İçeriğe geç
El Kitabı (İman, Ümit ve Sevgi Üzerine)

Augustinus · El Kitabı (İman, Ümit ve Sevgi Üzerine)

Metin, 2. kısım

64Günahlarımız bağışlandığında melekler daha şimdiden bizimle uyuşmuş olur. Bu yüzden itirafın sırasında kutsal Kilise'nin anılmasından sonra günahların bağışlanması gelir. Yeryüzündeki Kilise bununla ayakta durur; yitip bulunan bununla bir daha yitmez. Vaftiz armağanı bir yana: bu armağan aslî günaha karşı verilmiştir ki doğumla edinilen, yeniden doğuşla giderilsin; yine de yürekle, ağızla, işle yapılmış bulduğu bütün fiilî günahları da kaldırır. İnsanın yenilenmesi işte bu büyük bağışla başlar ve onda hem doğuştan gelen hem sonradan eklenen bütün suçluluk çözülür. Bu bağış bir yana bırakılırsa, akıl çağına gelmiş kimsenin geri kalan hayatı da, adaletin bereketiyle ne kadar seçkin olursa olsun, günahların bağışlanması olmadan sürmez. Çünkü Tanrı'nın oğulları ölümlü olarak yaşadıkça ölümle çarpışırlar. Onlar hakkında "Tanrı'nın Ruhu'nun yönettikleri kimseler, işte onlar Tanrı'nın oğullarıdır" denmesi doğrudur; ama Tanrı'nın Ruhu tarafından harekete geçirilip Tanrı'nın oğulları olarak Tanrı'ya doğru ilerlerken, kendi ruhlarıyla da, hele bozulabilir beden onları ağırlaştırdıkça, insan oğulları olarak bazı insanî hareketlerle kendi kendilerine doğru gerilerler ve bu yüzden günah işlerler. Elbette bunun derecesi önemlidir: her cürüm günahtır diye her günah da cürüm değildir. Bu yüzden, kutsal insanların hayatının bu ölümlü hayatta sürdüğü sürece cürümsüz olabileceğini söyleriz. Ama büyük Elçi'nin dediği gibi, "Günahımız yok dersek, kendimizi aldatırız ve hakikat bizde değildir."

64

Concordant autem nobiscum Angeli etiam nunc, cum remittuntur nostra peccata. Ideo post commemorationem sanctæ Ecclesiæ in ordine Confessionis ponitur remissio peccatorum. Per hanc cnim stat Ecclesia quæ in terris est: per hanc non perit quod perierat et inventum est (Luc. xv, 24). Excepto quippe Baptismatis munere, quod contra originale peccatum donatum est, ut quod generatione attractum est, regeneratione detrahatur; et tamen activa quoque peccata, quæcumque corde, ore, opere commissa invenerit, tollit: hac ergo excepta magna indulgentia, unde incipit hominis renovatio, in qua solvitur omnis reatus et ingeneratus et additus; ipsa etiam vita caetera jam ratione utentis aetatis, quantalibet præpolleat fecunditate justitiæ, sine peccatorum remissione non agitur. Quoniam filii Dei quamdiu mortaliter vivunt, cum morte confligunt. Et quamvis de illis sit veraciter dictum, Quotquot Spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei (Rom. VIII, 14); sic tamen Spiritu Dei excitantur, et tanquam filii Dei proficiunt ad Deum, ut etiam spiritu suo, maxime aggravante corruptibili corpore (Sap. IX, 15), tanquam filii hominum quibusdam humanis motibus deficiant ad se ipsos, et ideo peccent. Interest quidem quantum: neque enim quia peccatum est omne crimen, ideo crimen est etiam omne peccatum. Itaque sanctorum hominum vitam quamdiu in hac mortali vivitur, inveniri posse dicimus sine crimine: Peccatum autem si dixerimus quia non habemus, ut ait tantus apostolus4, nosmetipsos seducimus, et veritas in nobis non est (I Joan. I, 8).

65Dahası, ne kadar büyük olursa olsun cürümlerin kutsal Kilise'de bağışlanması bakımından da, her biri kendi günahının ölçüsüne göre tövbe edenler Tanrı'nın merhametinden ümit kesmemelidir. Tövbe işinde, işlenen günah yüzünden faili Mesih'in bedeninden de ayrılmışsa, zamanın ölçüsünden çok acının ölçüsüne bakılmalıdır. Çünkü "Tanrı kırılmış ve alçalmış yüreği hor görmez." Ama bir yüreğin acısı çoğu zaman bir başkasından gizlidir; "İniltim senden gizli değildir" denen Onun huzurunda olsa da, sözle ya da başka işaretlerle başkalarının bilgisine çıkmaz. Bu yüzden kiliselerin başında bulunanlar tövbe sürelerini doğru olarak belirlerler; böylece günahların bağışlandığı Kilise'ye de gereken yapılmış olur. Çünkü Kilise'nin dışında günahlar bağışlanmaz. Kutsal Ruh'u rehin olarak asıl alan odur ve Kutsal Ruh olmadan, bağışlananların ebedî hayata ulaşacağı biçimde hiçbir günah bağışlanmaz.

Günahların bağışlanması daha çok gelecek yargı için yapılır. Bu hayatta ise "Âdem oğulları üzerinde, ana rahminden çıktıkları günden herkesin anası olan toprağa gömüldükleri güne dek ağır bir boyunduruk vardır" sözü öyle geçerlidir ki, küçük çocukların bile yeniden doğuş yıkanmasından sonra çeşitli kötülüklerin ıstırabıyla kıvrandığını görürüz. Bundan şunu anlarız: kurtarıcı ayinlerle yapılan her şey, şimdiki iyilikleri korumaktan ya da elde etmekten çok, gelecek iyiliklerin ümidine aittir. Burada birçok şey bağışlanmış görünür ve hiçbir azapla cezalandırılmaz; ama cezaları sonraya saklanır. Dirilerin ve ölülerin yargıcının geleceği güne "yargı günü" denmesi boşuna değildir. Buna karşılık bazı şeyler burada cezalandırılır ve bağışlanırlarsa gelecek çağda elbette zarar vermezler. Bu yüzden, günahları silinen ve sona saklanmasın diye günah işleyenlere bu hayatta verilen bazı geçici cezalar hakkında Elçi der ki: "Kendimizi yargılasaydık, Rab tarafından yargılanmazdık. Rab bizi yargıladığında ise bu dünyayla birlikte hüküm giymeyelim diye terbiye eder."

65

Sed neque de ipsis criminibus quamlibet magnis remittendis in sancta Ecclesia, Dei misericordia desperanda est agentibus pœnitentiam secundum modum sui cujusque peccati. In actione autem pænitentiæ, ubi tale commissum est It ut is qui commisit a Christi etiam corpore separetur, non tam consideranda est mensura temporis quam doloris. Cor enim contritum et humiliatum Deus non spernit (Psal. L, 19). Verum quia plerumque dolor alterius cordis occultus est alteri, neque in aliorum notitiam per verba vel quæcumque alia signa procedit; cum sit coram illo cui dicitur, Gemitus meus a te non est absconditus (Psal. XXXVII, 10): recte constituuntur ab iis qui Ecclesiis præsunt tempora pœnitentiæ, ut fiat salis etiam Ecclesiæ, in qua remittuntur ipsa peccata; extra eam quippe non remittuntur. Ipsa namque proprie Spiritum sanctum pignus accepit (II Cor. I, 22), sine quo non remittuntur ulla peccata, ita ut quibus remittuntur, consequantur vitam æternam. Magis enim propter futurum judicium fit remissio peccatorum. In hac autem vita usque adeo valet quod scriptum est, Grave jugum super filios Adam, a die exitus de ventre matris eorum usque in diem sepulturæ in matrem omnium (Eccli. XL, i); ut etiam parvulos videamus post lavacrum regenerationis diversorum malorum afflictione cruciari: ut intelligamus, totum quod salutaribus agitur Sacramentis, magis ad spem venturorum bonorum, quam ad retentionem vel adeptionem praesentium pertinere. Multa etiam hic videntur ignosci et nullis suppliciis vindicari; sed eorum pœnæ reservantur in posterum. Neque enim frustra ille proprie dicitur dies judicii, quando venturus est judex vivorum atquc mortuorum. Sicut e contrario vindicantur hic aliqua, et tamen si remittuntur, profecto in futuro sacculo non nocebunt. Propterea de quibusdam temporalibus poenis, quae in hac vita peccantibus irrogantur, eis quorum peccata delentur, ne reserventur in finem, ait Apostolus: Si enim nos ipsos judicaremus, a Domino non judicaremur: cum judicamur autem a Domino corripimur, ne cum hoc mundo damnemur (I Cor. XI, 31 et 32).

67Bazıları, Mesih'in adını bırakmayan, Kilise'de Onun yıkanmasıyla vaftiz edilen, hiçbir ayrılık ya da sapkınlıkla Kilise'den koparılmayan kimselerin, tövbeyle yıkamadıkları, sadakayla da telafi etmedikleri ne kadar büyük cürümler içinde yaşarlarsa yaşasınlar, bunlarda bu hayatın son gününe dek inatla kalsalar bile, ateşle kurtulacaklarına inanıyorlar; gerçi suç ve rezillik büyüklüğüne göre uzun süren ama ebedî olmayan bir ateşte ceza göreceklerini de söylüyorlar. Ama buna inanıp yine de Katolik olanlar bana göre insanca bir iyi niyetle yanılıyorlar; çünkü Kutsal Yazı'ya danışılınca başka cevap verir. Bu konuda İman ve İşler Üzerine adlı bir kitap yazdım; orada Tanrı'nın yardımıyla gücüm yettiğince Kutsal Yazılara göre gösterdim ki, kurtaran iman, Elçi Pavlus'un şu sözlerle yeterince açık ifade ettiği imandır: "Mesih İsa'da ne sünnetin ne sünnetsizliğin bir değeri vardır, ancak sevgiyle çalışan imanın." Ama iman iyi değil kötü çalışıyorsa, Elçi Yakup'a göre şüphesiz kendi içinde ölüdür. Yine Yakup der ki: "Biri imanı olduğunu söylese ama işleri olmasa, iman onu kurtarabilir mi?" Eğer cürüm işleyen insan yalnız imanı yüzünden ateşle kurtulacaksa ve mübarek Pavlus'un "Kendisi ise kurtulacak, ama ateşten geçer gibi" sözü böyle anlaşılacaksa, iman işler olmadan kurtarabilir demektir; o zaman Elçi arkadaşı Yakup'un söylediği yanlış olur. Aynı Pavlus'un şu sözü de yanlış olur: "Aldanmayın: ne zina edenler, ne putlara kulluk edenler, ne evli olup başkalarıyla ilişki kuranlar, ne yumuşaklar, ne erkeklerle yatanlar, ne hırsızlar, ne açgözlüler, ne ayyaşlar, ne küfürbazlar, ne de gasp edenler Tanrı'nın Krallığı'nı miras alacaktır." Bu cürümlerde ısrar edenler bile Mesih'e imanları yüzünden kurtulacaklarsa, nasıl Tanrı'nın Krallığı'nda olmayacaklar?

67

Creduntur autem a quibusdam, etiam ii qui nomen Christi non relinquunt, et ejus lavacro in Ecclesia baptizantur, nec ab ea ullo schismate vel haeresi praeciduntur, in quantislibet sceleribus vivant, quæ nec diluant pœnitendo, nec eleemosynis redimant, sed in eis usque ad hujus vitæ ultimum diem pertinacissime perseverent, salvi futuri per ignem; licet pro magnitudine facinorum flagitiorumque diuturno, non tamen aeterno igne puniri a. Sed qui hoc credunt, et tamen catholici sunt, humana quadam benevolentia mihi falli videntur: nam Scriptura divina aliud consulta respondet. Librum autem de hac quæstione conscripsi, cujus titulus est, de Fide et Operibus; ubi secundum Scripturas sanctas, quantum, Deo adjuvante, potui, demonstravi, eam fidem salvos facere, quam satis evidenter expressit Paulus apostolus, dicens: In Christo enim Jesu neque circumcisio quidquam valet, neque præputium, sed fides quæ per dilectionem operatur (Galat. v, 6). Si autem male et non bene operatur, procul dubio, secundum apostolum Jacobum, mortua est in semetipsa. Qui rursus ait: Si fidem dicat se quis haberet opera autem non habeat, numquid poterit fides salvare eum (Jacobi II, 17, 14)? Porro autem si homo sceleratus propter fidem solam per ignem salvabitur, et sic est accipiendum quod ait beatus Paulus, Ipse autem salvus erit, sic tamen quasi per ignem; poterit ergo salvare sine - operibus fides, et falsum erit quod dixit ejus coapostolus Jacobus: falsum erit et illud quod idem ipse Paulus dixit, Nolite, inquit, errare; neque fornicatores, neque idolis servientes, neque adulteri, neque molleS, neque masculorum concubitores, neque fures, neque avari, neque ebriosi, neque maledici, neque rapaces regnum Dei possidebunt (I Cor. VI, 9, 10). Si enim etiam in istis perseverantes criminibus, tamen propter fidem Christi salvi erunt, quomodo in regno Dei non erunt?

68Elçilerin bu çok açık, apaçık tanıklıkları yanlış olamayacağına göre, Mesih olan temelin üzerine altın, gümüş, değerli taşlar değil, odun, saman, anız inşa edenler hakkında kapalı bir biçimde söylenen söz –onlar için, temelin hakkıyla yok olmayacakları için ateşle kurtulacakları söylenmiştir– bu açık sözlere aykırı düşmeyecek şekilde anlaşılmalıdır. Odun, saman ve anız, dünya nimetlerine duyulan öyle arzular olarak anlaşılabilir ki, bu nimetler helal ve izin verilmiş olsa da gönül acısı duymadan yitirilemez. Bu acı yakarken Mesih yürekte temel yerindeyse, yani Ona hiçbir şey tercih edilmiyorsa, böyle bir acıyla yanan insan, sevdiği şeylerden yoksun kalmayı Mesih'ten yoksun kalmaya yeğliyorsa, ateşle kurtulur. Ama denenme zamanında bu türden geçici ve dünyevî şeyleri Mesih'e tercih ederse, Onu temelinde bulundurmamıştır; çünkü bunları ilk sıraya koymuştur, oysa yapıda temelden önce bir şey olmaz. Elçi'nin orada sözünü ettiği ateş öyle anlaşılmalıdır ki ikisi de ondan geçsin: hem bu temelin üzerine altın, gümüş, değerli taşlar inşa eden, hem de odun, saman, anız inşa eden. Çünkü bunu söyledikten sonra şöyle eklemiştir: "Her birinin işinin nasıl olduğunu ateş sınayacaktır. Kimin inşa ettiği iş kalırsa ödül alacak; kimin işi yanarsa zarar görecek, kendisi ise kurtulacak, ama ateşten geçer gibi." Demek ki ateş yalnız birinin değil, ikisinin de işini sınayacaktır. Ateşin bir türü sıkıntının denemesidir; başka bir yerde bu konuda açıkça şöyle yazılmıştır: "Çömlekçinin kaplarını fırın sınar, adil insanları da sıkıntının denemesi." Bu ateş şimdilik bu hayatta Elçi'nin söylediğini yapar: iki mümine başına gelirse, birisi Tanrı'nın işlerini, Tanrı'yı nasıl hoşnut edeceğini düşünür, yani Mesih temelinin üzerine altın, gümüş, değerli taşlar inşa eder; öteki ise dünyanın işlerini, karısını nasıl hoşnut edeceğini düşünür, yani aynı temelin üzerine odun, saman, anız inşa eder. Birincisinin işi yanmaz, çünkü kaybı ona acı verecek şeyleri sevmemiştir; ikincisininki ise yanar, çünkü sevgiyle sahip olunan şeyler acısız yok olmaz. Ama iki durum önüne konsa bunlardan yoksun kalmayı Mesih'ten yoksun kalmaya yeğleyeceği, bu tür şeyleri yitirme korkusuyla Mesih'i bırakmadığı için, yitirince acı çekse de kurtulur, ama ateşten geçer gibi. Çünkü sevdiği şeylerin yitirilmesinin acısı onu yakar; ama temelin sağlamlığı ve bozulmazlığıyla korunduğu için yıkmaz da tüketmez de.

68

Sed quia haec apostolica manifestissima et apertissima testimonia falsa esse non possunt; illud quod obscure dictum est de ns qui superaedificant super fundamentum, quod est Christus, non aurum, argentum, lapides pretiosos, sed ligna, fenum, stipulam (de his enim dictum est quod per ignem salvi erunt, quoniam fundamenti merito non peribunt), sic intelligendum est, ut his manifestis non inveniatur esse contrarium. Ligna quippe et fenum et stipula non absurde accipi possunt rerum saecularium, quamvis licite concessarum, tales cupiditates, ut amitti sine animi dolore non possint. Cum autem iste dolor urit, si Christus in corde fundamenti habet locum, id est, ut ei nihil anteponatur, et malit homo qui tali dolore uritur, rebus quas ita diligit magis carere quam Christo; per ignem fit salvus. Si autem res hujusmodi temporales ac sæculares tempore tentationis maluerit tenere quam Christum, eum in fundamento non habuit; quia hæc priore loco habuit, cum in ædificio prius non sit aliquid fundamento. Ignis enim, de quo eo luco est locutus Apostolus, talis debet intelligi, ut ambo per eum transeant; id est, et qui ædificat super hoc fundamentum, aurum, argentum, lapides pretiosos, et qui ædificat ligna, fenum et stipulam. Cum enim hoc dixisset, adjunxit: Uniuscujusque opus quale sit, ignis probabit Si cujus opus permanserit, quod superædificavit, mercedem accipiet. Si cujus opus autem exustum fuerit, damnum patietur: ipse autem salvus erit, sic tamen quasi per ignem (Id. III, 11-15). Non ergo unius eorum, sed utriusque opus ignis probabit. Est quidam ignis tentatio tribulationis, de quo aperte alio loco scriptum est: Vasa figuli probat fornax, et homines justos tentatio tribulationis (Eccli. XXVII, 6). Iste ignis in hac interim vita facit quod Apostolus dixit, si accidat duobus fidelibus, uni scilicet cogitanti quae Dei sunt, quomodo placeat Deo, hoc est, aedificanti super Christum fundamentum., aurum argentum, lapides pretiosos; alteri autem cogitanti ea quæ sunt mundi, quomodo placeat uxori (I Cor. VII, 32, 33), id est, ædificanti super idem fundamentum ligna, fenum, stipulam: illius enim opus non exoritur, quia non ea dilexit quorum amissione crucietur; exuritur autem hujus, quoniam sine dolore non pereunt, quae cum amore possessa sunt. Sed quoniam alterutra conditione proposita, eis potius carere mallet quam Christo, nec timore amittendi talia deserit Christum, quamvis doleat cum amittit, salvus est quidem, sic tamen quasi per ignem: quia urit eum rerum dolor, quas dilexerat, amissarum; sed non subvertit neque consumit fundamenti stabilitate atque incorruptione munitum.

69Bu hayattan sonra da böyle bir şeyin olması inanılmaz değildir; böyle olup olmadığı araştırılabilir ve şu sonuca varılabilir ya da bu gizli kalabilir: bazı müminler, geçici iyilikleri çok ya da az sevmelerine göre daha geç ya da daha çabuk, arındırıcı bir ateşle kurtulurlar. Ama bu, Tanrı'nın Krallığı'nı miras almayacağı söylenenler için geçerli değildir, meğer ki aynı cürümler onlara layıkıyla tövbe ettikleri için bağışlansın. "Layıkıyla" dedim, yani sadaka bakımından kısır olmasınlar; Kutsal Yazı sadakaya öyle büyük değer verir ki, Rab sağındakilerin hesabına yalnız sadakanın meyvesini, solundakilerin hesabına da yalnız sadakanın kısırlığını yazacağını önceden bildirir. Birincilere, "Gelin, Babamın kutsadıkları, Krallığı alın", ikincilere ise "Ebedî ateşe gidin" diyecektir.

