İçeriğe geç
Augustinus

Augustinus

Tabiat ve Lütuf Üzerine

De natura et gratia

1Sevgili oğullarım Timasius ve Iacobus, gönderdiğiniz kitabı, elimdeki işlere kısa bir ara vererek hızlıca ama hiç de az olmayan bir dikkatle baştan sona okudum. Yazarını, kendi günahlarında insan iradesini suçlamaları gerekirken insanların tabiatını suçlayan ve bununla kendilerini mazur göstermeye çalışanlara karşı en ateşli bir gayretle tutuşmuş buldum. Dünyevî edebiyatın yazarlarının da ağır biçimde eleştirip "İnsan soyu boş yere tabiatından yakınıyor" diye haykırdıkları bu vebaya karşı adamakıllı alevlenmiş. Bu sözü o da, zekâsının gücü yettiğince büyütmüş. Ama korkarım ki asıl şunlara destek oluyor: "Tanrı için gayretleri var ama bilgiye dayanmıyor. Tanrı'nın adaletini bilmedikleri ve kendi adaletlerini kurmak istedikleri için Tanrı'nın adaletine boyun eğmediler." Burada sözü edilen Tanrı adaletinin ne olduğunu Elçi hemen ardından şunu ekleyerek açar: "Çünkü her iman edenin adaleti için kanunun gayesi Mesih'tir." Tanrı'nın bu adaletinin korku salan kanun buyruğuna değil, Mesih'in lütfunun yardımına dayandığını anlayan kişi –kanunun bir terbiyeci gibi saldığı korku da faydalı olarak yalnız bu lütfa götürür– neden Hıristiyan olduğunu anlamış demektir. Çünkü "adalet kanunla olsaydı, Mesih boşuna ölmüş olurdu." Eğer boşuna ölmediyse, dinsiz yalnız O'nda aklanır; dinsizi aklayana iman edene, imanı adalet sayılır. Çünkü "hepsi günah işledi ve Tanrı'nın yüceliğinden yoksun kaldı; O'nun kanıyla karşılıksız aklandılar." Bu "hepsi günah işledi ve Tanrı'nın yüceliğinden yoksun kaldı" sözünün kendilerini kapsamadığını sananların Hıristiyan olmaya hiçbir ihtiyacı yoktur elbette, çünkü "sağlamların değil, hastaların hekime ihtiyacı vardır." Nitekim O, adilleri değil günahkârları çağırmaya gelmiştir.

1

Librum quem misistis, carissimi filii Timasi et Iacobe, intermissis paululum, quae in manibus erant, cursim quidem, sed non mediocri intentione perlegi et uidi hominem zelo ardentissimo accensum aduersus eos, qui cum in suis peccatis humanam uoluntatem debeant accusare, naturam potius accusantes hominum per illam se excusare conantur. nimis exarsit aduersus hanc pestilentiam, quam etiam litterarum saecularium auctores grauiter arguerunt exclamantes: falso queritur de natura sua genus humanum. hanc prorsus etiam iste sententiam quantis potuit ingenii uiribus aggerauit. uerum tamen timeo ne illis potius suffragetur, qui zelum dei habent, sed non secundum scientiam; ignorantes enim dei iustitiam et suam uolentes constituere iustitiae dei non sunt subiecti. quae sit autem iustitia dei de qua hic loquitur consequenter aperit adiungens: finis enim legis Christus ad iustitiam omni credenti. hanc itaque iustitiam dei non in praecepto legis, quo timor incutitur, sed in adiutorio gratiae Christi, ad quam solam utiliter legis uelut paedagogi timor ducit. constitutam esse qui intellegit, ipse intellegit quare sit Christianus. nam si per legem iustitia, ergo Christus gratis mortuus est. si autem non gratis mortuus est, in illo solo iustificatur impius, cui credenti in eum qui iustificat impium deputatur fides ad iustitiam. omnes enim peccauerunt et egent gloria dei iustificati gratis per sanguinem ipsius. quicumque autem non putantur pertinere ad hos omnes, qui peccauerunt et egent gloria dei, profecto nullam necessitatem habent ut Christiani fiant, quia non est opus sanis medicus, sed aegrotantibus; unde non uenit ille uocare iustos, sed peccatores.

2Bu yüzden, o tek suçlunun teninden üremiş olan insan soyunun tabiatı, kanunu yerine getirmeye ve adaleti tamamlamaya kendi kendine yetebiliyorsa, ödülünden, yani ebedî hayattan emin olmalıdır; hatta bir milletten ya da geçmiş bir zamanda Mesih'in kanına iman onun için gizli kalmış olsa bile. Çünkü Tanrı adaletsiz değildir ki, Mesih'in tende açığa çıkan tanrılığının ve insanlığının sırrı kendilerine duyurulmadı diye adilleri adaletin ödülünden yoksun bıraksın. Nitekim duymadıkları şeye nasıl iman edeceklerdi? Vaaz eden olmadan nasıl duyacaklardı? Yazıldığı gibi, "İman duymaktan gelir, duymak da Mesih'in sözüyle olur. Ama soruyorum: Duymadılar mı? Sesleri bütün yeryüzüne, sözleri dünyanın uçlarına ulaştı." Peki bu olmaya başlamadan önce, vaaz bütün dünyanın uçlarına ulaşmadan önce –çünkü söylendiğine göre pek az da olsa, bunun henüz vaaz edilmediği uzak milletler hâlâ vardır– bunun olacağını daha önce duymamış ya da olduğunu henüz öğrenmemiş insan tabiatı ne yapsın, ne yaptı? Yalnız kendisini yaratmış olduğunu tabiatıyla hissettiği, göğü ve yeri yaratan Tanrı'ya inanmak ve doğru yaşayarak O'nun iradesini yerine getirmek değil mi; Mesih'in çilesine ve dirilişine hiçbir imanı olmadan? Bu mümkün olduysa ya da mümkünse, Elçi'nin kanun için söylediğini ben de bunun için söylerim: "Öyleyse Mesih boşuna ölmüş olur." Gerçekten, o bunu yalnız bir millet olan Yahudilerin aldığı kanun için söylediyse, bütün insan soyunun aldığı tabiat kanunu için çok daha haklı olarak şöyle denir: "Adalet tabiatla olsaydı, Mesih boşuna ölmüş olurdu." Ama Mesih boşuna ölmediyse, bütün insan tabiatı Tanrı'nın en adil öfkesinden, yani O'nun cezasından, ancak Mesih'in kanına ve bu kanın sırrına imanla aklanıp kurtulabilir.

2

Ac per hoc natura humani generis ex illius unius praeuaricatoris carne procreata, si potest sibi sufficere ad inplendam legem perficiendamque iustitiam, de praemio debet esse secura, hoc est de uita aeterna, etiamsi in aliqua gente aut aliquo superiore tempore fides eam latuit sanguinis Christi. non enim iniustus deus. qui iustos fraudet mercede iustitiae, si eis non est annuntiatum sacramentum diuinitatis et humanitatis Christi, quod manifestatum est in carne. quomodo enim crederent quod non audierunt? aut quomodo audirent sine praedicante? fides enim ex auditu, sicut scriptum est, auditus autem per uerbum Christi. sed dico, inquit: numquid non audierunt? in omnem terram exiit sonus eorum et in fines orbis terrae uerba eorum. sed antequam hoc inciperet fieri, antequam denique usque ad fines totius orbis terrae praedicatio ipsa perueniat — quoniam non desunt adhuc ultimae gentes, licet ut perhibetur paucissimae, quibus hoc nondum fuerit praedicatum —, quid faciat humana natura uel quid fecit, quae uel ante non audierat hoc futurum uel adhuc non comperit factum nisi credendo in deum, qui fecit caelum et terram, a quo et se factam naturaliter sentit et recte uiuendo eius inpleat uoluntatem nulla fide passionis Christi et resurrectionis imbuta? quod si fieri potuit aut potest, hoc et ego dico, quod de lege dixit apostolus: ergo Christus gratis mortuus est. si enim hoc ille dixit de lege quam accepit gens una Iudaeorum, quanto iustius dicitur de lege naturae, quam accepit uniuersum genus humanum: 'si per naturam iustitia, ergo Christus gratis mortuus est'! si autem Christus non gratis mortuus est, ergo omnis humana natura iustificari et redimi ab ira dei iustissima, hoc est a uindicta, nullo modo potest nisi per fidem et sacramentum sanguinis Christi.

3Gerçekten, insan tabiatı başlangıçta suçsuz ve hiçbir kusuru olmadan yaratılmıştır. Ama her birimizin Âdem'den doğarken taşıdığı bu insan tabiatı artık hekime muhtaçtır, çünkü sağlam değildir. Biçiminde, hayatında, hislerinde, zihninde sahip olduğu bütün iyilikleri elbette yaratıcısı ve sanatkârı olan en yüce Tanrı'dan almıştır. Ama bu tabiî iyilikleri karartıp zayıflatan ve aydınlatılmaya, tedaviye muhtaç kılan kusur, suçsuz sanatkârdan gelmemiş, hür iradeyle işlenen aslî günahtan bulaşmıştır. Bu yüzden cezaya uğramış tabiat, en adil yargının gereğidir. Çünkü şimdi Mesih'te yeni bir yaratık olsak da, "tabiatımız gereği ötekiler gibi öfke çocuklarıydık. Ama merhameti zengin olan Tanrı, bizi sevdiği büyük sevgi yüzünden, suçlarımızla ölü iken bizi Mesih'le birlikte diriltti"; biz de O'nun lütfuyla kurtulduk.

3

Natura quippe hominis primitus inculpata et sine ullo uitio creata est; natura uero ista hominis, qua unusquisque ex Adam nascitur, iam medico indiget, quia sana non est. omnia quidem bona. quae habet in formatione, uita, sensibus, menti, a summo deo habet creatore et artifice suo. uitium uero, quod ista naturalia bona contenebrat et infirmat, ut inluminatione et curatione opus habeat, non ab inculpabili artifice contractum est, sed ex originali peccato, quod commissum est libero arbitrio. ac per hoc natura poenalis ad uindictam iustissimam pertinet. si enim iam sumus in Christo noua creatura, tamen eramus natura filii irae sicut et ceteri; deus autem, qui diues est in misericordia, propter multam dilectionem, qua dilexit nos, et cum essemus mortui delictis. conuiuificauit nos Christo, cuius gratia sumus salui facti.

4Çocukların da yaşı ilerlemişlerin de onsuz kurtulamayacağı bu Mesih lütfu, liyakate karşılık ödenmez, karşılıksız verilir; lütuf adını da bundan alır. "O'nun kanıyla karşılıksız aklandılar" denir. Dolayısıyla bu lütufla kurtulmayanlar, ister henüz duyma imkânı bulamadıkları, ister itaat etmek istemedikleri, isterse yaşları gereği duyamadıkları hâlde kurtulabilecekleri yeniden doğuş yıkanmasını alabilecekken almamış oldukları için olsun, adil olarak hüküm giyerler. Çünkü ya doğuştan getirdikleri ya kötü yaşayışlarıyla ekledikleri bir günahla günahsız değillerdir: "Hepsi" –ister Âdem'de, ister kendi başlarına– "günah işledi ve Tanrı'nın yüceliğinden yoksun kaldı."

4

Haec igitur Christi gratia, sine qua nec infantes nec aetate grandes salui fieri possunt, non meritis redditur, sed gratis datur. propter quod gratia nominatur. iustificati, inquit, gratis per sanguinem ipsius. unde hi qui non per illam liberantur. siue quia audire nondum potuerunt siue quia oboedire noluerunt siue etiam, cum per aetatem audire non possent, lauacrum regenerationis, quod accipere possent. per quod salui fierent, non acceperunt, iuste utique damnantur, quia sine peccato non sunt, uel quod originaliter traxerunt uel quod malis moribus addiderunt: omnes enim peccauerunt — siue in Adam siue in se ipsis — et egent gloria dei.

5Demek ki bütün yığın cezayı hak etmiştir. Hak ettiği azap herkese ödenseydi, hiç şüphesiz adaletsizlik olmazdı. Bundan lütufla kurtarılanlara kendi liyakatlerinin kapları değil, merhamet kapları denir. Kimin merhameti? Mesih İsa'yı günahkârları kurtarmak için bu dünyaya gönderen, önceden bildiği, önceden belirlediği, çağırdığı, akladığı ve yücelttiği kimseleri kurtaran Tanrı'nın merhameti. O hâlde istediklerini kurtaran merhamete tarif edilmez şükranlar sunmayacak kadar deliliğe kapılan kim olabilir? Oysa herkesi hüküm giydirseydi bile kimse O'nun adaletini haklı olarak suçlayamazdı.

5

Vniuersa igitur massa poenas debet et, si omnibus debitum damnationis supplicium redderetur, non iniuste procul dubio redderetur. qui ergo inde per gratiam liberantur, non uasa meritorum suorum, sed uasa misericordiae nominantur. cuius misericordiae nisi illius, qui Christum Iesum misit in hunc mundum peccatores saluos facere, quos praesciuit et praedestinauit et uocauit et iustificauit et glorificauit? quis igitur usque adeo dementissime insaniat, ut non agat ineffabiles gratias misericordiae quos uoluit liberantis, qui recte nullo modo posset culpare iustitiam uniuersos omnino damnantis?

6Kutsal Yazılar'a göre düşünürsek, Hıristiyan lütfuna karşı tartışmak zorunda kalmayız. İnsan tabiatının küçük çocuklarda sağlam olduğu için hekime muhtaç olmadığını, büyüklerde ise isterse adalet için kendine yetebileceğini ispat etmeye çalışan sözler de söylemeyiz. Bunlar zekice görünür, ama Mesih'in çarmıhını boşa çıkaran "söz bilgeliği"dir; "bu, yukarıdan inen bilgelik değildir." Ardından geleni söylemek istemiyorum; zekâları pek güçlü ve pek çevik olan, ters yöne değil doğru yöne koşmalarını istediğimiz dostlarımıza haksızlık etmiş sayılmayalım.

6

Hoc si secundum scripturas sapiamus, non cogimur contra christianam gratiam disputare et ea dicere, quibus demonstrare conemur naturam humanam neque in paruulis medico indigere, quia sana est, et in maioribus sibi ipsam ad iustitiam, si uelit, posse sufficere. acute quippe uidentur haec dici, sed in sapientia uerbi, qua euacuatur crux Christi, non est ista sapientia desursum descendens. nolo quod sequitur dicere, ne amicis nostris, quorum fortissima et celerrima ingenia non in peruersum, sed in directum currere uolumus, facere existimemur iniuriam.

7Gönderdiğiniz kitabın yazarı, günahlarına insan tabiatının zayıflığında bahane arayanlara karşı ne kadar büyük bir gayretle tutuştuysa, biz de "Mesih'in çarmıhı boşa çıkmasın" diye o kadar, hatta çok daha ateşli bir gayretle tutuşmalıyız. Eğer O'nun sırrı olmaksızın herhangi bir yolla adalete ve ebedî hayata ulaşılabileceği söylenirse, çarmıh boşa çıkar. Bu kitapta olan da budur. Bilerek yapıldığını söylemek istemiyorum, yoksa yazarını Hıristiyan bile saymamam gerekir. Daha çok inandığım gibi, bilmeden yapılıyor; büyük bir güçle, doğrusu. Ama ben bu gücün, cinnet geçirenlerin gösterdiği türden değil, sağlıklı bir güç olmasını isterim.

7

Quanto igitur zelo accensus est libri huius, quem misistis, conditor aduersus eos qui peccatis suis patrocinium de naturae humanae infirmitate perquirunt, tanto et multo ardentiore zelo nos oportet accendi, ne euacuetur crux Christi. euacuatur autem, si aliquo modo praeter illius sacramentum ad iustitiam uitamque aeternam peruenire posse dicatur. quod in libro isto agitur, nolo dicere ab sciente, ne illum qui eum scripsit ne Christianum quidem habendum iudicem, sed, quod magis credo. a nesciente, magnis sane uiribus; sed eas sanas uolo, non quales frenetici habere consuerunt.

8Önce şu ayrımı yapıyor: Bir şeyin olup olamayacağını sormak başka, ki bu yalnız imkâna ilişkindir; var olup olmadığını sormak başkadır. Bu ayrımın doğruluğundan kimse şüphe etmez. Çünkü olanın olabilmiş olması gerekir, ama olabilenin aynı zamanda olması gerekmez. Rab Lazarus'u dirilttiğine göre şüphesiz diriltebilirdi. Yahuda'yı diriltmediğine göre "diriltemezdi" mi diyeceğiz? Diriltebilirdi, ama istemedi. İsteseydi aynı kudretle bunu da yapardı, çünkü "Oğul da dilediklerini diriltir." Ama bu doğru ve açık ayrımla nereye varmak, neyi elde etmek istediğine dikkat edin. "Biz yalnız imkânı tartışıyoruz," diyor. "Bu konuda kesin bir sonuca varmadan başka bir şeye geçmeyi en ağır ve yersiz bir davranış sayıyoruz." Günah işlememe imkânından başka bir şey sorduğunu kimse sanmasın diye bu noktayı türlü yollarla ve uzun uzun evirip çeviriyor. Bunu yapmak için söylediği birçok şey arasında şunu da söylüyor: "Tekrar ediyorum: Ben insanın günahsız olabileceğini söylüyorum. Sen ne diyorsun? İnsanın günahsız olamayacağını. Ne ben insanın günahsız olduğunu söylüyorum, ne de sen insanın günahsız olmadığını. Olabilir mi olamaz mı diye tartışıyoruz, var mı yok mu diye değil." Sonra onlara karşı Kutsal Yazılar'dan genellikle getirilen bazı yerleri, insanın günahsız olup olamayacağı sorusuna ilişkin olmadıklarını söyleyerek şöyle sayıyor: "Çünkü 'Kimse kirden temiz değildir', 'Günah işlemeyen insan yoktur', 'Yeryüzünde adil kimse yoktur', 'İyilik yapan yoktur' ve benzeri yerler var olmamayı gösterir, olamamayı değil. Bu tür örnekler bazı insanların belli bir zamanda nasıl olduklarını gösterir, başka türlü olamayacaklarını değil. Nitekim bu yüzden haklı olarak suçlu bulunuyorlar. Çünkü başka türlü olamadıkları için öyle olmuşlarsa, suçsuzdurlar."

8

Nam prius distinguit 'aliud esse quaerere an possit aliquid esse, quod ad solam possibilitatem ⟦pertinet, aliud⟧ utrumne sit'. hanc distinctionem ueram esse nemo ambigit; consequens enim est, ut quod est. esse potuerit, non est autem consequens, ut quod esse potest etiam sit. quia enim dominus Lazarum suscitauit. sine dubio potuit; quia uero Iudam non suscitauit, numquid dicendum est: 'non potuit'? potuit ergo, sed noluit. nam si uoluisset, eadem etiam hoc potestate fecisset, quia et filius quos uult uiuificat. sed hac distinctione uera atque manifesta quo tendat et quid efficere conetur aduertite. nos, inquit, de sola possibilitate tractamus; de qua nisi quid certum constiterit, transgredi ad aliud grauissimum esse atque extra ordinem ducimus. huc uersat multis modis et sermone diuturno, ne quis eum aliud quam de non peccandi possibilitate quaerere existimet. unde inter multa quibus id agit etiam hoc dicit: idem iterum repeto: ego dico posse esse hominem sine peccato. tu quid dicis? non posse esse hominem sine peccato. neque ego dico. inquit, hominem esse sine peccato neque tu dicis non esse hominem sine peccato; de posse et non posse, non de esse et non esse contendimus. deinde nonnulla eorum quae aduersus eos scripturis proferri solent ad istam quaestionem non pertinere, in qua quaeritur possitne an non possit homo esse sine peccato, ita commemorat: nam nullus, inquit, mundus est a sorde, et: non est homo qui non peccet, et: non est iustus in terra, et: non est qui faciat bonum, et cetera his similia, inquit, ad non esse, non ad non posse proficiunt. huiusmodi enim exemplis ostenditur. quales homines quidam tempore aliquo fuerint, non quod aliud esse non potuerint; unde et iure inueniuntur esse culpabiles. nam si idcirco tales fuerunt, quia aliud esse non potuerunt, culpa carent.

9Ne dediğine bakın! Bense şunu söylüyorum: Mesih'in vaftiziyle kendisine yardım edilemeyecek bir yerde doğan ve ölümün önüne geçtiği küçük çocuk, başka türlü olamadığı için öyle olmuştur; yani yeniden doğuş yıkanması almadan dünyadan göçmüştür. O hâlde yazar onu suçsuz çıkarsın ve Rabbin hükmüne rağmen ona göklerin krallığını açsın! Ama "Günah tek bir insanla dünyaya girdi, ölüm de günahla; böylece bütün insanlara yayıldı, onda hepsi günah işledi" diyen Elçi onu suçsuz çıkarmaz. Demek ki bütün yığına yayılan hüküm yüzünden göklerin krallığına haklı olarak kabul edilmez; Hıristiyan olmamakla kalmamış, olması mümkün de olmamıştır.

9

Videte quid dixerit. ego autem dico paruulum natum in eo loco, ubi ei non potuit per Christi baptismum subueniri, morte praeuentum idcirco talem fuisse, id est sine lauacro regenerationis exisse, quia esse aliud non potuit. absoluat ergo eum et aperiat ei contra sententiam domini regnum caelorum; sed non eum absoluit apostolus qui ait: per unum hominem peccatum intrauit in mundum et per peccatum mors et ita in omnes homines pertransiit, in quo omnes peccauerunt. recte ergo ea damnatione, quae per uniuersam massam currit, non admittitur in regnum caelorum. quamuis Christianus non solum non fuerit, sed nec esse potuerit.

10Fakat "Hüküm giymez," diyorlar, "çünkü herkesin Âdem'de günah işlediği, doğumla bulaşan bir günah yüzünden değil, onu örnek alma yüzünden söylenmiştir." Âdem, insanlar arasında ilk günahkâr olduğu için kendisinden sonra gelen bütün günahların sorumlusu sayılıyorsa, neden bütün adillerin başı Mesih değil de, insanlar arasında ilk adil olan Habil sayılmıyor? Ama küçük çocuktan söz etmeyeyim. Mesih'in adını duyamayacağı bir bölgede bir genç ya da yaşlı ölmüş olsun. Tabiatı ve hür iradesiyle adil olabilir miydi, olamaz mıydı? Olabilirdi diyorlarsa, işte Mesih'in çarmıhını boşa çıkarmak budur: Biri onsuz, tabiat kanunu ve iradenin seçimiyle aklanabilir diye iddia etmek. Burada da diyelim: "Öyleyse Mesih boşuna ölmüştür." Çünkü O ölmemiş olsaydı da herkes bunu yapabilirdi; adaletsiz iseler de adil olamadıkları için değil, istedikleri için adaletsiz olurlardı. Ama Mesih'in lütfu olmadan aklanması hiçbir biçimde mümkün değildiyse, cesaret ederse onu da kendi sözlerine göre suçsuz çıkarsın: "Başka türlü olamadığı için öyle olmuşsa, suçsuzdur."

