İçeriğe geç

Kavram

Modus

Yunanca
μέτρον (metron) · τὸ μέτριον (to metrion)
Latince
modus; mensura; moderatio; temperantia (ilgili)
Almanca
Maß
Fransızca
mesure
İngilizce
mode, measure
Türkçe
ölçü / ölçülülük

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelikte "ölçü, miktar, sınır" ve "tarz, yol" (quo modo "ne şekilde"). Ahlâkta aşırılığa ve eksikliğe karşı doğru ölçü (Cicero, De officiis 1.93 vd.: modus ve ordo). Augustinus'ta: ruhun doyurulmuşluğu ve hiçbir şeyde aşırıya ya da eksiğe kaçmaması; bilgelik "ruhun ölçüsü"dür; en yüksek ölçü Tanrı'dır, ona hakikat yoluyla ulaşılır (De beata vita 32–35).

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 4. yy Platon Ölçülü olan (to metrion), iyinin ilk unsuru metron
MÖ 44 Cicero Söz ve eylemde ölçü ve düzen; itidalin özü Cicero, De officiis 1
386 Augustinus Bedenlerin tabiatça ölçüsü; ruhun ölçüsü olarak bilgelik; Tanrı en yüksek ölçü Augustinus, De beata vita 7, 11, 32–35

Dönüşüm: ahlâkî orta ölçüden, ruhun doyurulmuşluğuna ve oradan yaratılmış her şeyin ontolojik niteliğine (modus, species, ordo).

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca μέτρον (metron); τὸ μέτριον Platon'da ölçülü olan, aşırılık ile eksiklik arasındaki doğru ölçü; Philebos'un iyi sıralamasında birinci sırada. Bkz. metron.
Latince modus; mensura; moderatio metior "ölçmek" köküyle akraba. Gündelikte "ölçü, sınır, tarz, yol"; modestia, moderatio, moderari aynı ailedendir. Cicero'da itidalin (temperantia) çekirdeği; Augustinus'un De beata vita'sında mutluluğun tarifi: modus animi, yani ruhun ölçüsü bilgeliktir; Tanrı'da "ölçünün ölçüsü" (summus modus). Daha sonra modus – species – ordo (ölçü, tür, düzen) üçlüsünde (De natura boni 3) yaratılmış her iyinin ilk niteliği.
Almanca / Fransızca Maß / mesure
İngilizce mode, measure

Türkçe karşılığı

ölçü; ölçülülük. itidal: temperantia'ya ayrıldığı için kullanılmaz. sınır: yalnız olumsuz yanı verir. tarz, kip: gramerdeki ve gündelikteki anlamı ("hangi yolla") karşılar, felsefî anlamı değil. Tercih: "ölçü"; ruh hâli olarak moderatio "ölçülülük".

"Ölçü" hem bir şeyin tabiatça sahip olduğu sınırı (bedenlerin büyüyebileceği ölçü) hem ruhun tutturması gereken dengeyi hem de bunların kaynağı olan Tanrı'yı karşılayabilir; Augustinus bu üç kullanımı bilerek tek kelimede birleştirir. "İtidal" seçilseydi yalnız ahlâkî fazilet okunurdu.

Atıf ve kaynak notu

Modus – species – ordo üçlüsü Augustinus'un sonraki eserlerindedir (De natura boni, De Genesi ad litteram); De beata vita'da modus henüz bu sistemli üçlünün parçası değil, ruhun ölçüsü ve Tanrı'nın adı olarak geçer.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: ölçüsü, ölçüsünü, ölçü, ölçüyü, Ölçü, ölçüden

Metinlerde işaretlendiği yerler

24 yer · 24 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.