Sevillalı Isidorus
Eşanlamlılar (Günahkâr Ruhun Ağıtı)
Synonyma
prKaynak, Migne PL'nin makine düzeltmeli OCR metnidir; Latince dipnotlarda düzeltilmiş, sayfa numaraları çıkarılmıştır. Eser, aynı düşünceyi art arda eşanlamlı sözlerle söyleyen ağıt üslubuyla yazılmıştır; bu yığılma üslubun kendisi olduğu için Türkçede korunmuştur. Konuşanlar insan ve akıldır (homo, ratio); konuşmacı adları kaynakta yoktur, Isidorus'un önsözdeki sözüne göre eklenmiştir. Sonraki bir el tarafından yazılmış birinci önsöz (prologus prior) yazarın metni olmadığı için çevrilmemiştir; numaralar kaynağın sürekli bölüm numaralarıdır.
Önsöz
Isidorus'tan okura selam.
3. Geçenlerde elime Synonyma dedikleri bir yaprak geçti. Biçimi, kendim ve zavallılar için bir ağıt yazmaya gönlümü ikna etti. Bunu yaparken o eserin belagatini değil, kendi dileğimi izledim.
4. Kim olursan ol, bunu gönül rahatlığıyla baştan sona oku. Dünyanın sıkıntıları sana dokunduğunda kendini sert bir yargıyla sorgula; hemen anlarsın ki bu dünyada çektiğin her acı sana tam adaletle verilmektedir. Burada iki kişi konuşur: ağlayan insan ve uyaran akıl.
Isidorus lectori salutem. 3. Venit nuper ad manus meas quædam schedula, quam Synonyma dicunt; cujus formula persuasit animo quoddam lamentum mihi, vel miseris condere. Imitatus profecto non ejus operis eloquium, sed meum votum. 4. Quisquis ergo ille es, libenter id perlege, et dum adversitatibus mundi tangeris, te ipsum censorio judicio discute, et statim agnosces quia quascunque afflictiones pateris in hoc sæculo, retributione tibi justissima inferuntur. Duorum autem personæ hic inducuntur, deflentis hominis, et admonentis rationis.
1I. Kitap
İnsan: 5. Ruhum darda, soluğum kaynıyor, yüreğim çalkalanıyor, gönül darlığı beni ele geçiriyor. Gönül darlığı beni eziyor, bütün kötülükler beni kuşattı, belalar çevremi sardı, sıkıntılar önümü kapadı. Sefaletle sarılmış, bahtsızlıkla örtülmüş, darlıkla ezilmişim. Bu büyük kötülükten sığınacak bir yer bulamıyorum, bu büyük acıya çıkış göremiyorum. Felaketten kurtulmanın işaretini seçemiyor, acıyı dindirecek gerekçe toplayamıyor, ölümden kaçmanın izini bulamıyorum. Bahtsızlığım beni her yerde kovalıyor, felaketim evde de dışarıda da yakamı bırakmıyor.
6. Nereye kaçsam kötülüklerim peşimden gelir, nereye dönsem kötülüklerimin gölgesi bana eşlik eder. Bedenin gölgesinden kaçılmadığı gibi ben de kötülüklerimden kaçamıyorum. Ben adı bilinmez bir adam, ünü silik bir adam, soyu en aşağı bir adamım; beni yalnız ben tanırım, yalnız kendime bilinirim. Kimseye kötülük etmedim, kimseye iftira atmadım, kimseye düşman olmadım, kimseye eziyet vermedim, kimseyi rahatsız etmedim, insanlar arasında hiçbir şikâyete yol açmadan yaşadım. Yine de herkes hayatıma zarar vermeye çalışıyor, herkes bana diş biliyor ve kuduruyor. El ele verip başıma tehlikeler yağdırıyor, beni yıkıma sürüklüyor, beni tehlikeye çekiyor, canımı riske atıyorlar.
7. Kimse bana koruma sunmuyor, kimse savunmama gelmiyor, kimse destek vermiyor, kimse kötülüklerimde yardıma koşmuyor; bütün insanlar beni terk etti. Beni görenler ya kaçıyor ya da belki kovalıyor. Bana bahtsız biri gibi bakıyor, barış sözleriyle hileyle bilmem neler söylüyorlar. Gizli kötülüklerini tatlı sözlerle süslüyor, ağızlarından bir şey çıkarıp yüreklerinde başka şey çeviriyorlar. Ağızla vaat ettiklerini işle yıkıyor, dindarlık kılığı altında zehirli bir gönülle dolaşıyorlar. Kötülüklerini iyilik boyasıyla örtüyor, kurnazlıklarını saflıkla gizliyor, hileyle dostluk taslıyor, yüreklerinde taşımadıklarını yüzlerinde gösteriyorlar. Kime güvenirsin? Kime itimat edersin? Kimi yakının sayarsın? Nerede kaldı sadakat? Sadakat öldü, sadakat alındı götürüldü, sadakat hiçbir yerde güvende değil. Hiçbir şey kanuna uygun değilse, yargıda hiç doğruluk yoksa, hakkaniyet atılmışsa, hukuka inanılmıyorsa, adalet herkesten esirgeniyorsa, açgözlülük yargılarken kanunlar yok olur.
8. Açgözlülük büyüdü, para sevgisiyle kanun öldü, hukukun hiç gücü kalmadı, ödüller ve armağanlar kanunların gücünü aldı. Her yerde para yener, her yerde yargı satılıktır; kimse kanundan çekinmiyor, kimse yargıdan korkmuyor. Kötü yaşama serbestliği cezasız kalıyor, kimse günah işleyene karşı çıkmıyor, kimse cinayetin öcünü almıyor. Her suç cezasız kalır: haksızlar kurtulur, masumlar yok olur, iyiler yoksul kalır, kötüler bolluk içindedir, caniler güçlüdür.
9. Adiller muhtaçtır, haksızlar onurlandırılır; adiller küçümsenir, haksızlar sevinir, adiller yas ve keder içindedir. Dinsiz adile üstün gelir, kötüler iyileri hükme bağlar, adilin yerine haksız onurlandırılır, dinsizin yerine adil hüküm giyer, suçluların yerine masumlar yok olur ve hiçbir şey buna engel olmaz.
10. Hiçbir sebep, hiçbir itham, hiçbir kötülük yokken bana suç yüklüyor, suç isnat ediyor, aleyhime suç düğümleri bağlıyorlar. Suçun ve şüphenin yerini üstüme çeviriyorlar. Beni suça ve tehlikeye sürüklüyor, vicdanımın bilmediği suçu bana yüklüyorlar. Hiçbir şey incelenmedi, hiçbir şey ortaya çıkmadı, hiçbir şey araştırılmadı, hiçbir şey bulunmadı. Yine de aleyhime kötülük uydurmaktan vazgeçmiyor, yalancı tanıklıklar hazırlamaktan geri durmuyor, davacı çıkarmaktan bıkmıyor, yargıçların yazmasına izin vermiyorlar.
11. Tanıkların ve yargıçların yalancı ve zalim kararıyla yargılanıyorum. Tanıkların yalancı sözüyle masum olduğum hâlde ölüme götürülüyorum. Tanıklar aynı meclisten, yargıçlar aynı meclisten, davacılar aynı topluluktan. Karşıma kötü yargıçlar çıkarıyor, tanıklığına güvendikleri yalancı tanıklar koyuyorlar. Kimse onlardan ayrılmıyor, kimse uyuşmazlık göstermiyor, kimse planlarını reddetmiyor. Kime söyleyeyim? Kime inanayım? Kiminle konuşayım? Kime gideyim? Kimden akıl isteyeyim? Gönlümü kime bağlayayım? Özellikle kimi arayayım?
12. Herkese nefret veriyorum, herkesin sevgisinden yoksun kaldım, herkes beni kendinden itiyor, herkes tiksintiyle benden tiksiniyor. Herkes benden iğreniyor, herkes beni reddediyor, kovmaya niyetleniyor. Onlara sığınmak istiyorum, tehdit ediyorlar; ayaklarına kapanmak istiyorum, kaçıyor, karşı çıkıyor, nefret ediyorlar. Yalvararak gönüllerini almak istiyorum, daha da eziyet ediyorlar. Kimi zaman yapmacık bir sevgiyle yanıma geliyorlar, ama teselli için değil, sınamak için. Riyakârca konuşuyorlar, sustuklarında da sessizlikleri saf değildir: suçlayacak bir şey arıyor, duyacak bir şey arıyor, ele verecek bir şey arıyor, beni aldatacak yol kolluyorlar.
- Anima mea in angustiis est, spiritus meus æstuat, cor meum fluctuat, angustia animi possidet me. Angustia animi affligit me, circumdatus sum omnibus malis, circumseptus aerumnis, circumclusus adversis, obsitus miseriis, opertus infelicitate, oppressus angustiis, non reperio uspiam tanti mali perfugium, tanti doloris non invenio argumentum, evadendae calamitatis indicia non comprehendo, minuendi doloris argumenta non colligo, effugiendi funeris vestigia non invenio, ubique me infelicitas mea persequitur, domi forisque mea calamitas me non deserit. 6. Ubicunque fugio, mala mea me insequuntur; ubicunque me convertero, malorum meorum me umbra comitatur; velut umbram corporis, sic mala mea fugere non possum. Ego ille homo ignoti nominis, homo obscurae opinionis, homo infimi generis, cognitus per me tantum, cognitus tantum mihi; nulli unquam malum feci, nulli calumniatus sum, nulli adversus exstiti; nulli molestiam intuli, nulli inquietus fui, sine ulla querela apud homines vixi; vitam meam omnes lædere nituntur, omnes contra me frendent atque insaniunt, conserta manu in me pericula ingerunt, ad exitium me pertrahunt, ad periculum me adducunt, ad discrimen vocant meam salutem. 7. Nullus mihi protectionem præbet, nullus defensionem adhibet, nullus adminiculum tribuit, nullus malis meis succurrit, desertus sum ab omnibus hominibus; quicunque me aspiciunt, aut fugiunt, aut fortasse me persequuntur, intuentur me quasi infelicem, et nescio quæ loquuntur mihi in dolo verbis pacificis; occultam malitiam blandis sermonibus ornant, et aliud ore promunt, aliud corde volutant. Opere destruunt quod ore promittunt, sub pietatis habitu animo venenato incedunt. Velant malitiam fuco bonitatis, calliditatem simplicitate occultant, amicitiam dolo simulant, ostendunt vultu quod in corde non gestant. Cui credas? cui fidem habeas? quem proximum sentias? ubi jam fides? periit fides, ablata est fides, nusquam tuta fides. Si legitimum nihil est, si veritas judicii nulla est, si æquitas abjicitur, si jus non creditur, si justitia cunctis negatur, pereunt leges, avaritia judicante. 8. Crevit avaritia, periit lex cupiditatis amore, jura nihil valent, praemia et dona legibus vires tulerunt. Ubique pecunia vincit, ubique judicium venale est; nullus legibus metus, nullus judicii timor. Impunita manet male vivendi licentia, nemo peccantibus contradicit, nec scelus ulciscitur quisquam. Omne crimen inultum manet, iniqui salvi fiunt, innocentes pereunt, boni indigent, improbi abundant, scelerati potentes sunt. 9. Justi egent, iniqui honorantur, justi despiciuntur, iniqui lætantur, justi in moerore et luctu sunt. Impius praevalet adversus justum, damnant mali bonos, honoratur iniquus pro justo, justus damnatur pro impio, innocentes pro nocentibus pereunt, nulla re impediente. 10. Nulla causa, nulla criminatione, nulla malitia crimen mihi objiciunt, crimen mihi impingunt, criminis nodos contra me nectunt. Criminis et suspicionis locum in me convertunt. In crimen me periculumque deducunt, objiciunt mihi crimen, cujus non habeo conscientiam. Nihil exploratum est, nihil patefactum est, nihil investigatum est, nihil repertum est, non tamen quiescunt adversum me mala confingere, non quiescunt falsa testimonia præparare, non desinunt accusatores objicere, judices non sinunt conscribere. 11. Testium et judicum falsa et crudeli sententia judicor. Testium falsa sententia ad necem innocens ducor. Ex eodem concilio testes, ex eodem judices, ex eodem coetu accusatores. Improbos judices opponunt, falsos testes objiciunt, in quorum testimonio confidentia est. Nemo ab illis dissentit, nemo discordat, nemo consilium eorum repudiat. Cui dicam? cui credam? cui loquar? quem adeam? a quo consilium petam? in quo animum meum ponam? quem potissimum quaeram? 12. Omnibus odiosus sum, omnium charitate desertus sum, projiciunt me omnes a se, abominatione me omnes abominantur, exhorrescunt me omnes, repudiant omnes, abdicationem intendunt: volo ad eos confugere, sed minantur; cupio eorum deprecari vestigia, sed fugiunt, adversantur et odiunt; supplicando propitios eos habere volo, illi autem magis molesti sunt; interdum adjungunt se ficta charitate, non ad consolationem, sed ad tentationem; loquuntur simulate, et si tacent, non est simplex silentium; quærunt quod accusent, quærunt quid audiant, quaerunt quid prodant, explorant unde decipiant.
1_213. Ben ise başımı eğmiş, yüzümü alçaltmış, gözümü yere dikmiş, susuyorum, ses çıkarmıyorum, başladığım sessizlikte direniyorum. Ağzıma bekçi koydum, ağzıma mühür vurdum, sesimi sözden alıkoydum, dilimi konuşmadan çektim. İyi şeylerden sorulunca bile susuyorum; çünkü kötülere cevap vermektense suskun kalmayı yeğledim. Onlar ise durmuyor, daha çok azıyor. Vurulmuş adamı daha çok kovalıyor, üstüme gittikçe daha çok saldırıyor, üzerimde çığlıklarla gürültü ediyor, sesle, tavırla, patırtıyla küstahça hakaretler savuruyorlar.
14. Üstüme atılıyor, açık sesle başıma hakaret ve yüzkarası yağdırıyorlar. Biri kışkırtınca hepsi bana karşı galeyana geliyor, hepsi silahını bana çeviriyor. Hepsi bana azıyor, hepsi yıkımıma yöneliyor, hepsi ölümüm için ellerini hazırlıyor. Bu büyük korku, bu büyük dehşet, bu büyük ürküntü içinde zavallı ben eridim, zavallı ben sarardım, kanım çekildi, yüreğim soldu, dehşetle kaynıyorum, ürküntünün korkusuyla eriyorum; korku ve titreme ruhumu sarstı.
15. Böylece sürgüne itildim, sürgüne hüküm giydim, sürgünün cezasına yas tutuyorum, sürgün hükmüne iniliyorum. Köleliğin zincirine bağlandım, durumumun yüküyle ezildim, köle işine verildim. Ayazda, karda, soğukta, korkunç fırtınalarda, her emekte, her tehlikede bulunuyorum. Malımı yitirdikten, her şeyimi kaybettikten sonra yoksul ve fakir oldum; muhtacım, bahtsız ben dileniyorum, açıkça sadaka istiyorum. Muhtaca kimse el uzatmıyor, yoksula kimse yardıma gelmiyor; kimsenin gözünde merhamete layık değilim, her acımadan yoksun bırakıldım, acıyacak kimse yok.
16. Dileneni herkes hor görüyor, açı kırıntılarıyla bile doyurmuyorlar, susuzun ağzına kimse serinletecek bir damla damlatmıyor, kimse bana birazcık su çiği sunmuyor; çünkü herkes için iğrenç biri oldum. Beni görenlerin hepsi yaralı biri gibi küçümsüyor, kokuşmuş biri gibi tükürüyor, cüzamlı biri gibi dokunmaktan ürküyor. Tenim demire bağlı yatıyor, zincirlerle ezik yatıyor, bağlarla bağlı yatıyor, prangalarla sarılı yatıyor. İşkence eksik değil, azap eksik değil, ceza eksik değil; zulüm her gün bana karşı daha da azgınlaşıyor.
17. Bedenimin cellatları yeni işkencelerle beni parçalıyor, duyulmamış ceza türleriyle bağırsaklarımı ve uzuvlarımı didikliyor, gücünün yettiği her zulmü bana düşünüyorlar. Salt ölümle öldürülmüyorum; bin cezayla burkuldum, bin azapla ezildim, bin işkenceyle parçalandım. Tenim yaralarla kesilip çürüdü, yarı yanık böğürlerim irin döküyor, parçalanmış uzuvlarım çürümeyle akıyor, ağlayışla kan süzülüyor, gözyaşıyla kan damlıyor. Yalnız gözyaşı ağlaması değil, yaraların ağlaması da var.
18. Zavallı ben acıyla tükendim, acı içinde hem gönül hem beden çözülüyor. Zihnim artık yenildi, ruhum acıyla kapandı. Dayanılmaz çok şey hissettim, acı çok şeye katlandım, ağır çok şey çektim; ama böyle ağır ve acımasız bir yara hiç almadım. Beklenmedik bir yarayla ezildim, bir anlık yıkımla vuruldum, ansızın gelen felaket beni hayatın bu büyük kötülüğüne attı. Ben farkında değilken ani felaket beni ezdi, beklenmedik yıkımlar ve düşüşler beni altına aldı.
19. Neden bahtsız doğdum? Neden bu sefil hayata atıldım? Zavallı ben bu ışığı neden gördüm? Bu hayatın doğuşu zavallı bana neden geldi? Keşke girdiğimden daha çabuk çıksam dünyadan, nasıl olursa olsun artık çekilsem! Ama ah, zavallıların beklediği ölüm geç gelir! Ölmek isteyene artık göçmek izin verilsin. Yaşamak beni bıktırdı, ölmek dileğimdir, bana yalnız ölüm güzel geliyor. Ey ölüm, zavallılara ne kadar tatlısın! Ey ölüm, acı içinde yaşayanlara ne kadar hoşsun! Ey ölüm, hüzünlüler ve yaslılar için ne kadar sevindiricisin!
20. Öyleyse hayatın büyük kötülüğüne ölümün büyük tesellisi gelsin. Hayatın sınırı bu büyük kötülüklerin sonu olsun, mezarın dinlenmesi sefalete son versin; hayat acımadıysa bari ölüm acımaya başlasın. Ölüm bütün kötülüklere son verir, ölüm felakete sınır koyar, ölüm bütün felaketi alıp götürür.
21. Hiç değilse ölüm zavallıların imdadına yetişir. İyi ölmek kötü yaşamaktan iyidir, bahtsızca var olmaktansa var olmamak iyidir. Sefaletlerimle karşılaştırılınca ölüler yaşayanlardan daha mutludur. Acıma aman verin, rica ederim; kederimi bağışlayın, rica ederim; darlığımı hoş görün, acılarımı anlayışla karşılayın, bu büyük acı içinde bana kızmayın. Çünkü aldığım darbeye dövünüyor, felaketime ağlıyor, sefaletimin bu öz yıkımına yas tutuyorum; acı dilime daha çok söz veriyor. Zavallı ben teselli bulamıyorum, çünkü acım dayanılmazdır, kederim sınırsızdır. Yarama hiçbir şey merhem olmuyor, gözyaşlarımın ölçüsü yok, acılarımın sonu yok;
- Ego autem, reclinato capite, humiliato voltu, deposita facie, sileo, taceo, in incepto persisto silentio, ori meo custodiam posui, ori meo signaculum dedi, vocem a sermone repressi, linguam a locutione retraxi; etiam de bono interrogatus taceo, malui enim reticere improbis quam respondere. Illi autem non quiescunt, illi amplius saeviunt; percussum amplius persequuntur, magis magisque irruunt super me, obstrepunt super me clamoribus, jactant in me petulanter convicia voce, habitu, strepitu. 14. Super me prosiliunt, voce aperta contumelias et opprobria super me jactant, et, ab alio provocati, in me omnes concitantur, ad me omnes arma convertunt: omnes in me saeviunt, omnes in exitium meum intendunt, omnes in mortem meam manus suas præparant. In tanto igitur metu, in tanto pavore, in tanta formidine conlabui miser, pallui miser, exsanguis effectus sum, emarcuit cor meum, pavore æstuo, formidinis metu tabesco, timor et tremor animam meam quassaverunt. 15. Sic exsilio trusus sum, sic exsilio damnatus sum, sic exsilii pœnam lugeo, sic exsilii damnationem gemo, vinculo servitutis addictus, conditionis pondere pressus, servili opere mancipatus, in algore, in nive, in frigore, in tempestatibus tetris, in omni labore, in omni periculo positus. Post damna bonorum, post amissionem omnium rerum, inops et pauper effectus sum, egeo, mendico infelix, publice posco eleemosynam, egenti nemo manum porrigit, indigenti nullus succurrit, apud nullum miseratione dignus sum, omni misericordia desolatus sum, qui misereatur non est. 16. Omnes mendicantem spernunt, esurientem nec micis suis reficiunt, in os sitientis nullus distillat guttam refrigerii, nullus præbet mihi vel modicum undæ rorem, effectus sum enim cunctis abominabilis. Quicunque me intuentur, omnes ut ulcerosum contemnunt, ut fetentem exspuunt, ut leprosum tangere horrent. Jacet caro astricta ferro, jacet pressa catenis, jacet ligata vinculis, jacet vincta compedibus, non desunt tormenta, non desunt cruciamenta, non desunt mihi supplicia, quotidie crudescit in me sævitia. 17. Corporis mei carnifices novis me cruciatibus lacerant, inaudito genere poenarum viscera mea et membra mea dilaniant, quidquid possunt super me crudele excogitant, non perimor nuda morte, mille poenis extortus, mille subactus tormentis, mille laceratus suppliciis. Caro mea plagis secta computruit, semiusta latera saniem effundunt, lacerata membra putredine diffluunt, cum fletibus sanguis manat, cum lacrymis cruor stillat; nec est solus fletus lacrymarum, sed vulnerum. 18. Consumptus sum dolore miser, in dolore et animus, et corpus deficit: mens jam victa est, anima dolore praeclusa est, multa intolerabilia sensi, multa acerba sustinui, multa gravia pertuli; tam grave et crudele vulnus nunquam excepi, inopinato vulnere oppressus sum, momentaneo interitu percussus sum, improvisa me in tantum malum calamitas vitae conjecit. Ignorantem me oppressit subita calamitas, repentini interitus, casusque me subruerunt. 19. Cur infelix natus sum? cur in hanc miseram vitam projectus sum? ut quid miser hanc lucem vidi? ut quid misero hujus vitae ortus occurrit? Utinam velocius egrederer a sæculo quam sum ingressus, quacunque jam ratione recederem? sed heu! miseris exspectata mors tarde venit. Cupienti mori jam liceat occumbere. Vivendi enim mihi taedium est, moriendi votum, sola mihi mors placet. O mors, quam dulcis es miseris! o mors, quam suavis es amare viventibus! quam jucunda es, o mors, tristibus atque mœrentibus! 20. Accedat ergo ad vitæ magnum malum mortis grande solatium, sit vitae terminus finis tantorum malorum, det finem miseriae requies sepulturæ, et si non vita, saltem vel mors misereri incipiat. Mors malorum omnium finem imponit, mors calamitati terminum praebet, omnem calamitatem mors adimit. 21. Certe vel mors subvenit miseris, melius est bene mori quam male vivere; melius est non esse quam infeliciter esse; ad comparationem miseriarum mearum feliciores sunt mortui quam viventes; parcite dolori meo, quæso: mœrori meo, quaeso, ignoscite; angustiae meae veniam date, indulgete meis doloribus, in tanto dolore contra me commoveri nolite; percussionem enim meam plango, calamitatem meam deploro, familiarem cladem miseriæ meae lugeo, plura enim ministrat dolor; non valeo consolari miser, impatiens enim est dolor meus, infinitus est moeror meus. Nullatenus linitur vulnus meum, nullus lacrymis modus est, nullus dolorum finis est, jam
1_3artık gönlümde hiç güven yok, gönül artık dayanamıyor, gönül sefaletlerle yenilip yıkıldı.
Akıl: 22. Ey insan, gönlünde neden bu kadar umutsuzsun? Zihnen neden bu kadar zayıf düşüyorsun? Neden bütün ümidini ve güvenini yitiriyorsun? Neden gönlünle bu kadar dağılıyorsun? Neden bu kadar küçüklükle kendini yıkıyorsun? Sıkıntılar içinde neden bu kadar kırılıyorsun? Üzüntüyü bırak, üzgün olmaktan vazgeç, üzüntüyü kendinden uzaklaştır, kedere yenilme, kendini kedere fazla verme. Yüreğinden acıyı at, gönlünden acıyı çıkar, acının saldırısını durdur, acıda ısrar etme, gönlünün acısını yen, zihnindeki acıyı aş.
İnsan: 23. Nasıl? Ne şekilde? Hangi yolla? Ne biçimde? Hangi akılla? Hangi sanatla? Hangi tedbirle? Hangi zekâyla?
Akıl: 24. Bütün gücünle, bütün kuvvetinle, bütün zekânla, bütün faziletinle, bütün sanatınla, bütün aklınla, bütün tedbirinle, bütün ısrarınla bedenin sıkıntılarına karşı mücadeleye giriş. Her durumda sağlam ol, her şeye sabırla katlan, bütün sıkıntılara dingin bir gönülle dayan. Yalnız kendi durumuna bakma; acını yalnız sen tartmamalısın, felaketini yalnız sen düşünmemelisin. Başkalarının benzer hâllerine bak, başına acı şeyler gelenlerin sefaletlerine dikkat et. Başkalarının tehlikelerini hatırlarsan kendi yükünü daha hafif taşırsın. Çünkü başkalarının örnekleri acıyı hafifletir, insan başkasının kötülükleriyle daha kolay teselli bulur.
25. Çok acı bulduğun hükümleri neden suçluyorsun? Tehlikenin sebeplerine neden bu kadar yas tutuyorsun? Çektiğin cezalar yeni değildir, felaketin örnekleri vardır. Kaç kişi böyle hâller, kaç kişi böyle tehlikeler yaşadı! Birçoklarının başına gelen, katlanılabilir olan şeye bir kişi de sabırla katlanmalıdır. Bu hayatın cezası kısadır; acı veren de acı çeken de ölümlüdür. Bu zamanın sıkıntısının sonu vardır.
26. Bu dünyanın her şeyi geçer, kalmaz. Gelen her şey duramaz. Hiçbir şey o kadar uzun değildir ki kısa sürede bitmesin; gök altındaki her şeyin sonu vardır. İnsan olup da darlık tatmaman imkânsızdır. Acı ve hüzün herkesin ortak payıdır, bu dünyada her şeye benzer bir sonuçla katlanırız. Kimse sürekli olarak kötülükten uzak değildir, bu dünyada acı çekmeyen yoktur, bu hayatta bulunup da iç çekmeyen yoktur. Bu hayat gözyaşıyla doludur, bu hayat ağlamayla başlar. Doğan kişi yaşamaya ağlayarak başlar, biz bu sefil hayata ağlayarak atılırız; doğuşun kendisi ardından gelecek acıların iniltisidir.
27. Öyleyse aklı araya koy, akla ortak ol, akıl sana üstün gelsin, gönlünü akılla ölçülü kıl. Akıl ruhu sağlamlaştırır, akıl bu büyük kederin gücünü bastırsın. Gönlün sağlamlaşınca hiçbir tehlikeden korkmazsın. "Tanrı'nın krallığına birçok sıkıntıdan geçerek girmemiz gerekir." "Bu zamanın acıları, bizde açığa çıkacak gelecek yücelikle karşılaştırılamaz." Şimdiki olan bir anlıktır ve üstümüzdeki sıkıntılar hafiftir; ebedî olan ise ölçüyü aşar, yüceliğin üstün ağırlığıdır. Sıkıntı faydalıdır, bu hayatın baskıları faydalıdır.