69

Tale aliquid etiam post hanc vitam fieri, incredibile non est, et utrum ita sit, quæri potest: et aut inveniri, aut latere, nonnullos fideles per ignem quemdam purgatorium, quanto magis minusve bona pereuntia dilexerunt, tanto tardius citiusque salvari; non tamen illos de quibus dictum est, quod regnum Dei non possidebunt, nisi convenienter pœnitentibus eadem crimina remittantur. Convenienter autem dixi, ut steriles in eleemosynis non sint, quibus tantum tribuit Scriptura divina, ut earum tantummodo fructum se imputaturum prænuntiet Dominus dextris, et earum tantummodo sterilitatem sinistris; quando his dicturus est, Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum: illis autem, Ite in ignem aternum (Matth. xxv, 34, 41).

70Elbette kimse, işleyenlerin Tanrı'nın Krallığı'nı miras almayacağı o korkunç cürümlerin her gün işlenip her gün sadakayla telafi edilebileceğini sanmaktan sakınmalıdır. Çünkü hayat daha iyiye doğru değiştirilmeli ve geçmiş günahlar için sadakayla Tanrı'nın gönlü alınmalıdır; yoksa bir bakıma satın alınıp bunları hep cezasız işlemek mümkün kılınmamalıdır. "Tanrı kimseye günah işleme ruhsatı vermemiştir"; ama uygun telafi ihmal edilmezse, merhamet ederek işlenmiş günahları siler.

70

Sane cavendum est ne quisquam existimet infanda illa crimina, qualia qui agunt, regnum Dei non possidebunt, quotidie perpetranda, et eleemosynis quotidie redimenda. In melius quippe est vita mutanda, et per eleemosynas de peccatis præteritis est propitiandus Deus; non ad hoc emendus quodam modo, ut ea semper liceat impune committere. Nemini enim dedit laxamentum peccandi (Eccli. iv, 21) quamvis miserando deleat jam facta peccata, Ii nun satisfactio congrua negligatur.

71Bu hayatın onlarsız geçmediği gündelik, küçük ve hafif günahlar için ise müminlerin gündelik duası yeterlidir. Çünkü "Göklerdeki Babamız" demek, sudan ve Ruh'tan böyle bir Baba için yeniden doğmuş olanlara aittir. Bu dua en küçük, gündelik günahları tamamen siler. Müminlerin hayatının, kötü yaşanmış olsa bile tövbeyle iyiye dönerek ayrıldığı günahları da siler; yeter ki bağışlanacak şey eksik olmadığı için "Borçlarımızı bağışla" nasıl gerçekten söyleniyorsa, "Biz de bize borçlu olanları bağışladığımız gibi" sözü de gerçekten söylensin, yani söylenen yapılsın. Çünkü özür dileyen insanı bağışlamak da bir sadakadır.

71

De quotidianis autem brevibus levibusque peccatis, sine quibus hæc vita non ducitur, quotidiana fidelium oratio satisfacit. Eorum est enim dicere, Pater noster qui es in cælis, qui jam Patri tali regenerati sunt ex aqua et Spiritu (Joan. III, 5). Delet omnino hæc oratio minima et quotidiana peccata. Delet et illa a quibus vita fidelium etiam scelerate gesta, sed pænitendo in melius mutata discedit: si quemadmodum veraciter dicitur, Dimitte nobis debita nostra, quoniam non desunt quæ dimittantur; ita veraciter dicatur, Sicut et nos dimittimus debitoribus nostris (Matth. vi, 9, 12): id est, si fiat quod dicitur; quia et ipsa eleemosyna est, veniam petenti homini ignoscere.

72Bu yüzden Rabbin "Sadaka verin, işte her şey size temiz olur" sözü, faydalı bir merhametle yapılan bütün işler için geçerlidir. Sadaka veren yalnız açın yiyeceğini, susamışın içeceğini, çıplağın giysisini, yolcunun barınağını, kaçağın saklanacak yerini, hastayı ya da mahpusu ziyareti, esirin fidyesini, güçsüzün taşınmasını, körün yedeğini, üzgünün tesellisini, sağlıksızın ilacını, yolunu şaşırmışın yolunu, karar vermek isteyenin öğüdünü ve kime ne gerekliyse muhtaç olana onu veren kimse değildir. Günah işleyeni bağışlayan da sadaka verir. Yetkisi altındakini sopayla ya da bir disiplinle ıslah eden, ama kendisini inciten ya da gücendiren günahını yürekten bağışlayan ya da bağışlansın diye dua eden kimse yalnız bağışlamakla ve dua etmekle değil, ıslah edip düzeltici bir cezaya çarptırmakla da sadaka verir, çünkü merhamet etmektedir. İnsanların iradesi değil faydası gözetildiğinde onlara istemedikleri hâlde pek çok iyilik yapılır. Çünkü kendi kendilerinin düşmanı oldukları, düşman sandıkları kimselerin ise asıl dostları olduğu görülür; yanılarak iyiliğe kötülükle karşılık verirler; oysa Hristiyan kötülüğe bile kötülükle karşılık vermemelidir. Demek ki sadakanın pek çok türü vardır ve bunları yaptığımızda günahlarımızın bağışlanmasına yardım görürüz.

72

Ac per hoc ad omnia quæ utili misericordia fiunt, valet quod Dominus ait, Date eleemosynam, Et ecce omnia munda sunt vobis (Luc. xi, 41). Non solum ergo qui dat esurienti cibum, sitienti potum, nudo vestimentum, peregrinanti hospitium, fugienti latibulum, aegroto vel incluso visitationem, captivo redemptionem, debili subvectionem, cæco deductionem, tristi consolationem, non sano medelam, erranti viam, deliberanti consilium, et quod cuique necessarium est indigenti; verum etiam qui dat veniam peccanti, eleemosynam dat; et qui emendat verbere in quem potestas datur, vel coercet aliqua disciplina, et tamen peccatum ejus, quo ab illo læsus aut offensus est, dimittit ex corde, vel orat ut ei dimittatur, non solum in eo quod dimittit atque orat, verum etiam in eo quod corripit, et aliqua emendatoria pœna plectit, eleemosynam dat; quia misericordiam præstat. Multa enim bona prœstantur invitis, quando eorum consulitur utilitati, non voluntati: quia ipsi sibi inveniuntur esse inimici, amici vera eurum potius illi quos inimicos putant; et reddunt errando mala pro bonis, cum reddere mala christianus non debeat nec pro malis. Multa itaque genera sunt eleemosynarum, quae cum facimus, adjuvamur ut dimittantur nostra peccata.

73Ama başkasının bize karşı işlediği günahı yürekten bağışladığımız sadakadan daha büyüğü yoktur. Sana kötülük etmemiş birine iyi niyetli, hatta iyilikçi davranmak daha az büyüktür. Düşmanını bile sevmen, sana kötülük isteyen, elinden gelirse de yapan kimseye daima iyilik istemen ve elinden geldiğince iyilik yapman, Tanrı'nın "Düşmanlarınızı sevin, sizden nefret edenlere iyilik edin, size zulmedenler için dua edin" sözünü işiterek bunu yapman ise çok daha büyük, en görkemli iyiliğin işidir. Ama bunlar Tanrı'nın kâmil oğullarına özgüdür. Her mümin buna uzanmalı ve Tanrı'ya dua ederek, kendi kendisiyle uğraşarak, güreşerek insan ruhunu bu duyguya ulaştırmalıdır. Yine de bu kadar büyük bir iyilik, duada "Biz de bize borçlu olanları bağışladığımız gibi, borçlarımızı bağışla" denildiğinde duasının işitildiğine inandığımız kalabalığa özgü değildir. Bu yüzden şüphesiz şu durumda bu sözleşmenin sözleri yerine getirilmiş olur: henüz düşmanını sevecek kadar ilerlememiş kimse, kendisine karşı günah işlemiş biri ondan bağışlamasını istediğinde onu yürekten bağışlarsa. Çünkü kendisi de dua edip "Biz de bize borçlu olanları bağışladığımız gibi" derken elbette bağışlanmasını ister; yani: "Biz de bizden isteyen borçlularımızı nasıl bağışlıyorsak, Sen de Senden istediğimizde borçlarımızı öyle bağışla."

73

Sed ea nihil est majus, qua es corde dimittimus, quod in nos quisque peccavit. Minus enim magnum est erga eum esse benevolum, sive etiam beneficum, qui tibi mali nihil fecerit: illud multo grandius et magnificentissimae bonitatis est, ut tuum quoque inimicum diligas, et ei qui tibi malum vult, et si potest facit, tu bonum semper velis, faciasque cum possis audiens dicentem Deum, Diligite inimicos vestros, bene facite eis qui vos oderunt, et orate pro eis qui ros per. sequuntur (Matth. v, 44). Sed quoniam perfectorum sunt ista filiorum Dei, quo quidem se debet omnis fidelis extendere, et humanum animum ad hunc affectum, orando Deum, secumque agendo luctandoque perducere: tamen quia hoc tam magnum bonum tantæ multitudinis non est, quantam credimus exaudiri, cum in oratione dicitur, Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris; procul dubio verba sponsionis hujus implentur, si homo qui nondum ita profecit, ut jam diligat inimicum, tamen quando rogatur ab homine qui peccavit in eum, ut ei dimittat, dimittit ex corde: quia etiam sibi roganti utique vult dimitti, cum orat et dicit, Sicut et not dimittimus debitoribus nostris; id est, Sic dimitte debita nostra rogantibus nobis, sicut et nos dimittimus rogantibus debitoribus nostris.

74Günah işlediği insandan bağışlanma dileyen kimse, günahından duyduğu üzüntüyle dileğini yapıyorsa, düşmanlık sürdürdüğü zamanki gibi sevilmesi zor bir düşman sayılmamalıdır. Bağışlanma dileyen ve günahına tövbe edene yürekten bağışlamayan kimse ise hiçbir şekilde kendi günahlarının Rab tarafından bağışlandığını sanmasın; çünkü Hakikat yalan söyleyemez. İncil'i dinleyen ya da okuyan hiç kimseden "Hakikat benim" diyenin kim olduğu gizli kalabilir mi? O, duayı öğrettikten sonra duadaki bu cümlenin üzerinde şiddetle durarak şöyle demişti: "İnsanların günahlarını bağışlarsanız, göklerdeki Babanız da sizin günahlarınızı bağışlayacaktır. Ama insanları bağışlamazsanız, Babanız da günahlarınızı bağışlamayacaktır." Bu kadar büyük gök gürültüsüne uyanmayan uyumuyor, ölmüştür; yine de O, ölüleri bile diriltmeye kadirdir.

74

Jam vero qui eum, in quem peccavit, hominem rogat, si peccato suo movetur ut roget, non est adhuc deputandus inimicus, ut eum diligere sit difficile, sicut difficile crat quando inimicitias exercebat. Quisquis autem roganti et peccati sui pœnitenti non ex corde dimittit, nullo modo existimet a Domino sua peccata dimitti; quoniam mentiri veritas non potest. Quem vero latet Evangelii auditorem sive lectorem, quis dixerit, Ego sum veritas (Joan. xiv, 6)? Qui cum docuisset orationem, hanc in ea positam sententiam vehementer commendavit, dicens: Si enim dimiseritis hominibus peccata eorum, dimittet et vobis Pater vester cælestis peccata vestra. Si autem non dimiseritis hominibus, nec Pater vester dimittet peccata vestra (Matth. vi, 14, 15). Ad tam magnum tonitruum qui non expergiscitur, non dormit, sed mortuus est: et tamen potens est ille etiam mortuos suscitare.

75Elbette en büyük cürümlerle yaşayan, böyle bir hayatı ve ahlâkı düzeltmeye önem vermeyen, cürümlerinin ve rezilliklerinin ortasında da sık sık sadaka vermekten geri kalmayan kimseler, Rab "Sadaka verin, işte her şey size temiz olur" dedi diye boş yere kendilerini avutuyorlar. Çünkü bu sözün ne kadar geniş olduğunu anlamıyorlar. Anlamak için kime söylediğine dikkat etsinler. İncil'de şöyle yazılıdır: "O konuşurken bir Ferisi kendisiyle yemek yemesini rica etti; O da içeri girip sofraya oturdu. Ferisi, yemekten önce niçin yıkanmadığını içinden geçirerek söylenmeye başladı. Rab ona dedi ki: Siz Ferisiler kâsenin ve tabağın dışını temizlersiniz, ama içiniz yağma ve kötülükle doludur. Akılsızlar, dışını yapan içini de yapmadı mı? Bununla birlikte artanı sadaka verin, işte her şey size temiz olur." Şimdi bunu şöyle mi anlayacağız: Mesih'e imanı olmayan Ferisilere, Ona inanmasalar da sudan ve Ruh'tan yeniden doğmasalar da, yalnız onların verilmesi gerektiğini sandıkları gibi sadaka verirlerse her şey temiz olur? Oysa Mesih'e imanın temizlemediği herkes kirlidir; bu iman hakkında "Yüreklerini imanla temizleyerek" diye yazılmıştır, Elçi de "Kirliler ve iman etmeyenler için hiçbir şey temiz değildir; onların hem zihni hem vicdanı kirlenmiştir" der. Ferisiler sadaka verip iman etmezlerse onlar için nasıl her şey temiz olur? Mesih'e inanmak ve Onun lütfuyla yeniden doğmak istemezlerse nasıl mümin olurlar? Yine de işittikleri söz doğrudur: "Sadaka verin, işte her şey size temiz olur."

75

Sane qui sceleratissime vivunt, nec curant talem vitam moresque corrigere, et inter ipsa facinora et flagitia sua eleemosynas frequentare non cessant, frustra ideo sibi blandiuntur, quoniam Dominus ait, Date eleemosynam, et ecce omnia munda sunt vobis. Hoc enim quam late pateat, non intelligunt. Sed ut intelligant, attendant quibus dixerit. Nempe in Evangelio sic scriptum est: Cum loqueretur, rogum, illum quidam Pharisæus ut pranderet apud se; et ingressus recubuit. Pharisæus autem coepit intra se reputans dicere, quare non baptizatus esset ante prandium. Et ait Dominus ad illum: Nunc vos, Pharisæi, quod deforis est calicis et catini, mundatis; quod autem intus eat vestrum, plenum est rapina et iniquitate. Stulti, nonne qui fecit id quod deforis, est, etiam id quod intus est fecit? Verumtamen quod superest, date eleemosynam, et ecce omnia munda sunt vobis (Luc. XI, 37-41). Itane hoc intellecturi sumus, ut Pharisæis non habentibus fidem Christi, etiamsi uon in cum crediderint, nec renati fuerint ex aqua et Spiritu, munda sint omnia, tantum si eleemosynas dederint, sicut isti eas dandas putant? cum sint inmundi omnes quos non mundat fides Christi, de qua scriptum est, Mundans fide corda eorum (Act. xv, 9); et dicat Apostolus, Immundis autem et infidelibus nihil est mundum, sed polluta sunt eorum et mens et conscientia (Tit, i, 15). Quomodo ergo Pharisæis omnia munda essent, si eleemosynas, darent et fideles non essent? Aut quomodo fideles essent, si in Christum credere atque in ejus renasci gratia noluissent?Et tamen verum est quod audierunt, Date eleemosynam, et ecce omnia munda sunt vobis.

76Sadakayı düzenli vermek isteyen, kendisinden başlamalı, onu önce kendisine vermelidir. Çünkü sadaka bir merhamet işidir ve şu söz pek doğrudur: "Tanrı'yı hoşnut ederek ruhuna merhamet et." Tanrı'yı hoşnut edelim diye yeniden doğarız; çünkü doğumla edindiğimiz şey Onun hoşuna gitmez, haklı olarak. Kendimize verdiğimiz ilk sadaka budur: merhamet eden Tanrı'nın merhametiyle, zavallı hâlimizle kendimizi aradık; Onun bizi zavallı kılan adil yargısını itiraf ettik –Elçi bu yargı için "Yargı, birinden gelerek hükme götürdü" der– ve Onun büyük sevgisine şükrettik; lütfun aynı müjdecisi bu sevgi hakkında da şöyle der: "Tanrı bize olan sevgisini şöyle gösteriyor: biz henüz günahkârken Mesih bizim için öldü." Böylece biz de kendi zavallılığımız hakkında doğru hüküm verelim ve Tanrı'yı, Onun verdiği sevgiyle severek dindarca ve doğru yaşayalım. Ferisiler Tanrı'nın bu yargısını ve sevgisini atlıyor, ama verdikleri sadakalar için ürünlerinin en küçük parçalarının bile ondalığını veriyorlardı. Bu yüzden sadakayı kendilerinden başlayarak vermiyor, merhameti önce kendilerine göstermiyorlardı. Sevginin bu düzeni için şöyle denmiştir: "Komşunu kendin gibi seveceksin." Demek ki Rab onları, dışarıdan yıkanıp içeriden yağma ve kötülükle dolu oldukları için azarladıktan sonra, insanın önce kendisine vermesi gereken o sadakayla içlerinin temizlenmesini öğütleyerek der ki: "Bununla birlikte artanı sadaka verin, işte her şey size temiz olur." Ardından, ne öğütlediğini ve onların neyi yapmaya önem vermediğini göstermek için, onların sadakalarından habersiz olduğunu sanmasınlar diye: "Ama vay halinize, Ferisiler!" der. Sanki şunu demektedir: "Ben size, her şey sizin için temiz olsun diye verilmesi gereken sadakayı öğütledim; ama vay halinize, siz nanenin, sedef otunun ve her sebzenin ondalığını verirsiniz. Bu sadakalarınızı biliyorum, sakın şimdi sizi bunlar için uyardığımı sanmayın. Yargıyı ve Tanrı sevgisini ise atlıyorsunuz; oysa bu sadakayla bütün iç kirinden temizlenebilirdiniz, öyle ki yıkadığınız bedenler de size temiz olurdu." "Her şey" sözü işte budur, yani hem iç hem dış. Nitekim başka bir yerde şöyle okunur: "İçeride olanları temizleyin, dışarıda olanlar da temiz olur." Ama toprağın ürünlerinden yapılan bu sadakaları reddetmiş görünmemek için şunu ekler: "Bunları, yani yargıyı ve Tanrı sevgisini yapmalıydınız; ötekileri de, yani toprak ürünlerinin sadakalarını da ihmal etmemeliydiniz."

Şu hâlde ürünlerinden ya da herhangi bir paradan ne kadar bol sadaka verirlerse versinler, bununla korkunç suçlar ve rezil kötülükler içinde kalmanın cezasızlığını satın alacaklarını sananlar kendilerini aldatmasınlar. Çünkü bunları yalnız yapmakla kalmıyor, öyle seviyorlar ki, cezasız kalabilselerdi hep bunların içinde yaşamayı diliyorlar. "Kötülüğü seven ruhundan nefret eder." Ruhundan nefret eden ona merhametli değil, zalimdir. Çünkü onu dünyaya göre severek Tanrı'ya göre ondan nefret eder. Eğer ona her şeyin kendisine temiz olacağı sadakayı vermek isteseydi, ondan dünyaya göre nefret eder, Tanrı'ya göre severdi. Kimse hiçbir türlü sadaka veremez, meğer ki vereceğini, hiçbir şeye muhtaç olmayan Ondan almış olsun. Bu yüzden şöyle denmiştir: "Onun merhameti benden önce gelecektir."

