiodos'u düşünür. — s. 42: 1 ve 3 İbranice sözcükler Schultz'un tahminidir, bütün bağlam belirsiz kalır; Diller Hesiodos, İşler 383 vd. ile karşılaştırır. Nachtrag (Kranz): B 20 burada çıkarılmalı ve Hesiodos'un Astronomia'sı ya da Astrologia'sı parçaları arasına (DK 4) konmalıdır; s. 42, 36'da İbranice yazımda Hesiodos adı (Esiosodos) açıkça tanınır (H. J. Kraus); Galenos buna uygun olarak s. 43, 2'de Homeros'a geçer.] (İbranice sözcükler DK s. 42–43, PDF 41–42'den okundu.)
59B21DK 59 B 21
Kaynak: Sextos Empeirikos, Matematikçilere Karşı VII 90.
Sextos: Tabiat filozoflarının en büyüğü Anaksagoras, hisleri (aisthēsis) zayıf diye kötüleyerek şöyle der: Onların zayıflığı yüzünden doğruyu ayırt edemiyoruz. *Onlara güvenilemeyeceğinin kanıtı olarak da renklerin azar azar değişmesini gösterir: İki renk alsak, siyahla beyazı, sonra birinden ötekine damla damla döksek, göz, tabiatta gerçekten bulunsalar da, bu küçük değişiklikleri ayırt edemeyecektir.*
21 [25]. Sext. VII 90 ὁ μὲν φυσικώτατος Ἀ. ὡς ἀσθενεῖς διαβάλλων τὰς αἰσθήσεις 'ὑπ᾽ ἀφαυρότητος αὐτῶν, φησίν, οὐ δυνατοί ἐσμεν κρίνειν τἀληθές', τίθησί τε πίστιν αὐτῶν τῆς ἀπιστίας τὴν παρὰ μικρὸν τῶν χρωμάτων ἐξαλλαγήν. εἰ γὰρ δύο λάβοιμεν χρώματα, μέλαν καὶ λευκόν, εἶτα ἐκ θατέρου εἰς θάτερον κατὰ σταγόνα παρεκχέοιμεν, οὐ δυνήσεται ἡ ὄψις διακρίνειν τὰς παρὰ μικρὸν μεταβολάς, καίπερ πρὸς τὴν φύσιν ὑποκειμένας. [Nachtrag (Kranz): Leukippos bölümüne (s. 79, 4) göre karş. bu fragman.]
59B21aDK 59 B 21a
Kaynak: Sextos Empeirikos, Matematikçilere Karşı VII 140.
Sextos: Diotimos ona [Demokritos'a] göre üç ölçüt olduğunu söylerdi; görünmeyen şeylerin kavranmasının ölçütü görünen şeylerdir; çünkü Anaksagoras'ın dediği gibi, görünenler görünmeyenlerin görüntüsüdür; Demokritos da onu bu söz için över vb.
*Karş. VII 374; Atasözleri Eki 4, 50: "Görünenler görünmeyenlerin görüntüsüdür."*
21a [0]. Sext. VII 140 Διότιμος [c. 76, 3] δὲ τρία κατ᾽ αὐτὸν [Demokritos, 68 A 111] ἔλεγεν εἶναι κριτήρια, τῆς μὲν τῶν ἀδήλων καταλήψεως τὰ φαινόμενα· 'ὄψις γὰρ τῶν ἀδήλων τὰ φαινόμενα', ὥς φησιν Ἀ., ὃν ἐπὶ τούτωι Δημόκριτος ἐπαινεῖ κτλ. Vgl. VII 374; ⟦?⟧ 23. 58. Append. proverb. 4, 50 (Leutsch, Paroemiogr. I 444) ὄψις ἀδήλων τὰ φαινόμενα. Vgl. ⟦?⟧. [Aparat: 15 ὄψις … φαινόμενα N: öteki el yazmalarında yok; karş. Kochalsky, de Sexti adv. log. ll. quaest. crit., Diss. Marburg 1911 s. 39; karş. 22 C 1 (I 185, 25 vd.); [İsokr.] Dem. 34 τὸ γὰρ ἀφανὲς ἐκ τοῦ φανεροῦ ἔχει τὴν διάγνωσιν; Diokles fr. 31 Wellm.; Philon, de vita Mos. I 280. Önermenin açıklaması ve önemi için Regenbogen (1930) 143, 147 vd.; Diller, Herm. 67 (1932) 14 vd.; yanlış olarak H. Gomperz, a. y. 68 (1933) 341 vd. Nachtrag (Kranz): Husserl fenomenolojisindeki öz-"görü" (Wesensschau) kavramı bu Anaksagorasçı ilkeden bağımsız olmayabilir.]
59B21bDK 59 B 21b
Kaynak: Plutarkhos, Talih Üzerine 3, 98 F.