28. Kötülerin kötülüğü seni öldürmez, eğitir; yozların düşmanlığı seni yıkmaz, yükseltir; insanî denenme seni azarlar, öldürmez. Çünkü bu dünyada ne kadar kırılırsak ebedî dünyada o kadar sağlamlaşırız; şimdi ne kadar ıstırap çekersek gelecekte o kadar sevineceğiz. Burada kırbaçlarla yıpranırsak yargıda arınmış bulunacağız. Tanrı ebedî kurtuluşa hazırladığı kişileri burada hep yaralar. Altın ocakta sınanır; sen de kirden kurtulmak için sıkıntının fırınında arınırsın, daha üstün görünmek için zulmün ateşinde eritilirsin. Bütün günahların kirinden arınasın diye; katlandığın bütün bu şeyler sınama içindir.
29. Öyleyse söylenme, küfretme. "Neden kötülüklere katlanıyorum? Neden eziliyorum? Neden kötülük çekiyorum?" deme. Daha çok şöyle de: "Günah işledim, hak ettiğimi alıyorum. Günahıma eşit bir ceza hissetmiyorum. Hak ettiğimden az vurulduğumu biliyorum. Öç almanın karşılığı suçun ölçüsünden küçüktür. Günahların liyakatine göre cezaların sebebi eşit değildir. Cezalar, işlenen günahlar kadar büyük değildir." Çünkü kırbaç altında söylenen kişi Tanrı'yı kendine daha çok kızdırır, Tanrı'nın öfkesini daha çok kışkırtır, öfkelenen Tanrı'nın gazabını üstünde daha çok biriktirir.
nulla fiducia est animi, jam ferre non potest animus, jam victus miseriis concidit animus. 22. O homo, quid tantum diffidis animo? cur adeo mente debilitaris? cur spem atque fiduciam omnem amittis? cur animo tantum diffunderis? quare tanta pusillanimitate dejiceris? quare in adversis adeo frangeris? Omitte tristitiam, desine tristis esse, tristitiam repelle a te, mœstitiæ noli succumbere, noli te multum dare maestitiae, repelle a corde tuo dolorem, ab animo exclude dolorem, inhibe doloris impetum, non perseveres in dolore, vince animi dolorem, supera mentis dolorem. 23. Qualiter? quo pacto? quomodo? quemadmodum? qua ratione? qua arte? quo consilio? quo ingenio? 24. Omni ope, omni vi, omni ingenio, omni virtute, omni arte, omni ratione, omni consilio, omni instantia sume luctamen contra corporales molestias; esto in cunctis casibus firmus, patienter tolera omnia, omnia adversa æquo animo tolera. Noli singularem tuam conditionem attendere, non est tua a te sola pensanda acerbitas, non est sola tua a te consideranda calamitas; respice similes aliorum casus, intende miserias eorum quibus acerbe aliquid accidit; dum tibi aliena pericula memoras, mitius tua portas; aliorum enim exempla dolorem relevant, alienis malis facilius consolatur homo. 25. Quid incusas acerbissima tua decreta? quid causas tui periculi tantum luges? non sunt nova tua supplicia, habes exempla calamitatis. Quanti tales casus, quanti talia pericula pertulerunt? Patienter ab uno ferendum est quod multis accidit tolerabile. Poena hujus vitæ brevis est, et qui affligit et qui affligitur, mortalis est. Tribulatio hujus temporis finem habet. 26. Transeunt omnia sæculi hujus, nec permanent; omne quod venit stare non potest. Nihil est tandiu, nihil tam longum, quod non brevi finiatur, omnia sub coelo finem suum habent; impossibile est ut homo sis, ut non gustes angustias: dolor, et tristitia omnibus communia sunt, omnia in hoc sæculo eventu simili sustinemus. Nemo in perpetuum expers mali est, nemo est qui in hoc sæculo non doleat, nullus est qui in hac vita positus non suspiret: vita ista lacrymis plena est, vita ista a fletibus inchoat; qui nascitur a fletu incipit vivere, flentes projicimur in hanc miseram vitam, ipse ortus sequentium dolorum est gemitus. I 27. Interpone ergo tibi rationem, particeps esto rationis, prævaleat tibi ratio, tempera animum ratione, animam ratio confirmat, vim tanti mœroris reprimat ratio; confirmato animo, nullum periculum pertimescis. Oportet nos per multas tribulationes intrare in regnum Dei (Act. XIV, 21). Non sunt condignæ passiones hujus temporis ad futuram gloriam, quæ revelabitur in nobis (Rom. VIII, 18); quod in præsenti est, momentaneum est, et leves tribulationes in nobis: quod æternum est, supra modum est, pondus excellens gloriæ; utilis est tribulatio, utiles sunt hujus vitæ pressurae. 28. Malorum pravitas non te occidit, sed erudit; pravorum adversitas non te dejicit, sed extollit; humana tentatio arguit te, non interficit; quantum enim in hoc sæculo frangimur, tantum in perpetuo saeculo solidamur; quantum in præsenti affligimur, tantum in futuro gaudebimus. Si hic flagellis atterimur, purgati in judicio inveniemur. Semper Deus hic vulnerat quos ad salutem perpetuam praeparat. In fornace probatur aurum; tu, ut sorde careas, tribulationis camino purgaris, ut prior appareas, persecutionis igne conflaris, ut omnium peccatorum sorde purgeris, ad probationem sunt ista omnia quae sustines. 29. Non igitur murmures, non blasphemes, non dicas: Quare sustineo mala? cur affligor? ut quid mala patior? sed magis dic: Peccavi, ut eram dignus recipio. Æqualem vindictam peccati mei non sentio, minus percussum me quam merebar agnosco, juxta modum criminis minor est retributio ultionis, secundum meritum peccatorum dispar est causa poenarum, non sunt tanta supplicia quanta exstiterunt peccata. Qui enim in flagellis murmurat, Deum contra se plus irritat, furorem Dei amplius provocat, iram Dei indignantis plus sibi exaggerat.
1_430. Sıkıntılara sabırla katlanan ise Tanrı'yı daha çabuk yatıştırır. Arınmak istiyorsan cezanda kendini suçla ve Tanrı'nın adaletini öv. Katlandıklarını Tanrı'nın adaletine bağlarsan, sana yapılan haksızlık için alçakgönüllü bir tavırla Tanrı'yı yüceltirsen arınmana faydalı olur. Çünkü Tanrı seni önceden ıslah kırbacıyla ikaz eder, sende terbiyesini işler. Bağışlayarak seni kendine çağıran, vurarak dönmen için seslenir. Ey insan, dünyanın işkencelerini düşün, dünyanın cezalarını, işkencelerin acılarını, acıların sertliğini gönlünde tasarla. Bütün bunları cehennemle karşılaştır, çektiklerinin hepsi hafiftir. Korkuyorsan o cezalardan kork: bunlar geçicidir, onlar ebedîdir; bunların sonu vardır, onlar sürer; bunlarda ölmekle işkence çekilir gider, onlarda ölmekle ebedî acı gelir.
31. Dönersen, çektiklerin ıslahtır. Çünkü dönen kişiyi kırbaçlar günahlardan çözer, dönen kişi için üzerine gelen darbeler arınmaya yarar. Burada cezalandırılıp düzelen orada kurtulur. Kırbaç altında bile düzelmeyenler ise hem geçici hem ebedî cezayla hüküm giyer: önce bu dünyada yargılanır, sonra gelecekte yeniden yargılanırlar. Onların hükmü ikidir, darbesi çifttir; çünkü işkencelerin başlangıcı buradadır, cezaların tamamı oradadır. Bak, Tanrı'nın eli seni cezaya teslim etti.
32. Ey insan, bil ki Tanrı izin vermeseydi hiç kimse sana karşı çıkamazdı. Tanrı müsaade etmeseydi düşmanın sana güç yetiremezdi. Başına gelen hiçbir şey Tanrı'nın iradesi dışında gelmez; haksızların sana karşı gücü Tanrı'nın izniyle verilir. Sana karşı çıkanların hepsi Tanrı'nın tasarısıyla bunu yapar. Tanrı'nın eli seni cezaya teslim etti, Tanrı'nın gazabı sana azap edilmesini emretti. Öfkelenerek bütün kötülükleri tatmanı buyurdu. Hastalanman, tenin hastalıklarıyla tutulman, bedenin zayıflıklarıyla kırılman, ağrıların dikeniyle işkence görmen, gönlün tutkularıyla sarsılman, zihin darlığıyla bükülmen, saldıran ruhun zorlamasıyla sarsılman: bunu da sana günahın için ilahî adalet verir, bu da suçun için ilahî yargının hükmüyle başına gelir.
33. Çünkü olayların bütün sıkıntıları suçlarının liyakatiyle uyandırılır. Silahların sana karşı savaşıyor, kendi oklarınla deliniyorsun, kendi mızraklarınla yaralanıyorsun. Günah işlediğin şeylerle işkence görüyorsun. Tenin peşinden gittin, tende kırbaçlanıyorsun. Günah işlediğin o tende, suç işlediğin o tende işkence görüyorsun; günahın sebebi olan ten, cezanın da hükmü oluyor. Kusurlara nereden düştüysen işkenceye de oradan ağlıyorsun.
34. Ey insan, vicdanını sorgula, zihnini yokla, kendini incele, yüreğin sana konuşsun, liyakatini düşün. Haklı olarak azarlanıyorsun, haklı olarak kırbaçlanıyorsun, adil bir yargıyla yargılanıyorsun, adil bir fırtına seni eziyor, adaletin cezası sana yükleniyor. Çünkü hiç iyi bir şey yapmıyorsun: doğru bir şey, hakça bir şey, adil bir şey, kutsal bir şey yok. Sende hiç kutsallık yok, hiç utanma yok, hiç onur hatırası yok, Tanrı'ya layık hiçbir şey yok.
35. Her gün günah işliyorsun, her gün kayıyorsun, her gün baş aşağı daha kötüye gidiyorsun. Kendini beğenmişliğin çekilmiyor, kibrin bırakılmıyor, kabarıp böbürlenmen dizginlenmiyor. Kudurma seni kapıyor, öfke tutuşturuyor, bağırıp çağırma coşturuyor, kızgınlık sarsıyor. Hep öfkeye hazır, ölçüyü aşan öfkelere kapılıyor, gönlünün ölçüsünü aşan kudurmayla hareket ediyorsun. İyilere kıskançlık etmeye alışmış, daha iyileri çekememeye alışmış, başkalarının faziletine hep kıskanç, başkalarının mutluluğuna hep hasetsin.
36. Kimi parçalamadın? Kimin ardından konuşmadın? Kimin hayatını yıkmadın? Kime kara çalmadın? Aldatıcısın, kararsızsın, sadakatsizsin, açgözlüsün, cimrisin, kısırsın, insanlıktan uzaksın, meyvesizsin. Sende hiç merhamet yok. Dünyanın arzularına düştün, cihanın heveslerine aktın, yersel sevgiyle yanıyorsun. Yok olacak şeyler biriktiriyorsun; arzunun susuzluğu doymak bilmiyor. Her gün yeni günahlara dolanıyor, eskilerini yeni cinayetlerle büyütüyorsun. Suçu yıkamıyor, genişletiyorsun, şehvetli arzunun alevini hiç doyurmuyorsun.
37. Ey bahtsız, bu kadar şehvete bulaşmaktan utanmıyor musun? Şehvetli baştan çıkarıcı, azgın zina düşkünü, şehvetlerde böyle mi direneceksin? Rezillikte böyle mi ısrar edeceksin? Azgınlıkta böyle mi kalacaksın? Tensel sevgide böyle mi sebat edeceksin? Ah, ne zamana kadar, nereye kadar yoldan çıkacaksın? Dizginsiz azgınlık seni hangi sona sürükleyecek? Artık günah işlemeyi bırak, artık cinayetten vazgeç, kötü âdetlerini bir zaman iyiye çevir.
- Qui vero adversa patienter tolerat, Deum citius placat. Si enim vis purgari, in poena te accusa, et Dei justitiam lauda; ad purgationem tuam proficit, si ea quae pateris ad justitiam Dei retuleris, si pro irrogata injuria humilis Deum glorificaveris. Corripit enim te Deus flagello praecastigationis, exercet in te disciplinam, et qui parcendo te ad se revocabat, feriendo clamat, ut redeas. Cogita, o homo, quoslibet mundi cruciatus, intende animo quascunque sæculi poenas, quoscunque tormentorum dolores, quascunque dolorum acerbitates; compara hoc totum gehennae et leve est omne quod pateris; si times, illas poenas time; istae temporales sunt, illae aeternae; istae finem habent, illæ perpetuae sunt; in istis moriendo tormenta recedunt, in illis moriendo æternus dolor succedit. 31. Si enim conversus fueris, emendatio est quod pateris; conversum namque flagella a peccatis absolvunt, converso instantes plagae proficiunt ad purgationem. Qui enim hic castigatus corrigitur, illic liberatur; qui vero nec sub flagello corriguntur, et temporali pœna, et aeterna damnantur, et in hoc prius judicantur sæculo, et illic denuo in futuro. His duplex damnatio est, gemina his percussio est, quia et hic habent initium tormentorum, et illic perfectionem poenarum. Vide quia manus Dei te tradidit ad poenam. 32. Scito autem, o homo, nullum tibi adversari potuisse, nisi Deus potestatem dedisset; nec habuisset in te potestatem adversarius, nisi permitteret Deus, universa quæ tibi accidunt absque Dei non veniunt voluntate, iniquorum potestas super te ex Dei datur licentia. Omnes qui tibi adversantur Dei consilio faciunt, manus Dei te ad pœnam tradidit, indignatio Dei te affligere jussit. Ipse iratus jussit te omnia mala experiri, nam et quod infirmaris, quod carnis morbis afficeris, quod corporis debilitatibus frangeris, quod languorum stimulis cruciaris, quod passionibus animi quateris, quod mentis angustia torqueris, quod grassante impugnationis spiritu agitaris, et hoc ipsum tibi pro peccato tuo divina justitia irrogat, et ipsum pro culpa tibi divini judicii infertur sententia. 33. Omnis enim adversitas rerum delictorum tuorum meritis excitatur, tua contra te dimicant arma, sagittis tuis confoderis, telis tuis vulneraris; per quae enim peccasti, per haec et torqueris (Sap. XI, 17). Secutus es carnem, flagellaris in carne, in ipsa carne in qua peccasti, in ipsa cruciaris in qua deliquisti, ipsa tibi est censura supplicii, quae fuit causa peccati; unde corruisti ad vitia, inde luges tormenta. 34. O homo, discute conscientiam tuam, intende mentem tuam, examina te, loquatur tibi cor tuum, considera meritum tuum; juste argueris, juste flagellaris, justo judicio judicaris, procella justa te conterit, justitiae poena te premit, nihil enim bonum agis, nihil rectum, nihil aequum, nihil justum, nihil sanctum, nihil in te sanctitatis est, nihil pudoris, nulla memoria dignitatis, nihil Deo dignum. 35. Quotidie peccas, quotidie laberis, quotidie praeceps in deterius vadis: elatio tua non recedit, superbia tua non deponitur, tumor et jactantia non cohibentur, rapit te quoque furor, inflammat ira, clamor excitat, commovet indignatio, paratus semper ad iram supra modum irasceris, super mensuram animi furore moveris, zelare bonis solitus, invidere melioribus solitus, alienis virtutibus semper invidus, alienis felicitatibus semper aemulus. 36. Quem non lacerasti? cui unquam non detraxisti? cujus non obruisti vitam? cui non jactasti infamiam? fallax, inconstans, infidus, avarus, tenax, sterilis, inhumanus, infructuosus; non est in te ulla misericordia, cecidisti in concupiscentiis saeculi, et defluxisti in cupiditatibus mundi; flagras in terreno amore; congeris res perituras, nescit satiari cupiditatis tuae sitis; novis te quotidie peccatis involvis, novis facinoribus vetera auges, non diluis scelus, sed dilatas, nec satias unquam flammam libidinosae concupiscentiæ. 37. O te infelicem, non te pudet per multas aspergi libidines; corruptor libidinose, luxuriose adulter, sic in libidines perduras? sic in flagitio perseveras? sic in luxuria permanes? sic in carnali amore persistis? Heu! quandiu, quousque errabis? quem ad finem te effrenata trahet luxuria? jam tandem peccare quiesce, jam tandem desine a scelere, aliquando mores malos commuta in melius.
1_538. Neden günahın kirlerinde kalıyorsun? Neden günah işleme iradesinde direniyorsun? Zavallı, uzun süre yolunu şaşırma, kötüden iyiye dön artık. Günaha son ver, kötülüğe kanun koy; suçun ölçüsü olsun, haksızlığın sınırı olsun. Suçlarının büyüklüğünü düşün; kırbaç yedikten sonra olsun kusurlarını tanı.
İnsan: 39. Vah bana! Vah bahtsız bana! Vah zavallı bana! Haksızlığım yüzünden vurulduğumu bilmiyordum, kendi liyakatim yüzünden yargılandığımı bilmiyordum. Bu yargının haksızlığımdan geldiğini sen bana açtın, sen gösterdin, sen bildirdin, senin sayende öğrendim. Bilmediğimi artık kesin biliyorum, artık kesin kabul ediyorum; artık benden gizli değil, bana yeterince açık, bana yeterince bilinir, yeterince tartılmış, artık incelenmiş, artık saklı değil, artık şüpheli değil, artık örtülü değil.
Akıl: 40. İşte ey insan, bütün bu felaket oradan, bu acı oradan, bu haç oradan, bu ceza oradan, bu bela oradan. Sebepleri biliyorsun: bu hastalık bir rastlantıdan, herhangi bir olaydan, herhangi bir tesadüften değil; bu zayıflık kendi suçunun, bu hastalık kendi haksızlığının sonucudur. Yoksa sana başka türlü mü görünüyor? Yoksa başka mı düşünüyorsun? Başka mı sanıyorsun? Başka mı hissediyorsun? Başka mı görüyorsun? Başka mı yargılıyorsun? Başka mı değerlendiriyorsun?
İnsan: 41. Hiç şüphesiz, hiç, hiçbir şekilde, kesinlikle, asla karşı çıkacak bir şeyim yok. Hakikate boyun eğiyorum, inkâr edemem, doğru olduğunu itiraf ediyorum. Bundan kim şüphe eder? Buna kim tereddüt eder? Bunu kim inkâr eder?
Akıl: 42. Madem öyle, madem böyle düşünüyorsun, madem bunu kesin biliyorsun, madem tartılmış, madem incelenmiş, kusuru artık kendinden uzaklaştır, kendini kusurdan ve günahtan geri çek. Hayatın lekesinden artık kaç, kusura bağlılıktan kaç, suçu kendinden uzaklaştır; kendini kötülükten alıkoy. Hayatın çirkinliğinden kaç, hayatın saflığına tutun, eski lekeleri yıka.
İnsan: 43. İyi söylüyorsun, iyi öğretiyorsun, iyi bildiriyorsun, iyi uyarıyorsun, iyi ikna ediyorsun, iyi terbiye ediyorsun. Ben de günahın bağından çözülmeyi diliyordum, kötü alışkanlıktan çekilmeyi istiyordum, kusurdan ve günahtan uzaklaşmayı arzuluyordum, en kötü âdeti yenmeye çalışıyordum. Ama ah, kötü alışkanlığı yenmek güçtür; kötü âdet zor silinir, sürekli alışkanlık tabiata döner, kusur sürekli uygulamayla tabiata dönüşür, cinayetlere bağlanmış gönül onlardan zor koparılır. Bende kusurlar o kadar büyük ki zor sökülür. Günahlarımın herhangi bir zaman içinde solup gideceğine zor inanıyorum.
44. Zavallı ben önceden kendimi isteyerek bozdum, kendi çabamla kendimi kirlettim, kendi hür irademle kendimi yitirdim, kendi irademle kendimi lekeledim. İyiydim, kendi isteğimle günaha kaydım; hürdüm, kendi isteğimle ölümün borçlusu oldum. Bahtsız ben, günahı önce kendi isteğimle kendime hazırladım, günah fırsatına önce ben sarıldım. Şimdi günahın alışkanlığıyla bağlı tutuluyorum, kötü alışkanlık beni ağır şekilde sardı, günah işleme âdeti beni zorunluluk zincirleriyle bağladı. Suçtan ayrılmak istiyorum, ama gücüm yetmiyor.
45. Düşüşten kalkmaya çalışıyorum, ama alışkanlığa karşı koyamıyorum. İyinin sevgisi beni çekiyor, kötü alışkanlığın kanunu beni geri çekiyor. Uzun alışkanlık bende kendine hukuk ve kanun yaptı, uzun günah âdeti beni yenip ele geçirdi. Günahlarım alışkanlıkla sertleşti. İyi yapmak istiyorum, ama alışılmış arzular izin vermiyor. Günah işleme alışkanlığıyla, farkında değilken suç işliyorum; günah âdetiyle, istemediğim hâlde düşüyorum. Tensel alışkanlık direnince iyi şeyleri yerine getiremiyorum. Kötü âdete karşı koymaya çabalıyorum, ama tenin arzusu beni ağırlaştırıyor. Sevgi beni adalete kaldırıyor, ama alışkanlık günaha zorluyor.
Akıl: 46. Kötü alışkanlığa karşı mücadele et, günah işleme alışkanlığına bütün gücünle direnç göster. Tensel âdeti, acıyla bile olsa yen. Zararlı alışkanlığı güçlükle bile olsa yen, acıyla bile olsa kötü âdete karşı koy. Şimdiki tenin yangınlarına karşı gelecek cezanın ateşini önüne koy. Ebedî yangının hatırası şehvetin ateşine üstün gelsin, cehennem harının hatırası azgınlığın harını kovsun.
47. Daha ağır cezanın korkusu zinanın cezasını yensin, daha güçlü acı daha küçük acıyı bastırsın. Daha ağır olanları hatırlarsan daha hafifleri sabırla taşırsın. Gelecek yargının görüntüsü gözlerinin önünden gitmesin, sonra neler çekeceğini önceden gör. Tanrı'nın gelecek hükmünü düşün, Tanrı'nın üzerine gelecek yargılarından kork; cehennem korkusu seni dehşete düşürsün, gelecek yargının hükmü seni dehşete düşürsün, cezaların korkusu seni suçtan geri çevirsin.
48. Hayatının sınırına her gün bak, ölümü her saat gözünün önünde tut, karanlıkların gelişi hep gözlerinin önünde dursun. Her gün kendi ölümünü düşün, hayatının sonunu daima göz önünde bulundur, ölüm gününün belirsiz olduğunu hep hatırla. Kaygılı ol ki
- Cur in peccati sordibus manes? cur in voluntate peccandi persistis? noli diu errare miser, de malo jam mutare in melius: pone peccato finem, pone legem nequitiae, habeat culpa modum, habeat iniquitas terminum; delictorum tuorum considera magnitudinem; culpas tuas saltem verberatus agnoscito. 39. Heu me! heu infelicem me! heu miseram me! nesciebam quod pro mea iniquitate percutior, ignorabam quod pro meo merito judicor; quod istud judicium de mea sit injustitia, tu mihi manifestasti, tu mihi indicasti, tu mihi notum fecisti, per te cognovi; quod nesciebam, jam pro certo scio, jam certum habeo; jam me non latet, manifestum est mihi satis, satis mihi est cognitum, perpensum mihi est satis, jam exploratum est mihi, occultum mihi jam non est, jam mihi non est ambiguum, jam mihi non est absconditum. 40. Inde est, homo, inde omnis ista calamitas, inde ista acerbitas, inde est ista crux, inde est ista poena, inde ista ærumna; tibi notae sunt causae, non ex aliquo casu, non ex quolibet eventu, non ex quolibet fortuitu, iste languor propriae culpae est, ista aegritudo propriae iniquitatis est. An aliud tibi videtur? an aliter putas? an aliter existimas? an aliter sentis? an aliter contueris? an aliud judicas? an aliud deputas? 41. Nihil sane, nihil prorsus, nihil penitus, nihil omnino, nihil habeo, quod contradicam: cedo veritati, negare non possum, fateor esse verum; quis hoc dubitat? quis istud ambigit? quis istud negat? 42. Si ita est, si ita existimas, si certum habes, si perpensum est, si exploratum est, aufer a te jam vitium, a vitio et peccato te retrahe; fuge jam vitæ maculam, fuge vitii cultum, crimen remove a te; a ⟦?⟧ te malo coerce; fuge turpitudinem vitæ, puritatem vitæ tene; veteres maculas ablue. 43. Bene dicis, bene doces, bene instruis, bene admones, bene persuades, bene instituis; et ego optabam a peccati nexu resolvi, cupiebam a consuetudine mala retrahi, desiderabam a vitio et peccato recedere, quærebam usum nequissimum superare. Sed heu! difficile est pravam consuetudinem vincere, pravus usus vix aboletur, assidua consuetudo in naturam convertitur, assiduo usu in naturam mutatur vitium, animus sceleribus astrictus divelli ab eis vix potest; tanta sunt in me vitia, ut vix evelli possint, vix credo peccata mea ullo spatio temporis exolescere. 44. Ultro me miserum antea vitiavi, spontaneo me dudum studio pollui, proprio me prius arbitrio perdidi, propria voluntate me maculavi. Bonus eram, sponte mea ad peccatum dilapsus sum; liber eram, sponte mea factus sum debitor mortis. Infelix ego, peccatum sponte mihi primus ipse paravi, ego prius occasionem peccandi amplexus sum, nunc peccati usu astrictus detineor, mala consuetudo me sibi graviter implicavit, usus peccandi necessitatis vinculis me astrinxit; a delicto discedere volo, nec valeo. 45. Quæro a lapsu resurgere, et non valeo usui repugnare. Trahor boni amore, retrahor malae consuetudinis lege. Longa consuetudo in me jus sibi et legem fecit, longus peccandi usus me superatum obtinuit. Peccata mea consuetudine duruerunt. Volo agere bonum, sed desideria consueta non permittunt. Consuetudine peccandi, quando nescio, sic delinquo; peccati usu, quando non opto, incurro; repugnante carnali consuetudine implere bona non valeo, pravo usui contraire nitor, sed carnis desiderio aggravor; ad justitiam me amor erigit, sed ad peccatum consuetudo constringit. 46. Relucta contra malam consuetudinem, contra consuetudinem peccandi tota virtute repugna; vince usum carnalem etiam cum dolore; perniciosam consuetudinem vince, quamvis cum difficultate, quamvis cum dolore usui malo resiste. Propone tibi adversus praesentis carnis ardores futuri supplicii ignem, superet æstum libidinis recordatio æterni incendii, memoria ardoris gehennae ardorem excludat luxuriæ. 47. Fornicationis poenam metus gravioris supplicii vincat, fortior dolor dolorem minorem exsuperet. Patienter leviora portabis, si graviora fueris recordatus. Versetur ante oculos tuos imago futuri judicii, prævide quæ postmodum eris passurus. Futuram Dei sententiam cogita, futura Dei judicia super te formida, terreat te gehennæ metus, terreat te futuri judicii sententia, revocet te poenarum terror a culpa. 48. Vitæ tuae terminum quotidie intuere, omni hora habeto mortem præ oculis, ante oculos tuos tenebrarum semper versetur adventus. De morte tua quotidie cogita, finem vitæ tuæ semper considera, recole semper diem mortis incertum; esto sollicitus, ne
1_6ansızın kapılıp gitmeyesin. Son gün her gün biraz daha yaklaşıyor, gün bizden her gün hayatımızı alıp götürüyor. Her gün sona doğru gidiyoruz, her gün hayat yolunu aşıyoruz, her gün ölüme koşuyoruz, her gün hayatın sınırına yöneliyoruz; akıp giden anlarla sona götürülüyoruz.