10

Sed: non damnatur, inquiunt, quia in Adam peccasse omnes non propter peccatum nascendi origine adtractum, sed propter imitationem dictum est. si ergo ideo dicitur Adam auctor omnium qui subsecuti sunt peccatorum, quia primus peccator in hominibus fuit, cur non potius Abel quam Christus ponitur caput omnium iustorum, quia primus in hominibus iustus fuit? sed de infante non loquor; iuuenis uel senex in ea regione defunctus est, ubi non potuit Christi nomen audire. potuit fieri iustus per naturam et liberum arbitrium an non potuit? si potuisse dicunt. ecce quod est crucem Christi euacuare 'sine illa quemquam per naturalem legem et uoluntatis arbitrium iustificari posse contendere'. dicamus et hic: ergo Christus gratis mortuus est; hoc enim omnes possent, etiamsi mortuus ille non esset; et si iniusti essent, quia uellent, essent, non quia iusti esse non possent. si autem sine Christi gratia iustificari omnino non potuit, etiam istum, si audet, absoluat secundum uerba sua, quia 'si idcirco talis fuit, quod aliud esse non potuit, culpa caruit'.

11Fakat başkası söylemiş gibi kendi kendine itiraz edip şöyle diyor: "'Olabilir, ama Tanrı'nın lütfuyla' diyeceksin." Sonra cevap verir gibi ekliyor: "Nezaketine teşekkür ederim, çünkü demin saldırdığın iddiama artık saldırmamakla ya da onu kabul etmemekle yetinmiyor, onaylamaktan da kaçınmıyorsun. Zira 'Olabilir, ama şununla ya da bununla' demek, olabileceğini kabul etmekle kalmayıp nasıl olabileceğini göstermek değilse nedir? Bir şeyin imkânını, nasıl olacağını da itiraf edenden daha iyi kimse ispat edemez, çünkü nasıllık şeyden ayrı olamaz." Bunları söyledikten sonra tekrar kendine itiraz ediyor: "'Ama burada anmadığına göre Tanrı'nın lütfunu reddediyor gibi görünüyorsun' diyeceksin." Sonra cevap veriyor: "Şeyi kabul edince onun gerçekleştiği yolu da kabul etmek zorunda olan ben mi reddediyorum, yoksa şeyi reddedince gerçekleştiği yolu da, o yol ne olursa olsun, şüphesiz reddeden sen mi?" Şeyi reddetmeyen birine cevap verdiğini artık unutmuş; oysa az önce onun itirazını "Olabilir, ama Tanrı'nın lütfuyla" diye aktarmıştı. Kendisine "Olabilir, ama Tanrı'nın lütfuyla" diyen kimse, onun uğruna bunca çabaladığı imkânı nasıl reddetmiş olur? Yine de şeyi kabul edeni bırakıp insanın günahsız olmasının mümkün olduğunu reddedenlerle uğraşmaya devam ettiğine göre, bundan bize ne? Dilediğine karşı uğraşsın; yeter ki en cani bir dinsizlikle reddedilen şeyi, Tanrı'nın lütfu olmadan insanın günahsız olamayacağını kabul etsin. Şöyle diyor: "İster lütufla, ister yardımla, ister merhametle olsun, insanın günahsız olmasını sağlayan şey ne ise, şeyi itiraf eden kimse onu da kabul etmiş olur."

11

Sed obiecit sibi quasi ab alio dictum et ait: potest quidem esse, sed per dei gratiam, inquies. deinde uelut respondendo subiungit: ago humanitati tuae gratias, quod assertionem meam. quam dudum oppugnabas, non modo non oppugnare aut non confiteri solum contentus non es, uerum etiam non refugis conprobare. nam dicere: potest quidem, sed per illud aut illud, quid aliud est quam non solum consentire quod possit esse, uerum etiam quomodo uel qualiter possit ostendere? nullus itaque magis alicuius rei possibilitatem probat quam qui eius etiam qualitatem fatetur, quia nec absque re esse qualitas potest. his dictis iterum sibi obiecit: sed tu, inquies, hoc in loco dei gratiam, quando quidem eam non commemoras, uideris abnuere . deinde respondit: egone abnuo, qui rem confitendo confitear necesse est et per quod effici res potest. an tu, qui rem negando et quicquid illud est per quod res efficitur procul dubio negas? oblitus est iam se illi respondere, qui rem non negat, cuius obiectionem paulo ante proposuerat dicentis: potest quidem esse, sed per dei gratiam. quomodo ergo illam pro qua iste multum laborat possibilitatem negat, qui ei iam dicit: 'potest esse, sed per dei gratiam'? uerum tamen quia isto dimisso qui rem iam confitetur agit adhuc aduersus eos qui negant esse possibile hominem esse sine peccato, quid ad nos? contra quos uult agat, dum tamen hoc confiteatur, quod impietate sceleratissima negatur, sine gratia dei hominem sine peccato esse non posse. dicit ergo: siue per gratiam siue per adiutorium sine per misericordiam et quicquid illud est per quod esse homo absque peccato potest, confitetur quisquis rem ipsam fatetur.

12Sevginize itiraf ederim ki bunları okurken birden sevince boğuldum, çünkü insanın yalnız onunla aklanabileceği Tanrı lütfunu reddetmiyordu. Böylelerinin tartışmalarında en çok nefret edip dehşet duyduğum şey budur. Ama okumaya devam edince, önce verilen benzetmelerden şüphelenmeye başladım. Şöyle diyor: "Şimdi 'İnsan tartışabilir, kuş uçabilir, tavşan koşabilir' desem ve bunların hangi araçlarla yapıldığını, yani dili, kanatları, ayakları anmasam, görevlerin kendisini kabul etmişken bu görevlerin nasıl gerçekleştiğini reddetmiş olur muyum?" Besbelli tabiatın gücüyle yapılan şeyleri anmış; çünkü dil, kanatlar, ayaklar gibi uzuvlar bu tabiatlarla birlikte yaratılmıştır. Tabiatların kurulmasının değil, iyileştirilmesinin söz konusu olduğu ve insanın onsuz aklanamadığı lütuftan anlamak istediğimiz şeye benzer hiçbir şey koymamış. Bunun üzerine kalanını endişeyle okumaya başladım ve şüphemde yanılmadığımı gördüm.

12

Fateor dilectioni uestrae, cum ista legerem, laetitia repente perfusus sum, quod dei gratiam non negaret, per quam solam homo iustificari potest; hoc enim in disputationibus talium maxime detestor et horreo. sed pergens legere cetera primo ex datis similitudinibus coepi habere suspectum. ait enim: nunc si dixero: homo disputare potest, auis uolare, lepus currere, et non etiam per quae haec effici possint commemorauero, id est linguam. alas, pedes. num ego officiorum qualitates negaui. qui officia ipsa confessus sum? uidetur certe haec eum commemorasse, quae natura ualent; creata sunt enim haec membra huiusmodi naturis, lingua, alae, pedes. non tale aliquid posuit, quale de gratia intellegi uolumus, sine qua homo non iustificatur, ubi de sanandis, non de instituendis naturis agitur. hinc iam ergo sollicitus coepi legere cetera et me non falso comperi suspicatum.

13Oraya gelmeden önce ne dediğine bakın. Günahların farklılığını ele alırken, bazılarının "Hafif günahlar, sayıca çok olmaları ve sık sık saldırmaları yüzünden hepsinden kaçınılamaz" dediğini kendine itiraz olarak getiriyor ve "Hiçbir biçimde kaçınılamıyorlarsa hafif bir düzeltmeyle bile eleştirilmemeleri gerekir" diyor. Yeni Ahit'in Yazılar'ına dikkat etmiyor. Oradan öğrendik ki, eleştiren kanunun maksadı şudur: Yanlış yapılan şeyler yüzünden, terbiyecinin sonradan açığa çıkan aynı imanın içine kapattığı gibi, merhamet eden Rabbin lütfuna sığınılsın; böylece kötü yapılanlar bağışlansın ve aynı lütfun yardımıyla bir daha yapılmasın. Çünkü bu, ilerleyenlerin yoludur, iyi ilerleyenlere kusursuz yolcular denilse de. Kemalin zirvesi ise, hedeflenene sahip olmaya başlanınca üstüne hiçbir şey eklenemeyen hâldir.

13

Quo priusquam ueniam. uidete quid dixerit. cum tractaret quaestionem de differentia peccatorum et obiceret sibi, quod quidam dicunt leuia quaedam peccata ipsa multitudine, quod saepe inruant, non posse cuncta uitari, negauit 'debere argui ne leuia quidem correctione, si uitari omnino non possunt , scripturas utique non aduertens noui testamenti. ubi didicimus hanc esse intentionem legis arguentis. ut propter illa quae perperam fiunt confugiatur ad gratiam domini miserantis uelut paedagogo concludente in eadem fide, quae postea reuelata est. ubi et remittantur quae male fiunt et eadem gratia iuuante non fiant. proficientium est enim uia, quamuis bene proficientes dicantur perfecti uiatores. illa est autem summa perfecti; cui nihil addatur, cum id quo tenditur coeperit possideri.

14Onlara söylenen "Sen kendin günahsız mısın?" sözü, sorunun döndüğü konuyla gerçekten ilgili değildir. Ama "Günahsız olmayışımı daha çok kendi ihmalime vermeliyim" demesi iyidir. Yine de bu günahkâr ihmalin kendisine hükmetmemesi için Rabbe dua etmeye tenezzül etsin; bir zamanlar biri O'na "Adımlarımı sözüne göre yönelt, hiçbir kötülük bana hükmetmesin" diye yalvarıyordu. Yoksa kendi çabasına sanki kendi gücüymüş gibi güvenirken ne burada gerçek adalete ulaşır, ne de şüphesiz kusursuz adaletin arzulanıp ümit edileceği oraya.

14

lam uero illud quod eis dicitur: 'ipse tu sine peccato es?' reuera non pertinet ad eam rem de qua uertitur quaestio. sed quod dicit 'neglegentiae suae potius inputari, quod non est sine peccato', bene quidem dicit, sed dignetur inde et orare dominum, ne illi haec iniqua neglegentia dominetur, quem rogabat quidam, quando dicebat: itinera mea dirige secundum uerbum tuum et non dominetur mihi omnis iniquitas, ne, dum suae diligentiae quasi propriis uiribus fidit, neque hic ad ueram iustitiam neque illic, ubi sine dubio perfecta desideranda est et speranda, perueniat.

15Bazılarının onlara söylediği "'İnsan günahsız olabilir' diye hiçbir yerde tam bu kelimelerle yazılmamıştır" sözünü de kolayca çürütüyor, çünkü mesele bir görüşün hangi kelimelerle söylendiği değildir. Yine de Yazılar'da bazı insanlara kusursuz denmişken günahsız denen hiç kimse bulunmaması belki sebepsiz değildir. Yalnız bir tek kişi için böyle denmiştir; açıkça "günahı bilmeyen O" denir ve kutsal kâhinlerden söz edilen yerde "benzerliğimize uygun olarak her şeyi günahsız olarak denedi" denir. Elbette günahlı tenin benzerliğini taşıyan, ama kendisi günahlı ten olmayan o tende. Eğer bütün öteki insanların teni günahlı olmasaydı, bu benzerliği taşımazdı. "Tanrı'dan doğan herkes günah işlemez ve günah işleyemez, çünkü O'nun tohumu kendisinde kalır" sözünün, aynı Elçi Yuhanna, Tanrı'dan doğmamış gibi ya da henüz Tanrı'dan doğmamışlara konuşur gibi, açıkça "Günahımız yok dersek kendimizi aldatırız ve hakikat bizde yoktur" demişken, nasıl anlaşılması gerektiğini bu konuda Marcellinus'a yazdığım kitaplarda gücüm yettiğince açıklamaya çalıştım. "Günah işleyemez" sözünün "günah işlememeli" anlamında söylendiği yolundaki iddiası bence reddedilemez. Çünkü hangi deli günah işlenmesi gerektiğini söyler? Günah zaten yapılmaması gerektiği için günahtır.

15

Et illud quod a quibusdam eis dicitur nusquam esse scriptum his omnino uerbis posse esse hominem sine peccato', facile refellit. quia non ibi est quaestio, quibus uerbis dicatur quaecumque sententia. non tamen fortasse sine causa, cum aliquotiens in scripturis inueniatur homines dictos esse sine querella. nemo inuenitur, qui sit dictus sine peccato nisi unus solus de quo aperte dictum est: eum qui non nouerat peccatum, et eo loco, ubi de sacerdotibus sanctis agebatur: etenim expertus est omnia secundum similitudinem sine peccato: in illa scilicet carne, quae habebat similitudinem carnis peccati, quamuis non esset caro peccati; quam tamen similitudinem non haberet, nisi cetera omnis hominis esset caro peccati. iam illud quomodo accipiendum sit: omnis qui natus est ex deo non peccat et non potest peccare, quia semen eius in ipso manet, cum ipse apostolus lohannes, quasi non sit natus ex deo aut eis loqueretur qui nondum essent nati ex deo, aperte posuerit: dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus et ueritas in nobis non est, in libris, quos de hac re ad Marcellinum scripsi, sicut potui, explicare curaui. et illud, quod dictum est: non potest peccare, pro eo dictum esse, acsi diceretur 'non debet peccare' non inprobanda mihi uidetur huius assertio. quis enim insanus dicat debere peccari, cum ideo sit peccatum, quia non debet fieri?

16Ama Elçi Yakup'un "Dili hiçbir insan evcilleştiremez" sözünün, onun açıklamak istediği gibi kınama yoluyla söylendiğini sanmıyorum; sanki şöyle denmiş olsun: "Yani dili hiçbir insan evcilleştiremez mi?" Azarlarcasına "Vahşi hayvanları evcilleştirebiliyorsunuz da dili evcilleştiremiyor musunuz?" Sanki dili evcilleştirmek hayvanları evcilleştirmekten daha kolaymış gibi. Buradaki anlamın bu olduğunu sanmıyorum. Dili evcilleştirmenin kolaylığı anlatılmak istenseydi, sonrası hayvanlarla karşılaştırma yönünde gelirdi. Oysa şöyle geliyor: "Huzursuz bir kötülük, öldürücü zehirle dolu"; elbette hayvanların ve yılanların zehrinden daha zararlıdır. Çünkü o teni öldürür, bu ise ruhu; "yalan söyleyen ağız ruhu öldürür." Demek ki aziz Yakup bu cümleyi, dili evcilleştirmek hayvanları evcilleştirmekten daha kolaymış gibi söylemedi ya da böyle bir tonla söylenmesini istemedi. Tersine, insandaki dil kötülüğünün ne kadar büyük olduğunu göstermek istedi: İnsanlar hayvanları bile evcilleştirirken, dil hiçbir insan tarafından evcilleştirilemez. Bunu, bu kötülüğün üzerimizdeki egemenliğini ihmalimizle sürdürmesine göz yumalım diye değil, dili evcilleştirmek için ilâhî lütfun yardımını dileyelim diye söyledi. Çünkü "dili hiç kimse evcilleştiremez" demiyor, "hiçbir insan" diyor; evcilleştirilince bunun Tanrı'nın merhametiyle, yardımıyla, lütfuyla olduğunu itiraf edelim diye. O hâlde ruh dili evcilleştirmeye çalışsın, çalışırken de yardım dilesin; dil dua etsin ki kendisine "Konuşan siz değilsiniz, içinizde konuşan Babanızın Ruhu'dur" diyenin armağanıyla dil evcilleştirilsin. Böylece buyrukla uyarılıyoruz: Yapmaya çalışıp kendi gücümüzle başaramadığımız şey için ilâhî yardım dileyelim.

16

Sane quod apostolus lacobus ait: linguam autem nullus hominum domare potest, non mihi uidetur ita intellegendum, ut exponere uoluit, quasi per exprobrationem dictum, tamquam diceretur: ergone linguam nullus hominum domare potest? tamquam obiurgans et dicens: domare feras potestis, linguam non potestis? quasi facilius sit linguam domare quam feras. non puto quod iste sit sensus hoc loco. si enim hoc sentiri uellet de facilitate domandae linguae, cetera sequerentur in bestiarum conparatione. nunc uero sequitur: inquietum malum, plena ueneno mortifero, utique nocentiore quam bestiarum est atque serpentium; nam illud carnem interficit, hoc uero animam; os enim quod mentitur, occidit animam. non ergo quasi id esset facilius quam mansuefactio bestiarum, sanctus Iacobus illam sententiam pronuntiauit ant ea uoce uoluit pronuntiari, sed potius ostendens quantum sit in homine linguae malum, ut a nullo homine domari possit, cum ab hominibus domentur et bestiae. neque hoc ideo dixit, ut huius in nos mali dominationem per neglegentiam permanere patiamur, sed ut ad domandam linguam diuinae gratiae poscamus auxilium. non enim ait: linguam 'nullus' domare potest, sed 'nullus hominum', ut, cum domatur, dei misericordia, dei adiutorio, dei gratia fieri fateamur. conetur ergo anima domare linguam et, dum conatur, poscat auxilium; et oret lingua, ut dometur lingua donante illo qui dixit ad suos: non enim uos estis qui loquimini, sed spiritus patris uestri qui loquitur in uobis. itaque praecepto facere commonemur, quod conantes et nostris uiribus non ualentes adiutorium diuinum precemur.

17Nitekim Yakup da dilin kötülüğünü büyütüp bu arada "Kardeşlerim, bunlar böyle olmamalı" dedikten sonra, bu konudaki sözlerini bitirince hemen, olmaması gerektiğini söylediği şeylerin hangi yardımla olmayacağını bildirdi: "Aranızda bilge ve terbiyeli kim var? Bilgeliğin yumuşaklığı içinde, güzel yaşayışıyla işlerini göstersin. Ama yüreklerinizde acı kıskançlık ve çekişmeler varsa övünmeyin ve hakikate karşı yalancı olmayın. Bu, yukarıdan inen bilgelik değildir; yeryüzüne ait, nefsanî, şeytanîdir. Çünkü kıskançlık ve çekişmenin olduğu yerde tutarsızlık ve her kötü iş vardır. Yukarıdan gelen bilgelik ise önce iffetlidir, sonra barışçıl, ölçülü, ikna olmaya açık, merhamet ve iyi meyvelerle dolu, hesapsız, riyasızdır." Yukarıdan inip insan yüreğinden fışkırmayan, dili evcilleştiren bilgelik budur. Yoksa biri bunu da Tanrı lütfundan almaya ve kibirli bir kuruntuyla insanın gücüne vermeye mi cesaret eder? Sahip olmak insana bağlıysa, alınmak için niçin dua ediliyor? Yoksa buyrukların tamamını yerine getirmekte tabiatın imkânıyla kendine yeten hür iradeye haksızlık olmasın diye bu duaya da mı karşı çıkılıyor? O hâlde şöyle uyaran aynı Elçi Yakup'a da karşı çıkılsın: "İçinizden birinin bilgeliğe ihtiyacı varsa, herkese bol bol veren ve başa kakmayan Tanrı'dan istesin, ona verilecektir. Ama hiç duraksamadan, imanla istesin." Buyrukların sevk ettiği iman budur: Kanun emretsin, iman elde etsin. Çünkü hiçbir insanın evcilleştiremediği, ancak yukarıdan inen bilgeliğin evcilleştirdiği dil yüzünden "hepimiz çok tökezleriz." Bu sözü de bu Elçi, "Dili hiçbir insan evcilleştiremez" sözünden başka bir eda ile söylememiştir.

17

Proinde et ipse, cum exaggerasset linguae malum inter haec dicens: non oportet, fratres mei, haec ita fieri, continuo monuit consummatis his quae hinc dicebat, quo adiutorio ista non fierent, quae dixit fieri non oportere: quis enim sapiens et disciplinatus inter uos? ⟦ostendat⟧ ex bona conuersatione operationem suam in mansuetudine sapientiae. quodsi zelum amarum habetis et contentiones in cordibus uestris, nolite gloriari et mendaces esse aduersus ueritatem. non est ista sapientia desursum descendens, sed terrena, animalis, diabolica. ubi enim zelus e t contentio, ibi inconstantia et omne opus prauum. quae autem desursum est sapientia, primum quidem pudica est, deinde pacifica, modesta. suadibilis, plena misericordia et fructibus bonis, inaestimabilis, sine simulatione. haec est sapientia, quae linguam domat, desursum descendens. non ab humano corde prosiliens. an et istam quisque abrogare audet gratiae dei et eam superbissima uanitate ponit in hominis potestate? cur ergo oratur ut accipiatur, si ab homine est ut habeatur? an et huic orationi contradicitur, ne fiat iniuria libero arbitrio, quod sibi sufficit possibilitate naturae ad inplenda omnia praecepta iustitiae? contradicatur ergo eidem ipsi apostolo Iacobo ammonenti et dicenti: si quis autem uestrum indiget sapientia, postulet a deo, qui dat omnibus affluenter et non inproperat, et dabitur e i; postulet autem in fide nihil haesitans. haec est fides, ad quam praecepta conpellunt, ut lex imperet. fides impetret. per linguam enim, quam nullus hominum domare potest, sed sapientia desursum descendens, in multis offendimus omnes. non enim et hoc iste apostolus alio modo pronuntiauit sicut illud quod ait: linguam nullus hominum domare potest.

18Şu sözü de kimse günah işlememenin imkânsızlığını göstermek için aynı biçimde onlara karşı getirmesin: "Tenin bilgeliği Tanrı'ya düşmandır; çünkü Tanrı'nın kanununa boyun eğmez, zaten eğemez de. Tende olanlar Tanrı'yı hoşnut edemez." Çünkü Elçi yukarıdan inen bilgelikten değil, tenin bilgeliğinden söz etti. "Tende olanlar" sözüyle de henüz bedenden çıkmamış olanları değil, tene göre yaşayanları kastettiği açıktır. Ama asıl mesele bu değildir. Bu adamdan duymayı beklediğim şudur, duyabilirsem: Ruha göre yaşayanlar, ki bu yüzden hâlâ burada yaşarken bir bakıma tende değildirler, Ruha göre Tanrı'nın lütfuyla mı yaşıyorlar, yoksa yaratılırken kendilerine verilmiş tabiat imkânı ve kendi iradeleri onlara yetiyor mu? Oysa kanunun tamamı ancak sevgidir ve Tanrı sevgisi yüreklerimize kendimiz tarafından değil, bize verilen Kutsal Ruh tarafından dökülmüştür.