76

Qui enim vult ordinate dare eleemosynam, a se ipso debet incipere, ei eam sibi primum dare. Est enim eleemosyna opus misericordiæ; verissimeque dictum est, Miserere animæ tuæ placens Deo (Eccli. xxx, 24). Propter hoc renascimur, ut Deo placeamus, cui merito displicet quod nascendo contraximus. Hæc est prima eleemosyna, quam nobis dedimus, quoniam nos ipsos miseros per miserantis Dei misericordiam requisivimus, justum judicium ejus confitentes, quo miseri effecti sumus, de quo dicit Apostolus, Judicium quidem ex uno in condemnationem: et magnæ charitati ejus gratias agentes, de qua idem ipse dicit gratiæ prædicator, Commendat autem suam dilectionem Deus in nobis, quoniam cum adhuc peccatores essemus, Christus pro nobis mortuus est (Rom. V, 16, 8,9); ut et nos veraciter de nostra miseria judicantes, et Deum charitate quam donavit ipse diligentes, pie recteque vivamus. Quod judicium et charitatem Dei cum Pharisæi præterirent, decimabant tamen propter eleemosynas quas faciebant etiam quæque minutissima fructuum suorum: et ideo non dabant eleemosynas a se incipientes, secumque prius misericordiam facientes. Propter quem dilectionis ordinem dictum est, Diliges proximum tuum tanquam te ipsum (Luc. x, 27). Cum ergo increpasset eos quod forinsecus se lavabant, intus autem rapina et iniquitate pleni erant, admonens quadam eleemosyna, quam sibi homo debet primitus dare, interiora mundari: Verumtamen, inquit, quod superest, date eleemosynam, et ecce omnia munda sunt vobis. Deinde ut ostenderet quid admonuisset, et quid ipsi facere non curarent, ne illum putarent eorum eleemosynas ignorare: Sed vae vobis, inquit Pharisæis: tanquam diceret, Ego quidem commonui vos eleemosynam dandam, per quam vobis munda sint omnia; Sed væ vobis qui decimatis mentam et rutam ei omne olus; has enim novi eleemosynas vestras, ne de illis me nunc vos admonuisse arbitremini: et præteritis judicium et charitatem Dei; qua eleemosyna possetis ab omni inquinamento interiori mundari, ut vobis munda essent et corpora quæ lavatis: hoc est enim omnia, et interiora scilicet et exteriora; sicut alibi legitur, Mundate quæ intus sunt, et quæ foris sunt munda erunt (Matth. XXIII, 26). Sed ne istas eleemosynas, quæ fiunt de fructibus terræ, respuisse videretur: Hæc, inquit, oportuit facere, id est, judicium et charitatem Dei; et illa non omittere (Luc. XI, 42), id est, eleemosynas fructuum terrenorum. Non ergo se fallant, qui per eleemosynas quaslibet largissimas fructuum suorum vel cujuscumque pecuniae, impunitatem se emere existimant in facinorum immanitate ac flagitiorum nequitia permanendi: non solum enim hæc faciunt, sed ita diligunt, ut in eis semper optent, tantum si possint impune, versari. Qui autem diligit iniquitatem, odit animam suam (Psal. x, C); et qui odit animam suam, non est in eam misericors, sed crudelis: diligendo eam quippe secundum sæculum, odit eam secundum Deum. Si ergo vellet ei dare eleemosynam, per quam illi essent munda omnia, odisset eam secundum sæculum, et diligeret secundum Deum. Nemo autem dat eleemosynam qualemlibet, nisi unde det ab illo accipiat qui non eget: ideo dictum est, Misericordia ejus præveniet me (Psal. LVIII, 11).

78Hangi günahların hafif, hangilerinin ağır olduğu insan yargısıyla değil, Tanrı'nın yargısıyla tartılmalıdır. Çünkü bazı şeylerin Elçiler tarafından bile bağışlanarak müsamaha edildiğini görürüz. Muhterem Pavlus'un eşlere söylediği şöyledir: "Birbirinizden yoksun bırakmayın, meğer ki duaya vakit ayırmak için bir süre rıza ile olsun; sonra tekrar bir araya gelin ki perhizsizliğiniz yüzünden şeytan sizi denemesin." Bu, günah değilmiş gibi düşünülebilirdi: yani eşle birleşmek yalnız çocuk yapmak için değil –ki bu evliliğin iyiliğidir– tenin hazzı için de olsa; öyle ki perhizsizlerin zaafı, şeytanın ayartmasıyla şehvetin sürükleyebileceği, söylemesi bile çirkin olan zina, başkasının eşiyle ilişki ya da başka bir kirliliğin ölümcül kötülüğünden kaçınsın. Dediğim gibi, bunun günah olmadığı düşünülebilirdi, ama Elçi şunu eklemiş olmasaydı: "Bunu emir olarak değil, müsamaha olarak söylüyorum." Elçinin yetkisiyle yapanlara müsamaha gösterildiğini söylediğine göre, artık kim bunun günah olduğunu inkâr edebilir? Benzer bir durum da şurada söz konusudur: "Biriniz başka biriyle bir davası olduğunda, kutsalların önünde değil de adil olmayanların önünde yargılanmaya cesaret mi ediyor?" Biraz sonra da: "Eğer dünya işleri için davalarınız varsa, kilisede hor görülenleri oturtun. Utanasınız diye söylüyorum: aranızda kardeşi ile kardeşi arasında yargıda bulunabilecek bir bilge yok mu? Kardeş kardeşle yargılanıyor, üstelik iman etmeyenlerin önünde!" Burada da birine karşı dava açmanın günah olmadığı, yalnız bunu Kilise'nin dışında yargılatmak istemenin günah olduğu düşünülebilirdi; ama şunu eklemiştir: "Zaten birbirinizle davalarınızın olması bile bütünüyle bir kusurdur." Kimse davasının haklı olduğunu, haksızlığa uğradığını, yargıçların hükmüyle bu haksızlığı kaldırtmak istediğini söyleyerek özür bulmasın diye, böyle düşüncelere ve özürlere hemen karşı çıkıp der ki: "Niçin haksızlığa katlanmıyorsunuz? Niçin zarara uğramayı yeğlemiyorsunuz?" Böylece Rabbin şu sözüne dönülür: "Biri gömleğini almak ve seninle mahkemeye çıkmak isterse, ona pelerinini de bırak." Başka bir yerde de: "Senin olanı alandan geri isteme." Demek ki Rab kendi insanlarına dünya işleri için başka insanlarla dava etmeyi yasaklamıştır; Elçi de bu öğretiden hareketle bunun bir kusur olduğunu söyler. Bununla birlikte böyle davaların Kilise'de, kardeşler arasında, kardeşler yargıçlığında sonuçlanmasına izin veriyor, Kilise dışında ise şiddetle yasaklıyorsa, burada da zayıflara müsamaha olarak neyin verildiği açıktır. Bu ve benzeri günahlar, ayrıca bunlardan daha küçük olup söz ve düşünce kusurlarıyla işlenenler yüzünden –Elçi Yakup "Hepimiz çok noktada tökezleriz" diye itiraf eder– her gün ve sık sık Rabbe dua edip "Borçlarımızı bağışla" dememiz ve ardından gelen "Biz de bize borçlu olanları bağışladığımız gibi" sözünde yalan söylememiz gerekir.

78

Quæ sint autem levia, quæ gravia peccata, non humano, sed divino sunt pensanda judicio. Videmus enim quædam ab ipsis quoque Apostolis ignoscendo fuisse concessa: quale illud est quod venerabilis Paulus conjugibus ait, Nolite fraudare invicem, nisi ex consensu ad tempus, ut vacetis orationi; et iterum ad idipsum estote, ne vos tentet satanas propter incontinentiam vestram: quod putari posset non esse peccatum, misceri scilicet conjugi non filiorum procreandorum causa, quod bonum est nuptiale, sed carnalis etiam voluptatis; ut fornicationis, sive adulterii, sive cujusquam alterius immunditiæ mortiferum malum, quod turpe cEt etiam dicere, quo potest tentante satana libido pertrahere, incontinentium devitet infirmitas. Posset ergo, ut dixi, hoc putari non esse peccatum, nisi addidisset: Hoc autem dico secundum veniam, non secundum imperium (1 Cor. VII, 5, 6). Quis amem jam esse peccatum neget, cum dari veniam facientibus apostolica auctoritate, fateatur? Tale quiddam est, ubi dicit: Audet quisquam vestrum adversus alterum negotium habens judicari apud iniquos, et non apud sanctos? Et paulo post: Sæcularia igitur judicia si habueritis, inquit, eos qui contemptibiles sum in Ecclesia, hos collocate4. Ad reverentiam vobis dico: sic non est inter vos quisquam sapiens qui possit inter fratrem suum judicare? sed frater cum fratre judicatur, et hoc apud infideles! Nam et hic posset putari judicium habere adversus alterum, non esse peccatum, sed tantummodo id extra Ecclesiam velle judicari, nisi secutus adjungeret: Jam quidem omnino delictum est, quia judicia habetis vobiscum (I Cor. vi, 1-7). Et ne quisquam hoc ita excusaret, ut diceret justum se habere negotium, sed iniquitatem se pati, quam vellet a se judicum sententia removeri; continuo talibus cogitationibus vel excusationibus occurrit, atque ait: Quare non magis iniquitatem patimini? quare non potius fraudamini? Ut ad illud redeatur, quod Dominus ait, Si quis voluerit tunicam tuam tollere, et judicio tecum contendere, dimitte illi et pallium (Matth. v. 40); et alio loco, Qui abstulerit, inquit, tua, noli repetere (Luc. VI, 30). Prohibuit itaque suos de saecularibus rebus cum aliis hominibus habere judicium: ex qua doctrina Apostolus dicit esso delictum. Tamen cum sinit in Ecclesia talia judicia finiri inter fratres fratribus judicantibus, extra Ecclesiam vero terribiliter vetat; manifestum est etiam hic quid secundum veniam concedatur infirmis. Propter hæc atque hujusmodi peccata, et alia, licet iis minora, quæ fiunt verborum et cogitationum offensionibus, apostolo Jacobo confitente ac dicente, In multis enim offundimus omnes (Jacobi 111, 2); oportet ut quotidie crebroque oremus Dominum, atque dicamus, Dimitte nobis debita nostra; nec in eo quod sequitur mentiamur, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris (Matth. VI, i2).

79Bazı günahlar da vardır ki Kutsal Yazılarda sanıldığından daha ağır oldukları gösterilmeseydi pek hafif sanılırdı. Hakikat söylemeseydi, kardeşine "Ahmak" diyenin cehenneme müstahak olacağını kim düşünürdü? Yine de Rab bu yaraya hemen ilacını koymuş, kardeşle barışma buyruğunu eklemiştir: "Sunağa adağını getirirken kardeşinin sana karşı bir şeyi olduğunu orada hatırlarsan..." diye devam eder. Ya da günleri, ayları, yılları ve vakitleri gözetmenin ne büyük günah olduğunu kim düşünürdü? Belli günlerde, aylarda ya da yıllarda bir işe başlamak isteyen ya da istemeyenler, insanların boş öğretilerine göre vakitleri uğurlu ya da uğursuz saydıkları için bunları gözetirler. Bu kötülüğün büyüklüğünü, Elçi'nin böylelerine "Sizin için boşuna emek vermiş olmaktan korkuyorum" diyen korkusuyla tartmasaydık kim düşünürdü?

79

Sunt autem quædam quæ levissima putarentur, nisi in Scripturis demonstrarentur opinione graviora. Quis enim dicentem fratri suo, Fatue, reum gehennæ putaret, nisi Veritas diceret? Cui tamen vulneri subjecit continuo medicinam, praeceptum fraternae reconciliationis adjungens: mox quippe ait, Si ergo offers munus tuum ad altare, et ibi recordatus fueris, quia frater tuus habet aliquid adversum te, etc. (Matth. v,22,25). Aut qui æstimaret quam magnum peccatum sit, dies observare et menses et annos et tempora, sicut observant qui certis diebus sive mensibus sive annis volunt vel nolunt aliquid inchoare, eo quod secundum vanas doctrinas hominum fausta vel infausta existiment tempora; nisi hujus mali magnitudinem ex timore Apostoli pensaremus, qui talibus ait, Timeo vos, ne forte sine causa laboraverim in vobis (Galat. iv, ii)?

80Buna bir de şu eklenir: günahlar, büyük ve korkunç olsalar da, alışkanlık haline gelince küçük ya da hiç yokmuş gibi sayılır. O kadar ki gizlenmemesi bir yana, övülüp yayılması gerekir gibi görünürler; yazıldığı gibi: "Günahkâr ruhunun arzularıyla övülür, kötülük yapan kutsanır." Tanrı'nın kitaplarında böyle bir kötülüğe "feryat" denir. İşaya peygamberde kötü bağ hakkında şöyle der: "Adalet yapmasını bekledim, o ise kötülük yaptı; adalet değil, feryat." Yaratılış'taki şu söz de buradandır: "Sodom ve Gomora'nın feryadı çoğaldı." Çünkü o rezillikler onların arasında artık cezalandırılmıyor, üstelik sanki kanunen, herkesin önünde sürekli yapılıyordu. Bizim zamanımızda da pek çok kötülük, böyle olmasa bile, öylesine açık bir alışkanlık hâline geldi ki, bunlar yüzünden bir sıradan müminin kilise dışına çıkarılmasına, bir din adamının makamından düşürülmesine bile cesaret edemiyoruz. Bu yüzden birkaç yıl önce Galatyalılara Mektup'u açıklarken, Elçi'nin "Sizin için boşuna emek vermiş olmaktan korkuyorum" dediği yerde şöyle haykırmak zorunda kalmıştım: "Vay insanların günahlarına! Yalnız alışılmamış olanlarından tiksiniyoruz. Tanrı'nın Oğlu'nun kanı onları yıkamak için döküldüğü, Tanrı'nın Krallığı'nı kendilerine bütünüyle kapattırdıkları, bu kadar büyük oldukları hâlde alışılmış olanlarını ise çok görerek hepsine katlanmak, çok katlanarak bazılarını da yapmak zorunda kalıyoruz! Rabbim, keşke önleyemediklerimizin hepsini yapmasak!" Ama bu sınırsız acının beni tedbirsizce bir şey söylemeye zorlayıp zorlamadığına sonra bakarım.

80

Huc accedit quod peccata, quamvis magna et horrenda, cum in consuetudinem venerint, aut parva aut nulla esse creduntur; usque adeo ut non solum non occultanda, verum etiam prædicanda ac diffamanda videantur, quando, sicut scriptum est, Laudatur peccator in desideriis animæ suæ, et qui iniqua gerit benedicitur (Psal. X, 3). Talis in divinis Libris iniquitas clamor vocatur. Sicut habes apud Isaiam prophetam de vinea mala: Exspectavi, inquit, ut faceret judicium, fecit autem iniquitatem, et non justitiam, sed clamorem (Isai. v; 7). Unde est et illud in Genesi: Clamor Sodomorum et Gomorrhæorum multiplicatus est (Gen. XVIII, 20). Quia non solum jam apud eos non puniebantur. illa flagitia, verum etiam publice veluti lege frequentabantur. Sic nostris temporibus ita multa mala, etsi non talia, in apertam consuetudinem jam venerunt, ut pro his non solum excommunicare aliquem laicum non audeamus, sed nec clericum degradare. Unde cum exponerem ante aliquot annos Epistolam ad Galatas, in eo ipso loco ubi ait Apostolus, Timeo vos ne forte sine causa laboraverim in vobis; exclamare compulsus sum: « Vae peccatis hominum, qua sola inusitata exhorrescimus: usitata vero, pro quibus abluendis Filii Dei sanguis effusus est, quamvis tam magna sint,.., omnino claudi contra se faciant regnum Dei, sæpe videndo omnia tolerare, sæpe tolerando nonnulla etiam facere cogimur! atque utinam, o Domine, uon omnia que non potuerimus prohibere, faciamus > (Expos. Epist. ad Galat. n. 55)! Sed videro utrum me immoderatus dolor incaute aliquid compulerit dicere. *

110Şimdi başka eserciklerimde sık sık söylediğimi söyleyeceğim. İki sebeple günah işleriz: ya ne yapmamız gerektiğini henüz görmediğimiz için, ya da yapılması gerektiğini artık gördüğümüz şeyi yapmadığımız için. Bu ikisinden biri bilgisizliğin, öteki zayıflığın kötülüğüdür. Bunlara karşı savaşmamız gerekir. Ama Tanrı yardım etmezse mutlaka yeniliriz: Tanrı yardım etmelidir ki, yalnız ne yapılması gerektiğini görmekle kalmayalım, sağlık da gelerek adaletin zevki, sahip olmak istediğimiz ya da yitirmekten korktuğumuz için bile bile, göre göre günah işlediğimiz şeylerin zevkini içimizde yensin. O zaman artık yalnız günahkâr olmayız –bilmeden günah işlediğimizde de öyleydik– aynı zamanda kanunu çiğneyenler oluruz; çünkü yapılması gerektiğini bildiğimizi yapmıyoruz ya da yapılmaması gerektiğini bildiğimizi yapıyoruz. Bu yüzden yalnız günah işlediysek bağışlasın diye değil –bunun için "Biz de bize borçlu olanları bağışladığımız gibi, borçlarımızı bağışla" deriz– günah işlemeyelim diye bizi yönetsin diye de –bunun için "Bizi ayartmaya götürme" deriz– Mezmur'da kendisine "Rab benim aydınlığım ve kurtuluşumdur" denen Ondan dilemeliyiz ki, aydınlık bilgisizliği, kurtuluş zayıflığı gidersin.

110

Hoc nunc dicam, quod quidem et in aliis opusculorum meorum locis sæpe jam dixi. Duabus ex causis peccamus; aut nondum videndo quid facere debeamus, aut non faciendo quod debere fieri jam videmus: quorum duorum illud ignorantiae malum est, hoc infirmitatis. Contra quae quidem pugnare nos convenit: sed profecto vincimur, nisi divinitus adjuvemur, ut non solum videamus quid faciendum sit, sed etiam accedente sanitate delectatio justitiæ vincat in nobis earum rerum delectationes, quas vel habere cupiendo, vel amittere metuendo, scientes videntesque peccamus; jam non solum peccatores, quod eramus etiam cum per ignorantiam peccabamus, verum ctiam legis prævaricatores, cum id non facimus quod faciendum, vel facimus quod non faciendum esse jam scimus. Quapropter non solum si peccavimus ut ignoscat, propter quod dicimus, Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris; verum etiam ne peccemus ut regat, propter quod dicimus, Ne nos inferas in tentationem (Matth. VI. 12, 13); ille rogandus est, cui dicitur in Psalmo, Dominus illuminatio mea et salus mea (Psal. xxvi, t); ut illuminatio detrahat ignorantiam, salus infirmitatem.

82Çünkü tövbenin kendisi de, Kilise'nin âdetine göre yapılması için yeterli sebep olduğunda, çoğu zaman zayıflık yüzünden yapılmaz. Utanç, beğenilmeme korkusudur ve kişi tövbe ederek kendini alçaltan adaletten çok insanların kanaatinden zevk alır. Bu yüzden yalnız tövbe yapılırken değil, yapılabilmesi için de Tanrı'nın merhameti gerekir. Yoksa Elçi bazıları hakkında "Belki Tanrı onlara tövbe bağışlar" demezdi. Petrus'un acı acı ağlaması için de müjdeci önce şunu söylemiştir: "Rab ona baktı."