49. Bugün başımıza ne geleceğini bilmiyoruz, hayatın son vaktinin ne zaman geleceğini bilmiyoruz. Ölümün yasası bu gece canımızı geri ister mi, bilmiyoruz. Sonumuz bizden gizlidir; gelecek çıkışı bilmeyişimiz onu bizim için belirsiz kılar. Ölümün karşımıza çıkışı önceden görülmez, herkesin akıbeti ve sonu belirsizdir. Biz bilmezken ölüm birdenbire gelir; biz düşünmezken ansızın alınırız; biz farkında değilken birdenbire çekip alınırız. Korkalım ki o gün bizi hırsız gibi yakalamasın (1 Selanikliler 5:2); ilahî yargının kasırgası biz farkında değilken bizi sürükleyip götürmesin, ani bir helâk bizi alıp götürmesin, ani felaket bizi bilmediğimiz bir anda yakalamasın.
50. Günah işlemeye tutuşturan ruh, günah işleyeni çoğu kez ansızın kapıp götürür. Yaşayanları alevlendiren, ölenleri birdenbire yutar; kusurlara eğen, ansızın işkencelere sürükler. Beklenmedik felaket kaç kişiyi ölüm cezasına serdi, beklenmedik son kaç kişiyi kapıp götürdü? Kaç kişi birdenbire çekilip tükeniyor? Kaç kişi öleceğini düşünmezken alınıp götürülüyor? Kaç kişi ansızın ölüme kapılıyor? Kaç kişi birdenbire ebedî cezalara götürülüyor? Öyleyse başkasının işkencesinden, korkman gerekeni gör. Başkasının yıkımında, ürkmen gerekene bak. Önünde başkasının düştüğünü gördüğün çukurdan kaçın, başkalarının tehlikelerinden kendin için kork. Başkalarının başına gelenleri kendi tehliken bil; uyaranın çağrısı senin düzelmen olsun, başkalarının mahvı senin tedbirin olsun.
51. Dinsizlerin helâki seni günahtan geri çeksin. Yok olanların cezası seni suçtan uzaklaştırsın, suçluların sonu seni düzeltsin, reddedilmişlerin helâki seni tövbeye getirsin. Kötülerin cezası senin kurtuluşuna yarasın. Kötü yaptığını elinden gelirken düzelt, elinden gelirken kendini kusurdan ve günahtan geri çek. Vakit varken feryat et, süre verilmişken yas tut, izin varken tövbe etmeye koş, elinden gelirken dövün. Ruhun hâlâ bedendeyken, sen hâlâ yaşarken, geleceğin için kendine bir ilaç edin. Ölüm günü seni yakalamadan, derinlik seni yutmadan, cehennem seni kapmadan önce yap bunu; orada artık bağışlanmaya yer yoktur, tövbe özgürlüğü açık değildir, düzelmeye izin verilmez, itirafa dönüş, af için geri dönüş yoktur.
İnsan: 52. Doğru söylüyorsun, gerçeği konuşuyorsun; bana tam gereken şeyi anlatıyorsun, bana en çok yarayacak olanı öğretiyorsun. Bundan daha iyi, daha hoş, daha makbul, daha tatlı bir şey yok; beni bundan çok sevindiren, bundan çok memnun eden bir şey yok. Yalnız şunu soruyorum; bak, bunları biliyorum, tanıyorum, öğrendim. Şunu da soruyorum, şunu bilmek istiyorum, şunu öğrenmeyi her şeyden çok arzuluyorum: itirafta ümit var mı, güven var mı, bağışlanma var mı, af var mı, merhamet var mı, tövbe yoluyla adalete geri dönmeye yer var mı?
Akıl: 53. Var, elbette var, kesinlikle var, şüphesiz var, gerçekten var. İtiraf iyileştirir, itiraf aklar, itiraf günahın affını bağışlar; bütün ümit itiraftadır, merhamete yer itiraftadır. Öyleyse buna kesin olarak inan, hiç duraksama, hiç şüphe etme, Tanrı'nın merhametinden asla ümit kesme. İtirafa ümit bağla, güven duy. Daha iyiye dönersen sağlığın ilacından ümit kesme, kurtuluştan ümit kesme. Çünkü günahının affından ümit kesen, işlediği suçtan çok bu ümitsizliğiyle kendini mahkûm eder.
54. Ümitsizlik günahı artırır, ümitsizlik her günahtan beterdir. Öyleyse kendini düzelt ve bağışlanmayı ümit et. Adaletsizliği bırak ve hayatı ümit et; kötülüğü bırak ve kurtuluşu ümit et. Affı olmayacak kadar ağır bir suç yoktur. Ne kadar günahkâr, ne kadar suçlu, ne kadar cani olursan ol, sayısız ve adı anılmaz suçların altında ne kadar ezilmiş olursan ol, tövbe yeri senden esirgenmez. İlahî merhamet tövbe edenlerin imdadına kolayca yetişir; tövbeyle bağışlanma verilir, tövbeyle bütün suçlar silinir.
İnsan: 55. Vah zavallı bana! Ümidimi yitirmiştim, güvenimi kaybetmiştim, gönlüm inancını yitirmişti, ruhum kırılmıştı, ruhum neredeyse ümitsizliğe yıkılmıştı. Artık ümide döndüm, artık güvenimi geri aldım; şimdi bağışlanma ümidim var, Tanrı'nın şefkatine ümit bağlıyorum, Tanrı'nın iyiliğinden şüphe etmiyorum, ümit içinde oturacağım. Onun şefkati beni ümide kaldırdı, bana tövbede hayat ümidi verdi. Tanrı yüzüme bakarsa, yardımıma gelirse, arzuladığımı yerine getirmeme yardım ederse, şunu yapmaya karar verdim, şuna hükmettim; bu ruhuma çakılmıştır, ruhumdan sökülüp çıkarılamaz.
subito rapiaris: quotidie dies ultimus appropinquat, vitam nostram quotidie dies aufert, quotidie ad finem tendimus, quotidie viam vitæ transimus, ad mortem quotidie properamus, ad vitae terminum quotidie tendimus, momentis decurrentibus ad finem deducimur. 49. Nescimus quid nobis hodie contingat, nescimus quando extremum vitae tempus adveniat. Ignoramus si hac nocte animam nostram conditio mortis reposcat. Finis noster nobis absconditus est, venturi exitus ignorantia nobis incerta est. improvisus est mortis occursus, incertus est eventus et finis omnium. Dum nescimus, repente mors venit; dum non existimamus, improviso tollimur; dum ignoramus, repente subtrahimur. Timeamus ne dies illa, tanquam fur, nos comprehendat (I Thess. v, 2), ne nos turbo divini judicii dum ignoramus diripiat, ne nos repentinus interitus auferat, ne ignorantes subito calamitas comprehendat. 50. Spiritus, qui ad peccandum succendit, peccantem sæpe subito rapit; qui viventes inflammat, morientes subito devorat; qui inflectit ad vitia, pertrahit subito ad tormenta. Quantos ad poenam mortis improvisa calamitas stravit? quantos improvisus exitus rapuit? quanti subito subtracti deficiunt? quanti, dum mori non existimant, auferuntur? quanti ad mortem subito rapiuntur? quanti repente ad æterna supplicia deducuntur? Aspice ergo ex alieno tormento quod timeas. Respice in alieno exitio quod pavescas, vita foveam, in quam vides coram te alium cecidisse, pericula aliena in te pertimesce. Alienos casus tua fac esse pericula; monentis vocatio tua sit emendatio; aliorum perditio tua sit cautio. 51. Retrahat te a peccato impiorum interitus. Abstrahat te a culpa pereuntium poena, delinquentium finis te corrigat, reproborum interitus te adducat ad pœnitentiam. Iniquorum poena ad tuam salutem proficiat; quod male fecisti dum potes emenda, dum potes a vitio et a peccato te revoca, dum tempus est clama, dum datur spatium luge, dum est licentia poenitere festina, dum potes plange; dum adhuc anima versatur in corpore, dum adhuc vivis, remedium tibi futurum acquire, priusquam te dies mortis praeveniat, priusquam te profundum absorbeat, priusquam te infernus rapiat, ubi jam nullus est indulgentiae locus, ubi nulla pœnitentiæ patet libertas, ubi nulla correctionis datur licentia, ubi nullus est ad confessionem recursus, ad veniam nullus regressus. 52. Verum dicis, verum loqueris, narras mihi quod opportunum est; informas me quod magis mihi expediat: nihil est melius, nihil gratius, nihil acceptius, nihil jucundius; nihil me magis delectat, nihil me magis gratificat. Id solum quaero, ecce scio, novi, didici istud. illud item quaero, illud scire volo, illud nosse maxime cupio, si est spes in confessione, si est fiducia, si est remissio, si est venia, si est indulgentia, si est locus per pœnitentiam regredi ad justitiam. 53. Est plane, est utique, est prorsus, est procul dubio, est profecto. Confessio sanat, confessio justificat, confessio peccati veniam donat, omnis spes in confessione consistit, in confessione locus misericordiæ est. Certissime igitur crede, nullo modo haesites, nullo modo dubites, nullatenus de misericordia Dei desperes. Habeto spem in confessione, habeto fiduciam. Non desperes remedium sanitatis; non desperes salutem, si ad meliora convertaris. Qui enim veniam de peccato desperat, plus se de desperatione quam de commisso scelere damnat. 54. Desperatio auget peccatum, desperatio pejor est omni peccato. Corrige igitur te, et indulgentiae habeto spem. Depone injustitiam, et spera vitam; depone iniquitatem, et spera salutem. Nulla tam gravis culpa est quae non habeat veniam; quamvis enim peccator sis, quamvis criminosus, quamvis sceleratus, quamvis infinitis criminibus nefandis oppressus, non denegatur tibi pœnitentiæ locus: facile poenitentibus divina clementia subvenit, per pœnitentiam indulgentia datur, per pœnitentiam delicta omnia absterguntur. 55. Heu miserum me! spem perdideram, fiduciam amiseram, diffideram animo, fractus fuerat animus, in desperationem pene conciderat animus. Jam regressus sum ad spem, jam recepi fiduciam, spem indulgentiæ jam habeo, de pietate Dei spero, de bonitate Dei non dubito, habitabo in spe, erexit me ad spem pietas ejus, dedit mihi spem vitae in poenitentia. Si Deus igitur respexerit, si in auxilium mihi accesserit, si ad implendum quod cupio adjuverit, hoc facere decrevi, hoc statui, defixum hoc in animo meo est, evelli hoc ab animo meo non potest.
1_7Akıl: 56. Tanrı dilediklerini versin, Tanrı dileklerine yardım etsin, Tanrı seni dileklerine kavuştursun, Tanrı iradeni iyilikte tamamlasın, Tanrı dileklerini sağlamlaştırsın, Tanrı dileklerini desteklesin, Tanrı dilediğini sana bağışlasın, Tanrı seni dileklerine yaklaştırsın; her şeyi Tanrı'nın yardımıyla yapasın. Öyleyse elinden gelirken, ölüm gecikirken yap. Madem gönlündedir, iradendedir, dileğindedir, ruhundadır, arzundadır: dua et, iste, yalvar, susma, sesini çıkar, gür sesle feryat et, kötülüklerine dövün, suçlarının kötülüklerine ağla. Kötü yaptıklarını gözyaşlarıyla sil, yasak olarak işlediklerini gözyaşlarıyla yıka; çünkü suçlar ağlamayla silinir. Yaptığın kötülükleri ağlayarak an. Suçluluğunun acısına dövün, cezanı ağlayarak kabul et; tövbenin ağıtları seni yıkasın, kederinin dalgası seni sulasın, gözyaşlarının ırmağı seni dövünmeye zorlasın.
İnsan: 57. Vah bana, bahtsız ruh! Bu kadar günah, bu kadar suç, bu kadar kötülük içinde önce neye ağlayayım, önce neye dövüneyim, ilkin neyin yasını tutayım? Hangi gözyaşlarını alayım? Bunca suçun yapılışını anlatmaya hafıza yetmiyor. Günahlarım benden acı hissini de aldı; yüreğimin uyuşukluğundan gözyaşlarım dondu, ruhum katılaştı, hiçbir keder onu yaralamıyor.
58. Ruhum sersemliğe döndü, ruhum hissizleşti. Ey gözyaşları, nereye çekildiniz? Neredesiniz, gözyaşı pınarları? Neredesin, keder dalgası? Neredesiniz, ağıtlar? Dönün, yalvarırım, gözyaşları! Kıpırdayın, gözyaşı pınarları! Bana ağlayış serpin, yüzümün üzerinden akın, çenelerimi ıslatın, yanaklarımı sulayın; bana acı bir dövünme verin. Çünkü herkesin arasında en ağır ben yıkıldım, herkesin arasında en kötü ben düştüm. Suçumla bütün dinsizlerin cezalarını geçtim; cehennem işkenceleri kötülüklerime ancak yeter.
59. Günahımın üstünde günah yok, kötülüğümün üstünde kötülük yok; kendimi bütün günahkârlardan daha kötü sayıyorum. Benimle karşılaştırılınca kimse kötü değildir. Hak ettiğim bahtsızlığın cezasını haklı olarak ödüyorum, bu kadar işkenceyle haklı olarak eziliyorum; bütün kötülükler başıma kendi günahımdan geldi. Tanrı bana adaletle acı çektiriyor; yaptıklarıma denk karşılık adil bir yargıyla ödeniyor. Yine de bana suçumdan az ödetiliyor. Günahlarımın karşılığı eksik veriliyor; suçum yaramdan daha sert, mahkûmiyetimin cezası günahımdan daha hafif. İşlediğim daha ağır, katlandığım daha hafif. Yaptığım suç daha ağır, çektiğim ceza daha küçük. Yaptığım kötülüğü tartıyorum: çektiğim onun kadar değil.
60. Yaram günahlarımın ağırlığından daha hafiftir. Beni daha çok inleten, daha çok üzen, daha çok sarsan, daha çok dehşete düşüren bambaşka bir şey var. Sonsuz bir kötülüktür o, hiçbir ceza onunla kıyaslanamaz; bütün cezalardan öte, bütün işkencelerden önde, bütün kötülüklerden üstündür.
Akıl: 61. Ey ruh! Bu kadar çok korktuğun nedir? Seni en çok saran nedir? Seni kedere daha çok iten nedir? En çok neden çekiniyorsun, en çok neden ürküyorsun, en çok neden korkuyorsun?
İnsan: 62. Yargı gününden korkuyorum; karanlıklar gününden, bulutlu günden, acı günden, sert günden korkuyorum. Katlandığım kötülüğü tartıyorum, ama geride kalandan daha çok çekiniyorum. Bu hayatta çektiklerimin yasını tutuyorum, ama bundan sonra daha ağırlarını çekmekten dehşete düşüyorum. Hükmü şimdiden cezada çekiyor olsam da suçum yüzünden Gehenna işkencelerinden çekiniyorum. Şimdiki ceza beni parçalıyor, ama gelecek olanı daha çok sarsıyor. Çektiklerim ağır, sonsuza dek korktuklarım daha ağır. Şimdiki cezalara acı çekiyorum, ama gelecektekiler için daha çok inliyorum.
63. İmdadıma yetiş Tanrım, ölmeden önce, ölüm beni yakalamadan, cehennem beni kapmadan, alev beni yakmadan, karanlıklar beni sarmadan önce. İşkencelere sürüklenmeden, Gehenna ateşleriyle yutulmadan, sonsuza dek eziyet görmeden önce yardımıma gel. Çünkü suçluyum, senin yargının korkusuyla dehşete düşüyorum; günahımın korkusuyla öfkenden çekiniyorum; suçumun korkunçluğu yüzünden, titreyen bir vicdanla, sorgundan korkuyorum.
64. Adil kişi güçlükle kurtulacaksa ben dinsiz nerede olacağım (1 Petrus 4:18)? Dehşetli yargının korkusu geldiğinde ne yapacağım? Yargının sorgusu geldiğinde ne cevap vereceğim (Eyüp 31:14)? Mesih'in kürsüsü önüne çıkarıldığımda ne diyeceğim? Yazıklar olsun günah
- Deus tibi optata tribuat, Deus votis tuis faveat, Deus votorum tuorum te compotem faciat, Deus voluntatem tuam in bono perficiat, Deus vota tua confirmet, Deus votis tuis suffragetur, Deus tibi quod optas concedat, Deus tibi ad vota tua accedere faciat, omnia Deo favente agas; ergo age dum licet. dum mors moratur. Si igitur cordi est, si in voluntate est, si voti est, si animi est, si desiderii est, ora, pete, obsecra, ne taceas, erumpe in vocem, clama fortiter, plange iniquitates tuas, mala scelerum tuorum deplora, quae prave gessisti fletibus dilue; quæ illicite commisisti, lacrymis ablue: ploralu scelera dilui solent, mala quae gessisti flendo commemora. Reatus tui dolorem plange, poenam tuam flendo cognosce, lamenta pœnitentiæ te lavent, mœroris tui unda te irriget, compellat te plangere fluvius lacrymarum. 57. Heu mihi infelix anima! in tantis peccatis, in tantis criminibus, in tam multis iniquitatibus, quid primum plorem? quid primum plangam? quid lugeam prius? quas lacrymas sumam? non sufficit memoria referre tantorum criminum gesta. Peccata quoque mea mihi sensum doloris tulerunt, hebetudine cordis coagulatæ sunt lacrymae, obriguit animus, nullo moerore compungitur. 58. Anima mea in stuporem conversa est, insensata facta est anima mea. O lacrymae, ubi vos subduxistis? ubi estis fontes lacrymarum? ubi es mœroris unda? ubi estis lamenta? Redite, obsecro, lacrymae, movemini fontes lacrymarum, aspergite me fletibus, fluite super faciem meam, humectate maxillas meas, genas meas irrigate; date mihi planctum amarum, inter omnes enim ego gravius corrui, inter omnes deterius cecidi. Omnium impiorum poenas scelere meo vici, tartarea tormenta vix malis meis sufficiunt. 59. Non est peccatum super peccatum meum, non est iniquitas super iniquitatem meam, nequiorem me cunctis peccatoribus penso. Comparatione mea nullus iniquus est, juste poenas debitæ infelicitatis exsolvo, juste tantis suppliciis conteror, ex meo peccato mala mihi omnia advenerunt. Deus juste me affligit, justo judicio rependitur factis meis congrua vicissitudo, minus tamen retribuitur mihi quam ipse deliqui, peccatorum meorum minor vicissitudo rependitur, plagæ meæ culpa mea durior invenitur, levior est peccato meo poena damnationis meae; gravius est quod admisi, levius est quod tolero. Gravior est culpa quam feci, minor vindicta quam perfero. Penso malum quod gessi, non est tantum quod patior. 60. Levior est plaga mea pondere peccatorum meorum. Aliud est prorsus, aliud, quod amplius me affligit, quod me magis contristat, quod me magis perturbat, quod me magis terrificat, cui sine fine malum nullum est, cui incomparabilis omnis poena est, quod omnibus suppliciis antefertur, quod antecedit cuncta tormenta, quod exsuperat omnia mala. 61. Heu anima! quid est quod multum metuis? quid est quod te magis corripit? quid est quod ad mœstitiam te amplius impellit? quid amplius formidas? quid amplius pavescis? quid amplius metuis? 62. Metuo diem judicii, metuo diem tenebrarum, diem nebulosum, diem amarum, diem durum. Perpendo quidem malum quod tolero, sed amplius quod restat formido, lugeo, quae in hac vita jam patior, sed post hanc ne graviora patiar pertimesco. Sententiam licet jam tolerem in poena, tormenta tamen gehennae formido ex culpa. Jam praesens poena me laniat, sed futura magis conturbat. Gravia sunt quæ sustineo, graviora quæ in perpetuum pertimesco; de præsentibus quidem poenis doleo, sed de futuris amplius ingemisco. 63. Succurre mihi, Deus meus, antequam moriar, antequam mors me præveniat, antequam me tartara rapiant, antequam me flamma comburat, antequam me tenebræ involvant. Subveni prius quam ad tormenta properem, priusquam gehennae ignibus devorer, priusquam sine termino crucier, reus enim timore judicii tui terreor, pavore peccati iram tuam formido, immanitate sceleris examen tuum trepidus conscientia metuo. 64. Si enim justus vix salvabitur, ego impius ubi ero? quid faciam, dum venerit tremendi formido judicii? cum examen judicii venerit, quid respondebo (Job XXXI, 14)? quid ero dicturus, cum ante tribunal Christi fuero præsentatus? Væ diem illum, quando pec-
1_8işlediğim o güne! Yazıklar olsun sınırı aştığım o güne! Yazıklar olsun kötülüğü tattığım o güne! Keşke bana hiç doğmasaydı! Keşke üzerime hiç ağarmasaydı! Keşke üzerimde hiç görünmeseydi! Ey lanetli gün! Ey iğrenç gün! Ey asla anılmaması gereken gün! Beni bu dünyaya çıkaran, bana doğumun kapılarını açan, doğuşumun kapısının sürgüsünü çeken gün! O gün ışıktan karanlığa dönsün, derin bir karanlık onu yutsun, ebedî körlük onu örtsün; zamandaki yerini yitirsin, bütün hatıralardan silinsin, hiçbir çağda anılmaya layık görülmesin.
65. Ebedî işkencelere katlanmaktansa hiç doğmamak, hiç var edilmemek, bu dünyaya hiç getirilmemek benim için daha iyiydi. Ağlayın bana, gök ve yer; yasımı tutun bütün yaratıklar; bana ağlayın bütün unsurlar; üzerimde inleyin bütün cinsler ve hayattan aldığınız hisle üzerime ağıt dökün. Çünkü acımasızca günah işledim, şiddetle kaydım, ağır düştüm, sefilce yıkıldım. Pisliğiyle kirlenmediğim bir günah yok. Bulaşmadığım bir kusur hastalığı yok. Ben zavallıya akmayan bir pislik çukuru olmadı.
66. Rezil, cani, her türlü alçaklığın altında kalmış bir hâlde, iffetsizliğin çirkinliğine sayısız kez düştüm. İyi yaşayacağıma kendiliğimden söz verdim, verdiğim sözü hiç tutmadım. Hep günahıma döndüm, hep suçlarımı tekrarladım, önceki suçlarıma hep daha kötülerini ekledim. Huyumu hiç iyiye çevirmedim, kötü işlerden hiç çekilmedim. Kendimi mahvederken birçoklarını da kirlettim; kötü huylarımla birçoklarını kötülüğe çevirdim. Suçum yüzünden birçok ruh helâk oldu, hayatımın örnekleriyle birçokları yoldan çıktı; birçoklarına kötülüğün sebebi ben oldum. Benim yüzümden birçoklarının niyeti kirlendi, benim yüzümden kutsallığın adı lekelendi.
67. Ey bütün kutsal adamlar, benim için Rab'be dua edin; ey azizlerin bütün halkı, benim için yalvarın; ey adillerin bütün korosu, benim için niyaz edin. Belki Tanrı bana acır, belki beni kabul eder, belki günahımı siler, belki kötülüğümü kaldırır, belki bana merhamet gösterir. Çünkü bana fazlasıyla öfkelendi, hiddetini üzerimde tamamladı, kötülüğümün çokluğu yüzünden gazabının öfkesini üzerime döktü; çünkü sapmalarım arttı, çiğnemelerim çoğaldı. Yazıklar olsun bana, tükendim! Yazıklar olsun bana, ruhum bitti; kederle ezildi, yasla parçalandı, inlemeyle eridi.
Akıl: 68. Ey ruh, sana kim acıyacak? Seni kim teselli edecek? Senin için kim ağıt yakacak? Kırıklığın deniz kadar büyüktür (Ağıtlar 2:13); sıkıntın kudurmuş açık deniz gibi, acın kabaran dalga gibidir. Hangi fırtına üzerine çullanmadı? Hangi bora başına gelmedi? Bütün sıkıntı sağanakları, bütün en azgın fırtınalar başının üzerinde gürledi. Ey ruh, darlıkla ve sefaletle, dalgalarla, fırtınalarla dolusun.
İnsan: 69. Neredesin, ey insanların koruyucusu? Neredesin, ey ruhların Kurtarıcısı? Neredesin, ey çoban? Beni neden hor gördün? Yüzünü benden neden çevirdin? Ey ruhumun tesellicisi, benden neden uzak durdun? Artık dön Tanrım, beni sonuna kadar unutma, beni sonsuza dek bırakma, mahvolayım diye cinlerin elinde bırakma. Kusurum ağır olsa da sen bağışlayıcısın, sen şefkatlisin, sen çok merhametlisin; kimseyi bırakmaz, kimseyi hor görmez, kimseden tiksinmez, kimseyi merhametinden geri çevirmezsin; aksine merhametini kendiliğinden sunarsın. Günahkârların dönmesini beklersin.
70. Kaç cani, kaç sefahate düşkün, dünyanın arzularıyla semirmiş kaç kişi senin iyiliğinle bağışlanmaya ulaştı! Hak etmeyen birçok kişiye günahlarını karşılıksız bağışladın; merhametini bende de göster, af bana da açılsın, bağışlanma bana da açılsın. Çok kişiye cömertçe verdiğini bir kişiden esirgeme. Suçlarımı savunmuyorum, günahlarımı mazur göstermiyorum. Yaptığımdan hoşnut değilim, günah işlediğimden hoşnut değilim. Kusurumu kabul ediyorum, sapmamı itiraf ediyorum, suçumu biliyorum, itiraf sesimi açıyorum. Yalvarırım, itiraf edenin feryadını kabul et; Rabbim, niyaz edenin sesine kulak ver. Feryat eden günahkârın sesini duy.