18

Nee illud quisquam istis pro inpossibilitate non peccandi similiter obiecerit, quod dictum est: sapientia carnis inimica est in deum; legi enim dei non est subiecta, nec enim potest. qui autem in carne sunt, deo placere non possunt. sapientiam quippe carnis dixit, non sapientiam desursum descendentem et in carne esse non eos, qui nondum de corpore exierunt, sed eos, qui secundum carnem uiuunt. significatos esse manifestum est. non autem ibi est quaestio quae uersatur. illud est quod expecto ab isto audire, si possim, eos qui secundum spiritum uiuunt et ob hoc etiam hic adhuc uiuentes iam quodam modo in carne non sunt, utrum gratia dei uiuant secundum spiritum an sibi sufficiant iam data cum creantur possibilitate naturae et sua propria uoluntate, cum plenitudo legis non sit nisi caritas et caritas dei diffusa sit in cordibus nostris non per nos ipsos. sed per spiritum sanctum qui datus est nobis.

19Yazar bilgisizlik günahlarını da ele alıyor ve "İnsan bilgisiz kalmamak için tetikte olmalıdır; bilgisizlik, insanın çaba gösterse bilmesi gereken bir şeyi ihmalinden bilmemesi yüzünden suçlanmalıdır" diyor. Yeter ki her şeyi tartışsın da dua edip "Bana anlayış ver de buyruklarını öğreneyim" demesin! Çünkü bilmeye aldırmamak başka şeydir –ihmalden doğan bu günahlar kanunun bazı kurbanlarıyla bile kefaret ediliyor gibi görünüyordu– anlamak isteyip anlayamamak ve kanunun ne yapılmasını istediğini anlamadan ona aykırı davranmak başkadır. Bu yüzden herkese bol bol veren Tanrı'dan bilgelik istememiz öğütlenir; elbette böyle yüce bir şeyin istenmesi gerektiği gibi ve gerektiği kadar isteyenlerin hepsine verir.

19

Tractat etiam iste de peccatis ignorantiae et dicit 'hominem praeuigilare debere, ne ignoret, ideoque esse culpandam ignorantiam, quia id homo nescit neglegentia sua. quod adhibita diligentia scire debuisset', dum tamen omnia potius disputet quam ut oret et dicat: da mihi intellectum et discam mandata tua. aliud est enim non curasse scire, quae neglegentiae peccata etiam per sacrificia quaedam legis uidebantur expiari. aliud intellegere uelle nec posse et facere contra legem non intellegendo quid fieri uelit. unde ammonemur petere a deo sapientiam, qui dat omnibus afuenter, utique his omnibus qui sic petunt et tantum petunt quomodo et quantum res tanta petenda est.

20"Yine de işlenen günahların Tanrı eliyle kefaretinin ödenmesi ve onlar için Rabbe yalvarılması gerektiğini" kabul ediyor, yani bağışlanmak için. Çünkü onun çok övdüğü tabiat gücü ve insan iradesi, kendi itirafıyla bile, yapılmış olanı yapılmamış hâle getiremez. Bu zorunluluk karşısında geriye bağışlanma için dua etmek kalıyor. Ama günah işlememek için yardım istemek gerektiğini hiçbir yerde söylememiş, burada okumadım. Bu konudaki sessizliği şaşırtıcıdır, oysa Rabbin Duası bize her ikisini de istememizi öğretir: Hem borçlarımızın bağışlanmasını, hem ayartıya sokulmamayı. Birincisi geçmiştekilerin kefareti, ikincisi gelecektekilerden kaçınmak içindir. İrade olmadan bu olmasa da, olması için irade tek başına yetmez. Bu yüzden Rabbe bu amaçla sunulan dua ne gereksizdir ne de küstahça. Çünkü elinde olanı yapmak için dua etmekten daha aptalca ne olabilir?

20

'Diuinitus tamen expianda esse peccata commissa et pro eis dominum exorandum' fatetur, propter ueniam scilicet promerendam, quia, id quod factum est facere infectum multum ab isto laudata potentia illa naturae et uoluntas hominis etiam ipso fatente non potest. quare hac necessitate restat, ut oret ignosci. ut autem adiuuetur, nc peccet, nusquam dixit, non hic legi, mirum de hac re omnino silentium, cum oratio dominica utrumque petendum esse commoneat, ut et dimittantur nobis debita nostra et ut non inferamur in temptationem, illud, ut praeterita expientur, huc, ut futura uitentur. quod licet non fiat, nisi uoluntas adsit, tamen ut fiat, uoluntas sola non sufficit; ideo pro hac re nec superflua nec inpudens domino immolatur oratio. nam quid stultius quam orare ut facias quod in potestate habeas?

21Şimdi işin özüne bakın: İnsan tabiatını hiçbir kusuru yokmuş gibi göstermeye nasıl çalışıyor ve Tanrı'nın en açık Yazılarına karşı, Mesih'in çarmıhını boşa çıkaracak olan söz bilgeliğinden zevk alıyor! Ama çarmıh hiç de boşa çıkmayacak, bu bilgelik yıkılacaktır. Bunu gösterdiğimizde belki Tanrı'nın merhameti yetişir de o da bunları söylediğine pişman olur. "Önce," diyor, "günahla zayıfladığı ve değiştiği söylenen tabiat tartışılmalıdır. Bu yüzden her şeyden önce sormak gerektiğini düşünüyorum: Günah nedir? Bir cevher mi, yoksa hiçbir cevheri olmayan ve şeyi, varlığı, herhangi bir cismi değil, yalnız yanlış yapılan bir eylemi anlatan bir ad mı?" Sonra ekliyor: "Sanırım böyledir. Böyleyse, cevhersiz olan bir şey insan tabiatını nasıl zayıflatabilir ya da değiştirebilir?" Bakın lütfen, bilmeden tedavi edici sözlerin en şifalı seslerini yıkmaya nasıl çalışıyor: "Dedim ki: Rabbim, bana merhamet et, ruhumu iyileştir, çünkü sana karşı günah işledim." Hiçbir şey yaralanmamış, berelenmemiş, zayıflamamış ve kusurlanmamışsa, iyileşen nedir? İyileşecek bir şey varsa, nereden kusurlandı? İtiraf edeni duyuyorsun, tartışan mı istiyorsun? "Ruhumu iyileştir" diyor. İyileşmesini dilediği şeyin nereden kusurlandığını ona sor ve devamını duy: "Çünkü sana karşı günah işledim." Yazar ona sorsun, sormak gerektiğini düşündüğünü ona sorsun ve desin: "Ey 'Ruhumu iyileştir, çünkü sana karşı günah işledim' diye haykıran sen, günah nedir? Bir cevher mi, yoksa hiçbir cevheri olmayan ve şeyi, varlığı, herhangi bir cismi değil, yalnız yanlış yapılan bir eylemi anlatan bir ad mı?" Öteki cevap versin: "Dediğin gibidir. Günah bir cevher değildir, bu adla yalnız yanlış yapılan bir eylem anlatılır." Yazar karşılık versin: "Öyleyse neden 'Ruhumu iyileştir, çünkü sana karşı günah işledim' diye haykırıyorsun? Cevhersiz olan bir şey ruhunu nasıl kusurlandırabildi?" Yarasının acısıyla bitkin düşmüş olan öteki, tartışma onu duadan alıkoymasın diye kısaca şöyle cevap vermez miydi: "Yalvarırım, benden uzak dur! Sen, yapabilirsen, 'Sağlamların değil, hastaların hekime ihtiyacı vardır; adilleri değil günahkârları çağırmaya geldim' diyen ile tartış." Orada adillere sağlam, günahkârlara hasta demiştir.

21

Iam nunc uidete, quod ad rem maxime pertinet. quomodo humanam naturam, tamquam omnino sine uitio ullo sit, conetur ostendere et contra apertissimas scripturas dei delectetur sapientia uerbi. qua euacuetur crux Christi. sed plane illa non euacuabitur, ista potius sapientia subuertetur. nam cum hoc ostenderimus, aderit fortasse misericordia dei, ut et ipsum haec dixisse paeniteat. primo, inquit, de eo disputandum est, quod per peccatum debilitata dicitur et inmutata natura. unde ante omnia quaerendum puto, inquit, quid sit peccatum: substantia aliqua an omnino substantia carens nomen, quo non res, non existentia, non corpus aliquod, sed perperam facti actus exprimitur. deinde adiungit: credo, ita est. et si ita est, inquit. quomodo potuit humanam debilitare uel mutare naturam, quod substantia caret? uidete, quaeso, quomodo nesciens nitatur euertere medicinalium eloquiorum saluberrimas uoces: ego dixi: domine, miserere mei, sana animam meam, quoniam peccaui tibi. quid sanatur, si nihil est uulneratum, nihil sauciatum, nihil debilitatum atque uitiatum? porro si est quod sanetur, unde uitiatum est? audis confitentem, quid desideras disputantem? sana, inquit, animam meam. ab illo quaere, unde uitiatum sit, quod sanari rogat, et audi quod sequitur: quoniam peccaui tibi. hunc iste interroget, ab isto quaerat quod quaerendum putat et dicat: 'o tu qui clamas: sana animam meam, quoniam peccaui tibi. quid est peccatum? substantia aliqua an omni substantia carens nomen, quo non res, non existentia, non corpus aliquod, sed tantum perperam facti actus exprimitur? respondet ille: 'ita est ut dicis; non est peccatum aliqua substantia, sed tantum hoc nomine perperam facti actus exprimitur'. et contra iste: 'quid ergo clamas: sana animam meam, quoniam peccaui tibi? quomodo potuit uitiare animam tuam quod substantia caret?' nonne ille maerore confectus uulneris sui. ne disputatione ab oratione auerteretur, breuiter responderet et diceret: 'recede a me, obsecro? cum illo potius disputa, si potes, qui dixit: non est opus sanis medicus, sed aegrotantibus; non ueni uocare iustos, sed peccatores, ubi iustos utique sanos, peccatores autem appellauit aegrotos.

22Bu tartışmanın nereye yöneldiğini ve elini nereye uzattığını görüyor musunuz? Şu söz tamamen boşuna söylenmiş sayılsın diye: "Adını İsa koyacaksın, çünkü halkını günahlarından O kurtaracak." Hiç hastalık olmayan yerde nasıl kurtaracak? Çünkü İncil'in, Mesih'in halkının kendilerinden kurtarılacağını söylediği günahlar cevher değildir ve bu adama göre kusurlandıramazlar. Ey kardeş, Hıristiyan olduğunu hatırlaman iyidir! Bunlara inanmak belki yeterdi. Ama madem tartışmak istiyorsun ve en sağlam iman önceden gelirse bu zarar vermez, aksine faydası olur, insan tabiatının günahla kusurlanamayacağını sanmayalım; Kutsal Yazılar'a inanarak onun günahla kusurlandığını kabul edelim ve bunun nasıl olabildiğini araştıralım. Günahın cevher olmadığını öğrendiğimize göre, başka şeyleri bir yana bırakırsak, yememenin de cevher olmadığına dikkat edilmiyor mu? Yemek cevher olduğu için bir cevherden uzaklaşılır. Ama yemekten uzak durmak cevher değildir; yine de yemekten büsbütün uzak durulursa bedenin cevheri öyle bir bitkin düşer, sağlığın bozulmasıyla öyle yıpranır, gücünü öyle yitirir, yorgunlukla öyle zayıflayıp kırılır ki, hayat bir biçimde sürse bile, uzak durarak kusurlandığı o yemeğe ancak güçlükle döndürülebilir. Bunun gibi günah da cevher değildir, ama Tanrı cevherdir, en yüce cevherdir ve akıllı yaratığın tek gerçek besinidir. O'ndan itaatsizlikle uzaklaşıp zayıflık yüzünden, zevk alması gereken şeyi artık alamayınca insanın nasıl dediğini duyuyorsun: "Yüreğim ot gibi vuruldu ve kurudu, çünkü ekmeğimi yemeyi unuttum."

22

Cernitisne quo tendat et quo manus porrigat haec disputatio? ut omnino frustra dictum putetur: uocabis nomen eius Iesum; ipse enim saluum faciet populum suum a peccatis corum. quomodo enim saluum faciet. ubi nulla est aegritudo? peccata quippe, a quibus dicit euangelium saluum faciendum populum Christi, substantiae non sunt et ⟦secundum istum uitiari non⟧ possunt. o frater, bonum est ut memineris te esse Christianum. credere ista fortasse suffecerit; sed tamen quia disputare uis nec obest, immo etiam prodest, si firmissima praecedat fides nec existimemus peccato humanam naturam non posse uitiari, sed diuinis credentes scripturis peccato eam esse uitiatam quomodo id fieri potuerit inquiramus. quoniam peccatum iam didicimus non esse substantiam, nonne adtenditur, ut alia omittam, etiam non manducare non esse substantiam? a substantia quippe receditur, quoniam cibus substantia est. sed abstinere a cibo non est substantia et tamen substantia corporis, si omnino abstinetur a cibo, ita languescit, ita ualitudinis inaequalitate corrumpitur, ita exhauritur uiribus, ita lassitudine debilitatur et frangitur, ut, si aliquo modo perduret uita, uix possit ad eum cibum reuocari, unde abstinendo uitiata est. sic non est substantia peccatum, sed substantia est deus summaque substantia et solus uerus rationalis creaturae cibus. a quo per inoboedientiam recedendo et per infirmitatem non ualendo capere, quo debuit et gaudere, audis quemadmodum dicat: percussum est sicut faenum et aruit cor meu m, quoniam oblitus sum manducare panem meum?

23Kutsal Yazılar'ın hakikatine karşı doğruya benzer gerekçelerle kendini nasıl daha da sıkıştırdığına dikkat edin. Rab İsa –halkını günahlarından O kurtardığı için İsa adını taşır– şöyle diyor: "Sağlamların değil, hastaların hekime ihtiyacı vardır; adilleri değil günahkârları çağırmaya geldim." Elçi de bu yüzden şöyle der: "Güvenilir ve her bakımdan kabule değer bir sözdür: Mesih İsa dünyaya günahkârları kurtarmaya geldi." Bu adam ise bu güvenilir ve her bakımdan kabule değer söze karşı diyor ki: "Bu hastalık günahlarla bulaşmamalıydı; yoksa günahın cezası daha çok günah işlenmesine yol açardı." Küçük çocuklar için de böyle büyük bir hekim ve yardımcı aranıyor, ama bu adam "Ne arıyorsunuz?" diyor. "Kendileri için hekim aradığınız kimseler sağlamdır. İlk insan da bu yüzden ölüme mahkûm edilmedi; çünkü sonra günah işlemedi." Sanki onun adaletinin kemali hakkında sonradan bir şey duymuş gibi! Duyduğu ancak kilisenin bildirdiğidir: O da Rab Mesih'in merhametiyle kurtulmuştur. Âdem'in soyu için de "Yalnız ondan daha zayıf olmamakla kalmadılar, o bir buyruğu yerine getirmeyi ihmal ederken onlar daha çok buyruğu yerine getirdiler" diyor. Bu soyun, Âdem'in kesinlikle yaratılmadığı biçimde doğduğunu görüyor; buyruğu anlamaktan büsbütün uzak, onu hiç hissetmiyorlar, hatta acıkınca meme bulmakta bile güçlük çekiyorlar. Yine de halkını günahlarından kurtaran O, onları ana kilisenin kucağında lütfuyla kurtarmak isteyince, insanlar karşı çıkıyor ve O'nun yarattığı yaratığı sanki O'ndan daha iyi tanıyorlarmış gibi, sağlam olmayan bir sesle sağlam olduklarını ilân ediyorlar.

23

Adtendite autem quomodo se adhuc urgueat uerisimilibus rationibus contra scripturae sanctae ueritatem. dominus Iesus dicit, qui propterea Iesus uocatur, quia ipse saluum facit populum suum a peccatis eorum, dicit ergo dominus Iesus: non est opus sanis medicus, sed aegrotantibus, non ueni uocare iustos, sed peccatores. unde dicit et apostolus: fidelis sermo etomui acceptione dignus. quia Christus Iesus uenit in mundum peccatores saluos facere. et iste contra fidelem sermonem et omni acceptione dignum dicit 'non debuisse hanc aegritudinem contrahi peccatis, ne ad hoc esset ista poena peccati, ut committerentur plura peccata'. quaeritur etiam paruulis tantus medicus opitulator et iste dicit: quid quaeritis? sani sunt propter quos medicum quaeritis. nec ipse primus homo ideo morte damnatus est; nam postea non peccauit. quasi aliquid postea de perfectione iustitiae eius audierit, nisi quod commendat ecclesia et ipsum domini Christi misericordia, liberatum. eius quoque posteros iste dicit 'non solum illo non esse infirmiores, sed etiam plura. inpleuisse praecepta, cum ille unum inplere neglexerit'. quos posteros uidet ita, nasci, quomodo certe ille factus non est, non solum praecepti incapaces, quod omnino non sentiunt. sed uix capaces papillae cum esuriunt. est tamen in matris ecclesiae gremio, eum saluos gratia sua facere uelit, qui saluum facit populum suum a peccatis eorum. contradicunt homines et. quasi creaturam, quae per illum condita est. melius ilio inspicere nouerint, uoce non sana sanos esse pronuntiant.

24"Ceza günaha malzeme olur," diyor, "eğer günahkâr daha çok günah işlesin diye zayıflatılmışsa." Kanunu çiğneyeni hakikat ışığının ne kadar hak ederek terk ettiğini düşünmüyor. Bu ışık onu terk edince kör olur, kaçınılmaz olarak daha çok tökezler, düşerek zarar görür ve zarar görünce kalkamaz; öyle ki kanunun sesini yalnız Kurtarıcı'nın lütfunu yakarışla istemesi için uyarılsın diye duyar. Yoksa Elçi'nin şöyle dediği kimselerin cezası yok mudur: "Tanrı'yı tanıdıkları hâlde O'nu Tanrı olarak yüceltmediler, şükretmediler; düşüncelerinde boşa çıktılar ve akılsız yürekleri karardı." Bu kararma elbette artık bir cezaydı, bir azaptı. Yine de bu ceza yüzünden, yani bilgelik ışığı terk edince oluşan yürek körlüğü yüzünden, daha çok ve ağır günahlara düştüler. "Bilge olduklarını söylerken aptallaştılar." Bu ağır bir cezadır, anlayan için; bu cezadan nereye gittiklerine bak: "Çürümez Tanrı'nın yüceliğini çürüyen insanın, kuşların, dört ayaklıların ve sürüngenlerin suretine benzeyen şeylerle değiştirdiler." Akılsız yüreklerinin karardığı günahın cezasından dolayı bunları yaptılar. Ama bunlar ceza olsalar da kendileri de günah olduğu için Elçi şöyle ekliyor: "Bu yüzden Tanrı onları yüreklerinin arzularına, murdarlığa teslim etti." Bak, Tanrı onları yüreklerinin arzularına, murdarlığa teslim ederek nasıl daha ağır bir cezaya çarptırdı! Bu cezadan ne yaptıklarını da görün: "Bedenlerini kendi içlerinde aşağılasınlar diye." Bunun, kendisi de günah olan bir ceza olduğunu daha açık biçimde şöyle gösteriyor: "Onlar Tanrı'nın hakikatini yalana çevirdiler ve yaratana değil yaratığa tapıp hizmet ettiler; O sonsuza dek mübarektir, âmin. Bu yüzden Tanrı onları utanç verici tutkulara teslim etti." İşte Tanrı kaç kez cezalandırıyor ve aynı cezadan kaç kat büyük ve daha ağır günahlar doğuyor: "Kadınları tabiî ilişkiyi tabiata aykırı olanla değiştirdi. Erkekler de aynı biçimde kadınla tabiî ilişkiyi bırakıp birbirlerine karşı şehvetle yanıp tutuştular, erkekler erkeklerle çirkinlik işlediler." Bu günahların aynı zamanda günahların cezası olduğunu göstermek için buna da ekledi: "Ve sapkınlıklarının gereken karşılığını kendilerinde buldular." Bak, kaç kez cezalandırıyor ve aynı ceza hangi günahları doğurup büyütüyor! Daha dikkat edin: "Tanrı'yı tanımayı uygun görmedikleri için Tanrı da onları yakışıksız şeyler yapsınlar diye kötü bir zihne teslim etti: Her türlü haksızlıkla, hileyle, kötülükle, açgözlülükle doldular; kıskançlık, cinayet, çekişme, aldatma, fesatla dolu; dedikoducu, iftiracı, Tanrı'nın nefret ettiği, küstah, kibirli, gururlu, kötülük icat eden, ana babaya itaat etmeyen, akılsız, başıbozuk, sevgisiz, merhametsiz." Şimdi bu adam hâlâ "Günah, günahkârın ceza yüzünden daha çok günah işleyeceği biçimde cezalandırılmamalıydı" desin bakalım!

24

'Materiam peccati' dicit 'esse uindictam, si ad hoc peccator infirmatus est, ut plura peccaret', nec cogitat praeuaricatorem legis quam digne lux deserat ueritatis; qua desertus utique caecus et plus necesse est offendat et cadendo uexetur uexatusque non surgat, ut ideo tantum audiat uocem legis, quo ammoneatur implorare gratiam saluatoris. an nulla poena est eorum, de quibus dicit apostolus: quia cum cognouissent deum, non sicut deum glorificauerunt aut gratias egerunt, sed euanuerunt in cogitationibus suis et obscuratum est insipiens cor eorum? utique ista obscuratio uindicta et poena iam fuit; et tamen per hanc poenam, id est per cordis caecitatem, quae fit deserente luce sapientiae, in plura et grauia peccata conlapsi sunt; dicentes enim esse se sapientes stulti facti sunt. grauis haec poena est, si quis intellegat, et ex hac poena uide quo ierunt: et inmutauerunt, inquit, gloriam incorruptibilis dei in similitudinem imaginis corruptibilis hominiset uolucrum et quadrupedum et serpentium. ista fecerunt ex peccati poena, qua obscuratum est insipiens cor eorum. et propter haec tamen, quia licet poenalia etiam ipsa peccata sunt, adiungit et dicit: propterea tradidit illos deus in desideria cordis illorum, in inmunditiam. ecce quemadmodum deus grauius condemnauit tradens illos in desideria cordis illorum, in inmunditiam. uidete etiam ex hac poena quae faciant: ut contumeliis, inquit, afficiant corpora sua in semet ipsis. et quia poena est ista iniquitatis, cum sit et iniquitas, euidentius commendat dicens: qui transmutauerunt ueritatem dei in mendacium et coluerunt et seruierunt creaturae quam creatori, qui est benedictus in saecula amen. propter hoc, inquit, tradidit illos deus in passiones ignominiae. ecce quotiens uindicat deus et ex eadem uindicta plura et grauiora peccata consurgunt: nam feminae eorum mutauerunt naturalem usum in eum usum qui est contra naturam. similiter autem et masculi relicto naturali usu feminae exarserunt in appetitum suum in . inuicem, masculi in masculos deformitatem operantes. atque ut ostenderet sic esse ista peccata, ut etiam poenae sint peccatorum, etiam his adiunxit: et mercedem mutuam, quam oportuit, erroris sui in semet ipsis recipientes. uide quotiens uindicet eademque uindicta quae pariat pulluletque peccata. adhuc adtendite: et sicut non probauerunt, inquit, deum habere in notitiam, tradidit illos deus in reprobam mentem, ut faciant quae non conueniunt, repletos omni iniquitate, cum circumuentione. malitia, auaritia, plenos inuidia, homicidio, contentione, dolo, malignitate, susurrone, detractores, deo odibiles, contumeliosos, superbos, elatos, inuentores malorum, parentibus non oboedientes, insipientes, incompositos, si ne affectu, sine misericordia. hic nunc iste dicat: non debuit sic uindicari peccatum, ut peccator per uindictam plura committeret.

