İçeriğe geç

Kavram

Consuetudo

Yunanca
ἔθος (ethos), συνήθεια (synētheia)
Latince
consuetudo
Almanca
Gewohnheit
Fransızca
habitude, coutume
İngilizce
custom, habit
Türkçe
alışkanlık (toplumsal anlamda: âdet)

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelik dilde consuetudo bir topluluğun ya da kişinin alışılmış davranışıdır (Monica'nın azizlerin mezarlarına yemek götürme âdeti, Confessiones VI 2). Felsefî anlamda tekrar edilen eylemin ruhta bıraktığı ve sonraki eylemi yönlendiren eğilimdir. Augustinus bunu iradenin zincirleri olarak işler: "Sapkın iradeden şehvet doğdu; şehvete boyun eğilince alışkanlık, alışkanlığa direnilmeyince zorunluluk oldu" (VIII 5, 10). Böylece "iki irade" çatışması ve iradenin kendine karşı güçsüzlüğü, Pavlus'un "üyelerimdeki başka kanun"una (Romalılar 7) bağlanır.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 4. yy Aristoteles Ahlâkî fazilet alışkanlıkla edinilir (ἔθος → ἦθος) Nikomakhos'a Etik II 1
MÖ 1. yy Cicero Alışkanlık "sanki ikinci bir tabiat"; dilde ve hukukta yerleşik kullanım Cicero, De finibus V 74
397–401 Augustinus Alışkanlığın şiddeti "günah kanunu"dur; iradeyi bağlayan zincir; şehvet → alışkanlık → zorunluluk Augustinus, Confessiones VI 12, 22; VI 15, 25; VIII 5, 10–12

Dönüşüm: Faziletin yolu olan iyi alışkanlık (Aristoteles, Cicero) → iradeyi tutsak eden kötü alışkanlık (Augustinus). Augustinus'ta değer işareti tersine döner: alışkanlık "ikinci tabiat" olarak kalır, ama bu ikinci tabiat düşmüş tabiatın zinciridir.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca ἔθος, συνήθεια Aristoteles'te ahlâkî fazilet "alışkanlıktan" (ἐξ ἔθους) doğar; ἦθος "karakter" adı da ἔθος'tan gelir (Nikomakhos'a Etik II 1). Alışkanlık "ikinci bir tabiat" gibidir.
Latince consuetudo con- + suescere "alışmak". Gündelikte "âdet, töre, alışılmış kullanım" (consuetudo maiorum, dil kullanımı consuetudo loquendi), hukukta "örf". Cicero: alışkanlık "sanki ikinci bir tabiattır" (quasi altera natura, De finibus V 74). Augustinus'ta tekrarlanan bir isteğin ruhu bağlayan zorlayıcı gücü.
Almanca / Fransızca Gewohnheit / habitude, coutume
İngilizce custom, habit

Türkçe karşılığı

alışkanlık; toplumsal anlamda âdet. âdet / örf: toplumsal ve hukukî anlamı iyi verir ama kişinin içindeki bağı vermez. itiyat: tam karşılıktır ama bugün canlı değildir. huy: doğuştan mizaç anlamına kayar. alışkanlık seçildi: hem tekrardan doğmayı hem kişiyi bağlamayı anlatan canlı kelimedir. Kalıcı yatkınlık anlamındaki habitus ayrıca meleke diye çevrilir.

Aristoteles ve Cicero'da alışkanlık faziletin yoludur; iyi alışkanlık ikinci tabiat olur. Augustinus'ta ağırlık kötü alışkanlığa kayar: "alışkanlığın şiddeti" (violentia consuetudinis) bir "günah kanunu"dur ve irade, kendi eseri olan bu zincirle bağlanır (Confessiones VIII 5, 10–12). "Alışkanlık" kelimesi bu iki değeri de taşıyabildiği için seçildi; "tutku" ya da "bağımlılık" denseydi Augustinus'un iradenin kendi eliyle ördüğü bağ fikri kaybolurdu.

Atıf ve kaynak notu

Augustinus'un kendi terimidir ve Confessiones VIII'in merkezindedir; "bağımlılık" gibi modern psikolojik okumalar geriye yansıtmadır.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: alışkanlık, alışkanlığı, alışkanlıkla, alışkanlığıyla, alışkanlıktan, alışkanlığımın

Metinlerde işaretlendiği yerler

23 yer · 23 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.