-cavi! vae diem illum, quando transgressus sum! væ diem illum, quando malum expertus sum! Utinam non illuxisset mihi! utinam non fuisset ortus super me! utinam super me non apparuisset! O dies detestanda! o dies abominanda! o dies penitus nec dicenda! quae me in hoc saeculum protulit, quae mihi claustra partus aperuit, quæ ortus mei ostia reseravit. Dies illa a luce in tenebras permutetur, profunda illam caligo confundat, aeterna illam cæcitas obruat, amittat temporis statum, omni memoria exstinguatur, nullis digna sæculis memoretur. 65. Melius mihi fuerat non esse ortum, melius non fuisse genitum, melius non fuisse in hoc saeculo procreatum, quam æternos perpeti cruciatus. Flete me, coelum et terra; lugete me, omnes creaturae; plorate me, omnia elementa; ingemiscite super me, universum genus, et quo potestis vitæ sensu, super me lamentum effundite; peccavi enim crudeliter, lapsus sum fortiter, cecidi graviter, corrui miserabiliter, nullum invenitur peccatum cujus sordibus non sim coinquinatus. Nullus est morbus vitiorum a quo non contraxerim contagium, nulla sordium sentina exstitit quae in me miserum non confluxerit. 66. Probrosus, sceleratus, flagitiis cunctis obrutus, innumerabiliter frequentavi impudicitiam foeditatis. Ut bene viverem ultro promisi, quod pollicitus sum nunquam servavi. Semper ad peccatum meum redii, semper delicta mea iteravi, prioribus sceleribus semper deteriora conjunxi; nunquam in melius mores mutavi, nunquam a malis factis recessi; plurimos etiam maculavi me perdens, plurimos pravis moribus ad iniquitatem converti, scelere meo multæ animæ perierunt, exemplis vitæ meae multi subversi sunt, ego multis causa mali exstiti, per me multorum propositum maculatum est, per me nomen sanctitatis laceratum est. 67. Orate pro me ad Dominum, omnes viri sancti; obsecrate pro me, plebs omnis sanctorum; implorate pro me, omnis chorus justorum; si forte misereatur mihi Deus, si forte recipiat me, si forte deleat peccatum meum, si forte auferat iniquitatem meam, si misericordiam praestet mihi; iratus enim est super me nimis, complevit furorem suum in me, effudit iram indignationis suae super me propter multitudinem iniquitatis meae, quia creverunt aversiones, quia multiplicatæ sunt prævaricationes meae. Vae mihi! quia consumptus sum; væ mihi! quia defecit anima mea, afflicta merore, contrita luctu, extenuata gemitu. 68. Quis miserebitur tui, anima? quis consolabitur te? quis dabit lamentum pro te? magna est, sicut mare, contritio tua (Thren. II, 13), afflictio tua sicut pelagus sæviens, dolor tuus quasi fluctus tumens; quæ tempestas non irruit super te? quae procellæ non acciderunt tibi? omnes molestiarum rivi, omnes turbulentissimæ tempestates super tuum caput intonuerunt, plena es angustia et miseriis, plena es fluctibus, plena es tempestatibus anima. 69. Ubi es, custos hominum? ubi es, Redemptor animarum? ubi es, pastor? cur sprevisti me? cur avertisti faciem tuam a me? utquid longe factus es a me, consolator animæ meæ? Revertere jam, Deus meus, non me obliviscaris in finem, non me in perpetuum deseras, non me ad perdendum in potestate dæmonum derelinquas. Licet offensa sit gravis, tu autem clemens, tu pius, tu multæ miserationis, nullum relinquis, nullum spernis, nullum detestaris, nullum recusas a misericordia, sed ultro offers clementiam. Peccantes exspectas ut redeant. 70. Quanti enim scelerati, quanti luxuriis dediti, quanti concupiscentiis saeculi saginati, bonitate tua ad indulgentiam pervenerunt? Multis non merentibus gratis peccata donasti, ostende et in me clementiam tuam, pateat et mihi venia, pateat indulgentia, non abneges uni, quod plurimis es largitus. Scelera mea non defendo, peccata mea non excuso, displicet mihi quod feci, displicet quod peccavi. Offensam fateor, errorem confiteor, culpam agnosco, vocem confessionis aperio. Suscipe, quaeso, clamorem confitentis; attende, Domine, vocem deprecantis. Audi vocem peccatoris clamantis.
1_971. Günah işledim Tanrım, bana acı; günah işledim Tanrım, bana lütfet. Kötülüklerimi bağışla, günahlarımı affet, suçlarıma müsamaha et, lütfun kusurlarımı silsin. Ruhumu iyileştir, çünkü sana karşı günah işledim (Mezmur 41:4). Kötülükleri aklında tutarsan kim ayakta kalır (Mezmur 130:3)? Senin sorgunda adil kişinin adaleti bile güvende değildir. Hangi adil kişi kendine günahsız demeye cesaret edebilir? Kim senin önünde adaletinden söz etmeye kalkışabilir? Günahsız insan yoktur, suçtan temiz kimse yoktur; işte azizler arasında da lekesiz kimse yok. İşte Tanrı'ya kulluk edenler sabit kalmadı, meleklerde bile sapkınlık bulundu (Eyüp 4:18). Yıldızlar senin önünde temiz değildir, gökler senin gözünde temiz değildir (Eyüp 15:15). Öyleyse ben ne kadar daha iğrencim: çürüntü, insanoğlu, solucan! Günahı girdap gibi, kötülüğü su gibi içen, tozun içinde oturan (Eyüp 7:21), çamurdan evde yaşayan, temeli toprak olan ben!
72. Rabbim, neden yapıldığımı hatırla (Mezmur 89:47); hatırla ki toprağım, hatırla ki toz ve külüm (Tekvin 18:27). Ellerinin eserine sağ elini uzat (Eyüp 14:15). Cılız malzemeye merhamet et, tenin kırılganlığının, zayıf yaratılışın imdadına yetiş. Kurtuluş yolu açılsın, yaralarım sana açık olsun. Hastalığım senin önündedir; ne kadar yaralı ve bitkin olduğumu görüyorsun. İyileşeceğim ilacı ver, sağlığıma kavuşacağım tedaviyi uygula. Kusurlarla bulaşmış olanı yenile, günahlarla bozulmuş olanı yeniden biçimlendir. Arzunun alevini içimde söndür. Şeytanın ateşli okları artık beni delmesin, alev içimde daha fazla tutuşmasın.
73. Çünkü çektiğim ayartıları sen bilirsin. Katlandığım dalgaları sen bilirsin. Tahammül ettiğim fırtınaları sen tanırsın; nerede kaydığımı, nerede eriyip aktığımı, bahtsızın nerede battığını sen bilirsin. İhmalim yüzünden yıkıma koştum. Dikkatsizce çirkinlik çukuruna yıkıldım, alçaklıkların çamuruna düştüm, zavallı ben, kötülüklerin derinliğine indim. Esir ruhumu cehennemden kurtar, beni en korkunç enginlikten çek çıkar. Derinlik beni kapatmasın, bana çıkışı kapamasın.
74. İşte korkulacak gün şimdiden kapıda, son gün şimdiden yaklaşıyor, hayatın sınırı şimdiden dayandı; bana mezardan, kabirden başka bir şey kalmadı (Eyüp 17:1). Gitmeden önce beni bağışla; bu hayattan çıkmadan beni kötülüğümden temizle. Ölmeden önce günahlarımın bağlarını çöz.
Akıl: 75. Gözyaşlarınla sarsıldım, ağlayışınla yüreğim yaralandı. Ağıtın beni eritiyor, ağıtın bende gözyaşı istiyor. Ağıt yakarak beni gözyaşına zorladın, ağıt yakarak beni ağlamaya sürükledin. Ağıtına gözyaşı döktüm, dövünmene karşılık gözyaşlarına eridim. Tanrı sana af versin, Tanrı suçlarını esirgeyip bağışlasın. Tanrı günahlarını senden uzaklaştırsın, günahlarını çözüp salıversin, suçlarının lekelerini yıkasın, seni kötülüğün her lekesinden temizlesin, seni başına gelecek günahtan kurtarsın.
76. Şimdi öyleyse gerektiği gibi davran, yakıştığı gibi davran, layık olduğu gibi davran, doğru olduğu gibi davran, âdil olduğu gibi davran. Bir daha günah işlememeye niyet et; bir daha suç işlememeye karar ver. Suçlarını tekrarlamaktan, kötülükleri yenilemekten sakın. Kendini kestiğin kusura geri dönme, işlediğin suçu tekrarlama, geride kalmış kötülükleri yenileme. Düşüşten sonra yeniden suç işleme, ağıttan sonra kendini kirletme, tövbe yasından sonra günaha dönme, ağlayıp döktüğün suçları yeniden işleme.
77. Yine ağlayacağın şeyi tekrar yapma; af dilediğin suçu tekrarlamaya kalkışma. Ardından gelen suçun kirlettiği tövbe boştur; tekrarlanan yara daha geç iyileşir; sık sık günah işleyip ağlayan güçlükle af hak eder. Günahlar yeniden başlıyorsa ağıtların faydası yoktur. Kötülüklerin affını dileyip kötülükleri yeniden işlemenin değeri yoktur. Öyleyse itirafta direnmeyi sürdür, tövbede sağlamca dur.
78. Tutmaya başladığın iyi hayatı bırakma. İyi hayat niyetini sürekli koru. Kalırsan mesut olursun; sebat edersen mesut olursun. Sonuna kadar dayanırsan işin o zaman tamam olur. Kurtuluş sebat edenlere vaat edilir, ödül sebat edenlere verilir: Mesuttur yargıyı koruyanlar ve her zaman adaleti yapanlar (Mezmur 106:3). Mesut olan iyilik yapan değil, onu durmadan yapandır. Çünkü sonuna kadar dayanan kurtulacaktır (Matta 10:22).
- Peccavi, Deus, miserere mei; peccavi, Deus, propitiare mihi. Parce malis meis, ignosce peccatis meis, indulge sceleribus meis, deleat culpas meas gratia tua. Sana animam meam, quia peccavi tibi (Psal. XL, 5). Si enim iniquitates recordatus fueris, quis sustinebit (Psal. CXXIX, 3)? Ad examen tuum nec justitia justi secura est. Quis enim justus qui se audeat dicere sine peccato? quis praesumat coram te aliquid de justitia? nullus hominum absque peccato, nullus mundus a delicto, ecce inter sanctos nemo immaculatus. Ecce, qui servierunt Deo, non fuerunt stabiles, et in angelis reperta est pravitas (Job IV, 18). Astra immunda sunt coram te, caeli non sunt mundi in conspectu tuo (Job xv, 15); quanto magis ego abominabilis, et putredo, et filius hominis, vermis, qui haurit quasi gurges peccatum, et bibit quasi aquas iniquitatem, qui commoror in pulvere (Job VII, 21), qui habito in domo lutea, qui terrenum habeo fundamentum. 72. Memorare, Domine, quæ sit mea substantia (Psal. LXXXVIII, 48), memento quia terra sum, memento quia pulvis et cinis sum (Gen. XVIII, 27), operi manuum tuarum porrige dexteram (Job XIV, 15). Consule infirmæ materiæ, succurre carnali fragilitati, infirmæ conditioni. Pateat regressus salutis, pateant tibi vulnera mea. Coram te est ægritudo mea, tu vides quantum sauciatus sum, et languidus, medicinam qua saner tribue, medelam qua curer impende; refice infectum vitiis, reforma corruptum peccatis. Exstingue in me flammam concupiscentiae. Jacula ignita diaboli me ultra non penetrent, non exardescat in me ulterius. 73. Tu enim scis tentationes quas patior. Tu scis fluctus quos patior. Tu nosti tempestates quas tolero, ubi lapsus sim, ubi defluxus sim, ubi infelix demersus sim, tu scis. Incurri enim negligens in ruinam. Corrui incautus in turpitudinis foveam, decidi in cœnum flagitiorum, descendi in profundum malorum miser; erue animam meam captivam ab inferis, erue me de immanissimo abysso. Non me concludat profundum, non mihi deneget exitum. 74. Ecce dies metuendus jam imminet, jam dies ultimus appropinquat, jam instat limes vitæ, nihil superest mihi præter tumulum, nihil superest præter sepulcrum (Job XVII, 1); parce mihi, antequam eam; munda me ab iniquitate mea, antequam ab hac vita egrediar. Solve, priusquam moriar, peccatorum meorum vincula. 75. Commotus ad lacrymas tuas, ad fletus tuos compunctus sum; lamentatio tua me resolvit, lamentatio tua lacrymas mihi exigit; lamentando ad lacrymas me coegisti, lamentando ad fletum me commovisti; ad lamentum tuum lacrymas fudi, ad planctum tuum in lacrymas resolutus sum. Deus tibi veniam tribuat, Deus tibi culpas tuas parcendo ignoscat. Peccata tua Deus a te suspendat, peccata tua laxando dimittat, criminum tuorum maculas abluat, ab omni te mali labe detergat, liberet te ab imminenti peccato. 76. Age itaque jam ut oportet, age ut decet, age ut dignum est, age ut rectum est, age ut æquum est Propone ut ulterius non pecces; ne ultra delinquas statue. Cave culpas tuas iterare, cave mala repetere, ad vitium ex quo te abscidisti non revoces, quod deliquisti non iteres, transacta mala non repetas. Post lapsum denuo non delinquas, non te polluas post lamentum, post pœnitentiæ luctum non redeas ad peccatum, non denuo committas deplorata delicta. 77. Ne rursus facias quod iterum plangas, ne culpam pro qua veniam postulas iterare præsumas: inanis est pœnitentia quam sequens culpa coinquinat, vulnus iteratum tardius sanatur, frequenter peccans et lugens vix veniam meretur. Nihil prosunt lamenta, si replicantur peccata. Nihil valet veniam a malis poscere, et mala denuo iterare. Persiste ergo in confessione, esto in pœnitentia fortiter confirmatus, 78. Vitam bonam quam cœpisti tenere non desinas. Propositum vitæ bonæ conserva jugiter. Beatus eris, si permanseris; beatus, si perseveraveris; tunc erit perfectum opus tuum, si usque in finem duraveris. Salus perseverantibus promittitur, præmium perseverantibus datur: Beati qui custodiunt judicium, et faciunt justitiam in omni tempore (Psal. CV, 3), Non est beatus qui bonum facit, sed qui incessabiliter facit. Qui enim perseveraverit usque ad finem, hic salvus erit (Matth. x, 22.)
2II. Kitap
1. Ey ruh, senden rica ediyorum, sana yalvarıyorum, sana niyaz ediyorum, senden dileniyorum: bundan sonra hiçbir şeyi hafifçe yapma, hiçbir şeyi düşünmeden işleme, hiçbir şeye gelişigüzel girişme; kötülük tekrarlanmasın, günah yeniden doğmasın, kötülük geri dönmesin, habislik yeniden koşup gelmesin, hainlik yeniden baş göstermesin, adaletsizlik yeniden güç kazanmasın.
2. Ey insan, kendini bil. Kim olduğunu bil, neden var olduğunu, niçin doğduğunu, ne için dünyaya geldiğini, niçin yapıldığını, hangi şartla meydana getirildiğini ya da niçin bu dünyaya getirildiğini bil. Yaratılışını hatırla, tabiatının düzenini koru. Yapıldığın gibi ol: Tanrı seni nasıl yaptıysa, yapıcın seni nasıl kurduysa, yaratıcın seni nasıl düzenlediyse öyle ol.
3. Doğru imanı koru, içten imanı tut, lekesiz imanı gözet; doğru iman sende kalıcı olsun. İtirafındaki iman sende bozulmadan dursun. Hiçbir akılsız öğreti seni aldatmasın, hiçbir sapık din seni bozmasın, hiçbir eğrilik seni imanın sağlamlığından çevirmesin. Mesih hakkında düşüncesizce hiçbir şey söyleme, Tanrı hakkında eğri ve dinsizce hiçbir şey düşünme; yanlış düşünerek onun sevgisine karşı suç işleme. İmanda adil ol, imanın doğru, yaşayışın kutsal olsun. İmanla çağırdığını amelinle inkâr etme. Kanunun yasakladığı her şeyden uzak dur, Kutsal Yazı'nın men ettiği her şeyden sakın.
4. İmanda yetkin olan sen amelde suç işleme. Rezilce yaşayarak imanı kirletme, kötü huylarla imanın bütünlüğünü bozma, Tanrı'nın buyruğuna aykırı hiçbir şey yapma. Yanına hiçbir kötülük katmadan iyilik içinde yaşa. Hiçbir kötü davranış iyi huyları kirletmesin, eğri işler doğru amelleri lekelemesin. Faziletlere kusur karıştırma, iyiliklere kötülük ekleme; iyiliklere karışan kötülük pek çok iyiliği bulaştırır. Bir kötülük çok iyiliği mahveder. Bir noktada günah işleyenin bütün kusurlara tabi olduğunu bil (Yakup 2:10).
5. Çünkü tek bir günahla birçok adil iş yok olur; tek kötülükle birçok iyilik devrilebilir. Bedenin zevk aldığı şeye ruhunu eğme, tensel zevke rıza gösterme. Ruhunu tenin gücüne teslim etme, zihnini onun isteğinden dizginle. Her gün yüreğini sorgula, her gün yüreğini yokla; kimsenin görmediği bir yoklamayla gizli köşelerini araştır. Ruhunu zararlı düşünceden koru, çirkin düşünce zihnine sızmasın. Düşüncelerini ayırt et: neden kaçınacağını, neyi yapacağını gör. Vicdanını günahtan temizle.
6. Ruhun her türlü kirden arınmış olsun. Zihnin temiz olsun, orada hiçbir pislik kalmasın. Kusuru kendinden öyle sil ki ruhunda bile ondan bir şey kalmasın. Düşüncelerinden de yargılanacağını bil. Tanrı vicdanları yargılar. Tanrı yalnız teni değil, zihni de sorgular. Yargıç Tanrı ruhu düşüncelerinden de yargılar. Kötü düşünce gıdıkladığında ona rıza gösterme. Yasak bir şey fısıldadığında ruhunu orada tutma. Günahın ilk fısıltısını hor gör, yüreğinde kalmasına izin verme. Hangi saatte gelirse gelsin onu kov; akrep görünür görünmez ez. Yılanın başını çiğne, kötü fısıltının başlangıcını çiğne.
7. Suçu doğduğu yerde düzelt; düşünceye daha başlangıcında direnirsen gerisinden kurtulursun. Düşüncenin başlangıcına karşı savaş, kazanırsın; düşüncenin başını dışarı at, gerisi yenilir. Düşünceyi yürekten kovarsan amele dökülmez. Düşünceye rıza göstermezsen amele kolayca direnirsin; zevkin kapamadığını rıza kendine bağlayamaz. Çünkü ruh bozulmadan beden bozulamaz. Ruh kayar kaymaz ten günaha hazırdır. Ruh suçta tenin önüne geçer; ruhun istemediğini ten yapamaz. Öyleyse ruhunu düşünceden temizle ki ten günah işlemesin; çünkü sen istemedikçe seni hiçbir şekilde yenemez.
8. Dinle ey ruh, söylediklerimi; kulak ver dediklerime, dikkat et uyardıklarıma. Artık hiçbir pislikle kirlenme, hiçbir şehvetle lekelenme. Kendini tenin her türlü bozukluğundan uzak tut, tenin her türlü çürümesinden kendini çek. Azgınlık artık sende güçlenmesin. Şehvet artık seni yenmesin. Bedenini zinadan koru. Hiçbir zaman hiçbir tensel düşünceyle kirlenme. Zinayla kirlenmeyi bütün günahlardan beter say; zina bütün günahlardan büyüktür.
9. Zina ağır bir günahtır. Zina bütün kötülüklerin önündedir. Zina ölümden ağırdır: ölmek zina etmekten iyidir, ölmek şehvetle lekelenmekten iyidir, canını dökmek onu nefsine hâkim olamayarak yitirmekten iyidir. Perhizkârlık insanı Tanrı'ya yaklaştırır, perhizkârlık insanı Tanrı'nın yakını yapar. Perhizkârlığın kaldığı yerde Tanrı da kalır.
496 1. Quaeso te, anima, obsecro te, deprecor te, imploro te, ne quid ultra leviter agas, ne quid inconsulte geras, ne temere aliquid facias, ne repetatur malum, ne renascatur peccatum, ne redeat iniquitas, ne recurrat malitia, ne denuo exoriatur nequitia, ne resumat injustitia vires. 2. Scito, homo, temetipsum; scito quis sis, scito cur ortus sis, quare natus sis, in quem usum genitus sis, quare sis factus, qua conditione sis editus, aut quare sis in hoc saeculo procreatus; memento conditionis tuae, naturae tuae ordinem serva. Esto quod factus es, qualem te Deus fecit, qualem te factor condidit, qualem te creator instituit. 3. Serva rectam fidem, tene sinceram fidem, custodi intemeratam fidem, maneat in te recta fides. Sit in te incorrupta confessionis fides, nulla te insipiens doctrina decipiat, nulla religio perversa corrumpat, nulla pravitas a fidei soliditate avertat. Nihil temere de Christo loquaris, nihil de Deo pravum, nihil impium sentias, nihil perverse sentiendo in dilectione ejus offendas. Esto in fide justus, habeto fidem rectam, conversationem sanctam, quam invocas fide, non abneges opere, ab omnibus quæ lex vetat abstine, omnia quae Scriptura prohibet cave. 4. Non delinquas in opere, qui in fide perfectus es. Fidem turpiter vivendo non polluas, fidei integritatem pravis moribus non corrumpas, nihil contra præceptum Dei facias; vive in bono, nullo adjuncto malo, bonos mores nulla conversatio mala coinquinet, opera recta sinistra facta non maculent; non admisceas virtutibus vitium, non adjungas bonis malum, malum mistum bonis contaminat plurima bona. Unum malum multa bona perdit. Qui in uno peccaverit, eum omnibus vitiis subjacere scito (Jac. II, 10). 5. Per unum enim peccatum multae justitiae pereunt. Per unum malum multa bona possunt subverti. In id, quod delectatur corpus, animum non declines, carnali delectationi consensum non praebeas. Non des animam tuam in potestatem carnis, refrena mentem ab appetitu illius. Cor tuum quotidie discute, cor tuum quotidie examina, privata examinatione occultorum tuorum latebras discute. A cogitatione noxia custodi animam tuam, mentem tuam turpis cogitatio non subripiat; discerne cogitationes tuas, quid vites, quid facias; munda conscientiam tuam a peccato. 6. Sit animus tuus ab omni pollutione purgatus, Sit mens tua pura, nullae ibi sordes resideant. Sic vitium absterge a te, ut nec animo quidpiam apud te remaneat. Scito te de cogitationibus judicandum. Deus conscientias judicat. Deus non solum carnem, sed et mentem examinat. Deus judex et de cogitationibus judicat animam. Quando titillat prava cogitatio, non consentias illi. Quando suggerit aliquid illicitum, non ibi teneas animum; primam peccati suggestionem contemne, non sinas eam in corde tuo manere. Quacunque hora venerit, expelle illam; ut apparuerit scorpio, contere eum. Calca serpentis caput, calca pravæ suggestionis initium. 7. Culpam ibi emenda, ubi nascitur; in ipso initio cogitationi resiste, et evades cætera. Adversus initium cogitationis decerta, et vinces; caput cogitationis exclude, et cætera superantur. Si expuleris cogitationem a corde, non prorumpet in opere. Si cogitationi non consenseris, operi cito resistes; quem delectatio non rapit, consensio sibi non subdit. Non enim potest corpus corrumpi, nisi prius animus corruptus fuerit. Dum anima labitur, statim caro ad peccandum parata est. Anima enim carnem praecedit in crimine, nihilque potest caro facere, nisi quod voluerit animus; munda ergo a cogitatione animum, et caro non peccat; si enim volueris, te omnino superare non poterit. 8. Audi, anima, quæ loquor, ausculta quae dico, attende quæ moneo; nulla jam immunditia polluaris, nulla libidine maculeris, ab omni te carnis corruptela suspende, ab omni carnis corruptione te subtrahe. Luxuria in te ultra non invalescat. Libido ultra non te devincat. Custodi a fornicatione corpus tuum. Ne ulla unquam carnali cogitatione inquineris; fornicatione contaminari deterius omni peccato puta, omnibus peccatis fornicatio major est. 9. Grave peccatum est fornicatio. Fornicatio universa antecedit mala. Fornicatio gravior est morte; melius est mori quam fornicari, melius est mori quam libidine maculari, melius est animam effundere quam eam per incontinentiam perdere. Continentia hominem Deo proximum reddit, continentia hominem Deo proximum facit, ubi manserit continentia, ibi et Deus permanet.
2_210. İffet insanı göğe bağlar, iffet insanı göğe çeker. İffete göklerin krallığı vaat edilir. İffet göğün mirasına eriştirir. Şehvet ise insanı cehenneme batırır, şehvet insanı Tartaros'a yollar, şehvet insanı Tartaros'un cezalarına götürür.
11. Hâlâ tenin sıkıntılarını hissediyorsan, hâlâ tenin dürtüleri sana dokunuyorsa, hâlâ şehvetin fısıltısı kapını çalıyorsa, zina hatırası hâlâ ruhunu gıdıklıyorsa, ten hâlâ sana saldırıyorsa, azgınlık hâlâ seni deniyorsa, şehvet hâlâ seni çağırıyorsa, ölüm hatırasını karşına çıkar, çıkış gününü önüne koy, hayatının sonunu gözünün önüne getir. Gelecek yargıyı önüne koy, gelecek işkenceleri önüne koy, gelecek cezaları önüne koy, cehennemin sürekli ateşlerini önüne koy, Gehenna'nın korkunç cezalarını önüne koy.
12. Durmadan gözyaşlarıyla dua et, sürekli dua et, gece gündüz Tanrı'ya yakar. Duan kesintisiz olsun, sık olsun, duanın silahları elinden düşmesin, dua tükenmesin. Duaya sık sık sarıl, duaya devamlı eğil, hep inle ve dövün. Gece kalk dua et, uyanık kal ve dua et, geceyi dua ve yakarışla geçir, gece nöbetlerine sarıl. Gözlerini biraz yumduktan sonra yine dua et. Sık dua şeytanın oklarını uzaklaştırır.
13. Sürekli dua şeytanın silahlarını yener. Ayartıların saldırısına karşı ilk güç budur. Düşmanların denemelerine karşı ilk silah budur. Sık yakarış pis ruhları kovar, ısrarlı dua pis ruhları yener. Cinler duayla yenilir, duayla alt edilir; dua bütün kötülüklere üstün gelir.
14. Ekmekten doymayı da kendinden uzaklaştır, bedenini kıt yemekle terbiye et, oruca ve perhize hizmet et. Benzin solgun, bedenin kuru olsun. Aç ve susuz kal, kendini tut ve kuru. Oruçla eğitilmezsen ayartıları yenemezsin. Çünkü şehvet yiyecekle büyür; yemekte doymak tenin azgınlığını uyandırır; oburluk kusuruyla tenin ayartısı artar. Şehvet doymuşlukla hep birliktedir. Buna karşılık şehvet oruçla frenlenir, azgınlık oruçla yenilir; doymuşluk uzaklaştırıldığında azgınlık hükmedemez.
15. Perhiz teni yener, perhiz azgınlığı dizginler, perhiz şehvetin atılışını kırar, perhiz şehvetin gücünü çözer. Susuzluk ve açlık tenin azgınlığını öldürür, açlık ve susuzluk tenin şehvetini yener. Çok şarapla zihin de ağırlaşır. Şarap ruhta zehirdir. Şarapla azgınlık uyanır, şarapla şehvetin kavı beslenir. Damarlar şarapla dolunca azgınlık organlarda filizlenir; çünkü kadehler azgınlığın aletleridir. Ateşe çıra atılınca yangın daha çok büyür; ateşe malzeme eklenince alev daha çok artar.