25Belki Tanrı'nın bunlara zorlamadığını, yalnız terk edilmeyi hak edenleri terk ettiğini söyler. Bunu söylerse çok doğru söyler. Çünkü dediğim gibi adalet ışığı tarafından terk edilip karanlığa gömülenler, kendilerine "Uyuyan sen, uyan, ölülerden kalk, Mesih seni aydınlatacaktır" denip de söz dinleyinceye kadar, saydığım bütün bu karanlık işlerden başka ne doğurabilirler? Hakikat onlara ölü diyor –"Ölüleri bırak, ölüler kendi ölülerini gömsün" sözü de buradan gelir–; evet, Hakikat, bu adamın günahın cevher olmadığını öğrendiği için günahtan zarar göremeyeceklerini ve kusurlanamayacaklarını söylediği kimselere ölü diyor. Kimse insanın, adaletten günaha gidebilecek ama günahtan adalete dönemeyecek biçimde yaratıldığını söylemiyor. Ama günaha gitmek için, kendini onunla kusurlandırdığı hür irade yeter. Adalete dönmek için ise hekime ihtiyacı vardır, çünkü sağlam değildir; diriltene ihtiyacı vardır, çünkü ölüdür. Bu adam bu lütuftan hiç söz etmiyor; sanki tek başına kusurlanabildiği için kendi iradesiyle tek başına iyileşebilirmiş gibi. Ona bedenin ölümünün günaha yol açtığını söylemiyoruz; o yalnız cezadır, çünkü kimse bedence ölerek günah işlemez. Günaha yol açan, ruhun ölümüdür; hayatı, yani Tanrısı, terk ettiği ruh, Mesih'in lütfuyla yeniden hayat buluncaya kadar ölü işler yapmak zorundadır. Açlığın, susuzluğun ve öteki bedensel sıkıntıların günah işlemeye zorunluluk verdiğini söylemekten Tanrı korusun. Adillerin hayatı bu sıkıntılarla sınanmış, daha parlak biçimde ışımış, onları sabırla yenerek daha büyük bir yücelik kazanmıştır; ama Tanrı'nın lütfunun, Tanrı'nın Ruhu'nun, Tanrı'nın merhametinin yardımıyla, kibirli bir iradeyle büyüklenerek değil, alçakgönüllü bir itirafla cesareti hak ederek. Çünkü Tanrı'ya "Sabrım Sensin" demeyi biliyordu. Onsuz iyi yaşayamayacağımız bu lütuf, yardım ve merhametten neden hiç söz etmediğini bilmiyorum. Hatta tabiatı, yalnız irade varsa adalete kendine yeten bir şey gibi savunarak bizi aklayan Mesih lütfuna en açık biçimde karşı çıkıyor. Günahın suçu lütufla kaldırıldıktan sonra, günahtan gelmiş olsa da bedenin ölümünün imanı sınamak için neden sürdüğünü kutsal hatırası yaşayan Marcellinus'a yazdığım kitaplarda gücüm yettiğince tartıştım.

25

Fortasse respondeat deum ad ista non cogere, sed dignos deseri tantum deserere. si hoc dicit, uerissime dicit; deserti quippe, ut dixi, luce iustitiae et per hoc contenebrati quid pariant aliud quam haec omnia quae commemoraui opera tenebrarum. donec dicatur eis, si dicto obaudiant: surge qui dormis et exsurge a mortuis, et inluminabit te Christus? mortuos ueritas dicit — unde est et illud: sine mortuos sepelire mortuos suos —, mortuos ergo ueritas dicit, quos iste dicit laedi et uitiari non potuisse peccato, quia uidelicet didicit peccatum non esse substantiam. nemo dicit sic hominem factum. ut de iustitia quidem possit in peccatum ire et de peccato ad iustitiam redire non posset; sed ut in peccatum iret. sufficit liberum arbitrium. quo sc ipse uitiauit; ut autem redeat ad iustitiam, opus habet medico, quoniam sanus non est, opus habet uiuificatore, quia mortuus est. de qua gratia omnino iste nihil dicit, quasi sola sua uoluntate se possit sanare, quia cum potuit sola uitiare. non ei dicimus mortem corporis ad peccatum ualere, ubi sola uindicta est — nemo enim peccat corpore moriendo —, sed ad peccatum ualet mors animae, quam deseruit uita sua, hoc est deus eius, quae necesse est mortua opera faciat, donec Christi gratia reuiuescat. famem et sitim et ceteras molestias corporales absit ut dicamus necessitatem habere peccandi, quibus molestiis exercitata uita iustorum splendidius enituit et eas per patientiam superando maiorem gloriam conparauit, sed adiuta gratia dei. adiuta spiritu dei, adiuta misericordia dei, non superba uoluntate se extollens, sed humili confessione fortitudinem promerens. nouerat enim deo dicere: quoniam tu es patientia mea. de qua gratia et adiutorio et misericordia. sine qua bene non possumus uiuere, nescio quare omnino iste nihil dicit; immo etiam uelut sibi ad iustitiam sufficientem, si sola uoluntas adsit, defendendo naturam gratiae Christi, qua iustificamur, apertissime contradicit. cur autem soluto per gratiam peccati reatu ad exercitationem fidei mors corporis maneat, quamuis uenerit de peccato, iam et hoc in illis ad sanctae memoriae Marcellinum libris, ut ualui, disserui.

26"Rab günahsız ölebildi" demesine gelince: O'nun doğması bile tabiatın gereği değil, merhametin gücüydü; aynı biçimde kendi gücüyle öldü ve bizi ölümden kurtaracak bedelimiz budur. Bunların tartışması bunu da boşa çıkarmaya çalışıyor; çünkü insan tabiatını öyle savunuyorlar ki, hür irade, karanlığın ve ölüm reisinin hâkimiyetinden Mesih Rabbin krallığına geçmek için bu bedele ihtiyaç duymasın. Oysa Rab çileye giderken şöyle dedi: "İşte bu dünyanın reisi geliyor ve bende hiçbir şey bulamayacak" –elbette ölüm reisinin kendi hakkıyla öldürmesini gerektirecek hiçbir günah bulamayacak– "ama herkes Babamın iradesini yaptığımı bilsin diye kalkın, gidelim"; yani günahın zorunluluğuyla değil, itaatin iradesiyle ölüyorum.

26

Quod uero 'dominum' dicit 'sine peccato mori potuisse', illi etiam nasci potestas misericordiae, non condicio naturae fuit; sic etiam mortuus est potestate et hoc est pretium nostrum, quo nos a morte redimeret. et hoc istorum disputatio euacuare contendit, cum ab eis ita natura humana defenditur, ut possit liberum arbitrium isto pretio non egere, ut a potestate tenebrarum et praepositi mortis in regnum Christi domini transferantur. et tamen quando dominus ad passionem perrexit: ecce, inquit, ueniet princeps huius mundi e t in me nihil inueniet — [et] utique nihil peccati, unde praepositus mortis iure suo ageret, ut perimeret —, sed ut sciant omnes. inquit, quia uoluntatem patris mei facio, surgite, camus hinc, id est quia non morior necessitate peccati, sed oboedientiae uoluntate.

27"Hiçbir kötülük bir iyiliğin sebebi değildir" diyor; sanki ceza iyi bir şeymiş gibi; oysa birçok kişi onunla düzelmiştir. Demek ki Tanrı'nın şaşırtıcı merhametiyle fayda sağlayan kötülükler vardır. "Yüzünü benden çevirdin ve altüst oldum" diyen kişi iyi bir şey mi yaşadı? Elbette hayır. Yine de bu altüst oluş onun kibrine karşı bir bakıma ilaçtı. Çünkü bolluğu içinde "Sonsuza dek sarsılmayacağım" demiş, Rabden sahip olduğu şeyi kendine vermişti. Almadığı neye sahipti ki? Bu yüzden, kibirliyken yitirdiğini alçakgönüllü olarak geri alsın diye sahip olduğu şeyin nereden geldiği ona gösterilmeliydi. Bunun için der ki: "Rabbim, iradenle güzelliğime güç verdin. Bolluğum içinde 'Sarsılmayacağım' derken bu, benden değil Senden geliyordu. Nihayet yüzünü çevirdin ve altüst oldum."

27

Dicit 'nullum malum boni alicuius esse causam', quasi poena bonum sit, qua tamen multi emendati sunt; sunt ergo mala quae prosunt mirabili misericordia dei. numquid ille boni aliquid passus est, qui dixit: auertisti faciem tuam a me et factus sum conturbatus? non utique; et tamen haec ei conturbatio contra superbiam fuit medicinalis quodammodo. dixerat enim in abundantia sua: non mouebor in aeternum et sibi tribuebat quod a domino habebat. quid enim habebat quod non acceperat? quare ostendendum ei fuerat unde haberet, ut reciperet humilis, quod superbus amiserat. ideo: 'domine'. inquit, 'in uoluntate tua praestitisti decori meo uirtutem. in qua ego abundantia mea dicebam: non mouebor, cum hoc mihi esset absque to, non a me. denique auertisti faciem tuam et factus sum conturbatus'.

28Kibirli bir dost bunu hiç anlamaz. Ama Rab büyüktür; bunu O'nun bildiği yolla ikna edebilir. Çünkü yanılgımıza karşı getirilen şeylerin bizi yanılgıdan kurtarmak için ne kadar şifalı olduğuna dikkat etmektense, onlara ne cevap vereceğimizi aramaya daha yatkınız. Bu yüzden onlarla tartışmalardan çok, onlar için ve kendimiz için dualarla uğraşmak gerekir. Çünkü onlara, bu adamın kendine yönelttiği gibi, "Tanrı'nın merhametine sebep olsun diye günah zorunluydu" demiyoruz. Keşke sefalet olmasaydı da bu merhamete ihtiyaç kalmasaydı! Ama diyoruz ki: Henüz hiçbir zayıflık tutmadığı için insanın günahtan kaçınması ne kadar kolaysa, günahının kötülüğü o kadar ağırdı ve ardından en adil ceza geldi: Günahının karşılığını kendinde buldu ve efendisine karşı küçümsediği itaati, kendi bedeninin ona olan itaatini bir bakıma yitirdi. Şimdi zihnimizin kanununa karşı koyan uzuvlarımızdaki aynı günah kanunuyla doğmamız konusunda ise ne Tanrı'ya homurdanmalı ne de apaçık bir şeye karşı tartışmalı, cezamız için O'nun merhametini arayıp ona dua etmeliyiz.

28

Hoc superbus amicus omnino non sapit; sed magnus est dominus. qui id persuadeat quomodo ipse nouit. nam procliuiores sumus quaerere potius quid contra ca respondeamus, quae nostro obiciuntur errori, quam intendere quam sint salubria, ut careamus errore. unde cum istis non tam disputationibus quam pro eis sicut pro nobis orationibus est agendum. non enim hoc eis dicimus, quod sibi iste opposuit, 'ut esset causa misericordiae dei, necessarium fuisse peccatum' — utinam non fuisset miseria. ne ista esset misericordia necessaria!— , sed iniquitatem peccati tanto grauiorem. quanto facilius homo non peccaret, quem nulla adhuc tenebat infirmitas. poena iustissima subsecuta est, ut mercedem mutuam peccati sui in semet ipso reciperet amittens sub se positam sui corporis quodammodo oboedientiam, quam praecipuam sub domino suo ipse contempserat. et quod nunc cum eadem lege peccati nascimur, quae in membris nostris repugnat legi mentis, neque aduersus deum murmurare neque contra rem manifestissimam disputare, sed pro poena nostra illius misericordiam quaerere et orare debemus.

29Ne dediğine dikkatle bakın: "Tanrı gerektiğinde bu tarafa da merhametini gösterir; çünkü insana günahtan sonra böyle yardım edilmesi zorunludur, Tanrı bu zorunluluğun sebebini istemiş olduğu için değil." Tanrı'nın merhametinin günah işlemeyelim diye değil, günah işlediğimiz için gerekli olduğunu söylediğini görüyor musunuz? Sonra ekliyor: "Hekim de yaralanmış birini tedaviye hazır olmalı, ama sağlam birinin yaralanmasını istememelidir." Bu benzetme konumuza uyuyorsa, insan tabiatı günahla yaralanamaz, çünkü günah cevher değildir! Mesela yara yüzünden topallayan kişi, geçmiş kötülük iyileştirilip ileride yürüyüşü düzelsin diye tedavi edilir. Bunun gibi, göklerdeki hekim kötülüklerimizi yalnız artık var olmasınlar diye iyileştirmez, bundan sonra doğru yürüyebilelim diye iyileştirir; bunu sağlam olduğumuzda bile ancak O'nun yardımıyla yapabiliriz. Çünkü insan olan hekim bir insanı iyileştirdikten sonra, sağlığın uygun destekle güçlenip kalması için onu cisimsel unsurlara ve besinlere bırakır; bunları tende yaşayanlara veren ise Tanrı'dır. Hekimin tedavi ederken kullandıkları da O'nundur. Çünkü hekim kimseyi kendi yarattığı şeylerle iyileştirmez, hem sağlıklılara hem hastalara gerekli olan her şeyi yaratan O'nun varlığından iyileştirir. Tanrı ise Tanrı ile insanlar arasındaki aracı olan insan Mesih İsa ile hastayı ruhça iyileştirdiğinde ya da ölüyü dirilttiğinde, yani dinsizi akladığında ve onu kusursuz sağlığa, yani kusursuz hayat ve adalete eriştirdiğinde, terk edilmedikçe terk etmez ki hep dindarca ve adil yaşansın. Nasıl bedenin gözü, tamamen sağlam bile olsa, ışığın parlaklığının yardımı olmadan göremezse, en kusursuz aklanmış insan da ebedî adalet ışığıyla Tanrı tarafından yardım görmedikçe doğru yaşayamaz. Demek ki Tanrı yalnız günah işlediğimizi silmek için değil, günah işlemememizi sağlamak için de iyileştirir.

29

Adtendite sane uigilanter quomodo dixerit: adhibet quidem etiam huic parti, si quando necessarium fuerit, misericordiam suam deus, quia homini post peccatum ita subuenire necesse est, non quia deus causam huius necessitatis optauerit. uidetisne quemadmodum non dicat necessariam misericordiam dei ut non peccemus, sed quia peccauimus? deinde subiungit: sed et medicus ad curandum iam uulneratum paratus esse debet; non debet autem ut sanus uulneretur optare. si ista similitudo rebus de quibus agimus congruit, certe uulnerari non potest natura humana peccato, quoniam peccatum nulla substantia est. sicut ergo uulnere uerbi gratia claudicans ideo curatur, ut sanato malo praeterito futurus dirigatur incessus, sic mala nostra non ad hoc solum supernus medicus sanat, ut illa iam non sint, sed ut de cetero recte ambulare possimus; quod quidem etiam sani non nisi illo adiuuante poterimus. nam medicus homo cum sanauerit hominem, iam de cetero sustentandum elementis et alimentis corporalibus, ut eadem sanitas apto subsidio conualescat atque persistat, deo dimittit, qui praebet ista in carne uiuentibus. cuius erant etiam illa quae, dum curaret, adhibebat. non enim quemquam medicus ex his rebus, quas ipse creauerit, sanat, sed ex illius opibus, qui creat omnia necessaria sanis atque uitiosis. ipse autem deus, cum per mediatorem dei et hominum hominem Christum Iesum spiritaliter sanat aegrum uel uiuificat mortuum, id est iustificat inpium, et cum ad perfectam sanitatem, hoc est ad perfectam uitam iustitiamque, perduxerit, non deserit, si non deseratur, ut pie semper iusteque uiuatur. sicut enim oculus corporis etiam plenissime sanus nisi candore lucis adiutus non potest cernere, sic homo etiam perfectissime iustificatus, nisi aeterna luce iustitiae diuinitus adiuuetur, recte non potest uiuere. sanat ergo deus non solum ut deleat quod peccauimus, sed ut praestet etiam ne peccemus.

30Doğrusu, onlara söylenen şu sözü zekice ele alıyor, evirip çeviriyor ve kendince çürütüp susturuyor: "İnsanın günahsız olamaması, kibre ya da övünmeye fırsat vermemek için de gerekliydi." "Günahın, günah olmasın diye var olması son derece saçma ve aptalcadır," diyor, "çünkü kibir de elbette günahtır." Sanki çıban da acı veriyor ve kesik de acı yapmıyormuş gibi; böylece acı, acıyla giderilir. Bunu yaşamamış olsaydık ve böyle şeylerin hiç olmadığı bir ülkede duysaydık, şüphesiz gülerdik ve belki de bu adamın sözlerini kullanıp "Çıbanın acısı olmasın diye acının gerekli olması son derece saçmadır" derdik.

30

Acute sane tractat et uersat et, quantum sibi uidetur, redarguit atque conuincit quod eis dicitur 'etiam necessarium fuisse homini ad auferendam superbiae uel gloriae occasionem, ut absque peccato esse non posset. absurdissimum quippe et stultissimum' putat 'peccatum fuisse ne peccatum esset, quoniam et ipsa superbia utique peccatum est'; quasi non et ulcus in dolore est et sectio dolorem operatur, ut dolor dolore tollatur. hoc si experti non essemus et in aliquibus terris, ubi ista numquam contigerant, audiremus, sine dubio utique deridentes fortassis etiam uerbis huius uteremur et diceremus: 'absurdissimum est dolorem necessarium fuisse, ne ulceris dolor esset.'

31"Ama Tanrı her şeyi iyileştirebilir" diyorlar. Elbette her şeyi iyileştirmek için çalışıyor, ama kendi yargısıyla yapıyor ve iyileştirme düzenini hastadan almıyor. Şüphesiz Elçi'yi en güçlü kılmak istiyordu, yine de ona "Güç zayıflıkta tamamlanır" diyor. Defalarca dua ettiği hâlde, vahiylerin büyüklüğüyle gururlanmasın diye kendisine verildiğini söylediği o tenin dikenini ondan almıyor. Çünkü öteki kusurlar yalnız kötü işlerde güçlüdür; yalnız kibirden doğru işlerde bile sakınılmalıdır. Bu yüzden, Tanrı'nın armağanlarını kendi güçlerine verip büyüklenerek hiç iyilik yapmamış olmalarından daha ağır bir yıkıma uğramasınlar diye şöyle uyarılırlar: "Korku ve titremeyle kendi kurtuluşunuz için çalışın; çünkü iyi iradesi uyarınca sizde hem istemeyi hem yapmayı işleyen Tanrı'dır." Tanrı işliyorsa, neden güvenle değil de korku ve titremeyle? Çünkü onsuz iyi çalışamayacağımız iradenin yüzünden, insan ruhuna hemen şu düşünce sızabilir: Yaptığı iyi işi yalnız kendinin saymak ve bolluğu içinde "Sonsuza dek sarsılmayacağım" demek. Bu yüzden iradesiyle onun güzelliğine güç veren O, bunu söyleyen altüst olsun diye yüzünü biraz çevirir. Çünkü o şişkinlik acılarla iyileştirilmelidir.

31

Sed deus, inquiunt, potest omnia sanare, hoc utique agit, ut sanet omnia, sed agit iudicio suo nec ordinem sanandi accipit ab aegroto. procul dubio quippe firmissimum apostolum nolebat efficere, cui tamen dicit: uirtus in infirmitate perficitur et non ei totiens oranti aufert nescio quem stimulum carnis, quem sibi dicit datum, ne in magnitudine reuelationum extolleretur. cetera enim uitia tantum in male factis ualent, sola autem superbia etiam in recte factis cauenda est. unde ammonentur illi, ne dona dei suae potestati tribuendo seseque extollendo grauius pereant quam si nihil operarentur boni, quibus dicitur: cum timore et tremore uestram ipsorum salutem operamini; deus enim est qui operatur in uobis et uelle et operari pro bona uoluntate. quare ergo cum timore et tremore et non potius cum securitate, si deus operatur, nisi quia propter uoluntatem nostram, sine qua bene non possumus operari. cito potest subrepere animo humano. ut quod bene operatur suum tantummodo existimet et dicat in abundantia sua: non mouebor in aeternum? ideo qui uoluntate sua praestiterat decori eius uirtutem, auertit paululum faciem suam, ut qui hoc dixerat fieret conturbatus, quoniam ipse est ille tumor sanandus doloribus.

32Demek ki insana "Günah işlememek için günah işlemen gerekir" denmiyor. "Kibirlendiğin konuda Tanrı seni biraz terk eder ki, onun senin değil O'nun olduğunu bilesin ve kibirlenmemeyi öğrenesin" deniyor. Elçi'nin şu sözü de nasıl bir şeydir! Doğru söyleyene karşı çıkılması günah olan o kendisi söylemeseydi, inanılır olmayacak kadar şaşırtıcı değil midir? Müminlerden kim, günaha ilk ayartmanın Şeytan'dan geldiğini ve bütün günahların ilk sorumlusunun o olduğunu bilmez? Yine de bazıları, Tanrı'ya sövmemeyi öğrensinler diye Şeytan'a teslim edilir. Peki Şeytan'ın işi Şeytan'ın işiyle nasıl kovuluyor? Yazar bunlara ve benzerlerine bir baksın da, kulağa zekice gelip incelenince kör çıkan şeyler ona pek keskin görünmesin. Üstelik ona ne cevap verilmesi gerektiğini daha iyi hatırlatan benzetmeler de getiriyor: "Ateşlerin ateşlerle söndüğüne inanılabiliyorsa, günahların günahlarla iyileştirildiğine de inanılabilir, daha ne diyeyim?" Peki ateşler ateşlerle söndürülemese de, gösterdiğim gibi acılar acılarla iyileştirilebiliyorsa? Araştırıp öğrenirse zehirlerin de zehirlerle uzaklaştırılabildiğini görür. Hatta ateşlerin yüksek ısısının bazen tıbbî sıcaklıklarla kırıldığına dikkat ederse, belki ateşlerin ateşlerle söndürülmesini de kabul eder.

