Kavram
Modus
- Yunanca
- μέτρον (metron) · τὸ μέτριον (to metrion)
- Latince
- modus; mensura; moderatio; temperantia (ilgili)
- Almanca
- Maß
- Fransızca
- mesure
- İngilizce
- mode, measure
- Türkçe
- ölçü / ölçülülük
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte "ölçü, miktar, sınır" ve "tarz, yol" (quo modo "ne şekilde"). Ahlâkta aşırılığa ve eksikliğe karşı doğru ölçü (Cicero, De officiis 1.93 vd.: modus ve ordo). Augustinus'ta: ruhun doyurulmuşluğu ve hiçbir şeyde aşırıya ya da eksiğe kaçmaması; bilgelik "ruhun ölçüsü"dür; en yüksek ölçü Tanrı'dır, ona hakikat yoluyla ulaşılır (De beata vita 32–35).
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 4. yy | Platon | Ölçülü olan (to metrion), iyinin ilk unsuru | metron |
| MÖ 44 | Cicero | Söz ve eylemde ölçü ve düzen; itidalin özü | Cicero, De officiis 1 |
| 386 | Augustinus | Bedenlerin tabiatça ölçüsü; ruhun ölçüsü olarak bilgelik; Tanrı en yüksek ölçü | Augustinus, De beata vita 7, 11, 32–35 |
Dönüşüm: ahlâkî orta ölçüden, ruhun doyurulmuşluğuna ve oradan yaratılmış her şeyin ontolojik niteliğine (modus, species, ordo).
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | μέτρον (metron); τὸ μέτριον | Platon'da ölçülü olan, aşırılık ile eksiklik arasındaki doğru ölçü; Philebos'un iyi sıralamasında birinci sırada. Bkz. metron. |
| Latince | modus; mensura; moderatio | metior "ölçmek" köküyle akraba. Gündelikte "ölçü, sınır, tarz, yol"; modestia, moderatio, moderari aynı ailedendir. Cicero'da itidalin (temperantia) çekirdeği; Augustinus'un De beata vita'sında mutluluğun tarifi: modus animi, yani ruhun ölçüsü bilgeliktir; Tanrı'da "ölçünün ölçüsü" (summus modus). Daha sonra modus – species – ordo (ölçü, tür, düzen) üçlüsünde (De natura boni 3) yaratılmış her iyinin ilk niteliği. |
| Almanca / Fransızca | Maß / mesure | |
| İngilizce | mode, measure |
Türkçe karşılığı
ölçü; ölçülülük. itidal: temperantia'ya ayrıldığı için kullanılmaz. sınır: yalnız olumsuz yanı verir. tarz, kip: gramerdeki ve gündelikteki anlamı ("hangi yolla") karşılar, felsefî anlamı değil. Tercih: "ölçü"; ruh hâli olarak moderatio "ölçülülük".
"Ölçü" hem bir şeyin tabiatça sahip olduğu sınırı (bedenlerin büyüyebileceği ölçü) hem ruhun tutturması gereken dengeyi hem de bunların kaynağı olan Tanrı'yı karşılayabilir; Augustinus bu üç kullanımı bilerek tek kelimede birleştirir. "İtidal" seçilseydi yalnız ahlâkî fazilet okunurdu.
Atıf ve kaynak notu
Modus – species – ordo üçlüsü Augustinus'un sonraki eserlerindedir (De natura boni, De Genesi ad litteram); De beata vita'da modus henüz bu sistemli üçlünün parçası değil, ruhun ölçüsü ve Tanrı'nın adı olarak geçer.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: ölçüsü, ölçüsünü, ölçü, ölçüyü, Ölçü, ölçüden
Metinlerde işaretlendiği yerler
24 yer · 24 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.
- Augustinus, Mutlu Hayat Üzerine7
- Augustinus, Düzen Üzerine1.26
- Augustinus, İç Konuşmalar14
- Augustinus, Ruhun Büyüklüğü Üzerine33
- Augustinus, Musiki Üzerine2
- Augustinus, Hür İrade Üzerine15
- Augustinus, Katolik Kilisesinin ve Maniheistlerin Ahlâkı Üzerine8
- Augustinus, Maniheistlere Karşı Tekvin Üzerine16
- Augustinus, Hakiki Din Üzerine29
- Augustinus, Seksen Üç Muhtelif Mesele1
- Augustinus, İman ve İnanç Formülü Üzerine2
- Augustinus, Simplicianus'a Muhtelif Meseleler1_19
- Augustinus, Hristiyan Öğretisi Üzerine25
- Augustinus, İtiraflar1.10
- Augustinus, İyinin Tabiatı Üzerine3
- Augustinus, Teslis Üzerine38_2
- Augustinus, Tekvin'in Lafzî Tefsiri1.6
- Augustinus, Tanrı Devleti2.6
- Augustinus, Tabiat ve Lütuf Üzerine45
- Sevillalı Isidorus, Etimolojiler20.2
- Sevillalı Isidorus, Farklar (Kelimelerin Hususiyeti Üzerine)2.39_2
- Sevillalı Isidorus, Eşanlamlılar (Günahkâr Ruhun Ağıtı)2_10
- Hegel, Mantık Bilimi225
- Hegel, Felsefî Bilimler Ansiklopedisinin Ana Hatları4