İçeriğe geç

Kavram

Krinesthai (κρίνεσθαι)

Yunanca
κρίνεσθαι (krinesthai)
Latince
cerni, discerni, iudicari
Almanca
sich scheiden, unterschieden werden, beurteilt werden
Fransızca
être séparé, être distingué, être jugé
İngilizce
to be separated
Türkçe
ayrılmak / ayırt edilmek / yargılanmak

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelik dilde κρίνω tahılı samandan ayırmaktan (eleme) mahkemede karar vermeye kadar uzanan geniş bir "ayırma" ailesidir. Felsefî kullanımda iki hat açılır: (1) kozmolojik "ayrışma" (ön ekli biçimler, Miletliler ve sonrası), (2) epistemik "ayırt etme / yargı" (κρίσις, κριτήριον — özellikle Helenistik dönemde). Bu notta (1) izleniyor.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 6. yy (aktarım: Simplikios) Anaksimandros [T] ön ekli biçim ἀποκρίνεσθαι: karşıtların ayrışması DK 12 A9 / KRS 121 → ayrıntı ekkrinesthai

Dönüşüm: — (kozmolojik "ayrışma"dan epistemik "ölçüt/yargı"ya kayış; ileride doldurulacak)

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca κρίνεσθαι (krínesthai) κρίνω fiilinin orta/edilgen çatı mastarı. Kök anlam "ayırmak, elemek"; oradan "seçmek, karar vermek, yargılamak". Aynı kökten: κρίσις (ayrım / karar / yargı / kriz), κριτής (yargıç), κριτήριον (ölçüt). Ön ekli türevler: ἐκ-/ἀπο-κρίνεσθαι (ayrılıp çıkmak) → ekkrinesthai; δια-κρίνεσθαι (ayırt edilmek, ayrışmak).
Latince cerni, discerni, iudicari cernere "elemek, ayırt etmek" (aynı Hint-Avrupa kökü: *krei-, "elemek"); iudicari yalnızca yargı anlamını verir.
Almanca / Fransızca sich scheiden / être séparé Alm. "Entscheidung" (karar) ile "Scheidung" (ayrılma) aynı kökü korur — Yunancadaki birliğe en yakın modern dil.
İngilizce to be separated

Türkçe karşılığı

ayrılmak / ayırt edilmek / yargılanmak. ayrılmak: fiziksel-kozmolojik okuma. ayırt edilmek: epistemik okuma (bir şeyin ötekinden seçilmesi). yargılanmak: hukukî okuma. Üç anlam Yunancada tek fiilde toplanır; Türkçede bölünmek zorunda — bu bölünme, aşağıdaki soruyu görünmez kılar.

"Ayrılmak" dersen kozmolojik bir süreci, "yargılanmak" dersen normatif bir süreci seçmiş olursun. Anaksimandros'un tek fragmanının hukuk sözlüğüyle (δίκη, τίσις, ἀδικία) kurulduğu düşünülürse, karşıtların "ayrışması"nın aynı zamanda bir "yargılanma" olup olmadığı sorusu doğar — bu bir soru, bir iddia değil; bkz. DK12-B1-Anaksimandros-apeiron-ve-adalet.

Atıf ve kaynak notu

Yalın κρίνεσθαι çevrilen presokratik metinlerin hiçbirinde geçmiyor; ön ekli biçim için ekkrinesthai notundaki uyarı geçerli.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: ayrışmışken, ayrışan, ayrıştı

Metinlerde işaretlendiği yerler

3 yer · 3 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.