32

Non itaque dicitur homini: 'necesse est peccare, ne pecces, sed dicitur homini: 'deserit aliquantum deus, unde superbis, ut scias non tuum, sed eius esse et discas superbus non esse'. nam illud etiam apostoli quale est! nonne ita mirabile, ut nisi quia ipse dicit, cui uera dicenti contradicere nefas est, sit credibile? quis enim nesciat fidelium a satana uenisse primam peccati suasionem et quod ille primus auctor sit omnium peccatorum? et tamen quidam traduntur satanae, ut discant non blasphemare. quomodo igitur opus satanae excluditur opere satanae? haec atque huiusmodi intueatur, ne uideantur ei nimis acuta, quae acutule sonant et discussa inueniuntur obtunsa. quid quod etiam similitudines adhibet, quibus magis ammoneat quid ei debeat responderi? quid amplius dicam, inquit. nisi quia credi potest quod ignes ignibus extinguntur, si credi potest quod peccatis peccata curentur? quid si ignes quisquam extinguere non potest ignibus, sed tamen possunt, ut docui, dolores curari doloribus? possunt etiam, si quaerat et discat, uenenis uenena pelli. nam si et aduertit aliquando calores febrium quibusdam caloribus medicinalibus frangi, etiam ignes ignibus fortasse concedet extingui.

33"Kibri günahtan nasıl ayıracağız?" diyor. Kibrin de günah olduğu açıkken bunda neden ısrar ediyor? "Günah işlemek kibirlenmektir," diyor, "kibirlenmek de günah işlemektir. Çünkü hangi günah olursa olsun ne olduğunu sor ve kibir adı verilmeyen bir günah bulup bulamayacağına bak." Bu görüşü şöyle işleyip ispat etmeye çalışıyor: "Yanılmıyorsam her günah Tanrı'yı küçümsemektir ve Tanrı'yı her küçümseme kibirdir. Tanrı'yı küçümsemekten daha kibirli ne vardır? Demek ki her günah kibirdir; nitekim Yazı da 'Her günahın başlangıcı kibirdir' der." Dikkatle araştırsın, kanunda kibir günahının öteki günahlardan büyük ölçüde ayrıldığını bulacaktır. Birçok günah kibirle işlenir, ama yanlış yapılan her şey kibirle yapılmaz; hele bilmeyenlerce, hele zayıflarca, hele çoğu kez ağlayanlarca ve bilmeyenlerce yapılanlar. Bir de kibir kendisi büyük bir günah olmakla birlikte öteki günahlardan öyle bağımsızdır ki, dediğim gibi, çoğu kez günahlarda değil doğru işlerin kendisinde hızlı adımla gelip sızar. Bu adamın başka türlü anladığı söz ise şu yüzden pek doğrudur: "Her günahın başlangıcı kibirdir." Çünkü günahın kaynağı olan şeytanı kibir devirdi ve ardından gelen kıskançlıkla o, ayakta duran insanı kendisinin düştüğü yerden yıktı. Gerçekten yılan girmek için böbürlenme kapısını aradı, "Tanrılar gibi olacaksınız" dediğinde. Bu yüzden "Her günahın başlangıcı kibirdir" ve "İnsanın kibrinin başlangıcı Tanrı'dan yüz çevirmektir" denmiştir.

33

Quonam modo, inquit, superbiam ipsam a peccato separabimus? quid enim hoc urget, cum manifestum sit etiam ipsam esse peccatum? tam peccare, inquit. superbire est quam superbire peccare. nam quaere quid sit quodcumque peccatum et uide, si inuenies aliquod sine superbiae appellatione peccatum. hanc autem sententiam sic exsequitur et sic probare conatur: omne, inquit. peccatum, nisi fallor, dei contemptus est et omnis dei contemptus superbia est. quid enim tam superbum quam deum contemnere? omnino ergo peccatum et superbia est etiam scriptura dicente: initium omnis peccati superbia est. quaerat diligenter. et inueniet in lege multum discretum esse a ceteris peccatis peccatum superbiae. multa enim peccata per superbiam committuntur, sed neque omnia superbe fiunt. quae perperam fiunt — certe a nescientibus, certe ab infirmis. certe plerumque a flentibus et nescientibus et quaedam superbia, cum magnum sit ipsa peccatum, ita sine aliis per se ipsa est, ut etiam plerumque, ut dixi, non in peccatis. sed in ipsis recte factis pede celeriore superueniat et obrepat. sed ideo uerissime dictum est, quod iste aliter intellexit: initium omnis peccati superbia. quoniam diabolum. a quo extitit origo peccati, ipsa deiecit et subsequente inuidentia hominem stantem unde ipse cecidit inde subuertit. nam utique iactantiae ianuam. qua intraret. serpens ille quaesiuit, quando ait: eritis sicut dii. ideo dictum est: initium omnis peccati superbia, et: initium superbiae hominis apostatare a deo.

34Şu sözüyle ne demek istiyor: "Peki kişi, kendisinin olmadığını bildiği bir günahın suçu yüzünden Tanrı'ya nasıl tâbi olabilir? Zorunlu ise onun değildir. Onunsa iradîdir; iradîyse kaçınılabilir." Biz cevap veriyoruz: "Tamamen onundur, ama onunla işlendiği kusur henüz bütünüyle iyileşmemiştir. Bu kusurun yerleşmesi, sağlığın doğru kullanılmamasından gelmiştir. Artık hasta olan kişi bu kusur yüzünden, zayıflıktan ya da körlükten daha çok günah işler. Bunun için, iyileşsin ve ardından sürekli sağlık içinde yaşansın diye yakarılmalı; insan kusurlandığı güçle iyileşecekmiş gibi kibirlenilmemelidir."

34

Quid autem sibi uult quod dicit: deinde quomodo deo pro illius peccati reatu subditus esse poterit, quod suum non esse cognouerit? suum enim non est, inquit, si necessarium est. aut si suum est, uoluntarium est; et si uoluntarium est, uitari potest. nos respondemus: 'suum est omnino, sed uitium quo committitur nondum omni ex parte sanatum est; quod quidem ut inolesceret, de non recte usa sanitate descendit; ex quo uitio iam male ualens uel infirmitate uel caecitate plura committit pro quo supplicandum est, ut sanetur et deinceps in perpetua sanitate uiuatur, non superbiendum, quasi homo eadem potestate sanetur qua potestate uitiatus est'.

35Bunları söylerken, doğru işlerde bile insan ruhuna tuzak kuran kibrin kendisini Tanrı'nın neden çabucak iyileştirmediğine dair daha derin yargısını bilmediğimi itiraf ederim. Dindar ruhlar, bu kibrin iyileşmesi için gözyaşları ve derin iniltilerle O'na yakarırlar ki onu yenmeye ve bir bakıma ayakları altında çiğnemeye çalışanlara sağ elini uzatsın. Çünkü insan bir iyi işte kibri de yendiğine sevindiği anda, bu sevinçten başını kaldırır ve der ki: "İşte yaşıyorum, ne zafer kutluyorsun? Zafer kutladığın için yaşıyorum." Çünkü onu yenmiş gibi zamanından önce zafer kutlamak belki hoş gelir. Oysa onun son gölgesi, sandığıma göre, o öğle vaktinde yutulacaktır. Yazı bu öğle vaktini şöyle vaat eder: "Adaletini ışık gibi, hükmünü öğle gibi ortaya çıkaracaktır", yeter ki yukarıda yazılan yapılsın: "Yolunu Rabbe aç ve O'na ümit bağla, O yapacaktır." Bazılarının sandığı gibi kendileri yapmayacaklardır. Çünkü "O yapacaktır" derken yalnız "Biz yapıyoruz", yani kendi kendimizi aklıyoruz diyenleri düşünmüş görünüyor. Burada biz de çalışıyoruz, ama O çalışırken O'nunla birlikte çalışıyoruz, çünkü merhameti bizden önce gelir. İyileşelim diye önümüze geçer, çünkü iyileşince de güçlenelim diye ardımızdan gelecektir. Çağrılalım diye önümüze geçer, yüceltilelim diye ardımızdan gelecektir. Dindarca yaşayalım diye önümüze geçer, O'nunla hep yaşayalım diye ardımızdan gelecektir; çünkü O olmadan hiçbir şey yapamayız. Çünkü ikisi de yazılıdır: "Tanrım, merhameti önüme geçecek" ve "Merhametin hayatımın bütün günlerinde ardımdan gelecek." O hâlde yolumuzu O'na itirafla açalım, savunarak övmeyelim. Çünkü yol O'nun değil bizimse, şüphesiz doğru değildir. Örtmeye çalışsak bile O'ndan gizli kalmayacağına göre onu itiraf ederek açalım. Rabbe itiraf etmek iyidir.

35

Et haec quidem ita dixerim, ut altius dei iudicium me fatear ignorare cur etiam ipsam superbiam, quae et in recte factis animo insidiatur humano, non cito deus sanet; pro qua sananda illi piae animae cum lacrimis et magnis gemitibus supplicant, ut ad eam superandam et quodammodo calcandam et obterendam dexteram conantibus porrigat. ubi enim laetatus homo fuerit in aliquo bono opere se etiam superasse superbiam, ex ipsa laetitia caput erigit et dicit: 'ecce ego uiuo, quid triumphas? et ideo uiuo, quia triumphas'. ante tempus enim fortasse de illa quasi uicta triumphare delectat, cum extrema eius umbra illo meridie, quantum arbitror. absorbebitur, qui meridies scriptura dicente promittitur: et educet sicut lumen iustitiam tuam e t iudicium tuum sicut meridie, si fiat quod supra scriptum est: reuela ad dominum uiam tuam et spera in eum, et ipse faciet, non, sicut quidam putant, quod ipsi faciant. nullos enim uidetur adtendisse, cum dixit: et ipse faciet, nisi eos qui dicunt: nos facimus. id est nos ipsi nos ipsos iustificamus. ubi quidem operamur et nos, sed illo operante cooperamur, quia misericordia eius praeuenit nos. praeuenit autem, ut sanemur, quia et subsequetur ut etiam sanati uegetemur; praeuenit, ut uocemur, subsequetur ut glorificemur; praeuenit, ut pie uiuamus, subsequetur ut cum illo semper uiuamus, quia sine illo nihil facere possumus. utrumque enim scriptum est et: deus meus, misericordia eius praeueniet me, et: misericordia tua subsequetur me per omnes dies uitae meae. reuelemus ergo ad eum uiam nostram confessione, non defensione laudemus. si enim non est ipsius uia, sed nostra, procul dubio non est recta. reuelemus eam confitendo, quia non eum latet, etiamsi operire conemur. bonum est autem confiteri domino.

36Bizde O'nun hoşuna gitmeyen şey bizim de hoşumuza gitmezse, O'nun hoşuna gideni bize verecektir. Yazıldığı gibi, patikalarımızı kendi yolundan uzaklaştıracak ve kendisinin olanı bizim yolumuz kılacaktır. Çünkü O'na inanan ve "O yapacak" diye O'na ümit bağlayanlara bunu kendisi sağlar. Doğru yol budur. "Gayretleri olup da bilgiye dayanmayanlar", bunu bilmedikleri ve kendi adaletlerini kurmak istedikleri için Tanrı'nın adaletine boyun eğmediler. "Çünkü her iman edenin adaleti için kanunun gayesi Mesih'tir" ve O "Yol Ben'im" demiştir. İlâhî ses, bu yolda yürüyenleri bile kendi güçleriyle gururlanmasınlar diye korkuttu. Elçi'nin bu yüzden "Korku ve titremeyle kendi kurtuluşunuz için çalışın; çünkü iyi iradesi uyarınca sizde hem istemeyi hem yapmayı işleyen Tanrı'dır" dediği kimselere, mezmur da aynı şey için şöyle der: "Rabbe korkuyla hizmet edin, titreyerek sevinin. Terbiyeye sarılın ki Rab öfkelenmesin ve öfkesi kısa zamanda üzerinizde parlayınca doğru yoldan yok olmayın." "Rab öfkelenmesin de size doğru yolu göstermesin" ya da "sizi doğru yola sokmasın" demiyor; o yolda yürüyenleri "doğru yoldan yok olmayın" diyebilecek kadar korkutabildi. Neden? Sık sık söylediğim ve sık sık söylenmesi gerektiği gibi, kibirden doğru işlerin içinde, yani doğru yolun kendisinde bile sakınılması gerektiği için; insan Tanrı'nın olanı kendinin sayarken Tanrı'nın olanı yitirip kendinin olana geri dönmesin diye. O hâlde mezmurun bitişinde söyleneni yapalım: "O'na güvenenlerin hepsi mesuttur"; elbette O yapsın, O kendi yolunu göstersin diye. O'na "Rabbim, merhametini bize göster" denir. O kurtuluş versin ki yürüyebilelim; O'na "Kurtuluşunu bize ver Rabbim" denir. O aynı yolda götürsün; O'na "Rabbim, beni yolunda götür, hakikatinde yürüyeyim" denir. O bizi yolun götürdüğü vaatlere eriştirsin; O'na "Elin beni oraya götürecek, sağ elin beni eriştirecek" denir. O orada İbrahim, İshak ve Yakup ile birlikte sofraya oturanları doyursun; O'nun hakkında "Onları sofraya oturtacak, geçip onlara hizmet edecek" denmiştir. Bunları anarken iradenin seçimini kaldırmıyoruz, Tanrı'nın lütfunu duyuruyoruz. Bunlar kimin işine yarar? İsteyenin, ama alçakgönüllülükle isteyenin; iradenin gücüyle, sanki adaletin kemaline tek başına yetiyormuş gibi büyüklenmeyenin.

36

Ita enim quod ei placet dabit nobis, si quod ei displicet in nobis displiceat et nobis. auertet, sicut scriptum est, semitas nostras a uia sua et nostram faciet esse quae sua est, quoniam ab ipso praebetur credentibus in eum et sperantibus in eum ut ipse faciat. ipsa est enim uia iusta. quam ignorantes qui zelum dei habent, sed non secundum scientiam, et suam uolentes constituere iustitiae dei non sunt subieeti. finis enim legis Christus ad iustitiam omni credenti, qui dixit: ego sum uia, in qua iam ambulantes tamen terruit uox diuina, ne quasi de propriis in ea uiribus extollantur. nam quibus propter hoc ait apostolus: cum timore et tremore uestram ipsorum salutem operamini; deus enim est qui operatur in uobis et uelle et operari pro bona uoluntate, eis propter hoc ipsum dicit etiam psalmus: seruite domino in timore et exultate cum tremore. adprehendite disciplinam, ne quando irascatur dominus et pereatis de uia iusta, cum exarserit in breui ira eius super uos. non ait 'ne quando irascatur dominus' et non 'uobis ostendat uiam iustam' aut 'non uos introducat in uiam iustam', sed iam illic ambulantes sic terrere potuit, ut diceret: ne pereatis de uia iusta. unde, nisi quia superbia, quod totiens dixi et saepe dicendum est, etiam in ipsis recte factis cauenda est, id est in ipsa uia iusta, ne homo, dum quod dei est deputat suum, amittat quod dei est et redeat ad suum? ideo quo psalmus ipse concluditur faciamus: beati omnes qui confidunt in eum, utique ut ipse faciat, ipse ostendat uiam suam, cui dicitur: ostende nobis, domine, misericordiam tuam; ipse det salutem, ut ambulare possimus, cui dicitur: et salutare tuum, domine, da nobis; ipse in eadem uia deducat, cui dicitur: deduc me, domine, in uia tua et ambulabo in ueritate tua; ipse ad illa, quo uia ducit, promissa perducat, cui dicitur: etenim illuc manus tua deducet me et perducet me dextera tua; ipse ibi pascat recumbentes cum Abraham, Isaae et Iacob, de quo dictum est: faciet eos recumbere et transibit et ministrabit eis. non enim, cum ista commemoramus, arbitrium uoluntatis tollimus, sed dei gratiam praedicamus. cui enim prosunt ista nisi uolenti, sed humiliter uolenti, non se de uoluntatis uiribus, tamquam ad perfectionem iustitiae sola sufficiat, extollenti?

37Kendisine karşı bazılarının söylediğini anlattığı şeyi, "Günahsız olabileceği öne sürülürse insan Tanrı'yla kıyaslanmış olur" sözünü ona söylemekten Tanrı korusun. Sanki günahsız olan melek Tanrı'yla kıyaslanıyor! Ben şöyle düşünüyorum: İçimizde üstüne hiçbir şey eklenemeyecek kadar adalet olduğunda bile yaratık yaratıcıya eşit olmayacaktır. Ama bazıları bizim bütünüyle değişip Tanrı'nın cevherine dönüşeceğimizi ve tam olarak O'nun olduğu şey olacağımızı sanıyorsa, görüşlerini nasıl kuracaklarına baksınlar; itiraf ederim ki ben buna ikna olmadım.

37

Absit autem ut ei dicamus, quod a quibusdam contra se dici ait, 'conparari hominem deo, si absque peccato esse asseratur'; quasi uero angelus, qui absque peccato est, conparetur deo. ego quidem hoe sentio, quia etiam cum fuerit in nobis tanta iustitia, ut ei addi omnino nihil possit, non aequabitur creatura creatori. si autem aliqui putant tantum nostrum futurum esse ⟦prorsus uersum⟧. ut in dei substantiam conuertamur et hoc efficiamur prorsus quod ille est, uiderint quemadmodum astruant sententiam Suam; mihi hoc fateor non esse persuasum.

38Bu kitabın yazarını şu konuda çok takdir ediyorum: "İddia ettiğin şey makul görünüyor ama insanın günahsız olabileceğini söylemek kibirliliktir" diyenlere, doğruysa bunun hiç de kibirli sayılmaması gerektiği yolunda cevap veriyor. Pek keskin ve pek doğru olarak şöyle diyor: "Alçakgönüllülük asıl hangi tarafa konulmalıdır? Hakikatin tarafında bulunmak kibirse, şüphesiz yanlışın tarafına." Demek ki o da, ve doğru olarak, alçakgönüllülüğün yanlışın değil hakikatin tarafına konulmasını uygun görüyor. Bundan çıkan sonuç şudur: "Günahımız yok dersek kendimizi aldatırız ve hakikat bizde yoktur" diyen kişi şüphesiz doğru söylemiştir; alçakgönüllülük olsun diye yanlış söylemiş sayılmamalıdır. Bunun için "ve hakikat bizde yoktur" diye eklemiştir. Belki "kendimizi aldatırız" demek yeterdi, ama bazılarının "kendimizi aldatırız" sözünü, gerçek bir iyilikten bile kendini öven kişinin büyüklendiği anlamında sanabileceğini gözetmişti. "Ve hakikat bizde yoktur" diye ekleyerek, bu adamın da pek haklı olarak uygun gördüğü gibi, "Günahımız yok" sözünün asla doğru olmadığını açıkça gösterdi; yanlışın tarafına konan alçakgönüllülük hakikatin ödülünü yitirmesin diye.

38

Iam sane hoc multum faueo libri huius auctori, quod aduersus eos qui dicunt: 'rationabile quidem uidetur esse quod asseris, sed superbum est dici hominem absque peccato esse posse' ita respondet, ut omnino, si uerum est, nullo modo superbum esse dicendum est. ait enim acutissime atque uerissime: in qua magis parte humilitas collocanda est? sine dubio falsitatis, si in ea quae ueritatis probatur esse superbia est. ac per hoc placet illi et recte placet, ut in parte ueritatis, non in parte falsitatis magis humilitas collocetur. ex quo est consequens, ut ille, qui dixit: si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos decipimus et ueritas in nobis non est, uerum dixisse minime dubitetur, ne causa humilitatis hoc falsum dixisse uideatur. propterea enim addidit: et ueritas in nobis non est, cum forte sufficeret dicere: nos ipsos decipimus, nisi adtenderet quosdam putare posse ideo dictum 'nos ipsos decipimus', quia etiam de uero bono qui se laudat extollitur. addendo itaque 'et ueritas in nobis non est' manifeste ostendit, sicut etiam huic rectissime placet, hoc omnino uerum non esse: si dixerimus quia peccatum non habemus, ne humilitas constituta in parte falsitatis perdat praemium ueritatis.

39Tabiatı savunmakla Tanrı'nın davasını güttüğünü sanıyor, ama aynı tabiatın sağlam olduğunu söylerken hekimin merhametini geri çevirdiğine dikkat etmiyor. Tabiatın yaratıcısı O ise, kurtarıcısı da O'dur. Öyleyse yaratıcıyı, kurtarıcının gereksiz olduğunu söylemeye zorlanacak, hatta gerçekten suçlu çıkacak biçimde övmemeliyiz. İnsan tabiatını gereken övgülerle onurlandıralım ve bu övgüleri yaratıcının yüceliğine yöneltelim. Ama bizi yarattığı için öyle minnettar olalım ki, iyileştirdiği için nankör olmayalım. İyileştirdiği kusurlarımızı ilâhî işe değil, insan iradesine ve O'nun adil cezasına verelim. Bunların başımıza gelmemesinin elimizde olduğunu nasıl itiraf ediyorsak, iyileşmelerinin bizim gücümüzden çok O'nun merhametinde olduğunu da itiraf edelim. Bu adam kurtarıcının bu merhametini ve iyileştirici yardımını yalnız şuna bağlıyor: "İşlenmiş geçmişi bağışlar, gelecektekilerden kaçınmaya yardım etmez." Burada en yıkıcı biçimde aldanıyor. Burada, farkında olmasa da "ayartıya girmemek için uyanık kalıp dua etmemizi" engelliyor, çünkü bunun başımıza gelmemesinin yalnız bizim elimizde olduğunu iddia ediyor.

39

Porro autem quod dei causam sibi agere uidetur defendendo naturam, non adtendit, quod eandem naturam sanam esse dicendo medici repellit misericordiam. ipse est autem creator eius qui saluator eius. non ergo debemus sic laudare creatorem, ut cogamur, immo uere conuincamur dicere superfluum saluatorem. naturam itaque hominis dignis laudibus honoremus easque laudes ad creatoris gloriam referamus; sed quia nos creauit, ita simus grati, ut non simus, quia sanat, ingrati. uitia sane nostra, quae sanat, non diuino operi, sed humanae uoluntati iustaeque illius uindictae tribuamus; sed ut in nostra potestate fuisse ne acciderent confitemur, ita ut sanentur in illius magis esse misericordia quam in nostra potestate fateamur. hanc iste misericordiam et medicinale saluatoris auxilium tantum in hoc ponit, 'ut ignoscat commissa praeterita, non ut adiuuet ad futura uitanda'. hic perniciosissime fallitur; hic etsi nesciens prohibet nos uigilare et orare ne intremus in temptationem, cum hoc ne nobis accidat in nostra tantum potestate esse contendit.