82

Nam et ipsa pœnitentia, quando digna causa est secundum morem Ecclesiæ cur agatur, plerumque infirmitate non agitur; quia et pudor timor est displicendi, dum plus delectat hominum existimatio, quam justitia qua se quisque humiliat poenitendo. Unde non solum cum agitur paenitentia, verum etiam ut agatur, Dei misericordia necessaria est. Alioquin non diceret Apostolus de quibusdam: Ne forte det illis Deus pænitentiam (II Tim. n, 25).Et ut Petrus amare fleret, præmisit evangelista, et ait: Respexit eum Dominus (Luc. XXII, 61).

83Kilise'de günahların bağışlandığına inanmayıp Tanrı'nın armağanının bu kadar büyük cömertliğini hor gören ve zihnin bu inadı içinde son gününü kapatan kimse, Mesih'in günahları bağışladığı Kutsal Ruh'a karşı işlenen o bağışlanmaz günahın suçlusudur. Bu zor soruyu yalnız bunun için yazdığım bir küçük kitapta gücüm yettiğince en ince ayrıntısına kadar tartıştım.

83

Qui vero in Ecclesia remitti peccata non credens, contempsit tantam divini muneris largitatem, et in hac obstinatione mentis diem claudit extremum, reus est illo irremissibili peccato in Spiritum sanctum, in quo Christus peccata dimittit. De qua quæstione difficili in quodam propter huc solum conscripto libello enucleatissime, quantum potui, disputavi.

84Tenin dirilişine gelince –bazılarının dirilip yeniden öldükleri gibi değil, Mesih'in teninin dirildiği gibi ebedî hayat için dirilişine– bu konuda nasıl kısaca tartışabileceğimi, bu konuda sık sık ortaya atılan bütün soruları nasıl yanıtlayabileceğimi bulamıyorum. Ama doğmuş ve doğacak, ölmüş ve ölecek bütün insanların teninin dirileceğinden Hristiyan hiçbir şekilde şüphe etmemelidir.

84

Jam vero de resurrectione carnis, non sicut quidam revixerunt, iterumque sunt mortui, sed in æternam vitam, sicut Christi ipsius caro resurrexit, quemadmodum possim breviter disputare, et omnibus quæstionibus quæ de hac re moveri assolent, satisfacere non invenio. Resurrecturam tamen carnem omnium quicumque nati sunt hominum atque nascentur, et mortui sunt atque morientur, nullo modo dubitare debet christianus.

85Bu yüzden önce düşük çocuklar sorusu karşımıza çıkar: bunlar ana rahminde doğmuştur, ama henüz yeniden doğabilecek durumda değildirler. Dirileceklerini söylersek, şekillenmiş olanlar için bu söylenen bir şekilde kabul edilebilir. Ama şekillenmemiş düşükler için, tutmayan tohumlar gibi yok olacaklarını düşünmek kime daha kolay gelmez? Ama dirilişin, surette eksik kalan neyse onu tamamlayacağını, ileri sürmeye cesaret edemese de, inkâr etmeye kim cesaret edebilir? Böylece zamanla gelecek olan olgunluk eksik kalmaz, zamanla gelmiş kusurlar da olmaz. Tabiat, günlerin getireceği uygun ve yerinde olandan yoksun kalmaz, günlerin getirdiği ters ve aykırı olanla da çirkinleşmez; bozulmuş olan onarılacağı gibi, henüz tamamlanmamış olan da tamamlanır.

85

Unde primo occurrit de abortivis fetibus quæstio, qui jam quidem nati sunt in uteris matrum, sed nondum ita ut jam possent renasci. Si enim resurrecturos eos dixerimus; de iis qui jam formati sunt, tolerari potest utcumque quod dicitur: informes vero abortus quis non proclivius perire arbitretur, sicut semina quae concepta non fuerint? Sed quis negare audeat, etsi affirmare non audeat, id acturam resurrectionem, ut quidquid formae defuit impleatur? Atque ita non desit perfectio, quæ accessura erat tempore, quemadmodum non erunt vitia quae accesserant tempore: ut neque in eo quod aptum et congruum dies allaturi fuerant, natura fraudetur; neque in eo quod adversum atque contrarium dies attulerant, natura turpetur; sed integretur quod nondum erat integrum, sicut instaurabitur quod fuerat vitiatum (b).

86Bu yüzden en bilginler arasında insanın ana rahminde ne zaman yaşamaya başladığı, canlının hareketleriyle henüz görünmeyen gizli bir hayatın bulunup bulunmadığı titizlikle araştırılıp tartışılabilir; bunun insan tarafından bulunup bulunamayacağını bilmiyorum. Rahimdeki ölü cenin orada kalırsa annenin de ölmesin diye gebe kadınların rahminden parça parça kesilip çıkarılan yavruların yaşamadığını söylemek aşırı utanmazlık gibi görünür. İnsan ne zaman yaşamaya başlıyorsa, elbette o andan itibaren ölebilir de. Öldükten sonra da, ölüm ona nerede gelmiş olursa olsun, ölülerin dirilişine nasıl dahil olmayacağını bulamıyorum.

86

Ac per hoc scrupulosissime quidem inter doctissimos quæri ac disputari potest, quod utrum ab homine inveniri possit ignoro, quando incipiat homo in utero vivere; utrum sit quædam vita et occulta, quae nondum motibus viventis appareat. Nam negare vixisse puerperia, quæ propterea membratim exsecantur et ejiciuntur ex uteris prægnantium, ne matres quoque si mortua ibi relinquantur occidant, impudentia nimia videtur. Ex quo autem incipit homo vivere, ex illo utique jam mori potest. Mortuus vero, ubicumque illi mors potuit evenire, quomodo ad resurrectionem non pertineat mortuorum, reperire non possum.

87Doğup yaşayan ucubeler de, ne kadar çabuk ölürlerse ölsünler, ne dirilmeyecekler diye inkâr edilebilir, ne de düzeltilmiş ve onarılmış bir tabiatla değil de öylece dirilecekler diye inanılabilir. Geçenlerde Doğu'da doğan o iki üyeli çocuğu –en güvenilir kardeşler onu gördüklerini anlattılar, aziz hatıralı rahip Hieronymus da yazıya geçirmiştir– düşünelim: Tanrı korusun, tek bir çifte insan olarak dirileceğini sanmayalım; ikiz doğsalardı olacakları gibi iki insan olarak dirilecektir. Böylece her bir doğumda fazla ya da eksik bir şeye sahip oldukları veya aşırı bir çirkinlik yüzünden ucube denen bütün diğerleri, dirilişle insan tabiatının suretine döndürülecektir. Öyle ki her ruh kendi bedenine sahip olacak, yapışık doğmuş olanlar da artık yapışık kalmayacak, her biri kendi uzuvlarını ayrı taşıyacak ve bu uzuvlarla insan bedeninin bütünlüğü tamamlanacaktır.

87

Neque enim et monstra quæ nascuntur et vivunt, quamlibet cito moriantur, aut resurrectura negabuntur, aut ita resurrectura credenda sunt, ac non potius correcta emendataque natura. Absit enim ut illum bimembrem, qui nuper natus est in Oriente, de quo et fratres fidelissimi quod eum viderint retulerunt, et sanctae memoriae Hieronymus presbyter scriptum reliquit: absit, inquam, ut unum hominem duplicem, ac non potius duos, quod futurum fuerat, si gemini nascerentur, resurrecturos existimemus. Ita cætera quæ singuli quique partus vel amplius vel minus aliquid habendo, vel quadam nimia deformitate monstra dicuntur, ad humanæ naturae figuram resurrectione revocabuntur; ita ut singulæ animæ singula sua corpora obtineant, nullis cohærentibus etiam quæcumque cohærentia nata fuerant; sed seorsum sibi singulis sua membra gestantibus, quibus humani corporis completur integritas.

88Ölümlülerin teninin yaratıldığı toprak madde Tanrı için yitip gitmez. Hangi toza ya da küle dönüşürse dönüşsün, hangi buhara ya da rüzgâra dağılırsa dağılsın, hangi başka cismin cevherine, hatta unsurların kendisine dönüşürse dönüşsün, hangi hayvanın, hatta insanın besinine karışıp tene dönüşürse dönüşsün, ilk başta insan olsun, yaşasın, büyüsün diye ona can vermiş olan insan ruhuna bir anda geri döner.

88

Non autem perit Deo terrena materies de qua mortalium creatur caro: sed in quemlibet pulverem cineremve solvatur, in quoslibet halitus aurasque diffugiat, in quamcumque aliorum corporum substantiam vel in ipsa elementa vertatur, in quorumcumque animalium etiam hominum cibum cedat carnemque mutetur, illi anima humanæ puncto temporis redit *, quæ illam primitus, ut homo fieret, viveret, cresceret, animavit.

89Demek ki ruh ayrılınca ceset olan bu toprak madde, dirilişle şu şekilde onarılmayacaktır: dağılıp başka başka şeylerin türlerine ve suretlerine dönüşen şeyler, ayrıldıkları bedene dönseler bile, bulundukları aynı beden kısımlarına da dönmek zorunda değildir. Yoksa sık sık kesilen saç, saça; tırnak makasının aldığı, tırnağa dönecek olursa, bunu düşünen ve bu yüzden tenin dirilişine inanmayanların aklına ölçüsüz ve yakışıksız bir çirkinlik gelir. Ama nasıl erimeye elverişli bir madenden yapılmış bir heykel ateşte eritilse, toz edilse ya da bir kütleye dönüştürülse ve sanatkâr onu aynı madde miktarından yeniden yapmak istese, heykelin hangi üyesine maddenin hangi parçacığının verildiğinin, bütünlüğü bakımından hiçbir önemi yoktur, yeter ki yeniden yapılan heykel yapıldığı malzemenin hepsini geri alsın. Tanrı da, harikulade ve tarifsiz bir sanatkâr olarak, tenimizin oluştuğu her şeyden, tarifsiz ve harikulade bir hızla onu yeniden yapacaktır. Saçların saça, tırnakların tırnağa dönmesinin ya da onlardan yitenin tene dönüşüp bedenin başka kısımlarına geri çağrılmasının, onun onarılması için hiçbir önemi olmayacaktır; çünkü sanatkârın takdiri hiçbir şeyin yakışıksız olmamasını gözetecektir.

89

Ipsa itaque terrena materies, quae discedente anima fit cadaver, non ita resurrectione reparabitur, ut ea quae dilabuntur et in alias atque alias aliarum rerum species formasque vertuntur, quamvis ad corpus redeant unde dilapsa sunt, ad easdem quoque corporis partes ubi fuerunt, redire necesse sit. Alioquin si capillis redit quod tam crebra tonsura detraxit, si unguibus quod toties dempsit exsectio; immoderata et indecens cogitantibus, et ideo resurrectionem carnis non credentibus occurrit informitas. Sed quemadmodum si statua cujuslibet solubilis metalli aut igne liquesceret, aut contereretur in pulverem, aut confunderetur in massam, et eam vellet artifex rursus ex illius materiæ quantitate reparare; nihil interesset ad ejus integritatem, quæ particula materiæ cui membro statuæ redderetur, dum tamen totum ex quo constituta fuerat, restituta resumeret: ita Deus mirabiliter atque ineffabiliter artifex, de toto que caro nostra constiterat, eam mirabili et ineffabili celeritate restituet; nec aliquid attinebit ad ejus redintegrationem, utrum capilli ad capillos redeant et ungues ad ungues, an quidquid eorum perierat mutetur in carnem, et in partes alias corporis revocetur, curante artificis providentia ne quid indecens sit (b).

90Hayattayken farklı boyda olanların dirildiklerinde de farklı boyda olmaları, zayıfların aynı zayıflıkla, şişmanların aynı şişmanlıkla dirilmeleri de gerekmez. Ama Yaratıcı'nın planında yüzde herkesin özelliği ve ayırt edici benzerliği korunurken bedenin öteki iyiliklerinin hepsinin eşit olarak verilmesi varsa, madde her birinde öyle düzenlenecektir ki ondan hiçbir şey yitmez; birinde eksik olanı da hiçten dilediğini yapabilen O tamamlar. Eğer dirilenlerin bedenlerinde, ilahi söyleyen seslerin arasındaki gibi, akla uygun bir eşitsizlik olacaksa, herkese bedeninin maddesinden, onu meleklerin topluluklarına uygun kılacak, onların hislerine hiçbir uygunsuzluk getirmeyecek bir şey yapılır. Orada yakışıksız bir şey olmayacaktır; olacak olan her şey yakışacaktır; yakışmayacak olan zaten olmayacaktır.

Demek ki kutsal kimselerin bedenleri hiçbir kusur, hiçbir çirkinlik olmadan, hiçbir bozulma, ağırlık, güçlük olmadan dirilecektir. Onlarda saadet ne kadarsa kolaylık da o kadar olacaktır. Bu yüzden bu bedenlere ruhanî denmiştir; oysa şüphesiz beden olacaklar, ruh değil. Şimdi bir beden, ruh olmadığı hâlde canlı beden diye anıldığı gibi, o zaman da ruhanî beden olacak, ama ruh değil beden olacaktır. Bu sebeple ruhu ağırlaştıran bozulmaya ve tenin onlarla ruha karşı arzu duyduğu kusurlara gelince, o zaman ten değil, beden olacaktır; çünkü göksel bedenlerden de söz edilir. Bu yüzden şöyle denmiştir: "Ten ve kan Tanrı'nın Krallığı'nı miras alamaz." Sanki ne dediğini açıklayarak ekler: "Bozulma da bozulmazlığı miras almaz." Önce "ten ve kan" dediğine sonra "bozulma", önce "Tanrı'nın Krallığı" dediğine sonra "bozulmazlık" demiştir. Ama cevher bakımından o zaman da ten olacaktır. Bu yüzden Mesih'in bedenine dirilişten sonra da "ten" denmiştir. Elçi'nin "Canlı beden ekilir, ruhanî beden dirilir" demesinin sebebi şudur: o zaman ten ile ruh arasında öyle büyük bir uyum olacak, ruh, hiçbir desteğe muhtaç olmadan kendisine bağlı teni öyle diriltecek ki, kendimizden gelen hiçbir şey bize karşı koymayacak; dışarıda hiç kimseyi düşman görmediğimiz gibi içimizde de kendimizi düşman görmeyeceğiz.

90

Nec illud est consequens, ut ideo diversa sit statura reviviscentium singulorum, quia fuerat diversa viventium, aut macri cum eadem macie, aut pingues cum eadem pinguedine reviviscant. Sed si hoc est in consilio Creatoris, ut in effigie sita cujusque proprietas et discernibilis similitudo servetur, in cæteris autem corporis bonis æqualia cuncta reddantur, ita modificabitur illi in unoquoque materies, ut nec aliquid ex ea pereat, et quod alicui defuerit ille suppleat, qui etiam de nihilo potuit quod voluit operari. Si autem in corporibus resurgentium rationabilis inaequalitas erit, sicut est vocum quibus cantus impletur; hoc fiet cuique de materie corporis sui, quod et hominem reddat angelicis coetibus, et nihil inconveniens eorum ingerat sensibus. Indecorum quippe aliquid ibi non erit; sed quidquid futurum est, hoc decebit; quia nec futurum est, si non decebit. Resurgent igitur sanctorum corpora sine ullo vitio, sine ulla deformitate, sicut sine ulla corruptione, onere, difficultate: in quibus tanta facilitas3, quanta felicitas erit. Propter quod et spiritualia dicta sunt, cum procul dubio corpora sint futura, non spiritus. Sed sicut nunc corpus animale dicitur, quod tamen corpus, non anima est; ita tunc spirituale corpus erit, corpus tamen, non spiritus erit. Proinde quantum attinet ad corruptionem, quae nunc aggravat animam (Sap. IX, 15), et ad vitia, quibus caro adversus spiritum concupiscit (Galat. v, 17), tunc non erit caro, sed corpus; quia et caelestia corpora perhibentur. Propter quod dictum est, Caro el sanguis regnum Dei non possidebunt: et tanquam exponens quid dixerit, neque corruptio, inquit, incorruptionem possidebit (I Cor. xv, 50). Quod prius dixit, caro et sanguis; hoc posterius dixit, corruptio: et quod prius, regnum Dei: hoc posterius, incorruptionem. Quantum autem attinet ad substantiam, etiam tunc caro erit. Propter quod et post resurrectionem corpus Christi, caro appellata est (Luc. xxiv, 59). Sed ideo ait Apostolus, Seminatur corpus animale, resurget corpus spirituale (I Cor. XV, 44): quoniam tanta erit tunc concordia carnis et spiritus, vivificante spiritu sine sustentaculi alicujus indigentia subditam carnem, ut nihil nobis repugnet ex nobis; sed sicut foris neminem, ita nec intus nos ipsos patiamur inimicos.

92İlk insan yüzünden meydana gelen yok oluş yığınından, Tanrı ile insanlar arasındaki tek aracı tarafından kurtarılmayanlar da elbette kendi tenleriyle her biri dirilecek, ama şeytan ve melekleriyle birlikte ceza görmek üzere dirileceklerdir. Bunların bedenlerinin kusurları ve çirkinlikleriyle mi, içlerinde taşıdıkları kusurlu ve çirkin uzuvlarla mı dirilecekleri konusunda uğraşmaya ne gerek var? Ebedî ve kesin hükmü belli olanların belirsiz durumu ve güzelliği bizi yormamalıdır. Bir de şu bizi sarsmasın: bedenleri acı çekebilecekse nasıl bozulmaz olacak, ölemeyecekse nasıl bozulur olacak? Gerçek hayat ancak mutlulukla yaşanan yerde, gerçek bozulmazlık da sağlığın hiçbir acıyla bozulmadığı yerdedir. Bedbahtın ölmesine izin verilmeyen yerde, tabir caizse, ölümün kendisi ölmez; ebedî acının öldürmeyip işkence ettiği yerde bozulma da son bulmaz. Kutsal Yazılarda buna ikinci ölüm denir.

92

Quicumque vero ab illa perditionis massa, quæ facta est per hominem primum, non liberantur per unum Mediatorem Dei et hominum, resurgent quidem etiam ipsi unusquisque cum sua carne, sed ut cum diabolo et ejus angelis puniantur. Utrum sane ipsi cum vitiis et deformitatibus suorum corporum resurgant, quacumque in eis vitiosa et deformia membra gestarunt, in requirendo laborare quid opus est? Neque enim fatigare nos debet incerta eorum habitudo vel pulchritudo, quorum erit certa et sempiterna damnatio. Nec moveat, quomodo in eis erit corpus incorruptibile, si dolere poterit; aut quomodo corruptibile, si mori nou poterit. Non est enim vera vita, nisi ubi feliciter vivitur, nec vera incorruptio, nisi ubi salus nullo dolore corrumpitur. Ubi autem infelix mori non sinitur, ut ita dicam, mors ipsa non moritur; et ubi dolor perpetuus non interimit, sed affligit, ipsa corruptio non finitur. Hæc in sanctis Scripturis, secunda mors dicitur ( Apoc. II, 11, et xx, 6, 14).

93Ne ruhun bedenini bırakmaya zorlandığı birinci ölüm, ne de ruhun cezalı bedeni bırakmasına izin verilmeyen ikinci ölüm, kimse günah işlemeseydi insanın başına gelirdi. Elbette, taşıdıkları aslî günahın üzerine hiçbir şey eklememiş olanların cezası herkesinkinden daha hafif olacaktır. Üzerine ekleyen ötekilerde de herkes burada kötülüğü ne kadar küçükse orada hükmü o kadar katlanılabilir olacaktır.

93

Nec prima tamen qua suum corpus anima relinquere cogitur, nec secunda qua pœnale corpus anima relinquere non permittitur, homini accidisset, si nemo peccasset. Mitissima sane omnium poena erit eorum qui præter peccatum quod originale traxerunt, nullum insuper addiderunt: et in cæteris qui addiderunt, tanto quisque tolerabiliorem ibi habebit damnationem, quanto hic minorem habuit iniquitatem.