Plutarkhos: Bütün bunlarda hayvanlardan daha talihsiziz; ama Anaksagoras'a göre tecrübe, hafıza, bilgelik ve tekhnē sayesinde *onları kullanırız: balını alır, sütünü sağar, onları yakalayıp taşıtır ve güderiz.*
21b [p. 188]. Plut. de fort. 3 p. 98 F ἀλλ᾽ ἐν πᾶσι τούτοις ἀτυχέστεροι τῶν θηρίων ἐσμέν, ἐμπειρίαι δὲ καὶ μνήμηι καὶ σοφίαι καὶ τέχνηι κατὰ Ἀναξαγόραν σφῶν τε αὐτῶν χρώμεθα καὶ βλίττομεν καὶ ἀμέλγομεν καὶ φέρομεν καὶ ἄγομεν συλλαμβάνοντες. [Aparat: 19 vd. karş. Graf Uxkull, Griech. Kulturentstehungslehren s. 10; Friedländer, Herm. 69 (1934) 62; 20 vd. σοφία κ. τ. "insan bilgisi ve becerisi" Snell (Ausdrücke f. d. Begriff des Wissens 15), o da Demokritos B 59 ile karşılaştırır; 21 σφῶν τι bir el yazması: σφῶν τε öteki; "bir datif gizli, ἔργωι önerisi Sauppe" Paton.] (DK s. 43–44; s. 44, PDF 43'ten okundu.)
59B22DK 59 B 22
Kaynak: Athenaios, Epitome II 57 D.
Athenaios: Anaksagoras Fizik'te "kuş sütü" denen şeyin yumurtalardaki ak olduğunu *söyler.*
22 [p. 183]. Athen. epit. B p. 57 D Ἀ. ἐν τοῖς Φυσικοῖς τὸ καλούμενόν φησιν ὄρνιθος γάλα τὸ ἐν τοῖς ὠιοῖς εἶναι λευκόν. [Aparat: 4 ὄρνιθος γάλα üzerine bkz. Wackernagel, Sprachl. Unters. z. Homer s. 165¹.] (DK s. 44, PDF 43'ten okundu.)
59B23Sahte (UNECHTES)
DK 59 B 23
Kaynak: Ryssel, Greko-Süryani Filozof Sözleri 30 (Rhein. Mus. 51, 1896, 538); yalnızca Süryanicesinden DK'nın Almancası vasıtasıyla bilinir.
Grek-Süryani filozof sözleri (Yunancası yoktur; Süryanicesinden yapılan Almanca çeviriye göre): Anaksagoras der ki: İnsanlara görünüşte acı gelen ölüm, yakından incelenince pek güzeldir. Gücü kalmamış yaşlılığa da, acıların pusuda beklediği gençliğe de huzur verir; çocukluğu da başkaları için didinip yorulmaktan, yapıp dikip düzenlemekten kurtarır; borçluları da anapara ve faiz isteyen alacaklılardan kurtarır. Kesin olan bir şeye kızmamalıyız; çünkü öfke onu ortadan kaldıramaz, neşeli bir gönül ise, geçici de olsa, onu örtebilir. Limana girdin mi, orada artık sıkıntı yoktur. [Ölüm] seyredenlerin gözüne hoş görünmese de sen bir süre gözlerini kapa. İşte ben, burada eziyet ve işkence görenlerin dilediği ölümün ne kadar güzel olduğunu gördüm. Bu, yeraltındaki yurdun ne kadar sakin ve görkemli olduğuna tanıklık eder.
23 [0]. Ryssel graeco-syr. Philosophensprüche 30 [Rhein. Mus. 51, 1896, 538]. Yunancası yoktur; DK'nın Almanca metni: "Anaxagoras sagt: Der Tod, der den Menschen dem Augenschein nach bitter erscheint, ist bei näherer Untersuchung sehr schön: er verschafft Ruhe dem Greisenalter, das keine Kraft hat, und dem Jünglingsalter, das Schmerzen umlauern, und dem Knabenalter, daß es sich nicht abquält und abmüht und baut und pflanzt und einrichtet für andere; er befreit Schuldner von den Gläubigern, die Kapital und Zins fordern. Denn über etwas, was feststeht, sollen wir uns nicht ärgern; denn der Ärger kann es nicht beseitigen, heiterer Sinn aber kann es verdecken, wenngleich nur zeitweilig. Denn nicht gibt es mehr Beschwerde im Hafen, wenn du darin weilst. Und wenn er [nämlich der Tod] auch unangenehm erscheint den Augen der Zuschauer, so drücke deine Augen eine Zeit lang zu. Und siehe ich habe gesehen, wie schön der Tod ist, um den die bitten, welche hier gequält und gepeinigt sind. Dies legt Zeugnis ab dafür, wie ruhig und herrlich die Wohnung der Unterwelt ist."
59B24DK 59 B 24
Kaynak: Ailianos, Çeşitli Tarih IV 14.
*Bkz. Anaksarkhos 72 B 2.*
24 [0]. Aelian. V. Hist. IV 14 = Anaxarchos 72 B 2. (OCR "72 B 9" okuyor; PDF 43'e göre "72 B 2".)
59B25DK 59 B 25
Kaynak: Apollonios Rhodios scholionu, IV 814 (Wendel); Kranz'ın Nachtrag'ında eklenmiştir.
Apollonios scholionu: Anaksagoras (Morel'e göre Zenagoras), Lakonike'de oturanların Akhilleus'u gerçekten bir tanrı gibi onurlandırdıklarını *söyler.*
25 [0]. Schol. in Apoll. Rhod. IV 814 Wendel Ἀναξαγόρας (Ζηναγόρας Morel) φησίν, ὅτι ταῖς ἀληθείαις τὸν Ἀχιλλέα ὡς θεὸν τετιμήκασιν οἱ περὶ τὴν Λακωνικὴν οἰκοῦντες. [Nachtrag (Kranz): "S. 44, 23 füge zu: 25 [0]" — yani B 24'ün ardından, Sahte başlığı altına.]