40Sağlam düşünen kişi, "Günah işlediklerini okuduğumuz bazı kimselerin örnekleri, günah işlememekten ümit kestirmeye yarasın, bir bakıma bize günah işleme güvencesi versin diye yazılmamıştır" dediğinde haklıdır. Bunlar ya tövbenin alçakgönüllülüğünü ya da böyle düşüşlerde bile kurtuluştan ümit kesilmemesi gerektiğini öğrenelim diye yazılmıştır. Çünkü günaha düşenlerin bazıları ümitsizlik yüzünden daha da mahvolur. Tövbenin ilacını ihmal etmekle kalmaz, ahlâksız ve cani arzularını doyurmak için şehvetlerin ve caniyane isteklerin köleleri olurlar. Kendilerini bekleyen hüküm artık kesinmiş gibi, şehvetin kışkırttığını yapmazlarsa bir şey kaybedeceklerini sanırlar. Bu pek tehlikeli ve ölümcül hastalığa karşı, adil ve kutsal kişilerin bile düştüğü günahları anmak işe yarar.

40

'Quorundam' sane 'exempla, quos peccasse legimus', non 'ideo scripta' dicit, qui sanum sapit, 'ut ad desperationem non peccandi ualeant et securitatem peccandi nobis quodammodo praebere uideantur'. sed ut disceremus uel paenitendi humilitatem uel etiam in talibus lapsibus non desperandam salutem. quidam enim in peccata prolapsi desperatione plus pereunt nec solum paenitendi neglegunt medicinam, sed ad explenda inhonesta et nefaria desideria serui libidinum et sceleratarum cupiditatum fiunt; quasi perdant, si non fecerint quod instigat libido, cum eos iam maneat certa damnatio. aduersus hunc morbum nimium periculosum et exitiabilem ualet commemoratio peccatorum etiam in quae iusti sanctique prolapsi sunt.

41Ama zekice sormuş görünüyor: "Bu kutsal kişilerin bu hayattan günahlı olarak mı, yoksa günahsız mı ayrıldığına inanmalı?" "Günahlı olarak" diye cevap verilirse, onların hüküm giydiği sanılacak ki buna inanmak günahtır. Bu hayattan günahsız çıktıkları söylenirse, insanın hiç olmazsa ölüme yaklaştığında bu hayatta günahsız olduğunu kanıtlamış olacak. Burada, pek zeki olmasına rağmen, adillerin bile duada "Bize borçlu olanları bağışladığımız gibi bizim de borçlarımızı bağışla" demesinin boşuna olmadığına yeterince dikkat etmiyor. Rab Mesih de aynı duayı öğretip açıkladıktan sonra pek doğru olarak şöyle eklemiştir: "İnsanların günahlarını bağışlarsanız, Babanız da sizin günahlarınızı bağışlayacaktır." Yukarıda tutmamız öğütlenen yüreğin sunağında Tanrı'nın önüne getirilen bu günlük ruhanî tütsüyle, burada günahsız yaşanmasa bile günahsız ölmek mümkündür; çünkü bilgisizlikle ya da zayıflıkla ara ara işlenen şey, ara ara bağışlanarak silinir.

41

Sed acute uidetur interrogare, 'quomodo istos sanctos de hac uita abisse credendum sit, cum peccato an sine peccato', ut, si responsum fuerit 'cum peccato', putetur eos secuta damnatio, quod nefas est credere; si autem sine peccato dictum fuerit eos exisse de hac uita, probet hominem saltem propinquante morte fuisse sine peccato in hac uita. ubi parum adtendit, cum sit acutissimus. non frustra etiam iustos in oratione dicere: dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris, dominumque Christum, cum eandem orationem docendo explicuisset, ueracissime subdidisse: si enim dimiseritis peccata hominibus, dimittet uobis pater uester peccata uestra. per hoc enim cotidianum spiritale quodammodo incensum, quod ante deum in altare cordis, quod sursum habere admonemur, infertur, etiamsi non hic uiuatur sine peccato, licet mori sine peccato, dum subinde uenia deletur. quod subinde ignorantia uel infirmitate committitur.

42Sonra "yalnız günah işlemedikleri değil, adil yaşadıkları da bildirilen" kişileri sayıyor: "Habil, Enok, Melkisedek, İbrahim, İshak, Yakup, Yusuf, Nun oğlu Yeşu, Pinhas, Samuel, Natan, İlyas, Elişa, Mika, Daniel, Hananya, Azarya, Mişael, Hezekiel, Mordekay, Şimon, Meryem Ana'nın nişanlı olduğu Yusuf, Yuhanna." Kadınları da ekliyor: "Debora, Samuel'in annesi Hanna, Yudit, Ester, Fanuel'in kızı öteki Hanna, Elizabet." Rabbimiz ve Kurtarıcımızın annesini de, ki onun için "Günahsız olduğunu kabul etmek dindarlığın gereğidir" diyor. Kutsal Bakire Meryem'i ayrı tutalım; günahlardan söz edilirken Rabbin onuru için onun hakkında hiçbir tartışma olsun istemiyorum. Çünkü günahı hiç olmadığı bilinen O'nu gebe kalıp doğurmayı hak eden Meryem'e, günahı her yönden yenmesi için ne kadar fazla lütuf verildiğini nereden bilebiliriz? Bu Bakire'yi ayrı tutarsak, bütün o erkek ve kadın azizleri burada yaşarken toplayıp günahsız olup olmadıklarını sorabilseydik, ne cevap vereceklerini sanırız? Bu adamın dediğini mi, yoksa Elçi Yuhanna'nın dediğini mi, soruyorum size? Bu bedende kutsallıkları ne kadar üstün olursa olsun, bunu onlara sorabilseydik, bir ağızdan haykırırlardı: "Günahımız yok dersek kendimizi aldatırız ve hakikat bizde yoktur." Yoksa belki doğruluktan çok alçakgönüllülükle mi böyle cevap verirlerdi? Ama bu adam artık, ve haklı olarak, "alçakgönüllülük övgüsünü yanlışın tarafına koymamayı" uygun görüyor. Demek ki bunu doğru söyleselerdi günahları olurdu ve alçakgönüllülükle itiraf ettikleri için hakikat onlarda olurdu. Bu konuda yalan söyleselerdi de yine günahları olurdu, çünkü hakikat onlarda olmazdı.

42

Deinde commemorat eos, 'qui non modo non peccasse, uerum etiam iuste uixisse referuntur: Abel, Enoch, Melchisedech, Abraham, Isaac, Iacob, Ioseph, Iesu Naue, Finees. Samuhel, Nathan. Helias. Heliseus, Micheas, Danihel, Ananias. Azarias. Misael, Ezechiel. Mardocheus, Simeon, Ioseph. cui desponsata erat uirgo Maria. Iohannes'. adiungit etiam feminas: 'Debboram, Annam Samuhelis matrem, Iudith, Hester, alteram Annam filiam Fanuel, Elisabeth'. ipsam etiam domini ac saluatoris nostri matrem, 'quam' dicit 'sine peccato confiteri necesse esse pietati'. excepta itaque sancta uirgine Maria, de qua propter honorem domini nullam prorsus, cum de peccatis agitur, haberi uolo quaestionem — unde enim scimus quid ei plus gratiae conlatum fuerit ad uincendum omni ex parte peccatum, quae concipere ac parere meruit, quem constat nullum habuisse peccatum? — hac ergo uirgine excepta, si omnes illos sanctos et sanctas, cum hic uiuerent, congregare possemus et interrogare, utrum essent sine peccato, quid fuisse responsuros putamus? utrum hoc quod iste dicit, an quod Iohannes apostolus, rogo uos? quantalibet fuerint in hoc corpore excellentia sanctitatis, si hoc interrogari potuissent, una uoce clamassent: si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos decipimus et ueritas in nobis non est. an id humilius responderent fortasse quam uerius? sed huic iam placet et recte placet 'laudem humilitatis in parte non ponere falsitatis'. ita hoc si uerum dicerent, haberent peccatum; quod humiliter quia faterentur, ueritas in eis esset; si autem hoc mentirentur, nihilominus haberent peccatum, quia ueritas in eis non esset.

43"Belki diyecekler," diyor, "Yazı herkesin günahını anabilir miydi?" Bunu söyleyen kim olursa olsun ona doğru söylemiş olur. Ona karşı güçlü bir cevap verdiğini de görmüyorum, susmak istemediğini görsem de. Lütfen ne dediğine dikkat edin: "Bu, Yazı'nın ne iyiliklerini ne kötülüklerini andığı kimseler için doğru söylenebilir. Adaletini andığı kimselerin ise günah işlediğini fark etseydi günahlarını da şüphesiz anardı." Öyleyse büyük bir kalabalık hâlinde önden ve arkadan Rabbin eşeğine övgüler söyleyerek yürüyen, bunu neden yaptıklarına diş gıcırdatan düşmanlar arasında "Hosana, Davut oğlu, Rabbin adıyla gelene övgüler olsun!" diye haykıranların bu büyük imanının adalete ait olmadığını söylesin. Yahut cesareti varsa, bu kadar büyük kalabalıkta hiç günahı olmayan bir tek kişi bulunmadığını söylesin. Bunu söylemek son derece saçmaysa, imanlarının bu büyük iyiliğini anmaya özen gösteren Yazı neden onların hiçbir günahını anmadı?

43

Dicent forsitan, inquit: numquid omnium potuit scriptura commemorare peccata? et uerum eis dicent quicumque dicent. nec eum contra hoc aliquid ualidum uideo respondisse, quamuis uideam tacere noluisse. quid enim dixerit, quaeso, adtendite. hoc, inquit, recte dici potest de his, quorum neque honorum neque malorum scriptura sit memor; de illis uero, quorum iustitiae meminit, et peccatorum sine dubio meminisset, si qua eos peccasse sensisset. dicat ergo non pertinuisse ad iustitiam tantam illorum fidem, qui magna multitudine praecedentes et sequentes cum laudibus domini asellum etiam inter frementes quare hoc facerent inimicos clamabant: osanna, fili Dauid, benedictus qui uenit in nomine domini! audeat ergo iste dicere, si potest, neminem fuisse in tanta illa multitudine, qui ullum haberet omnino peccatum. quod si absurdissimum est dicere, cur nulla peccata eorum scriptura commemorauit, quae tantum bonum fidei eorum commemorare curauit?

44Ama belki bunu kendisi de gördü, bu yüzden ekledi: "Tamam, başka zamanlarda kalabalığın çokluğu yüzünden herkesin günahını sıralamamış olsun. Ama daha dünyanın başlangıcında, yalnız dört insan varken, ne diyelim, neden herkesin suçunu anmak istemedi? Henüz var olmayan büyük bir kalabalık yüzünden mi, yoksa yalnız işleyenleri anıp hiç işlemeyeni anamadığı için mi?" Bu görüşü daha geniş ve açık kurmak için şöyle ekliyor: "İlk zamanda Âdem, Havva ve onlardan doğan Kabil ile Habil, yalnız dört insan olduğu bildiriliyor. Havva günah işledi, Yazı bunu bildirdi; Âdem de suç işledi, aynı Yazı bunu da saklamadı; Kabil'in de günah işlediğine aynı Yazı tanıklık etti. Yalnız günahlarını değil, günahlarının niteliğini de gösteriyor. Habil de günah işleseydi, Yazı bunu şüphesiz söylerdi. Ama söylemedi; öyleyse günah işlemedi; hatta onun adil olduğunu gösterdi. O hâlde okuduğumuza inanalım, okumadığımızı ileri sürmeyi de günah sayalım."

44

Sed hoc etiam ipse forsitan uidit et ideo subiecit atque ait: sed esto, aliis temporibus turbae numerositate omnium dissimulauerit peccata contexere; in ipso statim mundi primordio, ubi non nisi quattuor homines erant, quid, inquit, dicimus, cur non omnium noluerit delicta memorare? utrumne ingentis multitudinis causa, quae nondum erat, an quia illorum tantum qui commiserant meminit, illius uero qui nulla commiserat meminisse non potuit? adhuc adiungit uerba, quibus ista sententia uberius et planius astruatur: certe, inquit, primo in tempore Adam et Eua, ex quibus Cain et Abel nati sunt, quattuor tantum homines fuisse referuntur. peccauit Eua — scriptura hoc prodidit , Adam quoque deliquit — eadem scriptura non tacuit —. sed et Cain peccasse ipsa aeque scriptura testata est, quorum non modo peccata, uerum etiam peccatorum indicat qualitatem. quodsi et Abel peccasset, hoc sine dubio scriptura dixisset; sed non dixit: ergo nec ille peccauit, quin etiam iustum ostendit. credamus igitur quod legimus et quod non legimus nefas credamus astruere.

45Bunları söylerken, az önce kendisinin "İnsan soyunun çokluğu ortaya çıkınca, kalabalığın sayısı yüzünden Yazı herkesin günahını sıralamaktan kaçınmış olabilir" dediğine yeterince dikkat etmiyor. Yeterince dikkat etseydi, tek bir insanda bile hafif günahların kalabalığının ve çokluğunun ya yazılamayacağını ya da yazılabilse bile yazılmaması gerektiğini görürdü. Çünkü yazılanlarda ölçü gözetilmeliydi ve okur az sayıda örnekle gerekli birçok şey hakkında yetiştirilmeliydi. Yazı o zaman henüz az olan insanların bile, yani Âdem ve Havva'nın kaç oğul ve kız doğurduğunu, onlara hangi adları verdiğini anmak istemedi. Yazı'nın ne kadar çok şeyi sessizce geçtiğini yeterince düşünmeyen bazıları, Kabil'in, anılan soyu doğurmak için kendi annesiyle birleştiğini sandılar; çünkü Âdem'in oğullarının kız kardeşleri olmadığını düşündüler, zira Yazı onları o sırada anmamış, sonra özet yaparken geçtiği şeyi ekleyip Âdem'in oğullar ve kızlar doğurduğunu söylemiş, ne doğdukları zamanı, ne sayılarını, ne adlarını göstermişti. İşte bunun gibi Habil de, haklı olarak adil diye anılsa da, bir ara ölçüsüzce gülmüş, ruhunu dinlendirmek için şakalaşmış, anılması uygun olmayan bir şeye bakmış, biraz ölçüsüzce meyve toplamış, biraz fazla yiyip hazımsızlık çekmiş ya da dua ederken dikkatini başka yere çeken bir şey düşünmüş olsa, bunlar anılmayacaktı. Bunlar ve benzerleri ona kaç kez sızmış olabilir! Yoksa Elçi'nin buyruğunun genel olarak sakınıp dizginlememizi öğütlediği şeyler günah değil mi? "Günah, ölümlü bedeninizde arzularına boyun eğdirecek biçimde hükmetmesin." Yasak ya da yakışıksız şeylerde bu arzulara boyun eğmemek için günlük ve sürekli bir mücadeleyle çarpışmak gerekir. Çünkü bu kusurdan dolayı göz bakmaması gereken yere gönderilir ya da salıverilir. Bu kusur güçlenip üstün gelirse bedende zina da işlenir; bu zina yürekte, düşünce daha hızlı olduğu ve hiçbir engel gecikme yaratmadığı için çok daha çabuk olur. Bu günahı, yani kusurlu eğilimin bu isteğini büyük ölçüde dizginleyip arzularına boyun eğmeyenler ve uzuvlarını ona haksızlığın silahları olarak sunmayanlar da adil diye anılmayı hak ettiler; bu da Tanrı lütfunun yardımıyla oldu. Ama günah çok hafif şeylerde ve bazen dikkatsiz anlarda sık sık sızdığı için, hem adil oldular hem günahsız değildiler. Son olarak, adil Habil'de, kim adilse ancak onunla gerçekten adil olduğu Tanrı sevgisinin artabileceği ve artması gereken bir yeri varsa, eksik kalan ne varsa kusurdan geliyordu. Ve insanın bütün zayıflığının yutulacağı o güce ulaşılıncaya kadar kimde eksik kalmaz ki?

45

Haec dicens parum adtendit quod paulo ante ipse dixerat 'iam exorta multitudine generis humani turbae numerositate potuisse scripturam dissimulare omnium peccata contexere'. hoc enim si satis adtendisset, uideret etiam in uno homine turbam et multitudinem leuium peccatorum uel non potuisse uel, si etiam potuit, non debuisse conscribi. ea quippe scripta sunt, quibus et modus adhibendus fuit et paucis exemplis ad multa necessaria lector instruendus. nam cum ipsos tunc homines licet adhuc paucos. quot uel qui fuerint, id est Adam et Eua, quot filios et filias procreauerint et quae illis nomina inposuerint, scriptura commemorare noluerit — unde nonnulli parum considerantes quam multa scriptura tacite praetereat ipsum Cain cum matre concubuisse putauerunt, unde prolem quae commemorata est procrearet, putantes illis filiis Adam sorores non fuisse, quia eas scriptura tunc tacuit, postea recapitulando inferens quod praetermiserat Adam filios et filias procreasse nec tempus quo nati sunt nec numerum nec uocabula ostendens —ita non commemorandum fuit, si Abel, quamuis merito iustus appellatus est, paulo inmoderatius aliquando risit uel animi remissione iocatus est uel uidit aliquid ad commemorandum uel aliquanto inmoderatius poma decerpsit uel plusculo cibo crudior fuit uel cum oraret cogitauit aliquid unde eius in aliud auocaretur intentio. et quotiens illi ista ac similia multa subrepserint! an forte peccata non sunt, de quibus generaliter cauendis atque cohibendis admonemur praecepto apostolico, ubi dicit: non ergo regnet peccatum in uestro mortali corpore ad oboediendum desideriis eius? his quippe ne oboediamus ad ea, quae non licent uel minus decent, cotidiana et perpetua conflictatione certandum est. nam utique ex hoc uitio mittitur uel dimittitur oculus, quo non oportet; quod uitium si conualuerit et praeualuerit, etiam adulterium perpetratur in corpore, quod in corde tanto fit citius quanto est cogitatio celerior et nullum inpedimentum morarum. hoc peccatum, id est hunc uitiosae affectionis adpetitum, qui magna ex parte frenarunt, ut non oboedirent desideriis eius nec exhiberent ei membra sua arma iniquitatis. etiam iusti appellari meruerunt et hoc adiutorio gratiae dei. uerum quia saepe in leuissimis et aliquando incautis obrepit peccatum, et iusti fuerunt et sine peccato non fuerunt. postremo si in Abel iusto caritas dei, qua una uere iustus est quicumque iustus est, adhuc erat quo posset et deberet augeri, quicquid minus erat ex uitio erat. aut cui non minus sit, donec ad illam eius fortitudinem ueniatur, ubi tota hominis absorbeatur infirmitas?

46Bu yeri elbette büyük bir sözle bağlıyor: "O hâlde okuduğumuza inanalım, okumadığımızı ileri sürmeyi de günah sayalım; herkes için bunu söylemek yeter." Ben ise tersine, Elçi'nin "Her şeyi okuyun, iyi olanı tutun" sözü yüzünden hem okuduğumuz her şeye inanmamız gerekmediğini, hem de okumadığımız bir şeyi ileri sürmenin günah olmadığını söylüyorum. Çünkü okumamış olsak bile, yaşadığımız bir şeyi iyi niyetli tanıklar olarak ileri sürebiliriz. Belki burada şöyle cevap verir: "Bunu söylerken Kutsal Yazılar'dan söz ediyordum." Keşke, o yazılarda okuduğundan başka bir şey değil demiyorum, okuduğuna aykırı hiçbir şey ileri sürmek istemeseydi! Keşke şu yazılı olanı güvenle ve itaatle dinleseydi: "Günah tek bir insanla dünyaya girdi, ölüm de günahla; böylece bütün insanlara yayıldı, onda hepsi günah işledi." İnsan tabiatının kusurlandığını kabul etmek istemeyerek böyle büyük bir hekimin lütfunu zayıflatmasaydı! Keşke bir Hıristiyan olarak "gök altında İsa Mesih'ten başka kurtulmamızı sağlayacak hiçbir ad olmadığını" okusaydı ve insan tabiatının imkânını, insan hür iradeyle bu ad olmadan da kurtulabilir diye inanılacak biçimde savunmasaydı!

46

Magna plane sententia conclusit hunc locum cum ait: credamus igitur quod legimus et quod non legimus nefas credamus astruere, quod de cunctis etiam dixisse sufficiat. contra ego dico nec omne quod legimus credere nos debere propter illud. quod ait apostolus: omnia legite, quae bona sunt tenete, ut astruere aliquid etiam quod non legimus nefas non esse. possumus enim aliquid bona fide testes astruere quod experti sumus, etiam si forte non legimus. hic fortasse respondet: 'ego cum hoc dicerem, de scripturis sanctis agebam'. o utinam, non dico aliud quam in illis litteris legit, uerum contra id quod legit nihil uellet astruere! fideliter et oboedienter audiret quod scriptum est: per unum hominem peccatum intrauit in mundum et per peccatum mors et ita in omnes homines pertransiit, in quo omnes peccauerunt, et non infirmaret tanti medici gratiam, dum fateri non uult naturam humanam esse uitiatam! o utinam sicut Christianus legeret praeter Iesum Christum nullum esse nomen sub caelo, in quo oportet saluos fieri nos, et non possibilitatem naturae humanae ita defenderet, ut homo per liberum arbitrium etiam sine isto nomine saluus esse posse credatur!

47Ama belki Mesih'in adının, O'nun lütfuyla iyi yaşamaya yardım görelim diye değil, yalnız İncil'inden nasıl yaşamamız gerektiğini öğrenelim diye gerekli olduğunu düşünüyor. Hiç olmazsa buradan, aslanı nasıl evcilleştireceğini bilip nasıl yaşayacağını bilmeyen insan ruhunda acınası bir karanlık olduğunu itiraf etsin. Yoksa bunu bilmesine de hür irade ve tabiat kanunu yetiyor mu? Mesih'in çarmıhını boşa çıkaran söz bilgeliği budur. Ama "Bilgelerin bilgeliğini yok edeceğim" diyen O, bu çarmıhın boşa çıkarılamayacağını söyledi; bu bilgelik elbette inananları iyileştiren vaazın aptallığıyla yıkılır. Çünkü tabiî imkân hür irade yoluyla hem nasıl yaşanması gerektiğini bilmeye hem iyi yaşamaya kendi kendine yetiyorsa, Mesih boşuna ölmüştür; çarmıhın skandalı boşa çıkmıştır. Neden burada ben de haykırmayayım? Hayır, haykıracağım ve Hıristiyan acısıyla onları azarlayacağım: "Tabiatla aklanmak isteyen sizler Mesih'ten ayrıldınız, lütuftan düştünüz! Tanrı'nın adaletini bilmediğiniz ve kendi adaletinizi kurmak istediğiniz için Tanrı'nın adaletine boyun eğmediniz. Çünkü kanunun gayesi olduğu gibi, kusurlu insan tabiatının kurtarıcısı da, her iman edenin adaleti için Mesih'tir."