94Melekler ve reddedilmiş insanlar ebedî cezada kaldıklarında, kutsallar lütfun onlara ne büyük iyilik verdiğini daha tam bilecekler. O zaman Mezmur'da yazılmış olan şu söz şeyler aracılığıyla daha açık görünecektir: "Rabbim, Sana merhameti ve yargıyı terennüm edeceğim." Çünkü hiç kimse hak edilmemiş merhamet olmadan kurtulmaz, hak edilmiş yargı olmadan da hüküm giymez.

94

Remanentibus itaque angelis et hominibus reprobis in æterna pœna, -tunc sancti scient plenius quid boni eis contulerit gratia. Tunc rebus ipsis evidentius apparebit quod in Psalmo scriptum est, Misericordiam et judicium cantabo tibi, Domine ( Psal. c, 1); quia nisi per indebitam misericordiam nemo liberatur, et nisi per debitum judicium nemo damnatur.

95O zaman şimdi gizli olan gizli kalmayacaktır: iki küçük çocuktan biri merhametle kabul edilip öteki yargı ile bırakılacağı zaman, kabul edilen, merhamet yetişmeseydi yargıya göre kendisine neyin borçlu olduğunu anlayacak; fakat neden şu değil de bu kabul edildi, oysa ikisinin de durumu aynıydı? Neden yapılsaydı o insanların tövbe edecekleri yerlerde mucizeler yapılmadı da, iman etmeyecek olanların yanında yapıldı? Rab açıkça der ki: "Vay haline, Korazin! Vay haline, Beytsayda! Sizde yapılan mucizeler Sur'da ve Sayda'da yapılsaydı, çoktan çul ve kül içinde tövbe ederlerdi." Tanrı, isteselerdi kurtulabilecekleri hâlde kurtulmalarını haksız yere istememiş değildi elbette. O zaman bilgeliğin en parlak ışığında, müminlerin imanının açık bilgiyle görülmeden önce sahip olduğu şey görülecektir: Tanrı'nın iradesi ne kadar kesin, değişmez ve etkilidir; ne çok şeyi yapabildiği hâlde istemez, yapamayacağı hiçbir şeyi de istemez. Mezmur'da terennüm edilen şu söz ne kadar doğrudur: "Tanrımız yukarıda, göktedir; gökte ve yerde dilediği her şeyi yaptı." Eğer bir şey isteyip yapmadıysa, üstelik daha da uygunsuzu, Kadir-i Mutlak'ın istediği olmasın diye insanın iradesi engel olduğu için yapmadıysa, bu söz doğru değildir. Demek ki Kadir-i Mutlak olmasını istemedikçe –ya olmasına izin vererek ya da kendisi yaparak– hiçbir şey olmaz.

95

Tunc non latebit quod nunc latet, cum de duobus parvulis unus esset assumendus per misericordiam, alius per judicium relinquendus, in quo, is qui assumeretur, agnosceret quid sibi per judicium deberetur, nisi misericordia subveniret; cur ille potius quam iste fuerit assumptus, cum causa una esset ambobus: cur apud quosdam non factae sint virtutes, quæ si factae fuissent, egissent illi homines pœnitentiam2, et factæ sint apud eos qui non fuerant credituri. Apertissime namque Dominus dicit: Væ tibi, Corozain; væ tibi, Bethsaida! quia si in Tyro et Sidone factæ fuissent virtutes quæ factæ sunt in vobis olim in cilicio et cinere pænitentiam egissent (Matth. XI, 21 ). Nec utique Deus injuste noluit salvos fieri, cum possent salvi esse, si vellent. Tunc in clarissima sapientiæ luce videbitur, quod nunc piorum fides habet, antequam manifesta cognitione videatur, quam certa, immutabilis, efficacissima sit voluntas Dei; quam multa possit et non velit, nihil autem velit quod non possit: quamque sit verum quod in Psalmo canitur, Deus autem noster in cælo sursum; in cælo et in terra omnia quæcumque voluit, fecit ( Psal. CXIII, 11). Quod utique non est verum, si aliqua voluit, et non fecit; et, quod est indignius, ideo non fecit, quoniam ne fieret quod volebat omnipotens, voluntas hominis impedivit. Non ergo fit aliquid nisi! omnipotens fieri velit, vel sinendo ut fiat, vel ipse faciendo.

96Tanrı'nın, kötü olan her şeyin olmasına izin vererek de iyi yaptığından şüphe edilmemelidir. Çünkü buna ancak adil bir yargıyla izin verir; adil olan her şey de elbette iyidir. Dolayısıyla kötü olan şeyler, kötü oldukları ölçüde iyi olmasalar da, yalnız iyilerin değil kötülerin de var olması iyidir. Çünkü kötülerin de var olması iyi olmasaydı, Kadir-i Mutlak iyi tarafından var olmalarına hiçbir şekilde izin verilmezdi. Onun için istediği şeyi yapmak ne kadar kolaysa, istemediği şeyin olmasına izin vermemek de o kadar kolaydır. Buna inanmazsak, Baba Tanrı'ya, Kadir-i Mutlak'a inandığımızı itiraf eden itirafımızın başlangıcının kendisi tehlikeye düşer. Çünkü Ona gerçekten Kadir-i Mutlak denmesinin başka sebebi yoktur: dilediği her şeyi yapabilir; hiçbir yaratığın iradesi de Kadir-i Mutlak'ın iradesinin sonucunu engelleyemez.

96

Nec dubitandum est Deum facere bene. etiam sinendo fieri quæcumque fiunt male. Non enim hoc nisi justo judicio sinit; et profecto bonum est omne quod justum est. Quamvis ergo ea quæ mala sunt, in quantum mala sunt, non sint bona; tamen ut nou solum bona, sed etiam sint et mala, bonum est. Nam nisi esset hoc bonum, ut essent et mala, nullo modo esse sinerentur ab omnipotente bono: cui procul dubio quam facile est quod vult facere, tam facile est quod non vult esse non sinere. Hoc nisi credamus, periclitatur ipsum nostræ Confessionis initium, qua nos in Deuin Patrem omnipotentem credere confitemur. Neque enim ob aliud veraciter vocatur omnipotens, nisi quoniam quidquid vult potest, nec voluntate cujuspiam creaturæ voluntatis omnipotentis impeditur effectus.

97Bu yüzden Tanrı hakkında, Elçi'nin çok keskin biçimde söylediği şu sözün nasıl anlaşılacağına bakmalıyız: "O ki bütün insanların kurtulmasını ister." Çünkü bütün insanlar kurtulmuyor, hatta kurtulmayanlar çok daha fazla. Bu durumda Tanrı'nın olmasını istediği şeyin olmadığı, yani insan iradesinin Tanrı'nın iradesini engellediği görülüyor. Neden herkesin kurtulmadığı sorulduğunda genellikle "çünkü kendileri istemiyorlar" diye cevap verilir. Ama bu, henüz isteme de istememe de yetenekleri olmayan küçük çocuklar için söylenemez. Vaftiz edilirken ellerinden geldiğince direndiklerinde çocukça bir hareketle yaptıklarını iradelerine yorsaydık, istemedikleri hâlde kurtulduklarını söylerdik. Ama Rab İncil'de kötü şehre seslenerek daha açık konuşur: "Tavuğun civcivlerini topladığı gibi senin çocuklarını kaç kez toplamak istedim, ama sen istemedin!" Sanki Tanrı'nın iradesi insanların iradesine yenilmiş, en kudretli olan, en zayıfların istemeyerek engel olması yüzünden istediğini yapamamış gibi. O zaman gökte ve yerde dilediği her şeyi yapmış olan Onun kudreti nerede kaldı, eğer Kudüs'ün çocuklarını toplamak istedi de yapamadıysa? Yoksa doğrusu şu mudur: Kudüs kendi çocuklarının O tarafından toplanmasını istemedi, ama o istemese de O, onun çocuklarından dilediklerini topladı? Çünkü gökte ve yerde bazı şeyleri dileyip yaptı, bazılarını da dileyip yapmadı değil, dilediği her şeyi yaptı.

97

Quamobrem videndum est quemadmodum sit de Deo dictum, quia et hoc acrissime Apostolus dixit, Qui omnes homines vult salvos fieri (I Tim. n, 4). Cum enim non omnes, sed multo plures non fiunt salvi, videtur utique non fieri quod Deus vult fieri, humana scilicet voluntate impediente voluntatem Dei. Quando enim quæritur causa Cur non omnes salvi fiant, responderi solet quia hoc ipsi nolunt. Quod quidem dici de parvulis non potest, quorum nondum est velle seu nolle. Nam quod infantili motu faciunt, si eorum voluntati judicaretur esse tribuendum, quando baptizantur, cum resistunt quantum possunt, etiam nolentes eos salvos fieri diceremus. Sed apertius Dominus in Evangelio compellans impiam civitatem, Quoties, inquit, volui colligere filios tuos sicut gallina pullos suos, et noluisti (Matth. XXIII, 57)! tanquam Dei voluntas superata sit hominum voluntate, et infirmissimis nolendo impedientibus non potuerit facere potentissimus quod volebat. Et ubi est illa omnipotentia, qua in cælo et in terra omnia quæcumque voluit, fecit; si colligere filios Jerusalem voluit, et non fecit? An potius illa quidem filios suos ab ipso colligi noluit, sed ea quoque nolente filios ejus collegit ipse quos voluit? quia in cælo et in terra, non quædam voluit et fecit, quædam vero voluit et non fecit; sed omnia quæcumque voluit, fecit.

98Tanrı'nın insanların kötü iradelerinden dilediğini, dilediği zaman, dilediği yerde iyiye çeviremeyeceğini söyleyecek kadar dinsizce akılsız kim olabilir? Ama yaptığında merhametle yapar, yapmadığında yargı ile yapmaz. Çünkü dilediğine merhamet eder, dilediğini katılaştırır. Elçi bunu söylerken lütfu yüceltiyordu. Bu amaçla daha önce Rebeka'nın karnındaki ikizlerden söz etmişti: onlar henüz doğmamış, iyi ya da kötü bir şey yapmamışken, Tanrı'nın seçime dayalı kararı işlere göre değil, çağırana göre kalsın diye ona "Büyük küçüğe kulluk edecek" denmişti. Bunun için bir başka peygamber tanıklığını da getirmiştir: "Yakup'u sevdim, Esav'dan nefret ettim." Bu sözün, lütfun bu derinliğine anlayışla nüfuz edemeyenleri nasıl sarsabileceğini fark ederek sorar: "O hâlde ne diyeceğiz? Tanrı'da adaletsizlik mi var? Asla!" Çünkü hiçbir iyi ya da kötü işin hak edişi olmadan Tanrı'nın birini sevip ötekinden nefret etmesi adaletsiz görünür. Elçi burada Tanrı'nın elbette önceden bildiği birinin iyi, ötekinin kötü gelecek işlerini anlatmak isteseydi, hiçbir şekilde "işlere göre değil" demezdi, "gelecek işlere göre" derdi. Böylece bu soruyu çözerdi, hatta çözülmesi gereken bir soru hiç ortaya koymazdı. Oysa "Asla" yani Tanrı'da adaletsizlik olması asla, diye cevap verdikten sonra, bunun Tanrı'nın hiçbir adaletsizliğiyle olmadığını ispat etmek için hemen der ki: "Çünkü Musa'ya, merhamet ettiğime merhamet edeceğim, acıdığıma acıyacağım, der." Akılsız olandan başka kim, hak edene ceza yargısı veren ya da hak etmeyene merhamet gösteren Tanrı'yı adaletsiz sayar? Sonunda da şöyle der: "Demek ki bu, isteyenin ya da koşanın değil, merhamet eden Tanrı'nın işidir." Böylece iki ikiz de tabiatça gazap çocukları olarak doğuyordu; kendi işleri yüzünden değil, kökenden gelen ve Âdem'den çıkan hüküm bağıyla bağlıydılar. Ama "Merhamet ettiğime merhamet edeceğim" diyen, Yakup'u karşılıksız merhametiyle sevdi, Esav'dan hak ettiği yargı ile nefret etti. Bu her ikisine de hak olduğu için, biri ötekinde, aynı durumda aynı cezaya düşmemesiyle, kendi farklı hak edişleriyle değil Tanrı lütfunun cömertliğiyle övünmesi gerektiğini anladı. Çünkü bu, isteyenin ya da koşanın değil, merhamet eden Tanrı'nın işidir. Kutsal Yazıların bütün çehresi, tabir caizse bütün yüzü, en derin ve en şifalı bir sırla, iyi bakanlara şunu öğütlemektedir: "Övünen Rabde övünsün."

98

Quis porro tam impie desipiat, ut dicat Deum malas hominum voluntates quas voluerit, quando voluerit, ubi voluerit, in bonum non posse convertere? Sed cum facit, per misericordiam facit: cum autem non facit, per judicium non facit. Quoniam cujus vult miseretur, et quem vult obdurat. Quod ut diceret Apostolus, gratiam commendabat: ad cujus commendationem de illis in Rebeccæ utero geminis fuerat jam locutus, quibus nondum natis, nec aliquid agentibus boni seu mali, ut secundum electionem propositum Dei maneret, non ex operibus, sed ex vocante dictum est ei, Quia major serviet minori. Propter quod adhibuit alterum propheticum testimonium, ubi scriptum est, Jacob dilexi, Esau autem odio habui. Sentiens autem quemadmodum posset hoc quod dictum est permovere eos qui penetrare intelligendo non possunt hanc altitudinem gratiæ, Quid ergo dicemus? ait; numquid iniquitas apud Deum? Absit. Iniquum cnim videtur, ut sine ullis bonorum malorumve operum meritis, unum Deus diligat; oderit alterum. Qua in re si futura opera vel bona hujus vel mala illius, quæ Deus utique præsciebat, vellet intelligi, nequaquam diceret, non ex operibus: sed diceret, ex futuris operibus; eoque modo istam solveret quæstionem; imo nullam, quam solvi opus esset, faceret quæstionem. Nunc vero cum respondisset, Absit, id est, absit ut sit iniquitas apud Deum; mox ut probaret nulla hoc iniquitate Dei fieri, inquit: Moysi enim dicit, miserebor cujus misertus ero, et misericordiam præstabo cui misericors fuero. Quis enim nisi insipiens Deum iniquum putet, sive judicium poenale ingerat digno, sive misericordiam præstet indigno? Denique infert, et dicit, Igitur non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei. Ambo itaque gemini natura filii iræ nascebantur (Ephes. II, 3), nullis quidem operibus propriis, sed originaliter ex Adam vinculo damnationis obstricti. Sed qui dixit, Miserebor cujus misertus ero, Jacob dilexit per misericordiam gratuitam, Esau autem odio habuit per judicium debitum. Quod cum deberetur ambobus, in altero alter agnovit non de suis distantibus meritis sibi esse gloriandum, quod in eadem causa idem supplicium non incurrit; sed de divinæ gratiæ largitate: quia non volentis neque currentis, sed miserentis est Dei. Altissimo quippe ac saluberrimo sacramento universa facies, atque, ut ita dixerim, vultus sanctarum Scripturarum, bene intuentes id admonere invenitur, ut qui gloriatur, in Domino glorietur ( I Cor. I, 31).

99Elçi "Demek ki bu, isteyenin ya da koşanın değil, merhamet eden Tanrı'nın işidir" diyerek Tanrı'nın merhametini yücelttikten sonra, yargısını da yüceltmek için –çünkü merhamet edilmeyen kimseye yapılan adaletsizlik değil, yargıdır, Tanrı'da adaletsizlik yoktur– hemen şunu ekler: "Çünkü Kutsal Yazı Firavun'a der ki: Seni şunun için yükselttim: gücümü sende göstereyim ve adım bütün yeryüzünde duyurulsun." Bunları söyledikten sonra her ikisi için, yani merhamet ve yargı için sonuç çıkararak der ki: "Demek ki dilediğine merhamet eder, dilediğini katılaştırır." Büyük bir iyilikle merhamet eder, hiçbir adaletsizlik olmadan katılaştırır. Böylece ne kurtulan kendi hak edişiyle övünür, ne de hüküm giyen kendi hak edişinden başka bir şeyden şikâyet eder. Çünkü kökenden gelen ortak durumun bir tek yok oluş yığını halinde dondurduğu kimselerden kurtulanları yok olanlardan ayıran yalnız lütuftur. Bunu duyup "O hâlde neden hâlâ şikâyet ediyor? Onun iradesine kim karşı durabilir?" diyen kimseye, sanki Tanrı dilediğine merhamet edip dilediğini katılaştırdığı için kötü kimse suçlanmamalıymış gibi konuşana, Elçi'nin verdiğini gördüğümüz cevabı vermekten utanmayalım: "Ey insan, sen kimsin ki Tanrı'ya karşılık veriyorsun? Yapılmış olan, yapana, Beni niçin böyle yaptın, der mi? Çömlekçinin, aynı kil yığınından bir kabı onurlu, bir kabı onursuz yapmaya yetkisi yok mu?" Bazı akılsızlar burada Elçi'nin cevap veremediğini, gerekçe bulamadığı için karşısındakinin cüretini bastırdığını sanırlar. Oysa "Ey insan, sen kimsin?" sözünün büyük ağırlığı vardır. Böyle sorularda bu kısa sözle insanı kendi kavrama gücüne bakmaya çağırır, ama asıl bu sözle verilen gerekçe büyüktür. Bunları kavramıyorsa, Tanrı'ya karşılık veren kim oluyor? Kavrıyorsa, karşılık verecek bir şey daha da bulamaz. Çünkü kavrıyorsa, bütün insan soyunun ilahî yargıyla, o sapmış kökte, o kadar adilce hüküm giydiğini görür ki, oradan hiç kimse kurtulmasa bile kimse Tanrı'nın adaletini haklı olarak kınayamaz. Kurtulanların da şu biçimde kurtulması gerektiğini görür: kurtulmayıp en adil hükümde bırakılan çoklukla, bütün yığının neyi hak ettiği ve hak etmedikleri merhamet yetişmeseydi hak edilen Tanrı yargısının bunları da nereye götüreceği gösterilsin. Böylece kendi hak edişleriyle övünmek isteyenlerin bütün ağızları kapansın ve "Övünen Rabde övünsün."