16. Şehvetin ilk okları gözlerdir de; kadını arzulamanın başlangıcı görmedir. Çünkü zihin gözlerle yakalanır. Bakış aşkın oklarını atar, arzunun şehvetini besler; zihni ayartır, ruhu gıdıklar, yüreği yaralar. Öyleyse bakışını çek, gözlerini hayasızlıktan alıkoy, onları tenin güzelliğine dikme. Hiçbir kadına arzulamak için dikkat kesilme, hiçbirine arzu etmek niyetiyle bakma. Günah işleme fırsatını kaldır, suç malzemesini ortadan al.
17. Zinadan güvende olmak istiyorsan bedenle ve bakışla ayrı dur; çünkü bedence ayrılınca günahın niyetinden de uzaklaşırsın. Yılanın yanında uzun süre yarasız kalamazsın. Ateşin önünde durursan demirden olsan da bir gün erirsin. Tehlikenin yakınındaki uzun süre güvende olmaz; insan sık bir aradalıktan çabucak günah işler.
18. Yakınlık çoğu kez birçok kişiyi tuzağa düşürür. Fırsat çoğu kez günah işleme iradesi yaratır. İradenin yenemediklerini çoğu kez sık bir aradalık yendi. Azgınlık aylaklığa düşkün olana çabucak sızar, boş durana çabucak el koyar. Şehvet aylak bulduğunu daha çok yakar. Ama şehvet işe, çalışkanlığa ve emeğe yenilir; tenin şehvetini çoğu kez emek alt eder. Çünkü emekle yorulmuş beden alçaklıktan daha az zevk alır.
19. Bu yüzden aylaklıktan sakın, aylaklığı sevme, ömrünü aylaklıkla geçirme, bedenini emeklerle yor,
- Castitas hominem cælo jungit, castitas hominem ad coelum trahit. Castitati coeli regnum promittitur. Castitas hæreditatem coeli suppetere facit. Libido vero in infernum mergit hominem, libido ad tartara hominem mittit, ad poenas tartari hominem libido perducit. 11. Quod si adhuc carnis molestias sentis, si adhuc carnis stimulis tangeris, si adhuc libidinis suggestione pulsaris, si animum tuum adhuc fornicationis titillat memoria, si adhuc caro te impugnat, si te adhuc luxuria tentat, si adhuc libido invitat, memoriam mortis tibi objice, diem exitus tui tibi propone, finem vitæ tuæ ante oculos adhibe; propone tibi futurum judicium, propone tibi futura tormenta, propone tibi futura supplicia, propone tibi infernorum perpetuos ignes, propone tibi gehennæ poenas horribiles. 12. Ora lacrymis indesinenter, ora jugiter, precare Deum diebus ac noctibus, sit sine cessatione oratio, sit frequens oratio, sint orationis arma assidua, oratio non deficiat, insiste orationi frequenter, incumbe orationi assidue, geme semper, et plange, surge in nocte ad precem, vigila et ora, pernocta in oratione, et prece, incumbe nocturnis vigiliis. Ad modicum clausis oculis rursum ora, oratio frequens diaboli jacula submovet. 13. Oratio continua diaboli tela exsuperat. Hæc prima virtus adversus tentationum incursus. Haec prima tela adversus hostium tentamenta. Immundos spiritus precum expellit frequentia, immundos spiritus orationis evincit instantia. Dæmonia oratione vincuntur, oratione dæmonia superantur, omnibus malis praevalet oratio. 14. Adime quoque tibi saturitatem panis, parcimonia tuum corpus castiga, jejuniis et abstinentiæ inservi, pallida ora gere, aridum porta corpus. Esuri et siti, abstine et aresce; non potes tentationes vincere, nisi jejuniis erudiaris. Escis enim libido crescit, ciborum saturitas carnis luxuriam suscitat, edacitatis vitio crescit carnis tentatio, saturitati libido semper adjuncta est, at contra jejunio libido restringitur, jejunio luxuria superatur, sequestrata saturitate, non dominatur luxuria. 15. Abstinentia enim carnem superat, abstinentia luxuriam frenat, libidinis impetum abstinentia frangit, libidinis virtutem abstinentia solvit; sitis et fames carnis luxuriam interimunt, fames et sitis carnis lasciviam superant. Vino quoque multo gravatur mens. Vinum virus est in animo. Vino luxuria excitatur. Vino fomes libidinis enutritur. Venis vino repletis, luxuria in membris pullulat; pocula quippe instrumenta luxuriæ sunt. Igni enim adjecto fomite magis crescit incendium; adjecta igni materia, plus augetur flamma. 16. Oculi quoque prima tela libidinis; visio prima concupiscentia mulieris, mens enim per oculos capitur. Aspectus namque amoris jacula mittit, concupiscentiæ libidinem nutrit aspectus; mentem illicit, animam titillat, cor vulnerat. Subtrahe igitur visum, reprime oculos a petulantia, nec eos figas in specie carnis. Nullam attendas ad concupiscendum; nullam hoc animo inspicias, ut concupiscas; tolle occasionem peccandi, aufer materiam delinquendi. 17. Si vis esse a fornicatione tutus, esto corpore et visione discretus, corpore quippe sejunctus a peccati intentione discedis. Circa serpentem autem non eris diu illæsus; ante ignem consistens, etsi ferreus sis, aliquando dissolveris; proximus periculo diu tutus non eris, per assiduitatem cito peccat homo. 18. Saepe familiaritas implicuit multos. Sæpe occasio peccandi voluntatem facit. Sæpe, quos voluntas non potuit, assiduitas superavit. Otiositati deditum cito luxuria subripit. Vacantem luxuria cito praeoccupat. Gravius libido urit quem otiosum invenerit. Cedit autem libido rebus, cedit operi, cedit industriae, et labori, libidinem quippe carnis saepe labor evincit, corpus enim labore fatigatum minus delectatur flagitio. 19. Quapropter præcave otium, non diligas otium, non ducas in otio vitam, fatiga corpus laboribus,
2_3herhangi bir işe gayret et, kendine ruhun dikkatini saplayacağı faydalı bir iş ara. İşle birlikte okumaya, Tanrı'nın kanununa, Kutsal Yazıları düşünmeye vakit ayır. İlahî kitaplarla sık sık bir arada ol; okumayı sürdür, okuman sık olsun, kanun üzerine her gün düşün. Okuma hayattan yanılgıyı kaldırır, okuma dünyanın boşluğundan çeker; okumayla his ve anlayış artar. Okuma neden sakınacağını öğretir, okuma nereye yöneleceğini gösterir. Okurken pek çok kazanç elde edersin, yeter ki okuduğunu yap. Öteki iyi şeyler de hoşuna gidiyorsa, başka şeyler de sevimliyse, iradende ve dileğindeyse, ruhun bütün iyi şeylere yönelmiş ve hazırsa şöyle yap.
20. Alçakgönüllü ol, alçakgönüllülük üzerine kurulu ol, herkesin sonuncusu ve en geridekisi ol. Alçakgönüllülükle kendini en küçük yap, kendini kimsenin önüne geçirme, kimseden üstün sayma. Herkesi kendinden üstün, kendini herkesin en küçüğü, herkesten aşağı say. Ne kadar yüksek olursan ol, alçakgönüllülüğü tut; alçakgönüllülüğü tutarsan şanın olur. Ne kadar alçakgönüllü olursan şanın yüksekliği seni o kadar izler.
21. Övünmekten sakın, gösteriş isteğinden sakın, boş şan gayretinden sakın. Kendine pay çıkarma, övünme, küstahça yükselme. Kibrin kanatlarını açma, kendini beğenmişliğin tüylerini kaldırma. Kendine hiçbir şey vehmetme, kendine hiçbir iyilik atfetme. Adalet faziletinden gururlanarak kibirlenme, iyi işlerinden ötürü yükselme, iyi amelinle övünme. Çıkmak için in, yükselmek için alçal, yoksa yükseldikten sonra alçaltılırsın. Çünkü kalkan alçaltılır, yükselen atılır, yükseltilen yere serilir, şişen çarpılıp ezilir. Yüksekten düşüş daha ağır, yüceden yıkılış daha büyüktür. Çünkü günahın başlangıcı kibirdir.
22. Kibir meleği indirdi, şişkinlik krallıkları çözdü, gurur yücelenleri devirdi, küstahlık yüksekleri alçalttı. Alçakgönüllülük ise düşüşü bilmez, kaymayı tanımaz, yıkıma asla uğramaz; alçakgönüllülük hiç düşüş yaşamamıştır. Ey insan, bil ki Tanrı alçakgönüllü olarak geldi, kul suretinde kendini alçalttı ve ölüme kadar itaat etti (Filipililer 2:8). Onun yürüdüğü gibi yürü, örneğini izle, izlerine bas. Değersiz ol, aşağı ol, hor görülen ol; kendi gözünde hoşnutsuz, kendi önünde hakir ol.
23. Çünkü kendi gözünde değersiz olan Tanrı katında büyüktür; kendinden hoşnut olmayan Tanrı'yı hoşnut eder. Öyleyse kendi gözünde küçük ol ki Tanrı'nın gözünde büyük olasın. Kendi gözünde ne kadar hakir olursan, Tanrı katında o kadar değerli olursun. Suçunu hatırlayıp yüzünde mahcubiyet, işlediğin günahın hatırasıyla çehrende utanç taşı. Günahının utancından gözlerini kaldırmaya yüzün kızarsın. Başın eğik, yüzün asık, çehren düşük, yüreğin çarpılmış, yas elbiseli, çuvala sarılı, bedenin kıl dokumayla örtülü yürü. Tükenen uzuvlarını kıl dokuma ve kül sarsın, pis ve eriyen organlarını çuval örtsün, yanmış bedenini yas giysisi kaplasın.
24. Toprak sana durmadan yatak, yer döşek olsun. Tozsun, tozda otur; külsün, külde otur; hep yas tut, hep kederlen, hep inle, hep yürekten iç çek. Yüreğinde pişmanlık, göğsünde sık inlemeler olsun. Gözlerinden sık sık yaş dökülsün, gözyaşına hazır ol. Gözyaşını sev, gözyaşları sana tatlı gelsin, dövünme ve yas seni hep memnun etsin. Dövünmeyi ve pişmanlığı kendine hep alışkanlık yap; dövünmeyi ve gözyaşını asla bırakma. Suça ne kadar eğilimli olduysan ağıta da o kadar hazır ol. Günah işlemeye olan isteğin nasılsa tövbeye bağlılığın da öyle olsun. Derinliğe nasıl çekildiysen öylece geri dön. Hastalığa göre ilaç verilmeli, yaraya göre tıbbın devası uygulanmalıdır. Ağır günahlar büyük ağıtlar ister.
25. Hiçbir şey seni günah konusunda güvene almasın, güvenin aldatıcılığı seni okşamasın, hiçbir güven seni aldatıp tövbe niyetinden alıkoymasın. Yüreğinde ümit ve korku durmadan bir arada dursun. Sende korku ve güven, ümit ve dehşet bir arada olsun. Merhameti, adaletten korkarak ümit et; bağışlanma ümidi seni öyle kaldırsın ki Gehenna korkusu seni hep ezsin.
exerce operis cujuslibet studium, quære tibi opus utile, quo animi infigatur intentio, cum opere vaca lectioni, vaca in lege Dei, vaca in meditatione Scripturarum; habeto in divinis libris frequentiam, assiduitas legendi sit tibi, sit tibi frequens lectio, sit quotidiana legis meditatio. Lectio vitae demit errorem, lectio a mundi subtrahit vanitate, lectione sensus et intellectio augetur; lectio docet quid caveas, lectio ostendit quo tendas. Multis proficis, cum legis, si tamen facias quod legis. Jam etsi cætera bona placent, si et alia grata sunt, si in voluntate sunt, si in voto sunt, si in bonis cunctis animus est intentus, si in bonis. cunctis animus est paratus. 20. Esto humilis, esto in humilitate fundatus, esto omnium ultimus, et novissimus, humilitate minimum te fac, nulli te præponas, nulli te superiorem deputes, æstima, omnes superiores esse tibi, omnium te minimum existima, inferiorem te omnibus deputa. Quamvis summus sis, humilitatem tene; si humilitatem tenueris, habebis gloriam; quantum enim humilis fueris, tantum te sequetur gloriae altitudo. 21. Cave autem jactantiam, cave ostentationis appetitum. Cave gloriae inanis studium, non te arroges, non te jactes, non te insolenter extollas. Alas superbiae non extendas, elationis pennas non erigas, nihil de te praesumas, nihil tibi boni tribuas, de justitiæ virtute nulla elatione superbias, de bonis factis non extollaris, de bono opere non glorieris; descende, ut ascendas; humiliare, ut exalteris, ne exaltatus humilieris; qui enim attollitur humiliatur, qui exaltatur dejicitur, qui elevatur prosternitur, qui inflatur alliditur; de excelso gravior casus est, de alto major ruina est, initium enim peccati superbia. 22. Superbia angelum deposuit, tumor regna dissolvit, elatio excelsos dejecit, arrogantia sublimes humiliavit, humilitas autem casum nescit, humilitas lapsum non novit, humilitas ruinam nunquam incurrit, nunquam lapsum passa est humilitas. Cognosce, homo, quia Deus humilis venit, et quia se in forma servi humiliavit, factus obediens usque ad mortem (Philipp. II, 8); ambula sicut et ille ambulavit, sequere ejus exemplum, imitare vestigia ejus, existe vilis, existe abjectus, existe despectus, displice tibi, despectus esto apud temetipsum. 23. Qui enim sibi vilis est, ante Deum magnus est; qui sibi displicet, Deo placet; esto igitur parvus in oculis tuis, ut sis magnus in oculis Dei. Tanto enim eris ante Deum pretiosior, quanto fueris in oculis tuis despectior. Porta quoque verecundiam in vultu de recordatione delicti, porta pudorem in facie de memoria commissi peccati. Peccati pudore oculos tuos attollere erubesce. Incede deposita facie, mœsto ore, abjecto vultu, perculso corde, lugubri veste, sacco involutus, opertus cilicio corpus: fatiscentes artus cilicium et cinis involvat, squalentia et tabescentia membra saccus operiat, exustum corpus luctuosus habitus tegat. 24. Terra sit tibi incessanter cubile, stratus humus: pulvis es, in pulvere sede; cinis es, in cinere sede semper lugens, semper mœrens, semper gemens, semper suspiria cordis emittens; sit compunctio in corde, sint gemitus crebri in pectore; frequenter oculis lacrymae profundantur, ad lacrymas esto paratus; dilige lacrymas, suaves sint tibi lacrymæ, delectet te semper planctus et luctus. Planctum et compunctionem fac tibi semper: planctum et lacrymas nunquam deseras. Tantum sis promptus ad lamenta quantum fuisti pronus ad culpam; qualis fuit tibi ad peccandum intentio, talis sit ad poenitendum devotio; ita revertere, sicut in profundum recesseras: secundum morbum impertienda est medicina, juxta vulnus sunt adhibenda medicinæ remedia. Gravia peccata grandia lamenta desiderant. 25. Nulla te res de peccato securum faciat, nulla tibi securitatis deceptio blandiatur, nulla securitas deceptum a poenitentiae intentione suspendat. Incessanter in corde tuo spes et formido consistant. Pariter sint in te timor atque fiducia, pariter spes et metus; sic spera misericordiam, ut justitiam metuas; sic te spes indulgentiæ erigat, ut metus gehennæ semper affligat.
2_426. Çünkü korku daima düzeltir, korku günahı kovar, korku kusuru bastırır, korku insanı tedbirli ve dikkatli yapar. Korkunun olmadığı yerde hayat çözülür; korkunun olmadığı yerde ölümün mahvı vardır; korkunun olmadığı yerde suçlar çoğalır. Hastalıklarında üzülme, bitkinliğinde Tanrı'ya şükret. Bedenden çok ruhunda sağlam olmayı, tenden çok zihninde sağlam olmayı dile; bedenin sıkıntıları ruhun ilacıdır. Hastalık teni yaralar, zihni iyileştirir; çünkü bitkinlik kusurları pişirip eritir, şehvetin gücünü kırar.
27. Refah sana gülerse yükselme, sıkıntı başına gelirse yıkılma. Mutluluk parlarsa övünme, felaket başına gelirse küçülme. Refahta ölçülü, sıkıntıda sabırlı ol. Acıda sınandığını bil ki kırılmayasın. Refahta sınandığını bil ki yükselmeyesin. Her şeyde aynı ol. Zihnini ne sevinçle ne kederle değiştir; her şeye aynı ölçüyle katlan, hiçbir kibirle değişme.
28. Hiçbir olay seni hazırlıksız yakalamasın, düşüncenin önceden karşılamadığı hiçbir olay kalmasın. Başına gelemeyecek bir şey olmadığını önüne koy, bütün talih işlerine karşı önceden düşün, gelecek sefaletleri hep aklında evir çevir. İyi günlerde, sıkıntılara nasıl katlanacağını düşün; başına kötü bir şey gelmesin diye hep ruhunda tart. Tehlikenin zararını önceden görmek bilgeye mahsustur. Önceden düşünülen her şey daha hafif gelir, beklenen kötülüklere katlanılır. Kötü olay tedbire boyun eğer; önceden beklenen şey geldiğinde şaşkınlık uyandırmaz. Gelen hücumları ön düşünce kırar. Önceden düşünmek gelecek sıkıntıları hafifletir, kötülükleri önceden görmek gelişlerini yumuşatır; beklenmedik kötülük ise şiddetle vurur.
29. Düşünülmemiş şeyler acıdır; hazırlıksız yakalandığımız şeyler ağırdır. Görülmemiş kötülükler ağır vurur, ani kötülük çabucak kırar; önceden görülmeyen şiddetle sarsar. Denizin ani fırtınası dehşet uyandırır. Beklenmedik düşman fena sarsar, ansızın gelen düşman kolayca ezer. Bütün ani şeyler daha ağırdır. Birdenbire olanlar daha ağır gelir. Öyleyse yüreğini hem iyiye hem kötüye hazırla; iyiyi de kötüyü de başına geldiği gibi taşı, sıkıntıya da refaha da karşına nasıl çıkarsa katlan. Ne olursa olsun hür bir zihinle dayan.
30. Öfkelilik seni yakalarsa onu frenle; önüne geçerse yumuşat. Hiddeti ölçülendir, kızgınlığı ölçülendir, ruhun hareketini tut, öfkenin atılışını dizginle. Öfkeden kaçınamıyorsan hiç değilse ölçülendir; hiddetten sakınamıyorsan hiç değilse tut. Sıkıntı vermekten çok sıkıntıyı kabule hazır ol. Kötülük yapmaktansa katlanmayı, kötülüğe kötülükle karşılık vermektense onu taşımayı öğren. Haksızlıklarının intikamını almaktan sakın.
31. Sabırlı ol, yumuşak ol, tatlı ol, ölçülü ol. Sabrı, ölçülülüğü, yumuşaklığı koru. Sabra ve yumuşaklığa gayret et, yapılan hakaretin aşağılamalarını hor gör. Alayı hor görerek yen, dedikoducuların yanılgılarını görmezden gelerek çiğne, dedikoducuların hakaretlerini sabırla yen. Hakaretin oklarını sabrın kalkanıyla kır. Sert söze karşı tahammül kalkanını hazırla, dilin kılıcına karşı sabır siperini tut.
32. Biri ne kadar tahrik ederse etsin, ne kadar kışkırtırsa kışkırtsın, ne kadar çileden çıkarırsa çıkarsın, ne kadar aşağılarsa aşağılasın, ne kadar sataşırsa sataşsın, ne kadar sövüp saysa, ne kadar suçlarsa suçlasın, ne kadar davaya, ne kadar kavgaya çağırırsa çağırsın, ne kadar küfür ederse etsin, ne kadar haksızlık yaparsa yapsın, ne kadar hakaretlere boğarsa boğsun, sen sus, sen sessiz kal, sen görmezden gel, sen hor gör, sen konuşma, sen sükûtu sürdür. Haksızlığa uğrayınca karşılık verme, sövgüye sövgüyle dönme, hakareti tekrarlama. Sükûtun sabrını tut; susarak daha çabuk yenersin.
33. Mesih'ten ölçülülüğü öğren, tahammülü öğren. Mesih'e bak, haksızlıklardan acı duyma. Çünkü bizim için acı çekerek bize örnek bıraktı (1 Petrus 2:21): tokatlandı, kamçılarla dövüldü, tükürükle kaplandı, çivilerle çakıldı, dikenlerle taçlandı, çarmıha mahkûm edildi ve daima sustu. Seni incitmiş olanı incitmemek büyük fazilettir; incindiğin hâlde bağışlamak büyük cesarettir; zarar verebileceğin kişiyi esirgemek büyük şandır. Sana sövüldüğünde bu günahların yüzünden olmuştur; haksızlığa uğradığında bunu kötülüklerin yapmıştır. Başına gelen sıkıntının ne olursa olsun günahın için geldiğini düşün; adaleti düşünerek acını ölçülendir.
- Timor enim semper emendat, timor expellit peccatum, timor reprimit vitium, timor cautum facit hominem atque sollicitum; ubi vero timor non est, ibi dissolutio vitæ est; ubi timor non est, ibi perditio mortis est; ubi timor non est, ibi scelerum abundantia est. In infirmitatibus tuis non contristeris, in languoribus gratias age Deo. Valere te animo magis opta quam corpore, valere magis mente quam carne, adversa corporis remedia animæ sunt. Ægritudo carnem vulnerat, mentem curat; languor enim vitia excoquit, languor vires libidinis frangit. 27. Si prosperitas arriserit, non extollaris; si adversitas acciderit, non dejiciaris; si felicitas eluceat, non sis jactans; si calamitas contigerit, pusillanimis non existas. Habeto temperamentum in prosperis, habeto patientiam in adversis. Probari te in dolore cognosce, ne frangaris. Probari te in prosperitate cognosce, ne exalteris: æqualis esto in omnibus. Mentem nec gaudio, nec mœrore commutes; omnia aequali jure sustine, nulla insolentia commuteris. 28. Nullus te casus imparatum inveniat, nullus sit casus quem non meditatio tua praeveniat. Propone tibi nihil esse quod non accidere possit, praemeditare contra omnia fortuita, futuras semper commentare miserias. In secundis meditare quo pacto adversa feras; ne aliquid adversum accidat, semper animo cogita. Sapientis est periculi prævidere jacturam. Omnia meditata leviora accidunt, expectata mala tolerabiliter feruntur. Cedit adversus casus consilio; praeexspectata res non admiratur, cum acciderit. Advenientes impetus meditatio frangit. Præcogitatio futuras molestias attenuat, praevisio malorum lenit adventum, inopinatum autem malum fortiter ferit. 29. Acerba sunt quae cogitata non fuerunt; gravia existunt, in quibus improvisi incurrimus. Improvisa mala graviter feriunt, repentinum malum cito frangit; quod provisum non est vehementer affligit. Subita maris tempestas terrorem exsuscitat. Improvisus hostis male perturbat, inopinatus hostis facile opprimit. Omnia repentina graviora existunt. Quae repente accidunt, graviora occurrunt. Et ad bona igitur, et ad mala præpara cor tuum, et bona et mala prout tibi evenerint porta, et adversa et prospera utcunque occurrerint tolera; quodcunque evenerit, mente libera sustine. 30. Si praevenerit iracundia, restringe illam; si praeoccupaverit, mitiga eam. Tempera furorem, tempera indignationem, cohibe animi motum, refrena iracundiae impetum. Si non potes iram vitare, vel tempera; si non potes furorem cavere, vel cohibe: promptior esto ad suscipiendam quam ad inferendam molestiam. Disce mala magis tolerare quam facere, disce mala ferre potius quam referre. Cave ne sis ultor injuriarum tuarum. 31. Esto patiens, esto mansuetus, esto mitis, esto modestus. Serva patientiam, serva modestiam, serva mansuetudinem. Stude patientiae et mansuetudini, despice probra illatae contumeliae. Irrisionem despiciendo exsupera, dissimulando errores detrahentium calca, contumelias detrahentium patientia supera. Sagittas contumeliæ clypeo patientiæ frange. Præpara contra asperum verbum tolerantiæ clypeum, contra linguae gladium patientiæ scutum praebe. 32. Quamvis quisque irritet, quamvis incitet, quamvis exasperet, quamvis insultet, quamvis lacessat, quamvis convicietur, quamvis criminetur, quamvis ad litem provocet, quamvis ad jurgium provocet, quamvis convicium dicat, quamvis injuriam faciat, quamvis afficiat contumeliis, tu sile, tu tace, tu dissimula, tu contemne, tu non loquaris, tu exerce silentium. Injuriatus non respondeas, convicium non retorqueas, contumeliam non repetas. Tene silentii patientiam, tacendo citius vinces. 33. Disce a Christo modestiam, disce tolerantiam, Christum attende, et non doleas injurias. Pro nobis namque passus, nobis reliquit exemplum (I Pet. II, 21), palmis enim percussus, flagellis cæsus, sputis densus, clavis confixus, spinis coronatus, cruci damnatus, semper conticuit. Magna est virtus, si non lædas, a quo læsus es; magna est fortitudo, si etiam laesus remittas; magna est gloria, si cui potuisti nocere parcas. Quando enim conviciaris, propter peccata tua contigit tibi; quando injuriaris, mala tua id faciunt. Quidquid tibi contigit adversum, pro tuo peccato existima evenire; consideratione ergo justitiæ dolorem tempera.
2_534. Sana neden yapıldığına dikkat edersen daha kolay taşırsın. Öyleyse seni kötülediklerinde sen dua et; sana lanet edildiğinde sen lanet edene hayır dile, hayır duasını karşısına koy. Öfkeleneni sabırla yatıştır, kudurmuşun öfkesini tatlılıkla çöz. Habisliği yumuşaklıkla yen, kötülüğü iyilikle yen, barış düşmanlarını her türlü ölçülülükle yatıştır, başkalarının kötülüğünü kendi iyiliğinle alt et, yapılan hakaretleri sakin bir zihinle taşı. Acını sakin bir yürekle aç; haksızlığın yarası ne kadar ağır olursa olsun açılınca buharlaşır, kapalı yara ise ruhu derinden yer. Onu ne kadar örtersen o kadar büyütürsün. Öyleyse ruhun ağırlaştığında onu aç, kendine işkence etme.
35. Bir konuda kardeşini üzdüysen onun gönlünü al. Ona karşı günah işlediysen önünde tövbe et; birini kırdıysan yakararak onu yeniden kazan. Kusurunun uzlaşmasına hızla git, çabucak af dile. Barışa dönmeden uyuma; kardeşinle uzlaşmadan dinlenme. Onu en çabuk sevgi duygusuyla geri çağır, onu alçakgönüllülükle yeniden dost et; alçakgönüllü bir duyguyla önünde eğil, yakaran bir gönülle af dile. Senden af dileyeni de seve seve bağışla; bağışlanma isteyeni gönül yumuşaklığıyla affet, döneni hemen kucakla. Geri geleni derhal tatlı bir sevgiyle kabul et.
36. Affet ki affedilesin; bağışla ki bağışlanasın. Sana karşı günah işleyene suçuna göre karşılık verme; yargının senin üzerine de geleceğini bil. Çünkü bağışlamazsan bağışlanmazsın. O sana yalvarmasa, affedilmeyi istemese, yakarmanın alçakgönüllülüğüne yanaşmasa, kötü vicdanıyla günahını kabul etmese bile sen yürekten salıver, gönülden affet, karşılıksız bağışla, kendi iradenle af ver. Yüreğinde acıyı saklama, ruhunda acıyı tutma, kardeşin kusurunu yüreğinden çıkar, başkasının kötülüğünün acısını biriktirme. Çünkü kin insanı Tanrı'nın krallığından ayırır, gökten çeker, cennetten atar. Kin ne çile ile giderilir, ne şehitlikle kefaret olunur, ne dökülen kanla silinir.
