Kavram
Krinesthai (κρίνεσθαι)
- Yunanca
- κρίνεσθαι (krinesthai)
- Latince
- cerni, discerni, iudicari
- Almanca
- sich scheiden, unterschieden werden, beurteilt werden
- Fransızca
- être séparé, être distingué, être jugé
- İngilizce
- to be separated
- Türkçe
- ayrılmak / ayırt edilmek / yargılanmak
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelik dilde κρίνω tahılı samandan ayırmaktan (eleme) mahkemede karar vermeye kadar uzanan geniş bir "ayırma" ailesidir. Felsefî kullanımda iki hat açılır: (1) kozmolojik "ayrışma" (ön ekli biçimler, Miletliler ve sonrası), (2) epistemik "ayırt etme / yargı" (κρίσις, κριτήριον — özellikle Helenistik dönemde). Bu notta (1) izleniyor.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 6. yy (aktarım: Simplikios) | Anaksimandros | [T] ön ekli biçim ἀποκρίνεσθαι: karşıtların ayrışması | DK 12 A9 / KRS 121 → ayrıntı ekkrinesthai |
Dönüşüm: — (kozmolojik "ayrışma"dan epistemik "ölçüt/yargı"ya kayış; ileride doldurulacak)
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | κρίνεσθαι (krínesthai) | κρίνω fiilinin orta/edilgen çatı mastarı. Kök anlam "ayırmak, elemek"; oradan "seçmek, karar vermek, yargılamak". Aynı kökten: κρίσις (ayrım / karar / yargı / kriz), κριτής (yargıç), κριτήριον (ölçüt). Ön ekli türevler: ἐκ-/ἀπο-κρίνεσθαι (ayrılıp çıkmak) → ekkrinesthai; δια-κρίνεσθαι (ayırt edilmek, ayrışmak). |
| Latince | cerni, discerni, iudicari | cernere "elemek, ayırt etmek" (aynı Hint-Avrupa kökü: *krei-, "elemek"); iudicari yalnızca yargı anlamını verir. |
| Almanca / Fransızca | sich scheiden / être séparé | Alm. "Entscheidung" (karar) ile "Scheidung" (ayrılma) aynı kökü korur — Yunancadaki birliğe en yakın modern dil. |
| İngilizce | to be separated |
Türkçe karşılığı
ayrılmak / ayırt edilmek / yargılanmak. ayrılmak: fiziksel-kozmolojik okuma. ayırt edilmek: epistemik okuma (bir şeyin ötekinden seçilmesi). yargılanmak: hukukî okuma. Üç anlam Yunancada tek fiilde toplanır; Türkçede bölünmek zorunda — bu bölünme, aşağıdaki soruyu görünmez kılar.
"Ayrılmak" dersen kozmolojik bir süreci, "yargılanmak" dersen normatif bir süreci seçmiş olursun. Anaksimandros'un tek fragmanının hukuk sözlüğüyle (δίκη, τίσις, ἀδικία) kurulduğu düşünülürse, karşıtların "ayrışması"nın aynı zamanda bir "yargılanma" olup olmadığı sorusu doğar — bu bir soru, bir iddia değil; bkz. DK12-B1-Anaksimandros-apeiron-ve-adalet.
Atıf ve kaynak notu
Yalın κρίνεσθαι çevrilen presokratik metinlerin hiçbirinde geçmiyor; ön ekli biçim için ekkrinesthai notundaki uyarı geçerli.
İlgili kavramlar
- P03-Arkhe-problemi
- ekkrinesthai
- gonimos
- Anaksimander of Miletus
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: ayrışmışken, ayrışan, ayrıştı
Metinlerde işaretlendiği yerler
3 yer · 3 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.