47

Sed putat fortasse ideo necessarium esse Christi nomen, ut per eius euangelium discamus quemadmodum uiuere debeamus, non etiam ut eius adiuuemur gratia, quo bene uiuamus. uel hinc saltim confiteatur esse miserabiles tenebras in animo humano, qui scit quemadmodum debeat leonem domare et nescit quemadmodum uiuere. an et hoc ut sciat sufficit ei liberum arbitrium lexque naturalis? haec est sapientia uerbi, qua euacuatur crux Christi. sed qui dixit: perdam sapientiam sapientium, quia ista crux non potest euacuari. profecto ista sapientia per stultitiam praedicationis, qua credentes sanantur, euertitur. si enim possibilitas naturalis per liberum arbitrium et ad cognoscendum quomodo uiuere debeat et ad bene uiuendum sufficit sibi, ergo Christus gratis mortuus est; ergo euacuatum est scandalum crucis. cur non etiam ego hic exclamem, immo exclamabo et istis increpitabo dolore christiano: euacuati estis a Christo, qui in natura iustificamini. a gratia excidistis! ignorantes enim dei iustitiam et uestram nolentes constituere iustitiae dei non estis subiecti. sicut enim finis legis, ita etiam naturae humanae uitiosae saluator Christus est ad iustitiam omni credenti.

48Kendisine karşı konuştuğu kimselerin "Çünkü hepsi günah işledi" dediklerini kendisine itiraz olarak getirdikten sonra ne diyor? "Elçi'nin o zaman yaşayanlardan, yani Yahudilerden ve putperestlerden söz ettiği açıktır." Ama andığım "Günah tek bir insanla dünyaya girdi, ölüm de günahla; böylece bütün insanlara yayıldı, onda hepsi günah işledi" sözü eskileri de yenileri de, bizi de bizden sonrakileri de kapsar. Bir de "hepsi" denince her zaman istisnasız herkesin anlaşılmaması gerektiğini kanıtlamak için şu tanıklığı getiriyor: "Bir kişinin suçu nasıl bütün insanları hükme götürdüyse, bir kişinin adaleti de bütün insanları aklanmaya ve hayata götürür. Ama Mesih'in adaletiyle herkesin değil, yalnız O'na itaat etmek isteyen ve vaftiziyle yıkanıp arınanların kutsandığı şüphesizdir." Bu tanıklıkla istediğini kanıtlayamıyor. Çünkü "Bir kişinin suçu bütün insanları hükme götürdü" denince kimse dışarıda bırakılmadığı gibi, "bir kişinin adaleti bütün insanları aklanmaya ve hayata götürür" denince de kimse dışarıda bırakılmamıştır; herkes O'na inandığı ve vaftiziyle yıkandığı için değil, kimse O'na inanmadan ve vaftiziyle yıkanmadan aklanamadığı için. Bu yüzden "hepsi" denmiştir; kimse O'ndan başka bir yolla kurtulabileceğine inanmasın diye. Nasıl bir şehirde tek bir okuma yazma öğretmeni varsa çok doğru olarak "Burada herkese bu öğretiyor" deriz; bütün vatandaşlar okuma yazma öğrendiği için değil, onun öğretmediği kimse öğrenmediği için; bunun gibi Mesih'in aklamadığı kimse aklanmaz.

48

Quid autem sibi opposuit 'ab eis dici contra quos loquitur: omnes enim peccauerunt'? manifestum est quod de his dicebat apostolus qui tunc erant, hoc est de Iudaeis et gentibus. sed plane illud, quod commemoraui: per unum hominem peccatum intrauit in mundum e t per peccatum mors et ita in omnes homines pertransiit, in quo omnes peccauerunt, et antiquos et recentiores et nos et posteros nostros sententia ista conplectitur. ponit etiam illud testimonium, unde probet cum dicuntur 'omnes' non semper omnes omnino nullo praetermisso intellegi oportere. sicut per unius, inquit, delictum in omnes homines in condemnationem sic et per unius iustitiam in omnes homines in iustificationem uitae, eum per Christi, inquit, iustitiam non omnes, sed eos tantum, qui illi oboedire uoluerunt et baptismi eius ablutione purgati sunt, sanctificatos esse non dubium sit. non plane isto testimonio probat quod uult. nam sicut dictum est: sicut per unius delictum in omnes homines in condemnationem. ut nullus praetermitteretur, sic et in eo, quod dictum est: per unius iustitiam in omnes homines in iustificationem uitae, nullus praetermissus est, non quia omnes in eum credunt et baptismo eius abluuntur, sed quia nemo iustificatur nisi in eum credat et baptismo eius abluatur. itaque 'omnes' dictum est. ne aliquo modo alio praeter ipsum quisquam saluus fieri posse credatur. sicut uno litterarum magistro in ciuitate constituto rectissime dicimus: 'omnes iste hic litteras docet', non quia omnes ciues litteras discunt, sed quia nemo discit, nisi quem ille docuerit, sic nemo iustificatur, nisi quem Christus iustificauerit.

49"Tamam," diyor, "herkesin günahkâr olduğuna tanıklık ettiğini kabul edeyim. Çünkü ne olduklarını söylüyor, başka türlü olamayacaklarını değil. Bu yüzden bütün insanların günahkâr olduğu kanıtlanabilse bile, bu bizim tarifimize zarar vermez; çünkü biz insanların ne olduğunu değil, ne olabileceklerini savunuyoruz." "Yaşayan hiç kimse Tanrı'nın gözünde aklanmayacağı" için bir noktada bunu kabul etmekle iyi ediyor. Yine de asıl meselenin burada olmadığını, günah işlememe imkânında olduğunu iddia ediyor. Bu konuda da onunla çarpışmamıza gerek yok. Çünkü burada kimilerinin üstüne hiçbir şey eklenmeyecek kusursuz Tanrı sevgisine sahip olup olmadığı, olup olmayacağı beni pek ilgilendirmiyor; en gerçek, en dolu, en kusursuz adalet budur. Tanrı'nın lütfuyla yardım gören insan iradesiyle olabileceğini kabul edip savunduğum şeyin ne zaman, nerede ve kimde olduğu konusunda çok çarpışmam gerekmez. İmkânın kendisi hakkında da tartışmıyorum, çünkü insanın iradesi iyileşip yardım görünce, azizlerde imkân sonucuyla birlikte ortaya çıkar; bu, sağlam ve arınmış tabiatımızın alabileceği en dolu ölçüde Tanrı sevgisinin bize verilen Kutsal Ruh ile yüreklerimize dökülmesiyle olur. Demek ki Tanrı'nın davası –yazar tabiatı savunmakla bunu güttüğünü söylüyor– O hem yaratıcı hem kurtarıcı olarak tanınınca, yaratık sanki sağlam ve gücü yerindeymiş gibi savunularak kurtarıcının yardımı boşa çıkarılmasından daha iyi güdülmüş olur.

49

Sed esto, inquit, consentiam quia omnes peccatores fuisse testatur. dicit enim quid fuerint, non quod aliud esse non potuerint. quamobrem et si omnes homines, inquit, peccatores possent probari. definitioni tamen nostrae nequaquam id obesset, qui non tam quid homines sint quam quid possint esse defendimus. hic recte facit aliquando consentire, quoniam non iustificabitur in conspectu dei omnis uiuens, non tamen ibi esse quaestionem, sed in ipsa non peccandi possibilitate contendit, in qua nec nos aduersus eum certare opus est. nam neque illud nimis curo, utrum fuerint hic aliqui uel sint uel esse possint, qui perfectam, cui nihil addendum esset, habuerint uel habeant uel habituri sint caritatem dei - ipsa est enim uerissima, plenissima perfectissimaque iustitia —, quoniam id, quod uoluntate hominis adiuta per dei gratiam fieri posse confiteor et defendo, quando uel ubi uel in quo fiat nimium certare non debeo. neque de ipsa possibilitate contendo, cum sanata et adiuta hominis uoluntate possibilitas ipsa simul cum effectu in sanctis proueniat, dum caritas dei, quantum plenissime natura nostra sana atque purgata capere potest, diffunditur in cordibus nostris per spiritum sanctum, qui datus est nobis. melius itaque dei causa agitur — quam se iste agendo dicit defensare naturam —, cum et creator et saluator agnoscitur quam cum defensa uelut sana uiribusque integris creatura opitulatio saluatoris inanitur.

50Şu sözü doğrudur: "İyi olduğu kadar adil olan Tanrı, insanı günah kötülüğünden kaçınmaya yetecek biçimde yarattı, yeter ki istesin." Onun sağlam ve suçsuz yaratıldığını, hür iradeyle ve adil yaşamak için özgür bir güçle kurulduğunu kim bilmez? Ama şimdi hırsızların yolda yarı ölü bıraktığı kimseden söz ediyoruz; ağır yaralarla delik deşik olmuş, adaletin zirvesine, oradan inebildiği gibi çıkamayan, hatta handa bile hâlâ tedavi görmekte olan kimseden. Demek ki Tanrı imkânsız şeyleri buyurmaz, ama buyurarak hem yapabileceğini yapmaya hem yapamayacağını istemeye uyarır. Şimdi neyi nereden yapabildiğine, neyi nereden yapamadığına bakalım. Bu adam diyor ki: "Tabiatın yapabildiği iradeden değildir." Bense şöyle derim: "İnsan, tabiatı bir şey yapabiliyorsa da iradeyle adil olmaz; ama kusurla yapamadığını ilaçla yapabilecektir."

50

Verum est autem quod ait, 'quod deus tam bonus quam iustus talem hominem fecerit, qui peccati malo carere sufficeret, sed si uoluisset'. quis enim eum nescit sanum et inculpabilem factum et libero arbitrio atque ad iuste uiuendum potestate libera constitutum? sed nunc de illo agitur, quem semiuiuum latrones in uia reliquerunt, qui grauibus saucius confossusque uulneribus non ita potest ad iustitiae culmen ascendere, sicut potuit inde descendere, qui etiam si iam in stabulo est adhuc curatur. non igitur deus inpossibilia iubet, sed iubendo admonet et facere quod possis et petere quod non possis. iam nunc uideamus unde possit, unde non possit. iste dicit: uoluntate non est, quod natura potest. ego dico: 'uoluntate quidem non est homo iustus, si natura potest, sed medicina poterit quod uitio non potest'.

51Daha fazla oyalanmaya ne gerek var? Bu soruda onlarla aramızdaki tek ya da hemen hemen tek olan konunun içine girelim. Kendisinin dediği gibi, "Şu an ele aldığı konu, bu hayatta günahsız insanlar olup olmadığını sormak değil, olup olamayacaklarını sormaktır." Ben de, olduklarını kabul etsem bile, Rabbimiz İsa Mesih ile ve çarmıha gerilen O'nunla Tanrı'nın lütfuyla aklanmış olmadıkça hiçbir biçimde olamayacaklarını ve olamadıklarını tasdik ediyorum. Çünkü eski adilleri iyileştiren iman, bizi de iyileştiren imandır, yani Tanrı ile insanlar arasındaki aracı olan insan Mesih İsa'ya, O'nun kanına, çarmıhına, ölümüne ve dirilişine imandır. "Aynı iman ruhuna sahip olduğumuz için biz de inanıyoruz ve bu yüzden konuşuyoruz."

51

Quid ergo iam opus est in pluribus inmorari? ueniamus interius ad causam, quam in hac dumtaxat quaestione uel solam uel paene solam cum istis habemus. sicut enim ipse dicit, 'ad quod nunc agit non pertinere ut quaeratur, utrum fuerint uel sint aliqui homines in hac uita sine peccato, sed utrum esse potuerint siue possint', ita ego etiamsi fuisse uel esse consentiam nullo modo tamen potuisse uel posse confirmo nisi iustificatos gratia dei per Iesum Christum dominum nostrum et hunc crucifixum. ea quippe fides iustos sanauit antiquos, quae sanat et nos, id est mediatoris dei et hominum hominis Christi Iesu, fides sanguinis eius, fides crucis eius, fides mortis et resurrectionis eius; habentes ergo eundem spiritum fidei et nos credimus, propter quod et loquimur.

52Şimdi Hıristiyan yüreklere gerçekten dayanılmaz görünen bu soruyu kendine sorarak ne cevap verdiğine bakalım. Şöyle diyor: "Ama 'Birçoklarını rahatsız eden şu ki, insanın Tanrı lütfu olmadan günahsız olabileceğini savunuyorsun' diyeceksin." Rahatsız eden aynen budur, itiraz ettiğimiz budur. Tam meseleyi söylüyor. Buna güçlükle dayanıyoruz; Hıristiyanların böyle şeyleri tartışmasına hem başkalarına hem onlara duyduğumuz sevgi yüzünden katlanamıyoruz. O hâlde bu sorunun itirazından kendini nasıl kurtardığını dinleyelim: "Ey bilgisizliğin körlüğü, ey cahil zihnin tembelliği," diyor, "yalnız Tanrı'ya verilmesi gerektiğini duyduğu şeyin Tanrı lütfu olmadan savunulduğunu sanıyor!" Ardından geleni bilmeseydik, yalnız bunları duyup hakkımızda yanlış söylenti yayıldığını ve bazı güvenilir kardeşlerin tanıklığına inandığımızı sanırdık. Çünkü günah işlememe imkânı insanda ne kadar varsa ya da olacaksa, onun yalnız Tanrı'ya verilmesi gerektiğini söylemekten daha kısa ve doğru ne söylenebilirdi? Biz de bunu söylüyoruz, sağ ellerimizi birleştirelim.

52

Iste uero obiecta sibi quaestione, in qua reuera intolerabilis uidetur cordibus christianis, quid respondeat adtendamus. ait enim: sed hoc est quod multos mouet, inquies, quod non per dei gratiam hominem sine peccato esse posse defendis. prorsus hoc est quod mouet, hoc est quod obicimus. rem ipsam dicit; hoc omnino aegerrime sustinemus, hinc a Christianis talia disputari ea quam in alios et in ipsos habemus dilectione non ferimus. audiamus igitur quomodo se ab obiectione quaestionis huius expediat: o ignorantiae caecitas, inquit, o inperitae mentis ignauia, quae id sine dei gratia defensari existimat, quod deo tantum audiat debere reputari! si nesciremus quae sequantur, his tantummodo auditis falsa nos de illis iactante fama et quibusdam fratribus idoneis testibus asseuerantibus credidisse putaremus. quid enim dici breuius potuit et uerius quam possibilitatem non peccandi, quantacumque est uel erit in homine, non nisi deo debere reputari? hoc et nos dicimus, iungamus dexteras.

53Yoksa kalanı da dinlemek mi gerekiyor? Elbette dinlenmeli, düzeltilmeli ya da sakınılmalıdır. "Yapabilmenin kendisi," diyor, "hiçbir biçimde insan iradesinin değil, tabiatın, tabiatın yaratıcısı Tanrı'nın işi denince, tam olarak Tanrı'ya ait sayılan şey nasıl Tanrı lütfu olmadan anlaşılabilir?" Ne demek istediği görünmeye başladı. Ama belki yanılırız diye daha geniş ve açık anlatıyor: "Bunu daha açık hâle getirmek için biraz daha geniş tartışmalıyız. Herhangi bir şeyin imkânının insan iradesinin gücünde değil tabiatın zorunluluğunda bulunduğunu söylüyoruz." Ne demek istediğini örneklerle ve benzetmelerle de aydınlatıyor. "Mesela," diyor, "konuşabilirim. Konuşabilmem benden değildir; konuşmam bendendir, yani kendi irademdendir. Konuşmam benden olduğu için ikisini de yapabilirim, hem konuşmayı hem konuşmamayı. Ama konuşabilmem benden, yani seçimimden ve irademden olmadığı için, zorunlu olarak her zaman konuşabilirim; konuşamamak istesem bile, konuşma görevini yerine getiren uzvu kesip atmadıkça, konuşamaz olamam." İnsanın, istese, konuştuğumuz uzvu kesmeden konuşma imkânını kendinden alabileceği pek çok şey söylenebilir. Mesela sesin kendisini ortadan kaldıran bir şey yapılsa, uzuvlar yerinde olduğu hâlde kimse konuşamaz; çünkü ses insanın bir uzvu değildir. Bu, bir iç uzvu kesmeden de, ona zarar vererek olabilir. Ama kelimeye takılıyor görünmeyeyim ve bana inatla "Zarar vermek de kesmektir" denmesin diye: Ağzı bağlarla öyle kapatıp mühürleyebiliriz ki onu açamayız, açılması da bizim elimizde olmaz; oysa kapatmak elimizdeydi ve uzuvlar bütün ve sağlamdı.

53

An audienda sunt cetera? audienda plane et corrigenda utique uel cauenda. nam cum dicitur, inquit, ipsum posse arbitrii humani omnino non esse, sed naturae, sed auctoris naturae, dei scilicet, ecqui fieri potest ut absque dei gratia intellegatur, quod ad deum proprie pertinere censetur? iam coepit apparere quid dicat; sed ne forte fallamur, latius id explanat et clarius. sed ut hoc manifestius, inquit, fiat, paulo latius disputandum est. dicimus enim cuiuscumque rei possibilitatem non tam in arbitrii humani potestate quam in naturae necessitate consistere. exemplis etiam uel similitudinibus quid dicat inlustrat. ut puta, inquit, loqui possum. quod loqui possum meum non est; quod loquor meum est, id est propriae uoluntatis; et quia quod loquor meum est, utrumque facere possum, id est et loqui et non loqui. quia uero quod loqui possum meum non est, id est arbitrii mei atque uoluntatis, necesse est me semper loqui posse; et si uoluero non posse loqui, non possum tamen non posse loqui, nisi forte membrum illud adimam, quo loquendi inpleri officium potest. multa quidem dici possent, quibus, si uelit. homo adimat sibi possibilitatem loquendi non adempto illo membro quo loquimur. uelut si aliquid fiat unde uox ipsa tollatur, loqui nemo poterit manentibus membris; non enim uox hominis membrum est; uexato sane aliquo interiore membro fieri potest, non adempto. sed ne uerbo premere uidear mihique contentiose dicatur: 'etiam uexare adimere est', possumus quidem id efficere et ore aliquibus uinculis sic clauso atque obserato, ut id aperire minime ualeamus neque ut aperiatur in nostra sit potestate, cum in potestate fuerit ut clauderetur manente integritate et sanitate membrorum.

54Ama bundan bize ne? Bakalım ardından neyi örüyor: "Tabiî zorunlulukla bağlı olan her şey iradenin seçiminden ve düşünüp taşınmadan yoksundur." Burada da bir sorun var. Çünkü mesut olmak istememizi, tabiatın bilmediğimiz ve iyi bir bağıyla bunu hiç istememezlik edemiyoruz diye, irademize ait değil saymak çok saçma olur. Tanrı günah işlemeyi isteyemiyor diye, O'nda adaletin iradesi değil zorunluluğu var demeye de cesaret edemeyiz.

54

Sed quid ad nos? uideamus quid deinde contexat. uoluntatis enim arbitrio, inquit, ac deliberatione priuatur quicquid naturali necessitate constringitur. et hic nonnulla quaestio est. per enim absurdum est, ut ideo dicamus non pertinere ad uoluntatem nostram quod beati esse uolumus, quia id omnino nolle non possumus nescio qua et bona constrictione naturae nec dicere audemus ideo deum non uoluntatem sed necessitatem habere iustitiae. quia non potest uelle peccare.

55Ardından geleni de görün: "Bu, işitme, koklama ve görme için de düşünülebilir: İşitmek, koklamak, görmek bizim elimizdedir; ama işitebilmek, koklayabilmek, görebilmek elimizde değildir, tabiî zorunluluktadır." Ya ben ne dediğini anlamıyorum ya da o. Görmeme zorunluluğu elimizdeyken, yani istersek görebilmeyi kendimizden alacağımız körlük elimizdeyken, görme imkânı nasıl elimizde olmaz? Bedenimizin ve gözlerimizin tabiatı bütün kaldığı hâlde, istesek de görememekteyken –ister dışarıdan gelen ışıklar gece yok olduğunda, ister biri bizi karanlık bir yere kapattığında– istersek görmek nasıl elimizde olur? Aynı biçimde, işitebilmemiz ya da işitememiz bizim elimizde değil de tabiatın bağındaysa, işitmemiz ya da işitmememiz kendi irademizdense, kulaklarımız tıkalıyken bile hissimize işleyen ne kadar çok şeyi istemeden işittiğimize neden dikkat etmiyor? Yakındaki bir testerenin gıcırtısı ya da bir domuzun homurtusu gibi. Kulak tıkamak, kulaklar açıkken işitmemenin elimizde olmadığını gösterir; belki bu tıkama hissin kendisini alır ve işitememek de elimizde olur. Koklama için söyledikleri ise, ne dediğine pek dikkat etmediğini gösteriyor: "Koklayabilmek ya da koklayamamak elimizde değildir, ama koklamak ya da koklamamak elimizdedir", yani özgür iradededir. Oysa ağır ve rahatsız edici kokular arasında bulunduğumuzda, biri bizi orada elleri bağlı tutarsa, uzuvlarımız bütünüyle sağlam olduğu hâlde koklamak istemesek de bunu hiç önleyemeyiz; çünkü soluk almak zorunda olduğumuzdan istemediğimiz kokuyu da onunla içimize çekeriz.

55

Adtendite etiam quae sequuntur. hoc, inquit, et de auditu, odoratu uel uisu sentiri possibile est, quod audire, odorari, uidere potestatis nostrae sit, posse uero audire uel odorari uel uidere potestatis nostrae non sit, sed in naturali necessitate consistat. aut ego non intellego quid dicat aut ipse. quomodo enim in potestate nostra non est uidendi possibilitas, si in potestate nostra est non uidendi necessitas, quia in potestate est caecitas. qua id ipsum uidere posse nobis, si uolumus, adimamus? quomodo autem in nostra potestate est uidere, si uelimus, cum etiam salua integritate naturae corporis oculorumque nostrorum nec uolentes uidere possimus siue per noctem luminibus quae forinsecus adhibentur ademptis siue nos quisquam in tenebroso loco aliquo includat? item si quod audire possumus uel non possumus in nostra potestate non est, sed in naturae constrictione, quod uero audimus uel non audimus. hoc est propriae uoluntatis, cur non adtendit, quanta audiamus inuiti. quae penetrant in sensum nostrum etiam auribus opturatis. sicuti est de proximo serrae stridor uel grunnitus suis? quamquam opturatio aurium ostendit non in potestate nostra esse apertis auribus non audire, facit etiam fortasse talis opturatio, quae ipsum sensum nostrum adimat, ut in nostra potestate sit etiam audire non posse. de odoratu autem quod dicit. nisi parum quod dicit adtendit, 'non esse in nostra potestate posse odorari uel non posse, sed in nostra potestate esse', hoc est in libera uoluntate, 'odorari uel non odorari' cum inter odores graues et molestos quando constituti fuerimus, si quis nos illic manibus ligatis constituat, seruata prorsus integritate ac salute membrorum uelimus non odorari nec omnino possimus, quia cum spiritum ducere cogimur, simul et odorem quem nolumus trahimus.