99

Cum autem Dei misericordiam commendasset in eo quod ait. Igitur non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei; deinde ut etiam judicium commendaret (quoniam in quo non fit misericordia, non iniquitas fit, sed judicium; non est quippe iniquitas apud Deum). continuo subjunxit, atque ait: Dicit enim Scriptura Pharaoni, Quia ad hoc te excitavi, ut ostendam in te potentiam meam, et ut annuntietur nomen meum in universa terra. Quibus dictis ad utrumque concludens, id est, et ad misericordiam et ad judicium: Ergo, inquit, cujus vult miseretur, et quem vult obdurat. Miseretur scilicet magna bonitate, obdurat nulla iniquitate; ut nec liberatus de suis meritis glorietur, nec damnatus nisi de suis meritis conqueratur. Sola enim gratia redemptos discernit a perditis, quos in unam perditionis concreverat massam ab origine ducta causa communis. Hoc autem qui eo modo audit, ut dicat, Quid adhuc conqueritur? nam voluntati ejus quis resistit? tanquam propterea malus non videatur esse culpandus, quia Deus cujus vult miseretur, et quem vult obdurat: absit ut pudeat nos hoc respondere, quod respondisse videmus Apostolum: O homo, tu quis es, qui respondeas Deo? Numquid dicit figmentum ei qui se finxit, Quare me fecisti sic? An non habet potestatem figulus luti ex eadem massa facere, aliud quidem vas in honorem, aliud vero in contumetiam ( Rom. ix, 11-21 )? Hoc loco enim quidam stulti putant Apostolum in responsione defecisse, et inopia reddendæ rationis repressisse contradictoris audaciam. Sed magnum habet pondus quod dictum est, O homo, tu quis es? Et in talibus quæstionibus ad suae capacitatis considerationem revocat hominem verbo quidem brevi, sed re ipsa magna est redditio rationis. Si enim hæc non capit, quis est qui respondeat Deo? Si autem capit, magis non invenit quid respondeat. Videt enim, si capit, universum genus humanum tam justo judicio divino in apostatica radice damnatum, ut etiamsi nullus inde liberaretur, nemo recte posset Dei vituperare justitiam; et qui liberantur, sic oportuisse liberari, ut ex pluribus non liberatis, atque in damnatione justissima derelictis, ostenderetur quid meruisset universa conspersio, et quo etiam istos debitum judicium Dei duceret, nisi eis indebita misericordia subveniret: ut volentium de suis meritis gloriari, omne os obstruatur (Id. III, 19); et qui gloriatur, in Domino glorietur. -

100"Rabbin işleri büyüktür, Onun her iradesi gözetilerek seçilmiştir." Öyle bilgece gözetilmiştir ki, melek ve insan yaratığı günah işlediğinde, yani Onun değil kendi istediğini yaptığında, Yaratıcı'nın istemediğinin yapıldığı aynı yaratık iradesiyle O kendi dilediğini yerine getirmiştir. Çünkü O, en yüksek iyi olarak kötülüklerden de iyi yararlanır: hem adil olarak cezaya önceden belirlediklerinin hükmü, hem de lütfuyla lütfa önceden belirlediklerinin kurtuluşu için. Kendilerine bakıldığında Tanrı'nın istemediğini yaptılar; Tanrı'nın Kadir-i Mutlak oluşuna bakıldığında ise bunu asla başaramadılar. Onun iradesine aykırı hareket etmeleriyle, onlar hakkında Onun iradesi gerçekleşti. Bu yüzden "Rabbin işleri büyüktür, Onun her iradesi gözetilerek seçilmiştir": öyle ki harikulade ve tarifsiz bir şekilde Onun iradesine aykırı yapılan bile Onun iradesi dışında olmaz. Çünkü izin vermeseydi olmazdı; istemeyerek de izin vermez, isteyerek verir. İyi olan O, kötüden de iyilik yapamayacak kadar Kadir-i Mutlak olmasaydı, kötünün yapılmasına izin vermezdi.

Bazen insan iyi bir iradeyle Tanrı'nın istemediğini ister; Tanrı da çok daha iyi ve çok daha kesin bir iradeyle istemez, çünkü Onun iradesi asla kötü olamaz. İyi bir oğul, Tanrı'nın iyi bir iradeyle ölmesini istediği babasının yaşamasını isterse böyledir. Yine, insan kötü bir iradeyle Tanrı'nın iyi bir iradeyle istediği şeyi isteyebilir: kötü bir oğul babasının ölmesini ister, Tanrı da bunu ister. Biri Tanrı'nın istemediğini ister, öteki Tanrı'nın istediğini ister. Yine de birincinin, başka şey istese de, sevgisi Tanrı'nın iyi iradesiyle, ikincinin aynı şeyi isteyen dinsizliğinden daha uyumludur. Bir irade övülüp yerilirken, insana neyi istemenin, Tanrı'ya neyin yakıştığı ve herkesin kendi iradesini hangi gayeye yönelttiği o kadar önemlidir. Tanrı bazı iyi iradelerini kötü insanların kötü iradeleriyle gerçekleştirir: Baba'nın iyi iradesiyle, kötü niyetli Yahudiler eliyle Mesih bizim için öldürüldü. Bu öyle büyük bir iyilik oldu ki, elçi Petrus bunun olmasını istemeyince, ölmeye gelen tarafından "şeytan" diye anıldı. Elçi Pavlus'un, peygamber Agabus'un önceden söylediği kötülüklere orada uğramasın diye Kudüs'e gitmesini istemeyen dindar müminlerin iradeleri ne kadar iyi görünüyordu! Yine de Tanrı onun, Mesih'in şehidini çalıştırarak Mesih'e imanı duyurmak uğruna bunlara katlanmasını istiyordu. Bu iyi iradesini de Hristiyanların iyi iradeleriyle değil, Yahudilerin kötü iradeleriyle gerçekleştirdi. Onun istediğini istemeyenler, Onun istediğinin kendileri eliyle isteyerek yapıldığı kimselerden daha çok Ona aitti; çünkü aynı şeyi O onlar eliyle iyi iradeyle, onlar ise kötü iradeyle yaptılar.

İyi ya da kötü meleklerin ve insanların iradeleri ne kadar büyük olursa olsun, Tanrı'nın istediğini de başkasını da isteseler, Kadir-i Mutlak'ın iradesi daima yenilmezdir. Bu irade asla kötü olamaz; çünkü kötülükler verdiğinde bile adildir, adil olan ise elbette kötü değildir. Dolayısıyla Kadir-i Mutlak Tanrı, ister merhametle dilediğine merhamet etsin, ister yargı ile dilediğini katılaştırsın, ne adaletsiz bir şey yapar, ne istemeden bir şey yapar; dilediği her şeyi yapar.

100

Hæc sunt magna opera Domini, exquisita in omnes voluntates ejus (Psal. ex, 2): et tam sapienter exquisita, ut cum angelica et humana creatura peccasset, id est, non quod ille, sed quod voluit ipsa fecisset, etiam per eamdem creaturæ voluntatem, qua factum est quod Creator noluit, impleret ipse quod voluit: bene utens et malis, tanquam summe bonus, ad eorum damnationem quos juste prædestinavit ad pœnam, et ad eorum salutem quos benigne prædestinavit ad gratiam. Quantum enim ad ipsos attinet, quod Deus noluit fecerunt: quantum vero ad omnipotentiam Dei, nullo modo id efficere valuerunt. Hoc quippe ipso quod contra voluntatem fecerunt ejus, de ipsis facta est voluntas ejus. Propterea namque magna opera Domini, exquisita in omnes voluntates ejus; ut miro et ineffabili modo non fiat præter ejus voluntatcm, quod etiam contra ejus fit voluntatem. Quia non fieret, si non sineret: nec utique nolens sinit, sed volens; nec sineret bonus fieri male, nisi omnipotens et de malo facere posset bene. Aliquando autem bona voluntate homo vult aliquid, quod Deus non vult, etiam ipse bona multo amplius multoque certius voluntate: cum illius mala voluntas esse nunquam potest. Tanquam si bonus filius patrem velit vivere, quem Deus bona voluntate vult mori. Et rursus fieri potest ut hoc velit homo voluntate mala, quod Deus vult bona: velut si malus filius velit mori patrem, velit hoc etiam Deus. Nempe ille vult quod non vult Deus, iste vero id vult quod vult et Deus: et tamen bonæ Dei voluntati pietas illius potius consonat, quamvis aliud volentis, quam hujus idem volentis impietas. Tantum interest quid velle homini, quid Deo congruat, et ad quem finem suam quisque referat voluntatem, ut aut probetur aut improbetur. Nam Deus quasdam voluntates suas, utique bonas implet per malorum hominum voluntates malas: sicut per Judaeos malevolos bona voluntate Patris pro nobis Christus occisus est; quod tantum bonum factum est, ut apostolus Petrus quando id fieri nolebat, satanas ab ipso qui occidi venerat diceretur (Matth. XVI, 23). Quam bone apparebant voluntates piorum fidelium, qui nolebant apostolum Paulum Jerusalem pergere, ne ibi pateretur mala, quæ Agabus propheta prædixerat (Act XXI, 10-12)? et tamen Deus hæc illum pati volebat pro annuntianda fide Christi, exercens martyrem Christi. Neque istam bonam voluntatem suam implevit per Christianorum voluntates bonas, sed per Judæorum malas: et ad eum potius pertinebant qui nolebant quod volebat, quam illi per quos volentes factum est quod volebat; quia idipsum quidem, sed ipse per eos bona, illi autem mala voluntate fecerunt. Sed quantælibet sint voluntates vel angelorum vel hominum, vel bonorum vel malorum, vel illud quod Deus vel aliud volentes quam Deus, omnipotentis voluntas semper invicta est: quae mala esse nunquam potest; quia etiam cum mala irrogat, justa est, et profecto quae justa est, mala non est. Deus igitur omnipotens sive per misericordiam cujus vult misereatur, sive per judicium quem vult obduret, nec inique aliquid facit, nec nisi volens quidquam facit, et omnia quæcumque vult, facit.

103Bu yüzden Kutsal Yazılarda Onun bütün insanların kurtulmasını istediğini duyup okuduğumuzda, bütün insanların kurtulmadığı bize kesin olsa da, bu yüzden en Kadir-i Mutlak Tanrı'nın iradesinden bir şey eksiltmemeliyiz. "Bütün insanların kurtulmasını ister" sözünü şöyle anlamalıyız: kurtulmasını istediği kimse dışında hiçbir insan kurtulmaz. Demek ki insanlardan kurtulmasını istemediği kimse yoktur değil; kurtulmasını istediği dışında kimse kurtulmaz. Bu yüzden istesin diye Ona dua edilmelidir, çünkü isterse mutlaka olur. Elçi'nin bunu söylerken ele aldığı konu Tanrı'ya dua etmekti. İncil'deki "Her insanı aydınlatan" sözünü de böyle anlarız: aydınlanmayan insan yoktur demek değil, O olmadan kimse aydınlanmaz demektir. Ya da "Bütün insanların kurtulmasını ister" sözü şöyle söylenmiştir: insanlardan kurtulmasını istemediği hiç kimse yoktur demek değil –yapsaydı tövbe edeceklerini söylediği kimselerin yanında mucizeler yapmak istememiştir– "bütün insanlar"dan, hangi farklılıklara dağılmış olursa olsun bütün insan soyunu anlayalım: krallar, sıradan kişiler, soylular, soysuzlar, yüksekler, alçaklar, bilginler, bilgisizler, sağlam bedenliler, sakatlar, zekiler, geç anlayanlar, ahmaklar, zenginler, yoksullar, orta hâlliler, erkekler, kadınlar, bebekler, çocuklar, delikanlılar, gençler, olgunlar, yaşlılar; bütün dillerde, bütün âdetlerde, bütün sanatlarda, bütün mesleklerde, sayısız irade ve vicdan çeşitliliğindekiler ve insanlar arasında başka ne fark varsa. Bunlardan hangisi vardır ki Tanrı, biricik Oğlu Rabbimiz aracılığıyla bütün milletler arasından oradan insanların kurtulmasını istemesin ve Kadir-i Mutlak dilediği şeyi boş yere dileyemeyeceği için bunu yapmasın? Elçi bütün insanlar için dua edilmesini buyurmuş, özellikle krallar ve yüksek makamlarda olanlar için eklemişti; bunlar dünyevî gurur ve kibirle Hristiyan imanının alçakgönüllülüğünden tiksiniyor sanılabilirdi. Bu yüzden "Çünkü bu, Kurtarıcımız Tanrı'nın önünde iyidir" dedikten sonra, yani böyleleri için de dua edilmesi iyidir dedikten sonra, ümitsizliği gidermek için hemen ekler: "O ki bütün insanların kurtulmasını ve hakikatin bilgisine ulaşmasını ister." Tanrı bunu iyi görmüştür: alçakların dualarıyla yükseklerin kurtuluşunu vermek. Bunun gerçekleştiğini elbette görüyoruz. Rab de İncil'de bu söyleyiş tarzını kullanmıştır; Ferisilere der ki: "Nanenin, sedef otunun ve her sebzenin ondalığını verirsiniz." Ferisiler elbette başkalarının ve bütün yabancıların her ülkedeki bütün sebzelerinin ondalığını vermiyorlardı. Burada "her sebze"yi "her sebze türü" diye anladığımız gibi, orada da "bütün insanlar"ı "her insan türü" diye anlayabiliriz. Başka nasıl anlaşılabilirse anlaşılsın, yeter ki Kadir-i Mutlak Tanrı'nın bir şeyin olmasını isteyip olmadığına inanmaya zorlanmayalım. Hakikat Onun için hiçbir kuşkuya yer bırakmadan "gökte ve yerde dilediği her şeyi yaptı" diye terennüm ettiğine göre, yapmadığı her şeyi elbette yapmak istememiştir.

Bu yüzden Tanrı, ilk insanı da yaratıldığı o kurtuluş içinde korumak ve çocuklar doğurduktan sonra uygun zamanda ölüm araya girmeden daha iyi bir hâle götürmek isterdi; orada artık yalnız günah işleyemez olmakla kalmaz, günah işleme iradesi bile taşıyamazdı. Ama bunu, insanın yaratıldığı gibi günahsız kalmak için kalıcı bir iradeye sahip olacağını önceden bilseydi isterdi. Ama hür iradesini kötü kullanacağını, yani günah işleyeceğini önceden bildiği için, iradesini daha çok şuna hazırladı: kötü yapanı bile iyiye çevirsin, böylece insanın kötü iradesi Kadir-i Mutlak'ın iyi iradesini boşa çıkaramasın, tersine yine de o gerçekleşsin.

103

Ac per hoc cum audimus et in sacris Litteris legimus, quod velit omnes homines salvos fieri, quamvis certum sit nobis non omnes homines salvos fieri, non tamen ideo debemus omnipotentissimæ Dei voluntati aliquid derogare; sed ita intelligere quod scriptum est, Qui omnes homines vult salvos fieri, tanquam diceretur nullum hominem fieri salvum, nisi quem fieri ipse voluerit: non quod nullus, sit hominum, nisi quem salvum fieri velit; sed quod nullus fiat, nisi quem velit; et ideo sit rogandus ut velit, quia necesse est fieri si voluerit. De orando quippe Deo agebat Apostolus, ut hoc diceret. Sic enim intelligimus, et quod in Evangelio scriptum est, Qui illuminat omnem hominem (Joan. I, 9): non quia nullus est hominum qui non illuminetur, sed quia nisi ab ipso nullus illuminatur. Aut certe sic dictum est, Qui omnes homines vult salvos fieri; non quod nullus hominum esset quem salvum fieri nollet, qui virtutes miraculorum facere noluit apud eos quos dicit acturos fuisse pœnitentiam si fecisset: sed ut omnes homines omne genus humanum intelligamus per quascumque differentias distributum, reges, privatos, nobiles, ignobiles, sublimes, humiles, doctos, indoctos, integri corporis, debiles, ingeniosos, tardicordes, fatuos, divites, pauperes, mediocres, mares, feminas, infantes, pueros, adolescentes, juvenes, seniores, senes; in linguis omnibus. in moribus omnibus, in artibus omnibus, in professionibus omnibus, in voluntatum et conscientiarum varietate innumerabili constitutos et si quid aliud differentiarum est in hominibus. Quid est enim eorum unde non Deus per Unigenitum suum Dominum nostrum per omnes gentes salvos fieri homines velit, et ideo faciat, quia omnipotens velle inaniter non potest quodcumque voluerit? Præceperat enim Apostolus ut oraretur pro omnibus 5 hominibus, et specialiter addiderat pro regibus et iis qui in sublimitate sunt, qui putari poterant, fastu et superbia sæculari fidei christianæ humilitate abhorrere. Proinde dicens, Hoc enim bonum est coram salvatore nostro Deo, id est, ut etiam pro talibus oretur; statim ut desperationem tolleret, addidit, Qui omnes homines vult salvos fieri, et in agnitionem veritatis venire (I Tim. II, 1-4). Hoc quippe Deus bonum judicavit, ut orationibus humilium dignaretur salutem præstare sublimium: quod utique jam videmus impletum. Isto locutionis modo et Dominus est usus in Evangelio, ubi ait Pharisæis, Decimatis mentam, et rutam, et omne olus (Luc. XI, 42). Neque enim Pharisæi et quaecumque aliena et omnium per omnes terras alienigenarum omnia olera decimabant. Sicut ergo hic omne olus, omne olerum genus; ita, et illic omnes homines omne hominum genus intelligere possumus: et quocumque alio modo intelligi potest, dum tamen credere non cogamur aliquid omnipotentem Deum voluisse fieri, factumque non esse; qui sine ullis ambiguitatibus, si in cœlo et in terra, sicut cum veritas1 cantat, omnia quæcumque voluit, fecit, (Psal. CXIII, 11), profecto facere noluit quodcumque non fecit. Quapropter etiam primum hominem Deus in ea salute in qua conditus erat, custodire voluisset, eumque opportuno tempore post genitos filios sine interpositione mortis ad meliora perducere, ubi jam non solum peccatum non committere, sed nec voluntatem posset habere peccandi, si ad permanendum sine peccato, sicut factus erat, perpetuam voluntatem habiturum esse præscisset. Quia vero eum male usurum libero arbitrio, hoc est peccaturum esse præsciebat, ad hoc potius præparavit voluntatem suam, ut bene ipse faceret etiam de male faciente, ac sic hominis voluntate mala non evacuaretur, sed nihilominus impleretur omnipotentis bona.

105İnsanın önce öyle yaratılması gerekiyordu ki hem iyi hem kötü isteyebilsin; iyi isterse karşılıksız kalmasın, kötü isterse cezasız kalmasın. Sonra ise öyle olacak ki kötü isteyemeyecek; yine de bu yüzden hür iradeden yoksun kalmayacaktır. Çünkü günaha hiç kul olamayacak irade çok daha hür olacaktır. Bedbaht olmayı istememekle kalmayıp bunu hiçbir şekilde isteyemeyecek biçimde mesut olmak istememizi sağlayan irade ne kınanacak bir şeydir, ne irade değildir, ne de hür denemez. Ruhumuz daha şimdiden bedbahtlığı nasıl istemiyorsa, adaletsizliği de daima öyle istemeyecektir. Ama Tanrı'nın, günah işlememe imkânı olan akıllı canlının ne kadar iyi olduğunu göstermek istediği düzen atlanmamalıydı; gerçi günah işleyemeyen daha iyidir. Nitekim ölmeme imkânı taşıyan ölümsüzlük daha küçüktü ama yine de vardı; gelecek olan, ölemeyecek olan ölümsüzlük ise daha büyük olacaktır.

İnsan tabiatı o ölümsüzlüğü hür irade yüzünden yitirdi, bunu lütufla alacaktır; günah işlemeseydi hak ederek alacaktı. Ama lütuf olmadan o zaman da hiçbir hak ediş olamazdı. Çünkü günah yalnız hür iradede bulunsa da, adaleti korumak için, değişmez iyiye katılımla Tanrı yardımı verilmedikçe hür irade yetmezdi. Nasıl ölmek insanın elindeyse, dilediği zaman –başka bir şey demesek bile yemek yemeyerek kendini öldüremeyecek kimse yoktur– ama hayatı sürdürmek için, besinlerin ya da herhangi bir korunma yolunun yardımı olmazsa irade yetmezse, cennetteki insan da adaleti terk ederek kendini öldürmek için iradesi yeterliydi; ama adalet hayatını sürdürmek için, kendisini yapan yardım etmedikçe istemek yetmezdi. O düşüşten sonra ise Tanrı'nın merhameti daha büyüktür, çünkü iradenin kendisi de ölümle birlikte günahın hükmettiği kölelikten kurtarılmalıdır. Hiçbir şekilde kendi başına değil, yalnız Mesih'e imanda bulunan Tanrı lütfuyla kurtarılır; öyle ki yazıldığı gibi iradenin kendisi Rab tarafından hazırlanır; Tanrı'nın geri kalan armağanları bununla kavranır, ebedî armağana da bunlarla varılır.