37. Kıskançlığın ateşini ne diye anlatayım? Haset faziletlerin bütün filizlerini yakar, haset bütün iyilikleri zehirli bir harla yutar. Önce kendine zarar verir, önce kendini ısırır, önce sahibini kemirir. Haset ruhun güvesidir; hissi yer, göğsü yakar, zihni hasta eder, insanın yüreğini bir veba gibi kemirir. Öyleyse kıskançlığa karşı iyilik çıksın, hasede karşı sevgi hazırlansın. Başkasının iyiliğine üzülme, başkasının ilerlemesine erime, kimsenin refahıyla parçalanma, kimsenin mutluluğuyla işkence görme, kimsenin hasedinin meşaleleriyle sarsılma.
38. Barışı sev, barışı gözet, herkesle barışı koru, herkesi yumuşaklık ve sevgiyle kucakla. Sevildiğinden çok sevdiğini göster; barışta güvensiz, dostlukta hafif olma. Sebatın bağını daima tut. Sana kin tutanları barışa davet et, birbirine düşenleri uyuma çağır, ayrı düşenlerin yüreklerini barışla birleştir. Zihnin yatışkan, ruhun iyiliksever olsun; duyguda hazır, sözde sıcak ol, herkesle hoş bir gönülle konuş. Uyumu bölecek hiçbir kavga sözü olmasın.
39. Kavgadan kaç, davadan kaçın, çekişmeden sakın, dava fırsatını kaldır. Davayı hor gör, daima barış içinde yaşa, hiçbir meselede çekişme, hiçbir işte mücadeleye gayret etme. Çekişme karşı çıkmayı ister, çekişme davalar doğurur, çekişme kavgalar yaratır, çekişme kin meşalelerini tutuşturur. Çekişme yüreğin barışını söndürür, çekişme uyumu parçalar. Düşmanın düşerse sevinme, hasmının yıkımında kabarma; düşmanın helâkine neşelenme ki benzerleri senin de başına gelmesin, Tanrı öfkesini ondan sana çevirmesin.
40. Çünkü düşmanın düşüşüne sevinen çabucak aynı düşüşe uğrar. Alçaltılana karşı daha çok insanca bir duygu, yere serilene karşı acıma dolu bir bakış duy. Sıkıntıya düşene üzülmek seni sevindirsin. Başkalarının felaketlerinde acı duy, başkalarının kederlerinde ağlamaya doy. Katı olma, demirden olma, göğsün sert olmasın. Başkasının sefaletine kendininki gibi yas tut; başkasının sıkıntısında sen de üzgün ol. Dövünenlerle dövün, ağlayanlarla ağla, yas tutanlara zihinle ve duyguyla katıl.
- Levius portabis, si pro quibus infertur intenderis; cum ergo derogatur tibi, tu ora; cum maledicitur tibi, tu benedic maledicenti, benedictionem oppone, irascentem patientia delinire, blandimento iracundiam furentis dissolve. Vince nequitiam lenitate, vince bonitate malitiam, inimicos pacis omni modestia placa, mala aliorum tuo bono supera, tranqui! la mente illatas contumelias porta; aperi tranquillo corde dolorem; injuriae vulnus, quamvis grave sit, apertum evaporat, valde autem comedit animum vulnus inclusum, quanto enim magis id tegis, tanto maxime auges; aperi ergo hoc gravato animo, et non te excrucia. 35. Si contristaveris in aliquo fratrem tuum, satisfac illi. Si peccaveris in eum, age poenitentiam coram illo, si offenderis quemquam, repropitiare eum prece. Perge velociter ad reconciliationem offensionis tuae, cito veniam postula; non dormias, nisi revertaris ad pacem; non requiescas, nisi reconciliatus fueris fratri. Revoca eum celerrimo dilectionis affectu. Revoca eum humilitate ad gratiam; humili te illi affectu prosterne, supplici animo veniam deprecare. Petenti quoque tibi veniam libenter indulge; poscenti indulgentiam placanter dimitte, revertentem statim amplectere. Redeuntem confestim benigna suscipe charitate. 36. Dimitte, ut dimittatur tibi. Ignosce, ut ignoscatur tibi, peccanti in te non retribuas secundum culpam, sciens quia et in te venturum est judicium. Non enim habebis indulgentiam, nisi dederis; et si ille non supplicet, si sibi dimitti non postulet, si deprecandi humilitatem non subeat, si peccatum suum mala conscientia non agnoscit, tu relaxa ex corde, tu dimitte ex animo, tu gratis indulge, tu veniam propria tua voluntate concede. Dolorem in corde non reserves, dolorem in animo non retentes, aufer a corde fraternam offensionem, alienae nequitiae non reserves dolorem. Odium enim hominem a regno Dei separat, a coelo subtrahit, a paradiso ejicit, odium nec passione adimitur, nec martyrio expiatur, nec fuso sanguine deletur. 37. Quid zeli referam ignem? invidia cuncta virtutum germina concremat, invidia cuncta bona ardore. pestifero devorat. Hæc primum sibi nocet, primum se mordet, primum suum auctorem rodit. Invidia est animi tinea, sensum comedit, pectus urit, mentem afficit, cor hominis, quasi quaedam pestis, depascit. Occurrat igitur contra zelum bonitas, adversus invidiam charitas praeparetur; de bono alterius non doleas, de alterius profectibus non tabescas, nullius prosperitate lacereris, nullius felicitate crucieris, nullius invidentiæ facibus agiteris. 38. Pacem ama, pacem dilige, pacem cum omnibus retine, omnes in mansuetudine et charitate amplectere; proba te amplius amare quam ipse amaris; non sis in pace infidus, non sis levis in amicitia. Retine semper vinculum constantiæ, odientes ad pacem invita, discordantes ad concordiam revoca, dissidentium corda pace concilia, habeto placabilitatem mentis, habeto animi benignitatem, promptus esto in affectu, affabilis in sermone, grato animo affare omnes; nullus existat sermo jurgiorum, qui concordiam dividat. 39. Fuge rixas, vita lites, cave contentiones, tolle occasionem litis. Litem sperne, vive semper in pace, in nulla causa contendas, in nulla actione decertare studeas. Contentio contradictionem exigit, contentio lites parit, contentio rixas gignit, contentio faces odiorum accendit. Pacem cordis contentio exstinguit, concordiam contentio rumpit. Si ceciderit inimicus tuus, noli gratulari, in ruina adversarii noli extolli; non laeteris super inimici interitu, ne superveniant in te similia, ne forte convertat Deus ab eo in te iram suam. 40. Qui enim gaudet de inimici casu, cito incidet in illum: sit magis erga humiliatum humanus affectus, sit erga dejectum compassionis intuitus, delectet te dolere super eum qui afflictus est; condole in alienis calamitatibus, satiare fletibus in alienis mœroribus; non sis durus, non sis ferreus, non sint tibi dura praecordia. Sic alienam miseriam tanquam tuam luge; in tribulatione alterius et tu esto tristis. Cum plangentibus plange, cum flentibus fle, cum lugentibus mente, affectu conjungere.
2_641. Bütün eylemlerinde, her işinde, bütün yaşayışında iyileri taklit et, azizlere özen. Azizlerin örneklerini gözünün önünde tut, adillerin örneklerini taklit etmek için düşün, azizlerin örneklerini kendine önder yap; atalarının örnekleri seni terbiyeye teşvik etsin. İyi amel için azizlerin faziletlerine, iyi yaşamak için adillerin öğütlerine bak. Hayatının kötü şöhreti kimseye sürçme sebebi olmasın, hakkındaki kötü söz kimseyi üzmesin. İyi bir şöhretle koku saçmayı öğren, iyi bir tanıklığın olsun, iyi adını koru; hiçbir kokuyla kararmasın, hiçbir kanaatle parçalanmasın. Çünkü şöhreti parçalanmak iyiliği de yitirir.
42. Halkın şanından sakın, kalabalığın hayranlığından kaçın, dalkavukların gözünde kendini göstermeyi bırak, beğeni rüzgârıyla şişirilme. Beğenileri hor gör, halk beğenisinin övgüsünü hor gör; iyi görünmekten çok iyi olmaya çalış. Kim seni yüceltmiş, kim hor görmüş diye araştırma; ne beğeni seni baştan çıkarsın ne yerilme kırsın. Övgü istemeyen hakaret de hissetmez; övgüyü hor görürsen yerilmeyi de kolayca reddedersin. İyi diye anılıyorsun diye kendini iyi sanma; vicdanını başkasının dilinde sorgula. Kendini başkasının değil kendi yargınla ayırt et; başkasının sözüyle değil kendi zihninle ölç. Kendinin tanığı olan senden daha iyi kimse kim olduğunu bilemez. Kötüyken iyi anılmanın ne faydası var? Bir şeysin de başka bir şey gibi gösteriyorsan iyinin övgüsü sana ne yarar?
43. Bu yüzden riyadan kaçın, sahtelikten kaçın, koyu renk giysiyle kutsallık taklidi yapma. Nasıl görülmek istiyorsan öyle ol; adandığın hayatı kıyafetinle de yürüyüşünle de göster. Yürüyüşünde sadelik, hareketinde temizlik, duruşunda ağırbaşlılık, gidişinde ahlâklılık olsun. Yürüyüşünde utanılacak hiçbir şey, hiçbir hafiflik, hiçbir şımarıklık, hiçbir küstahlık, hiçbir gevşeklik görünmesin. Çünkü ruh bedenin duruşunda görünür; bedenin hareketi zihnin işaretidir, bedenin hareketi ruhu ele verir, bedenin hareketi ruhun hâlini açar. Öyleyse yürüyüşün hafifliğin görüntüsünü taşımasın, yürüyüşün kimsenin gözünü rahatsız etmesin. Kendinden başkalarına seyirlik sunma, başkalarına seni kötülemek için fırsat verme. Hafif kişilere katılma, boş olanlara karışma. Kötülerden kaçın, habislerden sakın, ahlâksızlardan uzaklaş, tembelleri kendinden uzak tut. İnsan kalabalıklarından, özellikle aşağılık şeylere eğilimli olan yaştakilerden kaç.
44. Kendini iyilere kat, iyilerin arkadaşlığını iste, iyilerin topluluğunu ara. Azizlere ayrılmaz biçimde bağlan. Yaşayışlarına ortak olursan faziletlerine de ortak olursun. Bilgelerle yürüyen bilge olur, akılsızlarla yürüyen akılsız olur; çünkü benzerler benzerlere katılır. Kötülerle yaşamak tehlikelidir, kötü iradeli kişilerle ortaklık zararlıdır. Layık olmayanlarla ortak olursan kendine rezillik beslersin. Kötülerin arkadaşlığını kazanmaktansa kinini kazanmak iyidir. Azizlerin ortak hayatı nasıl çok iyilik taşırsa, kötülerin topluluğu da o kadar çok kötülük getirir. Çünkü pis olana dokunan ondan kirlenir. Kötüyü duymamak için kulaklarını da kapa.
45. Hayasız sözleri tükür, çirkin konuşmalardan kaç, kulaklarına hiçbir hayasız söz sızmasın. Boş söz zihni çabuk kirletir; severek dinlenen kolayca yapılır. Ağzından engel olabilecek hiçbir şey çıkmasın, sesinden yararsız hiçbir şey fırlamasın. Dudaklarından dinleyenin kulağını kirletmeyecek şeyler çıksın. Sözün müstehcenliğinden sakınmalı, konuşmanın çirkinliğinden kaçmalıdır. Boş söz boş vicdanın göstergesidir; dil insanın huyunu açar. Söz nasıl görünürse ruh da öyle kanıtlanır; çünkü ağız yürekte taşandan söyler (Matta 12:34).
46. Dilini boş sözden tut, dilini boş laftan alıkoy. Son derece saçma masallardan sakın, kocakarı masalları anlatma. Çirkin ve boş sözlerle gevezelik etme; dinleyenleri yapıcı kılmayan sözü sakla. Boş söz yargısız kalmayacaktır. Herkes sözlerinin hesabını verecektir (Matta 12:36); herkesin yüzünün önünde kendi sözleri duracaktır. Boş sözlerini tutmayan çabucak zararlılara geçer; en küçükleri hor gören en büyüklere kolayca düşer. Çünkü küçük suç büyüğünü doğurur; kusurlar yavaş yavaş büyür, küçüklerden kaçınmazken büyüklere kayarız. Öyleyse en küçüklerden kaçın, büyüklere ulaşmazsın; küçükleri hor gör, daha kötüye düşmezsin.
- In omnibus actibus tuis, in omni opere tuo, in omni conversatione tua, imitare bonos, aemulare sanctos, habeto ante oculos exempla sanctorum, exempla justorum imitando considera, exempla sanctorum propone tibi, sint tibi patrum exempla disciplinae incitamenta. Intende ad bene operandum virtutes sanctorum, intende ad bene vivendum documenta justorum; nullum vitae tuae scandalizet infamia, nullum opinio contristet adversa; disce bono fragrare præconio, habeto testimonium bonum, custodi bonam famam tuam, nullis fetoribus obscuretur, nullis laceretur opinionibus. Laceratio enim opinionis boni jacturam facit. 42. Cave autem gloriam popularem, vita admirationem vulgi, desine jactare te in adulantium oculis, non sis circumflatus vento favoris. Contemne favores, contemne laudem popularis favoris; esse magis bonus quam videri stude; non exquiras si quis te extollat, aut si quis contemnat; nec favor te seducat, nec vituperatio frangat; qui laudem non appetit, nec contumeliam sentit; si contemnes laudem, facile et vituperationem rejicies. Non ideo te bonum existimes, si bonus praediceris; in lingua aliena conscientiam tuam interroga; discerne te tuo, non alieno judicio; neque ex alieno sermone, sed ex tua te mente metire; nemo magis scire poterit quis sis, sicut tu, qui conscius es tui; quid enim prodest, dum malus es, si bonus praediceris? aut quid boni laus pertinet ad te, si aliud es, et aliud esse fingaris? 43. Quapropter vita simulationem, vita fictionem, obscuriori veste non simules sanctitatem; qualis haberi vis, talis esto, professionem tuam et habitu et incessu demonstra, sit in ingressu tuo simplicitas, in motu puritas, in gestu gravitas, in incessu honestas, nihil dedecoris, nihil lasciviae, nihil petulantiae, nihil insolentiæ, nihil levitatis in incessu tuo appareat; animus enim in corporis habitu apparet, gestus corporis signum est mentis, corporis gestu animus proditur, corporis gestu animi habitus panditur, incessus ergo tuus imaginem levitatis non habeat, incessus tuus alterius oculos non offendat; non praebeas de te aliis spectaculum, non des aliis de te obtrectandi locum, nec te adjungas levibus personis, nec te admisceas vanis: vita malos, cave iniquos, fuge improbos, pelle ignavos a te; fuge turbas hominum, maxime ejus aetatis qui ad vilia proni sunt. 44. Bonis te adjunge, bonorum consortium appete, bonorum societatem quære. Sanctis individue adhære. Si fueris socius conversationis, eris et virtutis; qui cum sapientibus graditur, sapiens erit, qui cum stultis, stultus erit, similes enim similibus conjungi solent. Periculosum est cum malis vitam ducere, perniciosum est cum his qui pravæ voluntatis sunt sociari. Infamiam tibi nutris, si indignis te sociaveris. Melius est habere malorum odium, quam consortium; sicut multa bona habet communis vita sanctorum, sic plurima mala affert societas malorum; qui enim tetigerit immundum, coinquinabitur ab eo; claude etiam aures tuas, ne audias malum. 45. Respue sermones impudicos, fuge inhonesta verba, nulla aures tuas sermonum impudicitia subrepat, vanus sermo cito polluit mentem, et facile agitur quod libenter auditur. Nihil ex ore tuo, quod impedire possit, procedat; nihil quod non expedit sonus vocis erumpat; hoc procedat ex labiis, quod aures non polluat audientis. Cavenda est verborum obscenitas, fugienda est turpitudo sermonis. Sermo vanus vanæ conscientiæ est index, mores hominis lingua pandit; et qualis sermo ostenditur, talis animus comprobatur; ex abundantia enim cordis os loquitur (Matth. XII, 34). 46. Ab otioso sermone compesce linguam, ab otioso verbo reprime linguam. Cave a fabulis ineptissimis, aniles fabulas non loquaris. Turpia et inania verba non garrias, retice verbum quod non ædificat audientes, sermo otiosus non erit absque judicio. Unusquisque rationem redditurus est sermonum suorum (Matth. XII, 36); ante uniuscujusque faciem sua verba stabunt. Qui otiosa verba non reprimit, ad noxia cito transit; qui minima spernit, in maximis facile proruit; minor namque culpa majorem generat; paulatim crescunt vitia, et dum parva non vitamus, in magnis prolabimur; minima igitur vita, et ad majora non pervenies; parva sperne, et in deterius non incides.
2_747. Söylediklerin ağırbaşlılığa ve öğretiye layık olsun. Sözün kusursuz olsun, dinleyenlerin beklentisine yarasın. Canının istediğini değil, gerekeni söylemeye çalış. Ne söyleyeceğini, neye susacağını ayırt et; hem konuşmakta hem susmakta usta ol. Geri alamayacağın şeyi söylememek için ne diyeceğini çok önceden tart. Dil kaymasından kaç, dilin seni mahvetmesin.
48. Pusu kurana fırsatı kaldır, ağzın düşmanın oklarına açık olmasın, hasmının yakalayacağı şeyi söyleme. Sükûtu daima dost edin, ağzına bekçi koy, dudaklarına mühür vur, diline sükûtun sürgülerini çek, dilini koruma suruyla çevir. Konuşma fırsatını kolla, söz söyleme vaktini ara. Hangi zamanda konuşacağını bil, ne zaman söyleyeceğini düşün; uygun vakitte konuş, uygun vakitte sus.
49. Sana sorulana kadar sus; sorulmadan konuşma, dinlemeden söyleme; ağzını soru açsın, sözlerin az olsun. Fazla sözün çenesini kaldır, konuşma ölçüsünü aşma ki dilin ölçüsüzlüğüyle tehlikeye düşmeyesin. Çok söz suçtan kaçamaz, çok konuşmak günahtan kurtulamaz. Taşan ırmak çabuk çamur toplar, deniz rüzgârı ölçüyü aşınca tehlike doğurur, yağmurların fazlası tehlike uyandırır. Dili uzun insan bilgisizdir; bilge az kelime kullanır. İlim sözü kısa yapar. Çok konuşmak akılsızlıktır; akılsızın sesi söz çokluğundadır. Öyleyse kelimede ölçü, sözde terazi olsun; sözlerini daima ölçülü tut, konuşma ölçüsünü aşma.
50. Dilinden kötüleme kusurunu da kes. Başkasının hayatını parçalama, başkasının kötülüğüyle ağzını kirletme. Günah işleyeni kötüleme, ona acı; başkasında kötülediğini kendinde daha çok kork. Kötüleme ağır kusurdur, ağır günahtır, ağır suçtur, ağır mahkûmiyettir. Bunu herkes ayıplar, herkes yerer; bundan daha iğrenç bir şey yoktur, bu en büyük çirkinliktir.
51. Havlamak köpeklerin âdetidir, dil çıkarmak köpeklerin, zehirli dişle ısırmak köpeklerin işidir; kötülemeyi yalnız köpekler bilir. Başkalarını kötülediğinde kendini sorgula, başkasını ısırdığında kendi günahlarını kına. Kötülemek istiyorsan kendini günahlarına çevir; başkasının suçlarını değil, kendininkileri gör; başkasının değil, kendi kusurlarına dikkat et. Kendine iyi bakarsan asla kötülemezsin. Öyleyse kendi düzelmen için kaygılı ol, kendi kurtuluşuna ve islahına dikkat et; kötüleyenleri dinleme, fısıldayanlara kulak verme.
52. Kötüleyenler ve dinleyenler aynı suça tutulur, ikisine de benzer tehlike ayrılır. Kötüleyeni dinleyen ile kötüleyen aynı şekilde yargılanır. Seni ilgilendirmeyeni araştırma; insanların kendi aralarında ne konuştuğunu öğrenmeyi asla arzulama. Kimin ne söylediğini ya da yaptığını sorma; meraktan kaçın, başkasının hayatının kaygılarını bırak, senin işinle ilgisi olmayan kaygıyı bırak. Hiçbir merak ruhunu yakalamasın, lanetli merakın hiçbir arzusu sana sızmasın; kendi huylarını unutup başkalarınınkini araştırma. Başkalarının kusurlarını görmeye ne kadar gayret edersen kendi kusurlarını da o kadar özenle düzelt.
53. Her türlü yalandan da bütün gücünle kaç. Ne yanlışlıkla ne kasten yalan söyle; yarar sağlamak için yalana gayret etme, herhangi bir aldatmayla kimsenin hayatını savunma. Her şeyde yalandan sakın; çünkü yalanla güven gider, yanılgı gelir, hakikat silinir. Adil yalan yoktur, her yalan günahtır. Hakikatle uyuşmayan her şey kötülüktür.
54. Dünyanın kanunları sahtekârları mahkûm eder, yalancıları cezalandırır, aldatanları öldürür. Yalanlar insanlar arasında kanunla mahkûm ediliyorsa, aldatma insan yargısıyla cezalandırılıyorsa, sahtelik ölüm cezasına çarptırılıyorsa, sözlerin tanığı olan Tanrı'nın önünde ne kadar daha çok! Onun önünde herkes boş sözün bile hesabını verecek, boş söz için ceza ödeyecektir. Çünkü yalan söyleyen ağız ruhu öldürür; ve: Yalan söyleyenleri yok edersin (Mezmur 5:6); ve: Yalancı tanık cezasız kalmaz (Süleyman'ın Özdeyişleri 19:5, 9).
55. Öyleyse aldatmaktan kaç, yalandan uzaklaş, sahtelikten sakın, temiz konuş, asla yalan söyleme, doğru sözlü ol. Yalanla kimseyi aldatma, yalanla kimseyi yanılgıya düşürme, kimseyi sözlerle kandırma, aldatarak kimseyi yanıltma, kelime oyunlarıyla kimseyi baştan çıkarma. Başka söyleyip başka yapma; başka konuşup ruhunda başka tutma. Duygunu riyasız, iyiliğini boyasız göster.
- Ea quae loqueris gravitate atque doctrina digna existant; sit sermo tuus irreprehensibilis, sit exspectationi audientium utilis: stude dicere, non quod libet, sed quod oportet. Discerne quid loquaris, quid taceas, et in loquendo, et in tacendo peritus esto. Multum ante delibera, quid dicas ne revocare non possis. Fuge casus linguæ, lingua tua non te perdat. 48. Tolle insidianti occasionem, non pateat inimici jaculis os tuum, non loquaris quod excipiat adversarius. Amicum semper habeto silentium, pone custodiam ori tuo, labiis tuis signaculum præbe, oppone linguae tuas claustra silentii, circumclude linguam munitione custodiæ. Intende opportunitatem loquendi, tempus proferendi sermones inquire, scito quo tempore loquaris, considera quando dicas, tempore congruo loquere, tempore congruo tace. 49. Tace usquequo interrogeris; non loquaris, nisi interrogatus; non dicas, priusquam audias, interrogatio os tuum aperiat, sint verba tua pauca. Tolle verbositatem sermonis superflui, loquendi modum non excedas, ne immoderatione linguæ incurras periculum, multiloquia non effugiunt culpam, multiloquium non declinat peccatum, fluvius exundans cito colligit lutum, ultra modum flatus maris periculum parit, imbrium nimietas periculum suscitat, linguosus homo imperitus est; sapiens paucis utitur verbis; brevem sermonem scientia facit; loqui multum stultitia est, vox enim insipientis in multiplicatione sermonis. Sit igitur in verbo mensura, sit in sermone statera, semper verba tua moderare, modum loquendi non transeas. 50. Abscinde etiam a lingua vitium detrahendi. Alienam vitam non laceres, de malo alieno os tuum non coinquines. Non detrahas peccanti, sed condole; quod in alio detrahis, in te potius pertimesce. Detractio grave vitium est, detractio grave peccatum est, detractio grave crimen est, detractio gravis damnatio est. Hoc omnes reprehendunt, hoc omnes vituperant, hoc fœdius nihil est, hoc summæ turpitudinis est. 51. Canum mos est latrare, canum linguas exserere, canum dente pestifero mordere, soli canes obtrectare noverunt; quando aliis detrahis, te discute; quando alium mordes, tua peccata redargue; si vis detrahere, ad tua te peccata retorque; non alterius delicta, sed propria cerne; vitia tua attende, non alterius. Nunquam detrahes, si te bene perspexeris; de tua igitur correctione esto sollicitus; de tua salute et emendatione esto attentus, detrahentes non audias. Susurrantibus auditum non praebeas. 52. Pari reatu detrahentes et audientes tenentur, utrisque simile discrimen impenditur. Qui detrahentem audit et is qui detrahit aequaliter judicantur; quod ad te non pertinet noli quaerere, quid inter se loquantur homines cognoscere nunquam desideres. Noli quaerere quid quisque dicat vel faciat; devita curiositatem, omitte curas alienae vitae, omitte curam quae ad causam tuam non pertinet. Nulla curiositas animum tuum capiat, nulla te concupiscentia detestandae curiositatis subripiat, nec, oblitus tuorum morum, alienos perquiras; tanta cura corrige vitia tua, quanto studio perspicis aliena. 53. Omne quoque genus mendacii summopere fuge; nec casu, nec studio loquaris falsum; nec ut præstes mentiri studeas; nec qualibet fallacia vitam alicujus defendas. Cave mendacium in omnibus, mendacio enim fides tollitur, error inducitur, veritas aboletur; nullum justum mendacium, omne mendacium peccatum est. Omne quod a veritate discordat iniquitas est. 54. Leges sæculi falsarios damnant, mendaces puniunt, fallaces perimunt. Si mendacia apud homines lege damnantur, si fallacia humano judicio plectitur, si falsitas capitali poena conscribitur, quanto magis ante Deum testem verborum, ante quem et de otioso verbo rationem unusquisque praestabit, ante quem, et pro otioso sermone poenas quisque luet, os enim quod mentitur occidit animam; et: Perdes eos qui loquuntur mendacium (Ps. v, 7); et: testis falsus non erit impunitus (Proverb. XIX, 5, 9). 55. Refuge ergo fallaciam, declina mendacium; cave falsum, pure loquere, nunquam mentiaris, esto verax, neminem mentiendo fallas, neminem mentiendo in errorem inducas, nullum circumscribas verbis, nullum fallendo decipias, nullum argumentis verborum mentiendo seducas. Non aliud dicas, et aliud facias; non aliud loquaris, et aliud in animo teneas; praebe affectum sine simulatione, sine fuco exhibe bonitatem.
2_856. Kendine yemini de yasakla, yemin âdetini kaldır, ant içmeyi kendine haram et. Çünkü yemin etmek tehlikelidir; yemin sıklığı yalan yere yemin alışkanlığı doğurur. Yemin âdeti yalan yere yemine götürür. Ağzında "evet" ise evet, "hayır" ise hayır olsun (Matta 5:37). Hakikatin yemine ihtiyacı yoktur; güvenilir söz yeminin yerini tutar. Yemininin sözü de sağlam olsun.