105

Sic enim oportebat prius hominem fieri, ut et bene velle posset, et male; nec gratis, si bene; nec impune, si male: postea vero sic erit, ut male velle non possit; nec ideo libero carebit arbitrio. Multo quippe liberius erit arbitrium, quod omnino non poterit servire peccato. Neque enim culpanda est voluntas, aut voluntas non est, aut libera dicenda non est, qua beati esse sic volumus, ut esse miseri non solum nolimus, sed nequaquam prorsus velle possimus. Sicut ergo anima nostra etiam nunc nolle infelicitatem, ita nolle iniquitatem semper habitura est. Sed ordo praetermittendus non fuit, in quo Deus voluit ostendere quam bonum sit animal rationale quod etiam non peccare possit, quamvis sit melius quod peccare non possit: sicut minor fuit immortalitas, sed tamen fuit, in qua posset etiam non mori, quamvis major futura sit in qua non possit mori. Illam (d) natura humana perdidit per liberum arbitrium; hanc est acceptura per gratiam, quam fuerat, si non peccasset, acceptura per meritum: quamvis sine gratia nec tunc ullum meritum esse potuisset. Quia etsi peccatum in solo libero arbitrio erat constitutum, non tamen justitiæ retinendæ sufficiebat liberum arbitrium, nisi participatione immutabilis boni divinum adjutorium præberetur. Sicut enim mori est in hominis potestate cum velit, nemo est enim qui non seipsum. ut nihil aliud dicam, vel non vescendo possit occidere; ad vitam vero tenendam voluntas non satis est, si adjutoria sive alimentorum sive quorumcumque tutaminum desint: sic homo in paradiso ad se occidendum relinquendo justitiam idoneus erat per voluntatem, ut autem ab eo teneretur vita justitiæ, parum erat velle, nisi ille qui eum fecerat adjuvaret. Sed post illam ruinam major est misericordia Dei, quando et ipsum arbitrium liberandum est a servitute, cui dominatur cum morte peccatum. Nec omnino per seipsum, sed per solam Dei gratiam, quæ in fide Christi posita est, liberatur; ut voluntas ipsa, sicut scriptum est, a Domino præparetur ( Prov. vm, 35, sec. LXX ), qua cætera Dei munera capiantur, per quae veniatur ad munus æternum.

107Bu yüzden Elçi, elbette iyi işlerin ödülü olan ebedî hayatın kendisine bile Tanrı'nın lütfu der: "Günahın ücreti ölümdür, Tanrı'nın lütfu ise Rabbimiz Mesih İsa'da ebedî hayattır." Ücret askerlik işi karşılığı borç olarak ödenir, bağışlanmaz. Bu yüzden "Günahın ücreti ölümdür" dedi ki, ölümün günaha haksız yere yüklenmediğini, borç olduğunu göstersin. Lütuf ise karşılıksız değilse lütuf değildir. Demek ki insanın iyi hak edişlerinin bile Tanrı'nın armağanları olduğunu anlamak gerekir. Onlara ebedî hayat verildiğinde lütuf için lütuftan başka ne verilmiş olur? Böylece insan öyle doğru yaratıldı ki, Tanrı'nın yardımıyla bu doğrulukta kalabilir, kendi iradesiyle de sapabilirdi. Hangisini seçerse seçsin Tanrı'nın iradesi yerine gelecekti: ya onun tarafından ya da onun üzerinde. Tanrı'nınkini değil kendi iradesini yapmayı yeğlediği için, Tanrı'nın iradesi onun üzerinde gerçekleşti. Tanrı, onun soyundan akan aynı yok oluş yığınından bir kabı onurlu, bir kabı onursuz yapar: onurlu olanı merhametle, onursuz olanı yargı ile. Öyle ki kimse insanla, dolayısıyla kendisiyle övünmesin.

107

Unde et ipsam vitam æternam. quæ certe merces est operum bonorum, gratiam Dei appellat Apostolus: Stipendium enim, inquit, peccati mors; gratia autem Dei vita æterna in Christo Jesu Domino nostro ( Rom, VI, 23 ). Stipendium pro opere militiæ debitum redditur, non donatur: ideo dixit, Stipendium peccati mors; ut mortem peccato non immerito illatam, sed debitam demonstraret. Gratia vero nisi gratis est, gratia non est. Intelligendum est igitur etiam ipsa hominis bona merita esse Dei munera; quibus cum vita æterna redditur, quid nisi gratia pro gratia redditur ( Joan. I 16 )? Sic ergo factus est homo rectus, ut et manere in ea rectitudine posset non sine adjutorio divino. et suo fieri perversus arbitrio. Utrumlibet horum elegisset, Dei voluntas fieret, aut etiam ab illo, aut certe de illo. Proinde quia suam maluit facere quam Dei, de illo facta est voluntas Dei, qui ex eadem massa perditionis. quæ de illius stirpe profluxit, facit aliud vas in honorem, aliud in contumetiam ( Rom. IX, 21 ): in honorem, per misericordiam; in contumetiam. per judicium: ut nemo glorietur in homine; ac per hoc, nec in se.

108Tanrı ile insanlar arasındaki tek aracı olan insan Mesih İsa, aynı zamanda Tanrı olmasaydı, Onun aracılığıyla da kurtulamazdık. Âdem yaratıldığında, yani doğru insan olarak yaratıldığında, aracıya ihtiyaç yoktu. Ama günahlar insan soyunu Tanrı'dan uzaklara ayırınca, günahsız doğmuş, yaşamış ve öldürülmüş tek aracı aracılığıyla Tanrı ile, tenin ebedî hayat için dirilişine kadar uzlaştırılmamız gerekiyordu. Böylece insanın kibri Tanrı'nın alçakgönüllülüğüyle kınanıp iyileştirilsin; insan Tanrı'dan ne kadar uzaklaştığını, ete bürünmüş Tanrı tarafından geri çağrılarak görsün; inatçı insana Tanrı-insan aracılığıyla itaat örneği verilsin; Biricik önceden hiç hak ettiği olmayan kul suretini alarak lütuf pınarı açılsın; kurtarılanlara vadedilen tenin dirilişi Kurtarıcı'nın kendisinde önceden gösterilsin; şeytan aldatmaktan sevindiği aynı tabiatla yenilsin; yine de insan övünmesin ki kibir yeniden doğmasın. Aracının bu büyük sırrından, ilerlemiş olanlar tarafından görülüp söylenebilecek ya da söylenemese de yalnız görülebilecek başka ne varsa onlar da bu amaçla olmuştur.

108

Nam neque per ipsum liberaremur unum Mediatorem Dei et hominum hominem Jesum Christum ( I Tim. II, 5). nisi esset et Deus. Sed cum factus est Adam, homo scilicet rectus, mediatore non opus erat. Cum vero genus humanum peccata longe separaverunt a Deo, per Mediatorem, qui solus sine peccato natus est, » dixit. occisus est, reconciliari nos oportebat Deo usque ad carnis resurrectionem in vitam æternam: ut humana superbia per humilitatem Dei argueretur ac sanaretur, et demonstraretur homini quam longe a Deo recesserat, cum per incarnatum Deum revocaretur, et exemplum obedientiæ per hominem Deum contumaci homini præberetur; et Unigenito suscipiente f formam servi, quæ nihil ante meruerat, fons gratiæ panderetur; et carnis etiam resurrectio redemptis promissa in ipso Redemptore præmonstraretur: et per eamdem naturam quam se decepisse lætabatur. diabolus vinceretur; nunc tamen homo gloriaretur, ne iterum superbia nasceretur: et si quid aliud de tanto Mediatoris sacramento a proficientibus videri et dici potest, aut tantum videri, etiamsi dici non potest.

109İnsanın ölümü ile son diriliş arasındaki zaman, ruhları gizli yerlerde tutar. Her ruh, tenindeyken yaşadığı hayata göre ya huzura ya da sıkıntıya layıktır.

Ölülerin ruhlarının, onlar için aracının kurbanı sunulduğunda ya da Kilise'de sadaka verildiğinde, yaşayan yakınlarının dindarlığıyla rahatlatıldığı da inkâr edilmemelidir. Ama bunlar, hayattayken bunların kendilerine sonradan fayda vermesini hak etmiş olanlara fayda verir. Çünkü bir yaşama tarzı vardır ki, ölümden sonra bunlara muhtaç olmayacak kadar iyi değildir, bunların fayda vermeyeceği kadar da kötü değildir. Öyle iyi bir tarz vardır ki bunlara muhtaç değildir; öyle kötü bir tarz vardır ki, bu hayattan geçtikten sonra bunlarla yardım göremez. Bu yüzden, bir kimsenin bu hayattan sonra rahatlatılabileceği ya da ağırlaştırılabileceği bütün hak ediş burada kazanılır. Burada ihmal ettiğini öldükten sonra Tanrı katında hak etmeyi kimse ümit etmesin. Demek ki Kilise'nin ölüleri anmak için sık sık yaptığı bunlar, Elçi'nin şu cümlesine aykırı değildir: "Hepimiz Mesih'in yargı kürsüsü önünde duracağız ki herkes bedendeyken yaptığına göre, iyi ya da kötü karşılığını alsın." Çünkü bunların fayda verebilmesi için gereken hak edişi de herkes bedende yaşarken kazanmıştır. Bunlar herkese fayda vermez; bedende yaşanan hayatın farkından başka neden herkese fayda vermez? Bu yüzden vaftiz edilmiş bütün ölüler için sunak kurbanları ya da herhangi bir sadaka sunulduğunda, çok iyiler için bunlar şükran, çok iyi olmayanlar için yatıştırma kurbanlarıdır. Çok kötüler için ise ölülere hiçbir yardım olmasa bile, dirilere bir tür tesellidir. Fayda verdikleri kimselere de ya tam bir bağışlanma için ya da hükmün en azından daha katlanılabilir olması için fayda verirler.

Dirilişten sonra, bütün yargı tamamlanınca, iki şehrin kendi sınırları olacaktır: biri Mesih'in, öteki şeytanın; biri iyilerin, öteki kötülerin; ikisi de meleklerden ve insanlardan oluşur. Birincilerde günah işleme iradesi, ikincilerde günah işleme imkânı hiç olmayacak, ölme durumu da olmayacaktır. Birinciler ebedî hayatta gerçekten ve mutlulukla yaşayacak, ikinciler ebedî ölümde ölme imkânı olmadan bedbaht bir biçimde kalacaktır; çünkü ikisi de sonsuzdur. Birinciler saadette birbirinden daha seçkin, ikinciler bedbahtlıkta birbirinden daha katlanılabilir olarak kalacaktır.

109

Tempus autem quod inter hominis mortem et ultimam resurrectionem interpositum est, animas abditis receptaculis continet, sicut unaquæque digna est vel requie vel ærumna, pro eo quod sortita est in carne cum viveret. Neque negandum est defunctorum animas pietate suorum viventium relevari, cum pro illis sacrificium Mediatoris offertur, vel eleemosynæ in Ecclesia fiunt. Sed eis hæc prosunt, qui cum viverent, ut hæc sibi postea possint prodesse, meruerunt. Est enim quidam vivendi modus, nec tam bonus ut non requirat ista post mortem: nec tam malus ut non ei prosint ista post mortem: est vero talis in bono, ut ista non requirat; et est rursus talis in malo, ut nec his valeat, cum ex hac vita transierit, adjuvari. Quocirca hic Omne meritum comparatur, quo possit post hanc vitam relevari quispiam vel gravari. Nemo se autem speret, quod hic neglexerit, cum obierit, apud Deum promereri. Non igitur ista quæ pro defunctis commendandis frequentat Ecclesia, illi apostolicæ sunt adversa sententiæ, qua dictum est, Omnes enim astabimus ante tribunal Christi, ut referat unusquisque secundum ea quæ per corpus gessit, sive bonum, sive malum ( Rom. xiv, 10, et II Cor. v, 10 ); quia etiam hoc meritum sibi quisque dum in corpore viveret comparavit, ut possint ista prodesse. Non enim omnibus prosunt; et quare non omnibus prosunt, nisi propter differentiam vitæ quam quisque gessit in corpore? Cum ergo sacrificia sive altaris sive quarumcumque eleemosynarum pro baptizatis defunctis omnibus offeruntur, pro valde bonis gratiarum actiones sunt; pro non valde bonis propitiationes sunt; pro valde malis etiamsi nulla sunt adjumenta mortuorum; qualescumque vivorum consolationes sunt. Quibus autem prosunt, aut ad hoc prosunt, ut sit plena remissio, aut certe ut tolerabilior fiat1 ipsa damnatio. Post resurrectionem vero facto universo completoque judicio, suos fines habebunt civitates duæ, una scilicet Christi, altera diaboli; una bonorum, altera malorum; utraque tamen et angelorum et hominum. Istis voluntas, illis facultas non poterit ulla esse peccandi, vel ulla conditio moriendi; istis in æterna vita vere feliciterque viventibus, illis infeliciter in æterna morte sine moriendi potestate durantibus, quoniam utrique sine fine. Sed in beatitudine isti alius alio præstabilius, in miseria vero illi alius alio tolerabilius permanebunt.

112Bu yüzden bazıları, hatta pek çokları, hüküm giyenlerin ebedî cezasına ve aralıksız, sürekli işkencelerine insanî bir duyguyla boş yere acır ve bunun böyle olacağına inanmazlar. Kutsal Yazılara karşı çıkarak değil, kendi duygularına göre sert olan her şeyi yumuşatarak ve Yazılarda gerçekten çok korkutmak için söylendiğini düşündüklerini daha yumuşak bir anlama çevirerek. "Çünkü Tanrı merhamet etmeyi unutmayacak" derler, "gazabında acımalarını tutmayacaktır." Kutsal Mezmur'da bu okunur, ama hiçbir şüphe olmadan "merhamet kapları" diye anılanlar için anlaşılır; çünkü onlar da kendi hak edişleriyle değil, Tanrı merhamet ettiği için bedbahtlıktan kurtarılırlar. Bunun herkes için olduğunu düşünseler bile, hakkında "Bunlar ebedî azaba gidecekler" denenlerin hükmünün son bulabileceğini sanmaları gerekmez; yoksa aynı şekilde karşıt olarak "Adiller ise ebedî hayata" denenlerin saadetinin de bir gün son bulacağı düşünülürdü. Ama isterlerse hüküm giyenlerin cezasının belli zaman aralıklarıyla bir ölçüde hafifletildiğini düşünsünler. Tanrı'nın gazabının onların üzerinde kalması –yani hükmün kendisi, çünkü Tanrı'nın gazabı denen budur, Onun zihninin bir tutkusu değil– bu şekilde de anlaşılabilir: gazabında, yani gazabı sürerken, yine de acımalarını tutmaz; ebedî azaba son vererek değil, işkencelere rahatlama vererek ya da araya rahatlama sokarak. Çünkü Mezmur "gazabını bitirmek için" ya da "gazabından sonra" demez, "gazabında" der. Gazap orada düşünülebilecek en küçük şey olsa bile: Tanrı'nın Krallığı'nı yitirmek, Tanrı Devleti'nden sürgün olmak, Tanrı'nın hayatından ayrılmak, Tanrı'nın kendisinden korkanlar için sakladığı, kendisine ümit bağlayanlar için hazırladığı büyük tatlılığından yoksun kalmak o kadar büyük bir cezadır ki, bu ebedî olursa, bildiğimiz hiçbir işkence ne kadar çok çağ sürerse sürsün onunla karşılaştırılamaz.

112

Frustra itaque nonnulli, imo quam plurimi, æternam damnatorum poenam et cruciatus sine intermissione perpetuos humano miserantur affectu, atque ita futurum esse non credunt a; non quidem Scripturis divinis adversando, sed pro suo motu dura quæque molliendo, et in leniorem flectendo sententiam, quæ putant in eis terribilius esse dicta, quam verius (b). Non enim obliviscetur, inquiunt, misereri Deus, aut continebit in ira sua miserationes suas (Psal. LXXVI, 10). Hoc quidem in psalmo legitur sancto; sed de his sine ullo scrupulo intelligitur, qui vasa misericordiæ nuncupantur, quia et ipsi non pro meritis suis, sed Deo miserante de miseria liberantur. Aut si hoc ad omnes existimant pertinere, non ideo necesse est ut damnationem opinentur posse finiri eorum de quibus dictum est, Et ibunt isti in supplicium æternum: ne isto modo putetur habitura finem quandoque felicitas etiam illorum, de quibus e contrario dictum est, Justi autem in vitam æternam( Matth. xxv, 46 ). Sed pœnas damnatorum certis temporum intervallis existiment, si hoc eis placet, aliquatenus mitigari. Etiam sic quippe intelligi potest manere in illis ira Dei ( Joan. III, 36 ), hoc est ipsa damnatio ( hæc enim vocatur ira Dei, non divini animi perturbatio), ut in ira sua, hoc est manente ira sua, non tamen contineat miserationes suas; non æterno supplicio finem dando, sed levamen adhibendo vel interponendo cruciatibus. Quia nec Psalmus ait, Ad finiendam iram suam, vel, post iram suam; sed, in ira sua. Quæ si sola esset quanta ibi minima cogitari potest; perire a regno Dei, exsulare a civitate Dei, alienari a vita Dei, carere tam magna multitudine dulcedinis Dei quam abscondit timentibus se, perfecit autem sperantibus in se (Psal. xxx, 20 ), tam grandis est poena, ut ei nulla possint tormenta quæ novimus comparari, si illa sit æterna, ista autem sint quamlibet multis sæculis longa.

113Demek ki hüküm giyenlerin o ebedî ölümü, yani Tanrı'nın hayatından ayrılma, sonsuza dek kalacak ve hepsi için ortak olacaktır; insanlar insanî duygularına uyarak cezaların çeşitliliği, acıların hafifletilmesi ya da kesintiye uğraması hakkında ne düşünürlerse düşünsünler. Tıpkı bütün kutsalların ebedî hayatının, onur farklarıyla ne kadar uyum içinde parlarlarsa parlasınlar, ortak olarak kalacağı gibi.

113

Manebit ergo sine fine mors illa perpetua damnatorum, id est alienatio a vita Dei, et omnibus erit ipsa communis, quælibet homines de varietate pœnarum, de dolorum relevatione vel intermissione pro suis humanis motibus suspicentur: sicut manebit communiter omnium vita æterna sanctorum, qualibet honorum distantia concorditer fulgeant.

114Simgede kısaca bulunan, tenle düşünüldüğünde küçük çocukların sütü, ruhanî biçimde düşünülüp ele alındığında güçlülerin yemeği olan bu iman itirafından, müminlerin iyi ümidi doğar; ona da kutsal sevgi eşlik eder. Ama imanla inanılması gereken her şeyden yalnız Rabbin Duası'nda bulunanlar ümide aittir. Çünkü Tanrı'nın sözlerinin tanıklık ettiği gibi, ümidini insana bağlayan herkes lanetlidir. Bu yüzden ümidini kendine bağlayan da bu lanet bağıyla bağlanır. Bu yüzden iyi yapmayı ya da iyi işler için elde etmeyi ümit ettiğimiz her şeyi yalnız Rab Tanrı'dan istemeliyiz.