57. Vaat ettiğin iyiliği yap. Sözde kolay, işte güç olma. Tanrı'nın önünde kolayca bir şey vaat etme, gücünü düşünmeden hiçbir şey adama, yapamayacağını söz verme. Adadığını ödemezsen Tanrı önünde büyük suçlu olursun. Adaklarını yerine getirmeyenler Tanrı'nın hoşuna gitmez.
58. Adadıklarını yerine getirmeyenler imansızlardan sayılır. Çünkü vaat etmemek, vaadin sözünü yerine getirmemekten iyidir; adamamak, adaktan sonra vaatleri ödememekten iyidir (Vaiz 5:4). Kötü vaatlerde sözünü boz, çirkin adakta kararını değiştir; düşünmeden adadığını yapma. Suçla yerine getirilen vaat dinsizliktir.
59. Tanrı'nın önünde hiçbir şey gizli değildir. Kötü sözü yüreğinde bile söyleme, kötü sözü sükûtla gizlediğini sanma. Gizli hiçbir söz saklı kalmaz; çünkü gizlide bırakılan açıkta görülür. İçeride yaptığını ya da söylediğini açığa konmuş say. Tanık tuttuğumuz taşlar saklamaz, duvarlar da duyduklarını susmaz. İnsanlar sussa hayvanlar konuşur. Öyleyse günahtan, onu saklayamayacakmış gibi kaçın. Tanrı'nın orada olmadığını bildiğin yerde günah işle! Tanrı'nın önünde hiçbir şey gizli değildir; gizlileri yapan gizlileri görür.
60. İnsanların gözünden gizli olsan da ilahî yargılar karşısında suçlusun. Tanrı her yerde hazırdır, ruhu her şeyi doldurur, yüceliği bütün unsurlara nüfuz eder, kudretinin mevcudiyeti her şeye dokunur, onun dışında hiçbir yer yoktur. Onun bilgisinden hiçbir şey gizli değildir; kudretinin gücü bütün sırlara girer, kendinden hiçbir gizliliğin saklanmasına izin vermez, nüfuz etmesine hiçbir engel mani olmaz. Düşünceleri o bilir, yüreğe o bakar; içimizde olanı ya da gizli kalanı o görür, içte tasarlananı o kavrar, insanın kendinde bilmediğini de o bilir.
61. Kimse kendinden de kaçamaz; kamuoyu seni mahkûm etmese de kendi vicdanın mahkûm eder. Hiçbir ceza vicdandan ağır değildir. Hiç üzgün olmamak mı istiyorsun? İyi yaşa. Güvenli zihin hüznü hafifçe taşır, iyi hayat daima sevinç duyar. Suçlu vicdan ise daima cezadadır. Suçlu ruh hiç güvende değildir; çünkü kötü zihin vicdanın kendi dürtüleriyle sarsılır. İyilikte kalırsan hüzün senden uzaklaşır; adalette sebat edersen hüzün karşına çıkmaz. İyi ve dindarca yaşarsan ne yara ne ölüm seni korkutur.
62. Düşünceni ve işini daima Rab'be çevir. Her işinde Tanrı'nın yardımını iste. Her şeyi ilahî lütfa, ilahî armağana yaz; kendi liyakatine hiçbir şey atfetme, kendi gücüne güvenme, cesaretine hiçbir şey dayandırma. Faziletlerinin artmasını mı istiyorsun? Onları ifşa etme. Faziletlerini gururdan korumak için gizle, iyi işlerini kibre karşı sakla, hak ettiğin şey gibi görünmekten kaç. Göstererek kaybedebileceğin şeyi susarak koru. Yüreğinin kusurlarını ise aç, kötü düşünceleri hemen göster; çünkü açığa vurulan günah çabuk iyileşir, suç ise susulunca büyür, kusur sükûtla artar. Kusur açıksa büyükten küçük olur, gizliyse en küçükten büyük olur; örtülürse daha kötü olduğuna inanılır. Ama kötülüğü düzeltmekten çok ondan sakınmak gerekir. Kusuru düzeltmektense ondan kaçınmak iyidir; yoksa bir kez düşersen geri dönemeyebilirsin.
63. Çünkü âdet güçlükle yenilir. Alışkanlığın bağları zor çözülür, uzun zamandır yerleşmiş olanlar daha geç düzelir. İki yana açık kararı uzun uzun tart; yapmadan önce uzun düşün, işten önce uzun uzun düşünüp hazırlan. Kararını olgunlaştır ki yerine getirebilesin. Yapmak istediğini uzun uzun araştır, uzun uzun sına ve öyle yap; uzun düşündükten sonra doğru bulduğunu yap. Aceleden büyük bir şey çıkmaz, kararın gecikmesi daha iyidir. Ama kesin işlerde iyi eylemin gecikmesi senden uzak olsun. Geciktirmeyi kaldır, hiçbir şeyi yarına bırakma; iyi işlerde ertelemek zarar verir, yarar sağlayanı ertelemek engeldir. İyi işlerde gevşek uyuşukluk, uyuşmuş ihmal uzak olsun. Tembelliğin atıl kusuru uzakta dursun; kusurlar tembelleri çabuk yakalar. Çünkü uyuşuklukla güç ve yetenek akıp gider. İhmal ve uyuşukluk ruhu çözer, tembellikle tabiat bozulur, tembellikle yetenek soğur.
- Prohibe etiam tibi juramentum, tolle jurandi usum; jusjurandum interdic tibi; periculosum est enim jurare, assiduitas jurandi perjurii consuetudinem facit. Jurandi usus ad perjurium ducit; sit in ore tuo, est; sit in ore tuo, non est (Matth. v, 37); veritas juramento non indiget; fidelis sermo sacramenti retinet locum, firma etiam sit sacramenti tui fides. 57. Fac bonum quod spopondisti. Non sis in verbis facilis, et in opere difficilis. Coram Deo aliquid facile non promittas; sine consideratione virium nihil voveas; quod non potes facere, non pollicearis. Multum Deo reus eris, si non reddideris quod voveris; displicent Deo qui vota sua non explent. 58. Inter infideles computantur, qui quod voverunt, non impleverunt; melius est enim non promittere quam fidem promissi non exsolvere; melius est enim non vovere quam post votum promissa non reddere (Eccle. v, 4). In malis promissis rescinde fidem, in turpi voto muta decretum; quod incaute vovisti non facias, impia est promissio quæ scelere adimpletur. 59. Ante Deum nihil est occultum, verbum iniquum nec in corde tuo dicas: verbum malum nec silentio abscondi putes. Omne verbum absconditum non celabitur; panditur enim in manifesto, quod in occulto deponitur; quod intus agis, vel dicis, palam positum puta. Lapides enim quibus consciis loquimur non celabunt, et ipsi parietes quod audierint non tacebunt. Si homines tacent, jumenta loquentur. Ita ergo peccata declina, quasi celare non possis. Ibi pecca, ubi Deum esse nescis: nihil celatur ante Deum, videt occulta qui fecit abscondita. 60. Divinis enim judiciis eris reus, quamvis sis oculis humanis absconditus. Deus ubique praesens est, spiritus ejus totum implet: majestas ejus omnia penetrat elementa, cuncta suæ potentiae attingit præsentia, extra eum locus nullus est. Cognitioni ejus nihil occultum est, omnia secreta vis virtutis ejus irrumpit, nulla occulta sibi latere patitur, nullis obicibus, ut penetret impeditur. Ipse cogitationes novit, ipse cor inspicit; quod intus agitur aut latet ipse videt, quod intus disponitur ipse comprehendit, etiam quod homo in se ignorat ille novit. 61. Nemo potest etiam semetipsum effugere, et si te non damnat publica fama, condemnat propria conscientia: nulla pœna gravior conscientia; vis autem nunquam esse tristis? bene vive: secura mens tristitiam leviter sustinet, bona vita gaudium semper habet. conscientia autem rei semper in poena est. Reus animus nunquam securus est, mens enim mala conscientiæ propriis agitatur stimulis. Si enim in bono permanseris, tristitia elongabitur a te; si in justitia perseveraveris, tristitia non occurret tibi; nec plaga, nec mors te terrebit, si bene et pie vixeris. 62. Consilium autem et opus tuum semper ad Dominum converte. In omni opere tuo Dei auxilium posce. Omnia divinae gratiae, divino dono ascribe; nihil meritis tuis attribuas, in virtute tua nihil praesumas, in audacia nihil ponas; vis autem virtutes tuas augeri? prodere noli; occulta virtutes pro elatione, absconde bona facta pro arrogantia, fuge videri quod esse meruisti; quod manifestando potes amittere, tacendo custodi; vitia vero cordis tui revela; pravas cogitationes illico manifesta; peccatum enim proditum cito curatur, crimen autem tacendo ampliatur, silentio culpa crescit: si patet vitium, fit ex magno pusillum; si latet, fit ex minimo magnum; si tegitur, magis creditur esse malum; malum autem cavere potius quam emendare oportet; melius est ut vites vitium quam ut emendes, ne forte cum incurreris, revocare non possis. 63. Usus enim difficile vincitur. Consuetudinis vincula vix solvuntur, inolita diu tardius corriguntur. Ancipitem diu delibera sententiam, ante factum cogita diu, ante opus præmeditare diu: matura consilium, ut perficere possis; quod vis agere diu exquire, diu proba, et sic age: cum diu cogitaveris, tunc fac quod probaveris; nihil ex præcipiti magnum, consilii mora melior est. In rebus autem certis bene agendi tarditas removeatur a te, tolle moras, in crastinum nihil differas: in bonis dilatio nocet, in his quod expedit differre impedit; absit in bonis remissa segnities, absit negligentia torpens. Inertis vitium pigritiae procul sit, vitia cito captant inertes. Per torporem enim vires et ingenium defluunt. Negligentia et torpor dissolvunt animum, desidia natura corrumpitur, desidia frigescit ingenium.
2_964. Çünkü uyuşukluk hissi yener, körelme ilmin ışığını söndürür. Çalışkanlık ise anlayışı iyileştirir, ihmal kötüleştirir; tembellik anlayışı köreltir, gayret gevşekliği bileyler. Tabiat öğrenimle daha üstün olur, yetenek çalışmayla daha ateşli olur. Daha ağır yetenekler çalışmayla keskinleşir, gayret tabiatın uyuşukluğunu uyandırır. Devamlılık anlayışın ağırlığını bileyler. Anlayış alıştırmayla ilerler, tecrübeyle daha çok şey bilinir. Tabiat çoğu kez huylarla değişir, çoğu kez alışkanlıkla yenilir; çünkü devamlılık huyları yapar. Sürekli âdet tabiata dönüşür. Her şey âdete boyun eğer, her şey âdete itaat eder; bir iş, onu nasıl kullanırsan öyle gider. Güçlükle başladığını âdetle hazla tamamlarsın.
65. Bilgelikten daha iyi, basiretten daha tatlı, ilimden daha lezzetli bir şey yoktur; akılsızlıktan daha kötü, ahmaklıktan daha beter, bilgisizlikten daha çirkin bir şey yoktur. Bilgisizlik yanılgıların anası, kusurların sütannesidir. Günah en çok bilgisizlikle üstün gelir. Çünkü bilgisizlik neyin suça layık olduğunu fark etmez, ne zaman suç işlediğini de bilmez. Pek çok kişi bilgisizlikten günah işler, ahmak sürekli günah işler. Eğitimsiz kolayca aldanır, akılsız aşağılık şeylere çabuk kayar. Basiretli ise tuzakları çabuk sezer, basiretli yanılgıları daha hızlı tanır. Zararlı şeylerden ancak bilgelikle kaçınırız.
66. Çünkü ilim kötülüklerden uzak tutar, bilge her şeyi basiretle sınar. Bilge iyiyle kötü arasında anlayarak hüküm verir. En yüksek iyi, neden sakınacağını bilmektir; en büyük sefalet nereye gideceğini bilmemektir. Öyleyse bilgeliği sev, sana görünür; ona yaklaş, sana yaklaşır; onun yanından ayrılma, seni eğitir.
67. Faydasız bir öğretici olmayasın diye bilmediğini öğren. Önce dinleyici ol, sonra öğretici; öğretmen adını terbiyeyle kazan. Duyduğun iyiliği söyle, öğrendiğin iyiliği öğret; öğrenme ve öğretme gayretini hor görme. Kulakla aldığın ilmi ağızla dök. Bilgeliği başkalarına verdiğinde onu kendinde daha çok artırırsın. Öğreti ne kadar çok verilirse o kadar çoğalır. Bilgelik verildikçe bollaşır, tutulursa azalır; ilim bağışlandıkça taşar ve ne kadar çok paylaşılırsa o kadar çoğalır.
68. Sözünün önünden işlerin gitsin. Ağzınla vaat ettiğini işle tamamla, kelimelerle öğrettiğini örneklerle göster; yalnız öğretmen değil, faziletin taklitçisi de ol. Öğretir ve yaparsan o zaman şanlı sayılırsın. Çünkü söylediğini övmek yetmez, sözlere işleri de katmalısın. Öğretirken bile insan övgüsünden kendini tut. Başkalarını, kendini koruyacak şekilde eğit. Öyle öğret ki alçakgönüllülük lütfunu yitirmeyesin. Başkalarını öğreterek yükseltirken kendin övgü isteğiyle batmaktan sakın. Öğretirken kelimelerin karanlığını kullanma; öyle konuş ki anlaşılasın, konuşmanla ne sade kişileri hoşnutsuz et ne basiretlileri incit.
69. Öğreticinin sözü dinleyenin anlayışına göre, öğreti huylara göre verilmelidir. İlaçlar yaraya göre uygulanmalıdır. Farklı istekler farklı terbiye ister; herkes kendi durumuna göre öğretilmelidir. Kişilerin çeşitliliğine bakmalı. Herkesi nasıl eğiteceğini düşün: ortak olanı herkese, gizli olanı daha yetkinlere söyle; açık olanı herkese, örtülü olanı az kişiye bildir. Bazı şeyler çok kişiye, bazıları az kişiye anlatılmalıdır.
70. Her zaman eğitmeye hazır ol. Yapıcı olmadığın boş bir vakit olmasın, öğretiye gayret göstermediğin bir saat geçmesin. İyi sözleri açıkça ve sebatla vaaz et, savunmasını bildiğin şeyi söylemekten utanma. İlminin yetmediğini hissettiğin şeyi başkalarından sor; çünkü örtülü şeyler karşılaştırmayla aydınlanır, güç olanlar konuşularak açılır.
71. Gizli şeyleri bilme merakın olmasın. İnsan hislerinden uzak olanları araştırmaktan sakın. Kutsal Yazı'nın otoritesinden öğrenmediğini sır sayıp geç. Yazılı olanın ötesinde hiçbir şey arama, ilahî metinlerin bildirdiğinden fazlasını araştırma. Bilmesi caiz olmayanı bilmeyi arzulama. Merak tehlikeli bir küstahlıktır, zararlı bir ustalıktır; sapkınlığa çağırır, zihni dine saygısız masallara sürükler, karanlık meselelerde cüretli kılar, bilinmeyen işlerde aceleci yapar.
72. Tartışmada kavgayı kaldır, kazanmak için inatla savunmayı kaldır. Hakikate hemen boyun eğ, adalete karşı çıkma, doğru olandan kaçmaya çalışma. Hileyle değil hakla çekiş, kendini başkalarından daha bilgili sayma, zıt tartışmalara hazırlanma, kazanmak için hakikate karşı çabalama. Her tartışmada aklı tut; yenmeye değil tartışmaya gayret et. Söylemekten çok dinlemeyi, konuşmaktan çok kulak vermeyi sev.
- Torpor enim exsuperat sensum, hebetudo scientiæ lumen exstinguit; solertia autem sensum meliorem reddit, pejorem facit negligentia, sensum desidia obtundit, segnitiem industria acuit, excellentior fit natura doctrina, ardentius fit ingenium subjuncto studio. Tardiora enim ingenia studiis acuuntur, torporem naturæ industria excitat. Sensus tarditatem assiduitas acuit. Exercitatione proficit sensus, experientia plus scitur. Sæpe natura moribus immutatur, saepe natura consuetudine superatur, assiduitas enim mores facit. Jugis usus in naturam vertitur. Omnia usui cedunt, usui omnia parent, res ita se agit, ut uteris. Quod cum difficultate coeperis, per usum cum voluptate perficies. 65. Nihil sapientia melius, nihil prudentia dulcius, nihil scientia suavius, nihil stultitia pejus, nihil insipientia deterius, nihil ignorantia turpius; ignorantia mater errorum est, ignorantia vitiorum nutrix. Peccatum magis per ignorantiam prævalet; ignorantia enim quid sit dignum culpa non sentit, ignorantia nec quando delinquit agnoscit. Per imperitiam namque multi peccant, insipiens assidue peccat; indoctus enim facile decipitur. Stultus in vilia cito dilabitur. Prudens autem cito deprehendit insidias, prudens celerius errores agnoscit; noxia non vitamus, nisi per sapientiam. 66. Scientia enim a malis abstinet, sapiens omnia prudenter examinat. Inter bonum et malum sapiens intelligendo dijudicat. Summum bonum est scire quid caveas, summa miseria nescire quo tendas. Dilige ergo sapientiam, et manifestabitur tibi, accede ad illam, et appropinquabit ad te, assiduus esto illi, et instruet te. 67. Disce quod nescis ne doctor inutilis inveniaris; antea esto auditor; postea doctor: per disciplinam nomen magistri accipe; bonum quod audieris dic, bonum quod didiceris doce; discendi et docendi non contemnas studium. Scientiam quam aure concipis ore effunde. Sapientiam cum cæteris impertiris, tibi magis hanc auges; doctrina quanto amplius data fuerit, tanto magis abundat. Sapientia dando largior fit, retinendo minoratur; largiendo redundantior est scientia, et dum plus confertur, plus abundat. 68. Verbum tuum praecedant opera, quæ ore promis, opere adimple; quae verbis doces, exemplis ostende; esto non solum magister, sed et imitator virtutis. Si doces, et facis, tunc gloriosus haberis. Non enim satis est laudare quod dicis, nisi dictis facta conjunxeris. In doctrina ipsa ab humana laude te tempera. Sic instruc alios, ut te custodias. Sic doce, ut humilitatis gratiam non amittas. Cave ne, dum alios docendo erigis, ipse laudis appetitu demergaris. Cum autem doces, noli verborum obscuritate uti, ita dic, ut intelligaris, nec simplicibus loquendo displiceas, nec prudentes offendas. 69. Juxta sensum audientis erit sermo doctoris, secundum mores est impertienda doctrina. Juxta vulnus adhibenda remedia; variae voluntates variam disciplinam desiderant, unusquisque secundum professionem suam docendus est. Inspicienda est varietas personarum; unumquemque quomodo erudias tracta; communia omnibus, secreta perfectioribus loquere; aperta cunctis, operta paucis denuntia; quædam enim plurimis, quædam paucis sunt disserenda. 70. In omni tempore paratus esto ad instructionem; nullum tempus sit vacuum, quo non ædifices, nulla hora praetereat, qua doctrinæ studium non conferas, verba bona aperte et constanter praedica, nec erubescas loqui quod nosti defendere; quod deesse tibi scientiæ sentis, quære ab aliis; collatione enim obtecta clarescunt, conferendo difficilia aperiuntur. 71. Nulla autem sit tibi curiositas sciendi latentia. Cave indagare quæ sunt a sensibus humanis remota. Praetermitte, quasi secretum, quod Scripturæ auctoritate non didicisti. Nihil ultra quam scriptum est quæras, nihil amplius perquiras quam divinae litteræ prædicant. Scire non cupias quod scire non licet: curiositas periculosa præsumptio est, curiositas damnosa peritia est; in haeresim provocat, in fabulas sacrilegas mentem præcipitat, in causis obscuris reddit audaces, in rebus ignaris facit præcipitem. 72. In dispositione autem tolle certamen, tolle pertinacem vincendi defensionem, Cede cito veritati, non contradicas justitiæ, non contendas evacuare quod rectum est. Jure, non fraude, contende, non te peritiorem aliis judices, nec te ad disputationes contrarias praepares, nec ut vincas contra veritatem coneris. In omni disputatione tene rationem, disputare stude, non superare; plus dilige audire quam dicere, plus auscultare quam loqui.
2_1073. Başta dinle, en son konuş; sonun şerefi daha çoktur. Her işte sona bakılır, nihayet aranır. Son başlangıçtan iyidir, son söz ilk sözden iyidir. İlimce ve hayatça senden üstün herkese saygı göster, herkesi kutsallığının liyakatine göre say. Daha yüksek makama uygun hürmeti göster. Herkese makamına göre saygı ver.
74. Üstününe kendini eşit gösterme. Yaşlılara itaat et, emirlerine hizmet et, otoritelerine boyun eğ, iradelerine uy. Büyüklere hak ettikleri hürmeti göster, iyi buyruklarında herkese itaat et. Ama insana öyle uy ki Tanrı'nın iradesini incitmeyesin.
75. Kötülük yapman emredilirse boyun eğme; kötülük yapman emredilirse rıza gösterme. Ceza zorlasa, işkenceler kapıda olsa, azaplar karşına çıksa bile, kötülükte hiçbir güce rıza gösterme. Ölüme katlanmak, zararlı emirleri yerine getirmekten iyidir; insan elinde boğazlanmak, ebedî yargıyla mahkûm olmaktan iyidir. Yalnız yapanlar değil, günaha ortak olanlar da sorumludur; çünkü yapılması için itaat eden suçtan muaf değildir. Kötülükte itaat eden, kötülük yapana benzer; yapanı da uyanı da eşit ceza bağlar.
76. Altındakilerden korkulmaktan çok saygı görmeye çalış; bağlıların senden korkmaktan çok sana hürmet etsin, sana durumun zorunluluğuyla değil sevgi vazifesiyle bağlansın. Altındakilere karşı öyle ol ki korkulmaktan çok sevilesin. Çünkü aşk saygıdan doğar, korku kin getirir; dehşet sadakati alır götürür, sevgi geri getirir; korku sadakati uzun süre korumaz. Korkunun olduğu yerde cüret gelir; dehşetin olduğu yerde ümitsizlik baş gösterir.
77. Bu yüzden hâkimiyetin sertliğini ölçülendir, altındakileri en büyük iyilikle yönet, onlara dehşet salma. Onlara öyle hükmet ki sana hizmetten zevk alsınlar. Terbiyede de ılımlılıkta da ölçüyü koru; ne çok ne az müsamaha et, ne az ne çok bağışla. Her işte ölçüyü tut, her şeyde dengeyi koru. Hiçbir şeyi ölçüsüzce yapma; ne az ne fazla, ne gerekenin ötesinde ne altında olsun. İyi şeylerde bile ölçüsüz olmak yakışmaz.
78. Her orta şey faydalıdır, her şey kendi ölçüsünde tamdır; itidalle yapılanlar sağlıklıdır. İyi şeyler de ölçüsüz kullanımla zararlı olur. Çünkü her aşırılık kusur sayılır; ölçüyle yapılan her şey sağlıklı yapılır, itidalle yapılanlar sağlıklıdır. Her şeyi basiretle ölçülendir ki iyiden kötü çıkmasın. Hangi vakte neyin uygun olduğunu, neyi nerede, ne zaman, nasıl, ne kadar süre yapman gerektiğini de gözet.
79. İşlerin sebeplerine ve vakitlerin kurallarına bak, her tek işin ayırt edilmesini bil. Yaptığın her şeyi özenle ayırt et; iyiliğe nasıl başlayacağını, onu nasıl tamamlayacağını bil. Her eylemde ayırt etmeyi tut, hiçbir şeyde ayırt etmez görünme. Her fazilete, vaktinde uygun biçimde hizmet et. İşini iyi ayırt edersen tam adil olursun. Ayırt ederek yaptığın iyilik fazilettir; ayırt etmeden yaptığın kusurdur.
80. Çünkü ayırt etmeyen fazilet kusur sayılır, ayırt etmeden fazilet kusurun yerini alır. Pek çok şey alışkanlıkla bozulmuş, pek çok şey kötü âdetle kalkışılmış, pek çok şey iffetli huylara karşı haksızca edinilmiştir. Alışkanlığı kaldır, kanunu koru; âdet otoriteye boyun eğsin, kötü âdeti kanun ve akıl yensin.
81. Kendine yapılmasını istediğini başkasına yap; başkasının sana yapmasını istediğini sen de ona yap. Başkalarının sana nasıl davranmasını diliyorsan başkalarına öyle davran. Tanıklığınla kimseye zarar verme, kimsenin tehlikesi için tanıklık sesini kullanma. Sözün ne kimsenin canına ne malına zarar versin. Çekmek istemediğini yapma, sana yapılmasını istemediğini asla başkasına yapma. Benzerlerini çekmemek için başkasına kötülük etme. Kendinde ölçülülüğü, başkalarında adaleti koru; hakkın eşitliğini tut, yargıların hakikatini izle.
82. Hakikate karşı kimseyi savunma. Yargılarken hiçbir kişiye olan duygunla doğrudan sapma. Yoksul mu zengin mi diye değil, davaya bak, kişiye değil. Her şeyde hakikati koru, hiçbir hırsla ya da parayla sarsılma. Rüşveti de reddet ki adalet onunla bozulmasın; hediyeler daima hakikati saptırır. Adalet altınla çabuk çiğnenir, rüşvetle çabuk bozulur. Adil yargıdan geçici kazançlar isteme, adalet için dünyanın hiçbir ödülünü arama. Adaleti yalnız ebedî mükâfat için dağıt.