Müjdeci Matta'da Rabbin Duası'nın yedi dilek içerdiği görülür: bunların üçü ile ebedî şeyler, geri kalan dördüyle ise geçici şeyler istenir; ama geçici olanlar ebedî olanları elde etmek için gereklidir. "Adın kutsal kılınsın, Krallığın gelsin, göklerde olduğu gibi yerde de –bazıları bunu ruhta ve bedende diye anlamakla akla aykırı bir şey yapmamıştır– Senin iraden olsun" dediğimiz şeyler tamamen sonsuza dek korunacaktır. Burada başlayıp ne kadar ilerlersek içimizde artacak, başka hayatta ümit edilen tamlıkla da daima sahip olunacaktır. "Bugün bize gündelik ekmeğimizi ver, biz de bize borçlu olanları bağışladığımız gibi borçlarımızı bağışla, bizi ayartmaya götürme, ama bizi kötülükten kurtar" dediklerimizin bu hayatın ihtiyaçlarına ait olduğunu kim görmez? Daima bulunmayı ümit ettiğimiz o ebedî hayatta Tanrı'nın adının kutsallığı, Krallığı ve iradesi ruhumuzda ve bedenimizde kusursuz ve ölümsüz olarak kalacaktır. Ekmeğe ise "gündelik" denmesi burada gerekli olduğu içindir; ruha ve tene verilmesi gereken kadarıyla, ister ruhanî, ister tenî, ister iki şekilde birden anlaşılsın. İstediğimiz bağışlanma da burada, günahların işlendiği yerdedir. Bizi günah işlemeye çeken ya da iten ayartmalar da buradadır; kurtulmak istediğimiz kötülük de nihayet buradadır. Orada ise bunların hiçbiri yoktur.

Müjdeci Luka ise Rabbin Duası'nda yedi değil beş dilek toplamıştır. Elbette Matta'dan ayrılmaz, ama kısalığıyla bu yedi dileğin nasıl anlaşılacağını öğütler. Tanrı'nın adı ruhta kutsal kılınır, Tanrı'nın Krallığı ise tenin dirilişinde gelecektir. Luka üçüncü dileğin üsttekilerin bir bakıma tekrarı olduğunu göstermek için, onu atlayarak anlaşılmasını sağlar. Sonra öteki üçünü ekler: gündelik ekmek, günahların bağışlanması ve ayartmadan kaçınma hakkında. Matta'nın sona koyduğu "ama bizi kötülükten kurtar" dileğini ise koymamıştır ki bunun yukarıda ayartma hakkında söylenene ait olduğunu anlayalım. Çünkü "ama kurtar" der, "ve kurtar" demez, sanki tek bir dilek olduğunu gösterir: bunu değil, şunu. Böylece herkes kötülükten, ayartmaya götürülmediği ölçüde kurtulduğunu bilir.

114

Ex ista fidei confessione, quæ breviter Symbolo continetur, et carnaliter cogitata lac parvulorum est, spiritualiter autem considerata atque tractata cibus est fortium, nascitur spes bona fidelium, cui charitas sancta comitatur. Sed de iis omnibus quæ fideliter sunt credenda, ea tantum ad spem pertinent quæ oratione dominica continentur. Maledictus cnim omnis, sicut divina testantur eloquia, qui spem ponit in homine (Jerem. XVII, 5): ac per hoc et in se ipso qui spem ponit, hujus maledicti vinculo innectitur. Ideo non nisi a Domino Deo petere debemus, quidquid speramus nos vel bene operaturos vel pro bonis operibus adepturos. Proinde apud evangelistam Matthæum septem petitiones continere dominica videtur oratio: quarum tribus æterna poscuntur, reliquis quatuor, temporalia, quæ tamen propter:æterna consequenda sunt necessaria. Nam quod dicimus, Sanctificetur nomen tuum, Adveniat regnum tuum, Fiat voluntas tua sicut in cælo et in terra (quod non absurde quidam intellexerunt, in spiritu et corpore), omnino sine fine retinenda sunt: et hic inchoata, quantumcumque proficimus, augentur in nobis; perfecta vero, quod in alia vita sperandum est, semper possidebuntur. Quod vero dicimus, Panem nostrum quotidianum da nobis hodie, Et dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris Et ne nos inferas in tentationem, Sed libera nos a malo (Matth. vi. 9-13), quis non videat ad præsentis vita; indigentiam pertinere? In illa itaque vita æterna ubi nos semper speramus futuros, et nominis Dei sanctificatio, et regnum ejus, et voluntas ejus in nostro spiritu et corpore perfecte atque immortaliter permanebunt. Panis vero quotidianus ideo dictus est quia hic est necessarius, quantus animae carnique tribuendus est, sive spiritualiter, sive carnaliter, sive utroque intelligatur modo. Hic est ctiam quam poscimus remissio, ubi est commissio peccatorum; hic tentationes quæ nos ad peccandum vel alliciunt vel impellunt; hic denique malum unde cupimus liberari: illic autem nihil istorum est. Evangelista vero Lucas in oratione dominica petitiones non septem, sed quinque complexus est: nec ab isto utique discrepavit, sed quomodo istæ septem sint intelligendæ, ipsa sua brevitate commonuit. Nomen quippe Dei sanctificatur in spiritu, Dei autem regnum in carnis resurrectione venturum est. Ostendens ergo Lucas tertiam petitionem duarum superiorum esse quodam modo repetitionem, magis eam prætermittendo fecit intelligi. Deinde tres alias adjungit, de pane quotidiano, de remissione peccatorum, de tentatione vitanda (Luc. XI, 2-4). At vero quod ille in ultimo posuit, Sed libera nos a malo; iste non posuit, ut intelligeremus ad illud superius quod de tentatione dictum est, pertinere. Ideo quippe ait, Sed libera; non ait, Et libera, tanquam unam petitionem esse demonstrans (non hoc, sed hoc): ut sciat unusquisque in eo se liberari a malo, quod non infertur in tentationem.

117Elçi'nin bu ikisinden, yani iman ve ümitten daha büyük dediği sevgi, kimde ne kadar büyükse o kişi o kadar iyidir. Çünkü birinin iyi insan olup olmadığı sorulunca neye inandığı ya da neyi ümit ettiği değil, neyi sevdiği sorulur. Doğru seven, şüphesiz doğru inanır ve ümit eder. Sevmeyen ise inandıkları doğru olsa bile boş yere inanır; ümit ettikleri gerçek saadete ait olduğu öğretilse bile, istediğinde sevmenin de kendisine verilebileceğine inanıp ümit etmedikçe boş yere ümit eder. Çünkü sevmeden ümit edemese de, ümit ettiğine varamayacağı şeyi sevmemesi mümkündür. Örneğin ebedî hayatı ümit eder –onu kim sevmez?– ama onsuz kimsenin oraya varamayacağı adaleti sevmez. Elçi'nin övdüğü, sevgiyle çalışan Mesih imanı budur. Sevgide henüz sahip olmadığını, almak için ister, bulmak için arar, açılsın diye kapıyı çalar. Çünkü kanunun buyurduğunu iman elde eder. Tanrı'nın armağanı olmadan, yani sevginin kendisi aracılığıyla yüreklerimize döküldüğü Kutsal Ruh olmadan, kanun buyurabilir ama yardım edemez, üstelik bilgisizliği özür gösteremeyecek bir kanun çiğneyici yapar. Çünkü Tanrı sevgisinin olmadığı yerde tensel arzu hükmeder.

117

Jam porro charitas, quam duabus istis, id est, fide ac spe majorem dixit Apostolus(I Cor. XIII, 15), quanto in quocumque major est, tanto melior est in quo est. Cum enim quæritur, utrum quisque sit homo bonus, non quæritur quid credat, aut speret, sed quid amet. Nam qui recte amat, procul dubio recte credit et sperat: qui vero non amat, inaniter credit, etiamsi sint vera quæ credit; inaniter sperat, etiamsi ad veram felicitatem doceantur pertinere quæ sperat: nisi et hoc credat ac speret, quod sibi petenti donari possit ut amet. Quamvis enim sperare sine amore non possit, fieri tamen potest ut id non amet, sine quo ad id quod sperat non potest pervenire. Tanquam si speret vitam æternam, (quam quis non amat?) et non amet justitiam, sine qua nemo ad illam pervenitur. Ipsa est autem fides Christi, quam commendat Apostolus, quae per dilectionem operatur (Galat. v, 6); et quod in dilectione nondum habet, petit ut accipiat, quærit ut inveniat, pulsat ut aperiatur ei (Matth. VII, 7). Fides namque impetrat quod lex imperat. Nam sine Dei dono, id est, sine Spiritu sancto, per quem diffunditur charitas in cordibus nostris (Rom. v, 5), jubere lex poterit, non juvare; et prævaricatorem insuper facere, qui de ignorantia se excusare non possit. Regnat enim carnalis cupiditas, ubi non est Dei charitas.

118Bilgisizliğin en derin karanlıkları içinde, hiçbir akıl karşı koymadan tene göre yaşandığında, bu insanın ilk hâlidir. Sonra kanunla günahın bilgisi edinilince, Tanrı'nın Ruhu henüz yardım etmiyorsa, kanuna göre yaşamak ister ama yenilir, bile bile günah işler ve günahın kölesi olarak hizmet eder. Çünkü "Kim neye yenilmişse onun kölesidir". Buyruğun bilgisi şunu yapar: günah insanda her arzuyu işler, üstüne kanun çiğnemesi de eklenir. Böylece "Kanun, kusur çoğalsın diye girdi" sözü yerine gelir. Bu insanın ikinci hâlidir. Ama Tanrı bakar da buyurduklarını yerine getirmek için kendisinin yardım edeceğine inanılırsa ve insan Tanrı'nın Ruhu ile yönetilmeye başlarsa, sevginin daha güçlü kudretiyle tene karşı arzu duyulur. Böylece insana insanın içinden karşı koyan bir şey hâlâ olsa da, zayıflığın hepsi henüz iyileşmemiş olsa da, adil kişi imandan yaşar ve kötü arzuya boyun eğmediği ölçüde, adaletin zevki galip gelerek adilce yaşar. Bu iyi ümit sahibi insanın üçüncü hâlidir. Bir kimse bu hâllerde dindar bir sebatla ilerlerse, geriye son barış kalır; bu, bu hayattan sonra ruhun dinlenmesinde, ardından tenin dirilişinde tamamlanacaktır. Bu dört farkın ilki kanundan önce, ikincisi kanun altında, üçüncüsü lütuf altında, dördüncüsü tam ve kusursuz barıştadır. Tanrı'nın halkı da, her şeyi ölçü, sayı ve ağırlıkla düzenleyen Tanrı'nın hoşuna gittiği gibi zaman aralıklarına göre düzenlenmiştir. Önce Kanun'dan önce, sonra Musa aracılığıyla verilen Kanun altında, sonra aracının ilk gelişiyle açığa çıkan lütuf altında var olmuştur. Bu lütuf, verilmesi gerekenlere daha önce de eksik olmadı; gerçi zamanın düzenine göre örtülü ve gizliydi. Eski adillerden hiçbiri Mesih'e iman dışında kurtuluş bulamadı. Onlara da bilinmeseydi, Onun hakkında onların hizmetiyle kâh daha açık, kâh daha gizli peygamberlik edilemezdi.

118

Sed cum in altissimis ignorantiæ tenebris nulla resistente ratione secundum carnem vivitur, hæc sunt prima hominis. Deinde cum per legem cognitio fuerit facta peccati, si nondum divinus adjuvat Spiritus, secundum legem volens vivere vincitur, et sciens peccat, peccatoque subditus servit: A quo enim quis devictus est, huic et servus addictus est ( II Petr. II, 19); id agente scientia mandati, ut peccatum operetur in homine omnem concupiscentiam, cumulo prævaricationis adjecto, atque ita quod scriptum est impleatur, Lex subintravit, ut abundaret delictum (Rom. v, iO). Hæc sunt secunda hominis. Si autem respexerit Deus, ut ad implenda quæ mandat ipse adjuvare credatur, et agi coeperit Dei Spiritu, concupiscitur adversus carnem fortiore robore charitatis (Galat. v, 17); ut quamvis adhuc sit quod homini repugnet ex homine, nondum tota infirmitate sanata, ex fide tamen justus vivat (Rom. I, 17), justeque vivat, in quantum non cedit malæ concupiscentiæ, vincente delectatione justitiæ. Hæc sunt tertia bonæ spei hominis; in quibus si pia perseverantia quisque proficiat, postrema pax restat, quæ post hanc vitam in requie spiritus, deinde in resurrectione etiam carnis implebitur. Harum quatuor differentiarum prima est ante Legem, secunda sub Lege, tertia sub gratia, quarta in pace plena atque perfecta. Sic est et Dei populus ordinatus per temporum intervalla, sicut Deo placuit, qui in mensura et numero et pondere cuncta disponit (Sap. XI, 21). Nam fuit primitus ante Legem; secundo sub Lege, quæ data est per Moysen; deinde sub gratia, quæ revelata est per primum Mediatoris adventum (Joan. I. 17). Quæ quidem gratia nec antea defuit, quibus eam oportuit impertiri, quamvis pro temporis dispensatione velata et occulta. Neque enim antiquorum quicumque justorum præter Christi fidem salutem potuit invenire, aut vero nisi et illis cognitus fuisset, potuisset nobis per eorum ministerium alias apertius, alias occultius prophetari.

119Yeniden doğuş lütfu bir insanı bu dört çağdan hangisinde bulursa, orada geçmiş bütün günahları ona bağışlanır; doğumla edinilmiş suçluluk da yeniden doğumla çözülür. Ruh dilediği yerde estiğinden, bazıları kanun altındaki o ikinci köleliği bilmez, buyrukla birlikte Tanrı yardımını da almaya başlar.

119

In quacumque autem quatuor istarum velut ætatum singulum quemque hominem gratia regenerationis invenerit, ibi ei remittuntur præterita universa peccata; et reatus ille nascendo contractus, renascendo dissolvitur. Tamque multum valet quod Spiritus ubi vult spirat. (Joan. III, 8;, ut quidam secundam illam servitutem sub Lege non noverint, sed cum mandato incipiant adjutorium habere divinum.

120İnsan buyruğu kavrayacak hâle gelmeden önce tene göre yaşamak zorundadır. Ama yeniden doğuş ayiniyle yetiştirilmişse, o sırada bu hayattan göçmesi ona hiçbir zarar vermez. Çünkü Mesih hem ölülerin hem dirilerin Rabbi olmak için öldü ve dirildi. Ölüler arasında hür olan Onun uğruna öldüğü kimseyi ölümün krallığı tutamaz.

Demek ki Tanrı'nın bütün buyrukları sevgiye yöneltilmiştir. Elçi bu sevgi hakkında der ki: "Buyruğun gayesi temiz yürekten, iyi vicdandan ve içten imandan gelen sevgidir." Demek ki her buyruğun gayesi sevgidir, yani her buyruk sevgiye yöneltilmiştir. Bir şey ceza korkusuyla ya da tensel bir maksatla öyle yapılıyorsa ki, Kutsal Ruh'un yüreklerimize döktüğü sevgiye yöneltilmiyorsa, yapılıyor görünse bile henüz gerektiği gibi yapılmamıştır. Bu sevgi Tanrı sevgisi ve yakın sevgisidir; bütün Kanun ve Peygamberler de bu iki buyruğa bağlıdır. İncil'i de ekle, Elçileri de ekle; "Buyruğun gayesi sevgidir" sözü de "Tanrı sevgidir" sözü de başka yerden gelmez. Tanrı'nın buyurduğu her şey –"Zina etmeyeceksin" bunlardan biridir– ve buyrulmayıp ruhanî öğütle tavsiye edilen her şey –"Erkeğin kadına dokunmaması iyidir" bunlardan biridir– Tanrı'yı ve Tanrı için yakını sevmeye yöneltildiğinde, hem bu çağda hem gelecekte doğru yapılır: şimdi Tanrı'yı imanla, o zaman görerek; yakını da şimdi imanla. Çünkü biz ölümlüler ölümlülerin yüreklerini bilmiyoruz; o zaman Rab karanlıkta gizli olanları aydınlatacak ve yüreğin düşüncelerini açığa çıkaracak, "ve herkes Tanrı'dan övgüsünü alacaktır". Yakın, yakında gizli kalmasın diye Tanrı'nın kendisinin aydınlattığı şeyi övecek ve sevecektir. Sevgi arttıkça arzu azalır; sevgi burada daha büyük olamayacağı bir büyüklüğe varana dek: "Hiç kimsede, dostları uğruna canını vermekten daha büyük sevgi yoktur." Orada ise, yenilerek bastırılacak arzu olmadığında, sevginin ne kadar büyük olacağını kim açıklayabilir? Çünkü ölümle çekişme kalmayınca en yüce sağlık olacaktır.

120

Antequam possit autem homo capax esse mandati, secundum carnem vivat necesse est: sed si jam Sacramento regenerationis imbutus est, nihil ei oberit si tunc ex hac vita migraverit. Quia ideo Christus mortuus est et resurrexit, ut ei vivorum et mortuorum dominetur (Rom. XIV, 9); nec tenebit regnum mortis eum, pro quo mortuus est ille liber in mortuis (Psal. LXXXVII, 6)Omnia igitur præcepta divina referuntur ad charitatem, de qua dicit Apostolus: Finis autem præcepti est charitas de corde puro, et conscientia bona, et fide non ficta (I Tim. I, 5). Omnis itaque præcepti finis est charitas; id est, ad charitatem refertur omne præceptum. Quod vero ita fit vel timore poenae, vel aliqua intentione carnali, ut non referatur ad illam charitatem quam diffundit Spiritus sanctus in cordibus nostris (Rom. v, 5), nondum fit quemadmodum fieri oportet, quamvis fieri videatur. Charitas quippe ista Dei est et proximi: et utique in his duobus præceptis tota Lex pendet et Prophetæ (Matth. XXII, 40). Adde Evangelium, adde Apostolos: non enim aliunde vox ista est, Finis præcepti est charitas; et, Deus charitas est (I Joan. IV, 16). Quæcumque ergo mandat Deus, ex quibus unum est, Non mæchaberis (Exod. xx. 14; Matth. v, 27); et quæcumque non jubentur, sed spirituali consilio monentur, et quibus unum est, Bonum est homini mulierem non tangere ( I Cor. VII, 1): tunc recte fiunt, cum referuntur ad diligendum Deum, et proximum propter Deum, et in hoc sæculo, et in futuro; nunc Deum per fidem, tunc per speciem, et ipsum proximum nunc per fidem. Non enim scimus mortales corda mortalium, tunc autem illuminabit Dominus abscondita tenebrarum, et manifestabit cogitationes cordis; et laus erit unicuique a Deo (Id. iv, 5): quia id laudabitur et diligetur a proximo in proximo, quod ne lateat, ab ipso illuminabitur Deo. Minuitur autem cupiditas charitate crescente, donec veniat hic ad tantam magnitudinem, qua major esse non possit: Majorem enim charitatem nemo habet quam ut animam suam quis ponat pro amicis suis (Joan. xv, 13). Ibi autem quis explicet quanta charitas erit, ubi cupiditas quam vel coercendo superet nulla erit? quoniam summa sanitas erit, quando contentio mortis nulla erit.

122Artık bu kitabın sonu gelsin. Ona "El Kitabı" diyebilir misin, öyle kullanabilir misin, sen bilirsin. Ben Mesih'teki çalışmalarını küçümsenmeyecek bulduğum, Kurtarıcımızın yardımıyla senin hakkında iyi şeylere inanıp ümit ettiğim ve seni Onun üyeleri içinde çok sevdiğim için, gücüm yettiğince, keşke uzun olduğu kadar da faydalı olsaydı, sana İman, Ümit ve Sevgi üzerine bu kitabı yazdım.

122

Sed sit aliquando hujus voluminis finis, quod ipse videris utrum Enchiridion vel appellare debeas, vel habere. Ego tamen cum spernenda tua in Christo studia non putarem, bona de te credens in adjutorio nostri Redemptoris ac sperans,teque in ejus membris plurimum diligens, librum ad te, sicut valui, utinam tam commodum quam prolixum, de Fide, Spe et Charitate conscripsi.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…