- In principio audi, loquere novissimus; finis plus habet honoris; in omni re finis intenditur, extrema quaeruntur. Melior est finis quam principium, melior novissimus sermo quam primus: venerare omnes scientia meliores ac vita, venerare unumquemque pro suo merito sanctitatis. Potiori gradui competentem reverentiam tribue. Juxta dignitatem redde unicuique honorem. 74. Superiori aequalem te non exhibeas. Senioribus praesta obedientiam, famulare imperiis eorum, eorum auctoritati cede, obsequere voluntati. Defer obsequia justa majoribus, obedi cunctis in bonis praeceptis. Ita autem obtempera homini, ut voluntatem Dei non offendas. 75. Malum facere jussus, non acquiescas; malum facere jussus, non consentias. Noli in malum potestati cuidam consentire, etiam si poena compellat, si supplicia immineant, si tormenta occurrant; melius est mortem pati quam perniciosa jussa complere, melius est ab homine jugulari quam damnari æterno judicio; non solum factores, sed etiam conscii peccati tenentur obnoxii, nec enim est immunis a scelere, qui ut fieret obedivit. Similis est qui obtemperat in malo ei qui agit malum, facientem et obsequentem par poena constringit. 76. A subditis venerari magis quam timeri stude, subjecti plus te revereantur quam metuant, plus tibi officio dilectionis quam conditionis necessitate adhaereant; talem te redde subditis, ut magis ameris quam timearis. Ex reverentia enim amor procedit, odium timor affert; fidem metus tollit, affectus restituit; timor non servat diuturnam fidem. Ubi timor est, audacia sequitur; ubi metus est, desperatio occurrit. 77. Quapropter tempera dominii austeritatem, summa bonitate subditos rege, non sis terribilis in subjectis. Sic eis dominare, ut tibi delectentur servire; et in disciplina, et in modestia modum serva; nec nimium nec parum indulgeas, nec modicum nec satis ignoscas. Tene modum in omni opere, in omni re tene temperamentum, nihil intemperantius agas, nec minus nec nimium aliquid, nec ultra quam oportet, nec infra; etiam in bonis immoderatum esse non decet. 78. Omnia mediocria utilia, omnia in suo modo perfecta; quae cum temperantia fiunt, salubria sunt. Bona autem immoderato usu noxia efficiuntur. Nimietas enim omnis in vitio deputatur; omne autem quod cum moderatione fit salubriter fit, quæ cum temperantia fiunt salubria sunt. Tempera cuncta prudenter, ne de bono fiat malum, perspice quoque quid cui aptum sit tempori, quid ubi, quando, qualiter, quandiu facere debeas. 79. Causas rerum et temporum regulas inspice, singulorum operum discretionem agnosce; diligenter distingue omnia quae agis; qualiter bonum incipias, qualiter peragas, scito. In omni actione tene discretionem, in nulla re indiscretus appareas. Servi unicuique virtuti congrue in tempore suo; cum bene distinxeris opus tuum, optime justus eris. Quidquid boni cum discretione feceris, virtus est; quidquid sine discretione gesseris, vitium est. 80. Virtus enim indiscreta pro vitio deputatur, virtus sine discretione vitii obtinet lucum; multa sunt consuetudine vitiata, multa pravo usu praesumpta, multa contra pudicos mores illicite usurpata; adime consuetudinem, serva legem; usus auctoritati cedat, pravum usum lex et ratio vincat. 81. Quod tibi fieri vis, fac alteri; quod vis ut faciat alius tibi, hoc et tu facito illi: talis esto aliis quales esse optas circa te alios. Testimonio tuo nulli noceas, ad nullius periculum vocem testificationis adhibeas. Sermo tuus nec animae cujusquam, nec rebus noceat. Quod non vis pati, non facias; quod non vis fieri tibi, alteri nunquam facias; non inferas alii mala, ne patiaris similia. In te serva modestiam, in aliis serva justitiam, tene juris æquitatem, sequere veritatem judiciorum. 82. Nullum contra veritatem defendas; dum judicas, nullius personæ affectu deflectaris a vero. Pauper an dives sit, causam perspice, non personam. In omnibus veritatem custodi, nulla ambitione vel pretio movearis. Sperne etiam munus, ne per id justitia corrumpatur; munera semper veritatem praevaricant. Cito enim violatur auro justitia, cito corrumpitur munere; de justo judicio temporalia lucra non appetas, pro justitia nullum saeculi præmium quæras. Justitiam pro sola aeterna remuneratione distribue.
2_1183. Çünkü şimdiki hediyeleri isteyen gelecek şanı ümit etmez; iyilikleri burada alanın sonrasında bekleyeceği ödül kalmaz. Öyleyse yargılarken gelecek ücret için yargıla; gelecekte sana borçlu olunanın burada ödenmesini isteme. Yükseklerde oturmak istiyorsan elini her türlü hediyeden silkele. Yargı yerine merhametsiz asla oturma. Adaletin ayırt edişini koru; adil olmanın gerektirdiğinden fazla adil olma (Vaiz 7:16). Çünkü aşırı olan her şey kusurdur. İnsan zayıflığını bağışlamamak dinsiz bir adalettir. Öyleyse mahkûm etmeyi değil, ıslah edip düzeltmeyi sev.
84. Adaletin incelenmesinde sertliği, hükmün verilmesinde merhameti tut. Yargının sorgusunu şefkat izlesin, sertliğin hükmünü bağışlama ölçülendirsin. Başkalarının suçlarında kendi suçlarındaki kadar bağışlayıcı ol; kimseyi kendinden daha sert yargılama, kendini başka, başkalarını başka tartma. Başkalarını, kendinin yargılanmasını istediğin gibi yargıla. Çünkü başkasının günahını bağışlarken kendine acımış olursun. Başkası için hangi hukuku koyarsan kendin de ona tutulursun. Birini hangi kanun ve ceza şartıyla yargılarsan kendin de öyle yargılanırsın. Kendi kanunun seni bağlar.
85. Başkalarına yüklediğin yargıyı kendin taşıyacaksın; yargıladığın şeyde kendin mahkûm olacaksın ve hangi ölçüyle ölçersen sana da onunla ölçülecektir (Matta 7:2). Önce her şeyi araştır, adaletle karar verirsin. Yargıdan önce kimseyi mahkûm etme, şüpheye dayanarak kimseyi yargılama; önce kanıtla, öyle yargıla. Çünkü suçlu suçlanan değil, suçu sabit olandır. Birini şüpheyle yargılamak tehlikelidir.
86. Şüpheli işlerde hükmü Tanrı'nın yargısına bırak; bildiğini kendi, bilmediğini ilahî yargıya havale et. Tanrı'nın kendi yargısına ayırdığı kişi insan sorgusuyla mahkûm edilemez. Gizliyi ışığa çıkaran, karanlıkların gizlilerini aydınlatacak, yüreklerin niyetlerini gösterecek olan Rab gelene kadar belirsiz şeyleri yargılamayalım (1 Korintliler 4:5). Doğru olsalar bile kesin delillerle kanıtlanmayan, açık sorguyla sabit olmayan, yargılama düzeniyle ilan edilmeyen şeylere inanılmamalıdır.
87. Ey insan, en yüksek şerefte en büyük alçakgönüllülüğün olsun; ne kadar yüksek şerefte olursan ol, alçakgönüllülüğü tut. Alçakgönüllülüğü tutarsan şanın olur; ne kadar alçakgönüllü olursan şanın yüksekliği seni o kadar izler. Gücün yüceliği ne kadar yüksek olursa olsun onu alçakgönüllülükle bastır, şeref seni yükseltmesin, yüceliğin zirvesini alçakgönüllülükle aşağı indir. Makamca ne kadar ileride olursan alçakgönüllülükle o kadar göze çarp.
88. Üzerine konan kaygıları alçakgönüllülükle üstlen. Sana verilen hizmeti itaatli bir zihinle yerine getir, ilahî tasarıya itaat et, onun iradesine karşı çıkmaya kalkışma. Elde ettiğin gücün haklarını ölçülü kullan. Aldığın gücün haklarını düzenli bir ruhla yürüt. Her şeyi telaşlı değil sakin bir yürekle düzenle. Suçsuz tutamayacağın şereflerden sakın. Şeref yüksekliği suç büyüklüğüdür; yüksek derecede ceza da şüphesiz daha büyüktür.
89. Küçük olan affa yakındır. Güçlüler ise güçlü işkenceler çekecektir (Süleyman'ın Hikmeti 6:6). Başta olanlar hakkında yargı en sert olacaktır (Luka 12:48). Kime çok verilirse ondan çok istenir; kime çok emanet edilirse ondan çok talep edilir. Şerefler yanında tehlike taşır; güç çabuk tehlikeye düşer, çabuk yıkılır. Şeref ne kadar büyükse tehlikeler de o kadar büyüktür. Yüksek ağaç rüzgârlarla daha çok sarsılır, dalları daha çabuk kırılıp düşer. Yüksek kuleler daha ağır düşüşle yıkılır. En yüksek dağlar sık yıldırımlarla vurulur.
90. Güçlünün üzerine haset çabuk düşer, şanlı olan pusulara çabuk açık olur. Çünkü şan haset, haset de tehlikeler doğurur. Biri dünyanın şanıyla ne kadar parlarsa parlasın, erguvan ve altınla ne kadar ışıldarsa ışıldasın, değerli süslerle ne kadar sarılı görünürse görünsün, kalabalıkla ne kadar korunursa korunsun, nöbetçilerin silahlarıyla ne kadar emniyette olursa olsun, sayısız hizmetkâr bölüğüyle ne kadar kuşatılmış, ordularla ne kadar güvende olursa olsun, yine de daima cezadadır, daima sıkıntıda, daima kederde, daima tehlikededir. İpek döşeklerde yatar ama huzursuzdur; kuş tüyünde uzanır ama solgundur; altın yataklarda yatar ama sarsılmıştır.
- Qui enim praesentia dona affectat, futuram gloriam non sperat; qui bona hic recipit, ulterius quod exspectet praemium non habet. Dum enim judicas, pro futura mercede judica; ne quæras rependi tibi quod tibi in futuro debetur. Excute manus tuas ab omni munere, si in excelsis vis habitare. In judicio autem sine misericordia nunquam sedeas. Custodi discretionem justitiae; noli esse justus plusquam justum est (Eccle. VII, 17). Omne enim quod nimium est, vitium est. Impia justitia est humanæ fragilitati non ignoscere. Non igitur ames damnare, sed emendare potius, et corrigere. 84. Tene ergo rigorem in discussione justitiae, in definitione sententiae misericordiam; judicii examen sequatur pietas, districtionis censuram temperet indulgentia. Ita clemens esto in alienis delictis, sicut in tuis, nec quemquam districtius quam te judices; nec aliter te, aliter alios penses. Sic alios judica, ut ipse judicari cupis. Dum enim indulges alieno peccato, tibi misereris. Quo jure in alium statueris, eo jure teneberis. Qua lege et poenae conditione quempiam judicaveris, eadem et ipse judicandus eris. Lex tua te constringit. 85. Judicium quod aliis imponis, ipse portabis; in quo enim judicas, ipse damnandus es, et qua mensura mensus fueris, remetietur tibi (Matth. VII, 2). Omnia autem primum inquire, et cum justitia definies. Nullum condemnes ante judicium, nullum judices suspicionis arbitrio, ante proba, et sic judica; non enim qui accusatur, sed qui convincitur, reus est. Periculosum est de suspectione quempiam judicare. 86. In ambiguis Dei judicio serva sententiam, quod nosti tuo, quod nescis divino committe judicio; non potest condemnari humano examine quem Deus suo judicio reservavit. Incerta non judicemus, quousque veniat Dominus, qui latentia producit in lucem, qui illuminabit abscondita tenebrarum, qui manifestabit consilia cordium (I Cor. IV, 5): quamvis vera sint, credenda non sunt, nisi quæ certis indiciis comprobantur, nisi quae manifesto examine convincuntur, nisi quae ordine judiciario publicantur. 87. Homo, in summo honore summa sit tibi humilitas, quamvis sis in summo honore, humilitatem tene. Si humilitatem tenueris, habebis gloriam; quanto enim humilior fueris, tanto te sequetur altitudo gloriæ. Quamvis sublimis potestatis in te celsitudo sit, humilitate eam reprime, non te extollat honor, preme humilitate culmen sublimitatis; tanto sis majori humilitate conspicuus, quanto magna es dignitate praelatus. 88. Impositas tibi quoque curas humiliter suscipe. Traditum ministerium mente subdita exple, esto obediens divinæ dispensationi, voluntati ejus contraire non audeas. Jura potestatis adeptæ moderanter exerce. Potestatis jura accepta ordinato animo administra. Omnia non turbulento, sed tranquillo corde dispone. Cave honores quos tenere sine culpa non potes. Sublimitas honorum magnitudo scelerum est, in majori gradu major sine dubio est pœna. 89. Qui minor est, veniae proximus est. Potentes autem potenter tormenta patientur (Sap. vi, 7). Judicium enim durissimum in iis qui præsunt fiet (Luc. XII, 48). Cui multum datur, multum ab eo quaeritur; cui plus committitur, plus ab eo exigitur. Honores secum pericula gerunt, cito periclitatur potestas, cito ruinam patitur. Quanto major honor, tanto majora pericula. Alta arbor a ventis fortius agitatur, et rami ejus citius in ruina confringuntur; excelsae turres graviori casu procumbunt. Altissimi montes crebris fulminibus feriuntur. 90. In potentem cito cadit invidia, cito patet insidiis gloriosus. Gloria enim invidiam parit, invidia vero pericula. Quamvis quis in saeculi gloria fulgeat, quamvis purpura auroque resplendeat, quamvis cultu pretioso redimitus emineat, quamvis sit multitudine præmunitus, quamvis excubantium armis protectus, quamvis innumeris obsequentium cuneis constipatus, quamvis agminibus tutus, semper tamen in poena est, semper in angustia, semper in mœrore, semper in discrimine; in sericis stratis cubat, sed turbidus; in pluma jacet, sed pallidus; in lectis aureis, sed turbatus.
2_1291. Bu dünyanın mutluluğu kısadır, bu çağın şanı azdır, geçici kudret çabuk düşer ve kırılgandır. Söyle: krallar nerede? Hükümdarlar nerede? İmparatorlar nerede? Mal zenginleri nerede? Dünyanın güçlüleri nerede? Dünyanın varlıklıları nerede? Gölge gibi geçtiler, rüya gibi silindiler. Aranıyorlar, ama yoklar. Zenginlik tehlikeye götürür, zenginlik yıkıma sürükler; pek çok kişi servet yüzünden tehlikeye düştü, zenginlik yüzünden felakete uğradı. Zenginlik birçoklarına ölümcül oldu, servet birçoklarına ölüm doğurdu.
92. Dünya kaygılarına boyun eğen asla zihin dinlenmesi bulamaz. Çünkü işlerin kaygıları zihni sarsar, işlerin endişeleri zihni çalkalar. Güç, kaygının sıkıntılarından asla kurtulmaz. Öyleyse sakin olmak istiyorsan dünyadan hiçbir şey isteme. Dünya kaygılarını kendinden atarsan daima zihin dinlenmesine sahip olursun; dünya işlerinin gürültüsünden kendini çekersen daima iç huzurun tadına varırsın.
93. Şimdikileri hor görürsen şüphesiz ebedî olanları bulursun; dünyevi ve insanî şeyleri çiğnersen göksel lütfu kolayca ve hafifçe alırsın, dirilere ve ölülere hükmedenle birlikte hüküm sürersin. Zenginlik asla günahsız edinilmez, zenginlik asla günahsız yönetilmez. Kimse dünya mallarını günahsız idare edemez. Zenginliğe sahip olanların dinlenmeye yönelmesi pek nadirdir. Dünya kaygılarına dolanan kendini Tanrı korkusundan ayırır. Mal sevgisine saplanan, Tanrı'dan hiçbir şekilde zevk almaz.
94. Çünkü mal kaygıları Tanrı'ya yönelişten çevirir. Kimse aynı anda Tanrı'nın ve dünyanın şanına sarılamaz; kimse aynı anda Mesih'e ve dünyaya sarılamaz. Göksel ve dünyevi kaygılara birlikte hizmet etmek güçtür; Tanrı'yı ve dünyayı birlikte sevmek güçtür. İkisi birlikte eşit sevilemez. Bir kimsenin hem şimdiki hem gelecek iyiliklerin tadına varması, burada karnını, orada zihnini doldurması, lezzetten lezzete geçmesi, iki dünyada da birinci olması, hem yerde hem gökte şanlı görünmesi güç, hatta imkânsızdır. Öyleyse Tanrı için her şeyden vazgeç, Tanrı için kendini dünyanın kaygılarından uzak tut, dünya engeli olmadan Tanrı'ya hizmet etmeye çalış.
95. Dünya sevgisi seni Tanrı aşkından ayırmasın, hiçbir kaygı seni Tanrı aşkından çekmesin, hiçbir mal endişesi seni Tanrı'ya yönelişten alıkoymasın. İyi niyetine engel olabilecek her şeyi kendinden at. Dünyanın sevdiğinden bütün ruhunla nefret et ve onu lanetle. Dünyaya ölü ol, dünya da sana. Dünyanın şanına ölü gibi bakma; bu hayatın sevgisinden ölü gibi ayrıl. Gömülmüş gibi dünyayı umursama. Ölmüş gibi her dünya işinden kendini yoksun bırak. Ölümden sonra sahip olamayacağın şeyleri yaşarken hor gör.
96. Sahip olduğunu merhamet için tut; gücün yoksulun fakirliğine yardım etsin. Birini zorlukta görürsen, yoksulluğa düşmüş, birinin yağmasıyla soyulmuş, ezilmiş, alçaltılmış görürsen kimseyi hakir görme, reddetme, küçümseme, kimseyi eli boş gönderme; kimse yanından üzgün, kimse utanmış gitmesin. Herkesle paylaş, herkese ver, herkese sun. Kime acıyacağını seçme ki almayı hak edeni geçip gitmeyesin. Kimin için Tanrı'yı daha çok hoşnut edeceğini bilmezsin; kimin sayesinde sana adaletin daha büyük meyvesinin hazırlandığını bilmezsin.
97. Ne verirsen sevgiyle dağıt, ne bağışlarsan sevinçle bağışla. Merhameti homurdanmadan, sadakayı bıkkınlıksız ver. İyi niyetin verdiğinden, lütfun harcadığından büyük olsun. İşin niyetin gibi olur. Çünkü Tanrı iyi bir duyguyla dağıtılanı kabul eder. Bıkkınlıkla veren ücreti kaybeder, üzgünce el uzatan mükâfatın meyvesini yitirir, kederle bağışlayan karşılığın meyvesini alamaz. Çünkü iyi niyetin olmadığı yerde merhamet yoktur.
98. Kendi helal emeklerinden yoksullara hizmet et. Birine vermek için başkasından alma, başkasının yağmasından merhametli görünme. Birini aç bıraktığın şeyle başkasını doyurmanın faydası yoktur. Böyle bir merhamet bağışlatmaz, mahkûm eder. Böyle bir acıma günahları temizlemez, büyütür. Yaptığın iyiliği merhamet için yap, gösteriş için değil. Hiçbir şeyi övgü için, geçici kanaat için, şöhret için değil, ebedî hayat için yap. Ne yaparsan gelecek ücret için yap; ebedî mükâfatın beklentisi seni daha çok tutsun. Bu hayatın değil ebedî hayatın şanına yarayacak olanı ara.
- Brevis est hujus mundi felicitas, modica est hujus saeculi gloria, caduca est et fragilis temporalis potentia. Dic ubi sunt reges? ubi principes? ubi imperatores? ubi locupletes rerum? ubi potentes sæculi? ubi divites mundi? quasi umbra transierunt, velut somnium evanuerunt. Quaeruntur, et non sunt; divitiae usque ad periculum ducunt, divitiae usque ad exitium pertrahunt, multi propter opes periclitaverunt. Multi propter divitias in discrimen venerunt; multis exitiabiles fuerunt divitiae, multis mortem generaverunt opes. 92. Nunquam mentis requiem habet, qui curis terrenis se subdit; sollicitudines enim rerum mentem conturbant, curae rerum mentem exagitant. Potentia enim sollicitudinis nunquam caret angustiis. Si ergo vis esse quietus, nihil saeculi appetas: semper mentis requiem habebis, si a te mundi curas abjeceris; semper interna quiete frueris, si te a strepitu terrenarum actionum subtraxeris. 93. Si praesentia despexeris, sine dubio æterna invenies; si sæculares res et humanas calcaveris, facile et leviter coelestem gratiam accipies, et cum eo regnabis qui vivis et mortuis dominatur. Divitiae nunquam sine peccato acquirantur, divitiae nunquam sine peccato administrantur. Nullus res terrenas sine peccato administrat.Valde rarum est ut qui divitias possident ad requiem tendant; qui curis terrenis se implicant, a Dei timore se separant. Qui in rerum amore defigitur, in Deo nullatenus delectatur. 94. Curae enim rerum ab intentione Dei avertunt. Nemo potest amplecti Dei gloriam simul, et saeculi; nemo potest amplecti Christum simul, et saeculum. Difficile est coelestibus et terrenis curis pariter inservire, difficile est Deum simul et mundum diligere. Utraque simul æqualiter amari non possunt. Difficile, imo impossibile est, ut praesentibus et futuris quis fruatur bonis, ut et hic ventrem, et illic mentem impleat, ut de deliciis ad delicias transeat, ut in utroque sæculo sit primus, ut in terra, et in coelo appareat gloriosus. Propter Deum ergo renuntia omnibus, a saeculi curis te propter Deum suspende, sine impedimento saeculi Deo servire stude. 95. Nullus te amor mundi a Dei amore separet, nulla cura a Dei amore te subtrahat, nulla te sollicitudo rerum ab intentione Dei suspendat. Abjice a te quidquid impedire bonum propositum potest. Toto animo et odi, et damna, quod diligit mundus; esto mortuus mundo, et mundus tibi; mundi gloriam tanquam mortuus non aspicias, tanquam mortuus ab affectu vitae istius te separa. Sicut sepultus, non habeas curam de saeculo. Tanquam defunctus, ab omni terreno te priva negotio. Contemne vivens quae post mortem habere non potes. 96. Quod habes, habeto ad misericordiam; suffragetur virtus tua egeni inopiae. Si quem positum in necessitate cognoveris, si quem ad inopiam redactum, si quem direptione alicujus exinanitum, si quem oppressum, si quem humiliatum, nullum contemnas, nullum spernas, nullum despicias, vacuum nullum dimittas, nullus a te tristis abscedat, nemo a te confusus abeat. Omnibus communica, omnibus tribue, omnibus praebe; non eligas cui miserearis, ne forte praetereas eum qui meretur accipere. Incertus es pro quo magis placeas Deo, nescis pro quo tibi major fructus justitiæ præparetur. 97. Quidquid tribuis, cum affectu distribue; quidquid largiris, cum hilaritate largire. Praebe misericordiam sine murmuratione; praebe eleemosynam sine taedio. Major sit benevolentia quam quod datur, major gratia quam quod impenditur, Tale erit opus tuum qualis fuerit intentio tua; quod enim affectu bono dispensatur, hoc accipit Deus; qui autem cum tædio dat, mercedem perdit; qui cum tristitia manum porrigit, fructum remunerationis amittit; qui cum tristitia largitur, retributionis non percipit fructum. Non est enim misericordia, ubi non est benevolentia. 98. De tuis justis laboribus ministra pauperibus; non auferas alteri unde alteri tribuas, nec te misericordem ostendas de alieno spolio. Nihil prodest, si alterum inde reficis unde alium inanem facis. Condemnat miseratio illa, non propitiat. Talis misericordia peccata non purgat, sed amplificat. Bonum quod facis misericordiæ causa, non jactantiae, facito; nihil studeas propter laudem, nihil propter temporalem opinionem, nihil propter famam, sed propter vitam æternam; quidquid agis, pro futura age mercede; æternæ remunerationis expectatio te teneat amplius. Nec quod ad hujus, sed quod ad vitae æternæ gloriam prosit quæras.
2_1399. Çünkü burada övgü aranırsa orada mükâfat yitirilir. Adiller ücretlerini burada değil gelecekte alır. Adillere şimdiki değil gelecek ücret vaat edilir. Azizlere ücret yerde değil gökte vaat edilir. Başka yerde borçlu olunan şey burada beklenmemelidir.
100. İşte öğütleri aldın, sana yaşama kuralı verildi; artık hiçbir bilgisizlik seni günahtan mazur göstermez. Artık hayatı bilmez, basiretsiz ya da habersiz değilsin. İzlemen gereken kanunu açıkladım, nasıl olman gerektiğini anlattım, buyrukların bilgisine sahipsin. Artık doğru yaşamanın ne olduğunu biliyorsun. Bundan sonra suç işleme; bildiğin iyiliği bundan sonra hor görme; okurken gördüğünü yaşarken küçümseme. Aldığın ilim armağanını koru, vaazdan öğrendiğini işle tamamla.
İnsan: 101. Teşekkür ediyorum, şükranımı sunuyorum, teşekkürümü ödüyorum, şükranımı yerine getiriyorum. Sana bol bol teşekkür eder ve minnet duyarım; gücümün yettiğince şükreder, elimden geldiğince teşekkür ederim. Bana çok şey bağışladın, çok şey verdin, özel merhametle çok şey ihsan ettin. Her şey hoşuma gidiyor, her şey makbul, her şey ruhuma yerleşti, her şey beni okşuyor, her şey beni sevindiriyor. Öyleyse sana hangi karşılığı ödeyeyim, hangi mükâfatı vereyim? Buyruklarına uymaktan, sana daima boyun eğmekten, sana itaat etmekten, emrine uymaktan başka armağanlarına ne karşılık verebilirim?
102. Çünkü sen hayatın önderisin, faziletin öğretmenisin. Beni bir cetvel gibi doğruya götürürsün. Sen doğrudan hiç ayrılmazsın, sen hakikatten hiç dönmezsin. Sen iyiliklerin bulucususun, huyların öğretmeni, faziletlerin araştırıcısısın; sensiz insan hayatı hiçbir şey olamaz. Herkese yaşama kuralı senin aracılığınla verilir. İnsanlar senin aracılığınla kötü hayattan daha iyi hayata götürülür.
103. Ruhlar senin buyruklarınla biçimlenir. Eğri olanı sen doğrultursun, düzeltilmesi gerekeni sen düzeltirsin. Bana senden daha aziz, senden daha tatlı, senden daha lezzetli, senden daha hoş, senden daha okşayıcı, senden daha hafif, senden daha kutsal bir şey yoktur. Hayatımın üstünde bana hoş gelen sensin.
- Si enim hic laus quæritur, illic remuneratio amittitur. Justi enim mercedem, non hic, sed in futuro recipiunt. Futura merces, non praesens promittitur justis. In cœlo, non in terra, merces promittitur sanctis; non est hic exspectandum quod alibi debetur. 100. Ecce accepisti monita, data est tibi vivendi norma, nulla te jam ignorantia a peccato excusat, non es jam vitæ nescius, non es imprudens, aut ignarus; legem quam debeas sequi exposui, qualis debeas esse descripsi, cognitionem mandatorum habes. Jam scis quid sit recte vivere; vide ne ultra offendas, vide ne deinceps bonum quod nosti despicias, vide ne quod legendo respicis vivendo contemnas. Donum scientiæ acceptum retine, imple opere quod didicisti prædicatione. 101. Gratias ago, gratias refero, gratiarum actiones rependo, actiones gratiarum persolvo. Ago atque habeo uberem tibi gratiam; quantas valeo, gratias celebro, quantas pro viribus possum gratias ago. Multa sunt a te mihi concessa, multa collata, multa speciali miseratione largita. Omnia mihi placent, omnia grata sunt, omnia insederunt animo, omnia blandiuntur mihi, omnia me oblectant. Quam igitur satisfactionem persolvam? quam remunerationem rependam? quid compensare possum donis tuis, nisi ut tuis præceptis utar, tibi semper obtemperem, tibi paream, tibi jubenti obediam? 102. Tu enim es dux vitae, tu magistra virtutis. Tu me, tanquam regula, in directum ducis. Tu es quæ a recto nunquam discedis. Tu es quæ a veritate nunquam averteris. Tu inventrix bonorum, tu magistra morum, indagatrix virtutum, sine qua nihil vita hominis esse potest. Per te cunctis vivendi regula datur. Per te de vitæ pravitate ad meliorem vitam homines adducuntur. 103. Praeceptis tuis formantur animi. Si quid distortum est, tu corrigis; si quid corrigendum est, tu emendas. Nihil mihi te charius, nihil mihi te dulcius. Nihil mihi te suavius, nihil mihi te jucundius, nihil mihi te blandius, nihil mihi te levius, nihil mihi te sanctius, tu mihi supra vitam meam places.