56Bu benzetmeler nasıl yanlışsa, onları uğruna getirmek istediği şey de öyledir. Şöyle sürdürüyor: "Günah işlememe imkânı da aynı biçimde anlaşılmalıdır: Günah işlememek bizdendir, günah işlemeyebilmek ise bizden değildir." İnsanın bütün ve sağlam tabiatından söz etseydi –ki bu tabiata şimdi sahip değiliz: "Çünkü ümitle kurtulduk. Görülen ümit ümit değildir. Görmediğimizi ümit ediyorsak, sabırla bekleriz"– o zaman bile yalnız günah işlememenin bizden olduğunu söylemesi doğru olmazdı, günah işlemek bizden olsa da. Çünkü o zaman da Tanrı'nın yardımı olurdu ve sağlam gözlerin yardımıyla gördüğü ışık gibi, isteyenlere kendini sunardı. Ama bozulan bedenin ruhu ağırlaştırdığı, yeryüzü konutunun çok düşünen zihni bastırdığı bu hayattan söz ettiğine göre, Kurtarıcımızın ilacının yardımı olmadan da günah işlememenin bizden olduğunu nasıl sanabildiğine ve günah işlemeyebilmeyi tabiata bağlamaya nasıl yüzünün tuttuğuna şaşıyorum. Bu tabiatın öyle kusurlandığı görülüyor ki, bunu görmemek daha büyük bir kusurdur.

56

Sicut ergo istae similitudines falsae sunt, ita et illud propter quod eas uoluit adhibere. sequitur enim et dicit: simili ergo modo de non peccandi possibilitate intellegendum est, quod non peccare nostrum sit, posse uero non peccare non nostrum. si de integra et sana hominis natura loqueretur— quam modo non habemus; spe enim salui facti sumus; spes autem quae uidetur non est spes. si autem quod non uidemus speramus, per patientiam expectamus —, nec sic recte diceret, quod non peccare nostrum tantummodo sit, quamuis peccare nostrum esset; nam et tunc esset adiutorium dei et tamquam lumen sanis oculis, quo adiuti uideant, se praebere uolentibus. quia uero de hac uita disputat, ubi corpus quod corrumpitur adgrauat animam et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem, miror quo corde etiam sine adiutorio medicinae saluatoris nostri nostrum putet esse non peccare, posse uero non peccare naturae esse contendat, quam sic apparet esse uitiatam, ut hoc maioris uitii sit non uidere.

57"Günah işlememek bizden olduğu için," diyor, "günah işleyebilir de işlemeyebilir de." Biri "Bedbahtlığı istememek bizden olduğu için onu hem isteyebilir hem istemeyebiliriz" dese ne olur? Oysa onu hiç isteyemeyiz. Çünkü başka bir şey isteyip de istemediği hâlde bedbahtlığın kendisini izlediği durumda bile, kim herhangi bir biçimde bedbaht olmak isteyebilir? Sonra günah işlememek çok daha fazla Tanrı'nın işi olduğuna göre, O'nun hem günah işleyebildiğini hem işlemeyebildiğini söylemeye cesaret edebilir miyiz? Tanrı'nın günah işleyebileceğini söylemek bizden uzak olsun! Aptalların sandığı gibi O, ölemediği ve kendini inkâr edemediği için her şeye kadir olmamış olmaz. Öyleyse ne söylüyor ve dikkate almak istemediği şeyi hangi konuşma kurallarıyla ikna etmeye çalışıyor? Daha da ekliyor: "Ama günah işlemeyebilmek bizden olmadığı için, istemesek de günah işlemeyebilir olmamazlık edemeyiz." Bunu dolambaçlı söyledi, bu yüzden biraz karanlık. Daha açık şöyle söylenebilir: Günah işlemeyebilmek bizden olmadığı için, istesek de istemesek de günah işlemeyebiliriz. Çünkü "İstesek de istemesek de günah işlemeyiz" demiyor; şüphesiz isteyerek yapabiliriz; ama istesek de istemesek de, tabiatta yerleşik dediği günah işlememe imkânına sahip olduğumuzu ileri sürüyor. Ayakları sağlam bir insan için "İstese de istemese de yürüme imkânı vardır" denebilir, ama ayakları kırıksa, istese de yoktur. Söz ettiği tabiat kusurlanmıştır –toprak ve kül neden kibirleniyor?– kusurlanmıştır, hekim istiyor: "Beni kurtar Rabbim" diye haykırıyor, "Ruhumu iyileştir" diye haykırıyor. Bu sesleri neden kesiyor, sanki imkân zaten varmış gibi savunarak gelecekteki sağlığı engelliyor?

57

Quia non peccare, inquit, nostrum est, possumus peccare et non peccare. quid, si alius dicat: 'quia nolle infelicitatem nostrum est, possumus eam et uelle et nolle'? et tamen eam uelle omnino non possumus. quis enim ullo modo uelle esse possit infelix, etiamsi aliud uult ubi cum et nolentem infelicitas consequatur? deinde quia dei multo magis est non peccare, num audebimus eum dicere et peccare posse et non peccare? absit a nobis ut deum posse peccare dicamus! non enim, ut stulti putant, ideo non erit omnipotens, quia nec mori potest et negare se ipsum non potest. quid est ergo quod loquitur et quibus locutionum regulis conatur persuadere, quod non uult considerare? adhuc addit et dicit: quia uero posse non peccare nostrum non est, et, si noluerimus non posse non peccare. non possumus non posse non peccare. intorte hoc dixit et ideo subobscure. sed ita posset dici planius: quia posse non peccare nostrum non est, seu uelimus seu nolimus, possumus non peccare. non enim ait: seu uelimus seu nolimus, non possumus; sine dubio enim possumus, si uolumus; sed tamen uelimus nolimus habere nos asserit non peccare possibilitatem, quam naturae insitam dicit. sed de homine sanis pedibus tolerabiliter dici potest: uelit nolit habet ambulandi possibilitatem; confractis uero, et si uelit, non habet. uitiata est natura de qua loquitur — quid superbit terra et cinis?—, uitiata est, medicum implorat: saluum me fac, domine, clamat; sana animam meam clamat. quid intercludit has uoces, ut defendendo quasi praesentem possibilitatem futuram inpediat sanitatem?

58Bunu pekiştirdiğini sandığı ekine bakın: "Çünkü hiçbir irade tabiatta ayrılmaz biçimde yerleşik olduğu kanıtlanan şeyi kaldıramaz." Öyleyse "İstediğinizi yapmayasınız diye" sözü nereden geliyor? "İstediğim iyiyi yapmıyorum, nefret ettiğim kötülüğü yapıyorum" sözü nereden geliyor? Tabiatta ayrılmaz biçimde yerleşik olduğu kanıtlanan imkân nerede? İşte insanlar istediklerini yapmıyorlar. Elbette söz konusu olan uçmak değil, günah işlememektir; çünkü bunlar kuş değil insandır. İşte insan istediği iyiyi yapmıyor, istemediği kötülüğü yapıyor; "istemek elimden gelir, ama iyiyi yapmak elimden gelmez." Tabiatta ayrılmaz biçimde yerleşik olduğu kanıtlanan imkân nerede? Elçi bunları kendisi için söylemiyorsa, kendi kişiliğinde kimi temsil ederse etsin, elbette bir insanı temsil ediyor. Bu adam ise insan tabiatının kendisinin günah işlememe imkânını ayrılmaz biçimde taşıdığını savunuyor. Oysa bu sözlerle, konuşan bilmese de, bunu dikkatsiz Tanrı korkusu taşıyanlara bile fısıldayan o bilerek, insan tabiatı kendi adaletine kendi yetiyormuş gibi gösterilerek Mesih'in lütfu boşa çıkarılıyor.

58

Et uidete quid adiungat, unde illud confirmare existimat: quia nulla, inquit. adimere uoluntas potest, quod inseparabiliter insitum probatur esse naturae. unde ergo illa uox: ut non quae uultis faciatis? unde etiam illa: non enim quod uolo facio bonum, sed quod odi malum, hoc ago? ubi est possibilitas, quae inseparabiliter insita probatur esse naturae? ecce homines non ea quae uolunt faciunt. et de non peccando utique agebat, non de uolando. quia homines non alites erant. ecce homo quod uult bonum non agit, sed quod non uult malum. hoc agit; uelle illi adiacet. perficere autem bonum non adiacet. ubi est possibilitas, quae inseparabiliter insita probatur esse naturae? quemlibet enim in se transfiguret, si de se ipso ista non dicit apostolus, hominem certe in se transfigurat. ab isto autem ipsa humana natura inseparabilem nihil peccandi possibilitatem habere defenditur. sed his uerbis id agitur etiam a nesciente qui loquitur, non autem nesciente illo qui haec loquenda incautis etiam deum timentibus suggeret, ut euacuetur Christi gratia humana sibi ad iustitiam suam quasi sufficiente natura.

59Hıristiyanların kurtuluşları için "Neden insanın Tanrı lütfunun yardımı olmadan günah işlemeyebileceğini söylüyorsun?" diye haykırdıkları tepkiden sıyrılmak için şöyle diyor: "Günah işlememe imkânı iradenin gücünde değil, tabiatın zorunluluğundadır. Tabiatın zorunluluğunda bulunan her şeyin tabiatın yaratıcısına, yani Tanrı'ya ait olduğundan şüphe edilemez. O hâlde Tanrı'ya özgü olduğu gösterilen şeyin nasıl Tanrı lütfu olmadan söylendiği sanılır?" Gizlenen görüş ortaya çıktı, saklanacak hâli kalmadı. Günah işlememe imkânını şu yüzden Tanrı lütfuna veriyor: Günah işlememe imkânının ayrılmaz biçimde yerleştiğini söylediği tabiatın yaratıcısı Tanrı'dır. O hâlde insan isteyince yapar, istemediği için yapmaz. Çünkü ayrılmaz imkânın bulunduğu yerde iradenin zayıflığı, daha doğrusu iradenin yanında bulunup yapmanın eksikliği olamaz. Durum böyleyse, "İstemek elimden gelir, ama iyiyi yapmak elimden gelmez" sözü nereden geliyor? Bu kitabı yazan kişi, insanın ilk suçsuz ve sağlam olarak kurulan tabiatından söz etseydi, bu söz bir şekilde kabul edilirdi. Gerçi kusurlanabilen o tabiat için de ayrılmaz, yani deyim yerindeyse yitirilmez bir imkâna sahip olduğu söylenmemeliydi. Üstelik körün gözlerini iyileştirip kaybedilmiş görme imkânını geri verecek bir hekim aranmaktadır; çünkü sanırım kör görmek ister. Ama göremez. İstiyor da yapamıyorsa, irade vardır, ama imkân yitirilmiştir.

59

Vt autem declinetur inuidia, qua Christiani pro salute sua clamant et dicunt: 'quare sine adiutorio gratiae dei dicis hominem posse non peccare?' ipsa, inquit, non peccandi possibilitas non tam in arbitrii potestate quam in naturae necessitate est. quicquid in naturae necessitate positum est, ad naturae pertinere non dubitatur auctorem, utique deum. quomodo ergo, inquit, absque dei gratia dici existimatur, quod ad deum proprie pertinere monstratur? expressa est sententia quae latebat, non est quemadmodum possit abscondi. ideo dei gratiae tribuit non peccandi possibilitatem, quia eius naturae deus auctor est, cui possibilitatem non peccandi inseparabiliter insitam dicit. cum uult ergo, facit; quia non uult, non facit. ubi enim est inseparabilis possibilitas, ei accidere non potest uoluntatis infirmitas uel potius uoluntatis adiacentia et perfectionis indigentia. si ergo ita est, unde uenit: uelle adiacet, perficere autem bonum non adiacet? si enim iste qui hunc librum scripsit de illa hominis natura loqueretur, quae primo inculpata et salua condita est, utcumque acceptaretur hoc dictum; quamquam inseparabilem habere possibilitatem, id est, ut ita dicam, inamissibilem, non debuit illa natura dici, quae uitiari posset, et medicum quaerere, qui caeci oculos sanaret et uidendi possibilitatem restitueret, quae fuerat amissa per ⟦quaestionem⟧ ⟦?⟧, quoniam caecus puto quod uelit uidere. sed non potest; si autem uult et non potest, inest uoluntas, sed amissa est possibilitas.

60Görüşünü sürdürmek için, gücü yetse hangi dağları yıkmaya çalıştığını daha da görün. Kendine şu soruyu yöneltiyor: "Ama Elçi'ye göre ten bize karşıdır diyeceksin." Sonra cevap veriyor: "Aynı Elçi'ye göre tende olmadığı anlaşılan vaftiz edilmiş herhangi biri için ten nasıl karşı olabilir? Çünkü şöyle diyor: 'Siz ise tende değilsiniz.'" Vaftiz edilmişlere ten karşı olamaz demesi güzel; bunun doğru olup olmadığını sonra göreceğiz. Şimdi kendisinin Hıristiyan olduğunu büsbütün unutamadığı için, cılız da olsa bunu hatırlayınca, tabiatı savunmaktan geri çekildi. Ayrılmaz imkân nerede kaldı? Yoksa henüz vaftiz edilmemiş olanlar insan tabiatında değil mi? Burada, işte burada uyanabilirdi, dikkat ederse uyanabilir. "Vaftiz edilmiş herhangi biri için ten nasıl karşı olabilir?" diyor. Demek ki vaftiz edilmemişlere ten karşı olabilir. Onun çok savunduğu tabiat onlarda da varken bunun nasıl olduğunu açıklasın. Hiç olmazsa onlarda kusurlandığını kabul etsin. Vaftiz edilmişlerde o yaralı sağlam olarak handan çıkmış, ya da merhametli Samiriyeli'nin tedavi için getirdiği handa sağlam olsun, kabul. Ama hiç olmazsa vaftiz edilmemişlere tenin karşı olduğunu kabul ediyorsa, ten ile ruh aynı tek yaratıcının yaratığı, iyi olanın eseri ve şüphesiz iyi iken ne olduğunu söylesin. Olan, kendi iradesiyle açılmış kusurdan başka bir şey değildir. Bunun tabiatta iyileşmesi için, tabiatı kuran aynı yaratıcı olan kurtarıcıya ihtiyaç vardır. Bu kurtarıcının, Söz'ün ten olup aramızda yaşadığı o ilacının küçüklere de büyüklere de, yani bebeklerin ağlamasından yaşlıların ak saçlarına kadar herkese gerekli olduğunu kabul edersek, aramızdaki bu sorunun bütün tartışması çözülmüş olur.

60

Adhuc uidete quas moles conetur, qua suam sententiam ducat, inrumpere, si ualeret. obicit enim sibi quaestionem dicens: sed caro nobis secundum apostolum contraria est, inquies. deinde respondet: qui fieri potest, ut cuicumque baptizato sit caro contraria, cum secundum eundem apostolum in carne non esse intellegatur? ita enim ait: uos autem in carne non estis. bene, quod baptizatis dicit carnem contrariam esse non posse; quod utrum uerum sit post uidebimus. nunc uero quia non potuit penitus se obliuisci esse Christianum, sed id licet tenuiter recordatus est, recessit a defensione naturae. ubi est ergo inseparabilitas possibilitatis? an forte nondum baptizati in natura hominum non sunt? hic prorsus, hic posset uigilare et, si aduertat, potest. qui fieri potest, inquit, ut cuicumque baptizato sit caro contraria? ergo non baptizatis potest caro esse contraria. exponat quemadmodum, cum sit etiam in ipsis illa ab eo multum defensa natura. certe uel in eis concedit esse uitiatam. si iam in baptizatis ille saucius sanus de stabulo egressus est, aut sanus in stabulo est, quo eum curandum misericors Samaritanus aduexit. porro si uel istis concedit carnem esse contrariam, dicat quid contigerit, cum sit utrumque, hoc est et caro et spiritus, creatura unius eiusdemque creatoris procul dubio bona, quia boni, nisi quia hoc est uitium, quod propria inflictum est uoluntate; et hoc ut in natura sanetur, eo ipso opus est saluatore, quo instituta est natura creatore. hoc saluatore eaque illius medicina, qua uerbum caro factum est, ut habitaret in nobis, si opus esse fateamur paruis et magnis, id est a uagitibus infantum usque canos senum, tota quae inter nos est huius quaestionis controuersia dissoluta est.

61Şimdi vaftiz edilmişlere de tenin karşı olduğu okunuyor mu, görelim. Burada soruyorum: Elçi "Ten Ruh'a karşı arzular, Ruh da tene karşı; bunlar birbirine karşıdır ki istediğinizi yapmayasınız" sözünü kime söylüyordu? Sanırım Galatyalılara yazdı; onlara "Size Ruh'u veren ve aranızda güçler işleten kişi bunu kanunun işleriyle mi, iman duymakla mı yapıyor?" diyor. Buradan onun, Tanrı'nın kendilerine Ruh verdiği Hıristiyanlarla, yani vaftiz edilmişlerle konuştuğu görülür. İşte vaftiz edilmişlere de ten karşı bulunuyor ve onun tabiatta ayrılmaz biçimde yerleşik dediği imkân yok. "Vaftiz edilmiş herhangi biri için ten nasıl karşı olabilir?" sözü nerede kaldı? Teni nasıl anlarsa anlasın, çünkü burada ten adıyla gerçekte onun iyi olan tabiatı değil, tensel kusurlar kastedilir; yine de işte vaftiz edilmişlere ten karşıdır. Nasıl karşı? İstediklerini yapmasınlar diye. İşte insanda irade var; tabiatın o imkânı nerede? Lütfun gerekli olduğunu kabul edelim ve haykıralım: "Ben sefil insan! Bu ölüm bedeninden beni kim kurtaracak?" Bize şu cevap verilsin: "Rabbimiz İsa Mesih'le Tanrı'nın lütfu."

61

Nunc iam uideamus, utrum et baptizatis legatur caro esse contraria. ubi quaero, quibus dicebat apostolus: caro concupiscit aduersus spiritum et spiritus aduersus carnem; haec enim inuicem aduersantur, ut non ea quae uultis faciatis. ad Galatas, ut opinor, id scripsit, quibus dicit: qui ergo tribuit uobis spiritum et uirtutes operatur in uobis, ex operibus legis an ex auditu fidei? unde apparet eum Christianis loqui et quibus deus tribuerat spiritum, ergo etiam baptizatis. ecce et baptizatis caro inuenitur esse contraria et non adesse possibilitas illa, quam inseparabiliter insitam dicit esse naturae. ubi est quod ait: qui fieri potest ut cuicumque baptizato sit caro contraria? quomodolibet intellegat carnem, quia reuera non natura eius, quae bona est, sed uitia carnalia carnis hoc loco nomine nuncupantur, ecce tamen etiam baptizatis caro contraria est. et quomodo contraria? ut non quod uolunt faciant. ecce adest uoluntas in homine; ubi est possibilitas illa naturae? fateamur gratiam necessariam, clamemus: miser ego homo! quis me liberabit de corpore mortis huius? et respondeatur nobis: gratia dei per Iesum Christum dominum nostrum.

62Onlara pek haklı olarak "İnsanın Tanrı lütfunun yardımı olmadan günahsız olabileceğini neden söylüyorsunuz?" denince, mesele insanın yaratıldığı lütuf değil, Rabbimiz İsa Mesih ile kurtulduğu lütuftur. Çünkü müminler dua ederken "Bizi ayartıya sokma, kötülükten kurtar" derler. İmkân varsa neden dua ediyorlar? Hangi kötülükten kurtulmak için dua ediyorlar, özellikle bu ölüm bedeninden değilse? Ondan ancak Rabbimiz İsa Mesih ile Tanrı'nın lütfu kurtarır. Elbette iyi olan bedenin cevherinden değil, tensel kusurlardan; insan bunlardan, Kurtarıcı'nın lütfu olmadan, ölümle bedenden ayrılırken bile kurtulamaz. Elçi bunu söylemek için daha önce ne demişti? "Uzuvlarımda, zihnimin kanununa karşı koyan ve beni uzuvlarımdaki günah kanununa esir eden başka bir kanun görüyorum." İşte iradenin itaatsizliğinin insan tabiatına açtığı kusur! Dua etmesine izin verilsin ki iyileşsin. Tabiatın imkânına neden bu kadar güveniliyor? Yaralanmış, berelenmiş, hırpalanmış, mahvolmuştur. Gerçek itirafa muhtaçtır, sahte savunmaya değil. Öyleyse Tanrı'nın lütfu aransın; onu kuran lütuf değil, yeniden kuran lütuf. Bu adamın susarak gerekli olmadığını haykırdığı tek lütuf budur. Tanrı'nın lütfu hakkında hiçbir şey söylemeseydi ve bu konudaki tepkiyi üzerinden atmak için bu soruyu çözmeyi önüne koymasaydı, hakikatin öğrettiğini düşündüğü ama her yerde her şey söylenmeyeceği için söylemediği sanılabilirdi. Ama lütuf sorusunu ortaya attı ve yüreğinde ne varsa onu cevap verdi. Sorun, istemediğimiz biçimde olsa da, ne düşündüğünden şüphe ettiğimiz noktada çözülmüş oldu.

62

Quando enim istis rectissime dicitur: 'quare sine adiutorio gratiae dei dicitis hominem posse esse sine peccato'? non tunc de illa gratia quaestio est, qua est homo conditus, sed de ista, qua fit saluus per Iesum Christum dominum nostrum. fideles enim orantes dicunt: ne nos inferas in temptationem, sed libera nos malo. si adest possibilitas ut quid orant? aut a quo malo se liberari orant nisi maxime de corpore mortis huius, unde non liberat nisi gratia dei per Iesum Christum dominum nostrum? non utique de substantia corporis, quae bona est, sed de uitiis carnalibus, unde non liberatur homo sine gratia saluatoris nec quando per mortem corporis discedit a corpore. et hoc ut diceret apostolus, quid supra dixerat? uideo aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis meae et captiuum me ducentem in lege peccati, quae est in membris meis. ecce quod uitium naturae humanae inoboedientia uoluntatis inflixit. orare sinatur, ut sanetur. quid tantum de naturae possibilitate praesumitur? uulnerata, sauciata, uexata. perdita est. uera confessione, non falsa defensione opus habet. gratia ergo dei, non qua instituatur, sed qua restituatur, quaeratur; quae ab isto sola clamatur non esse necessaria, cum tacetur. qui si omnino nihil de gratia dei diceret nec eam quaestionem soluendam sibi proponeret, ut a se de hac re inuidiam remoueret, posset putari hoc quidem sentire, quod ueritas habet, sed non dixisse. quia non ubique omnia dicenda sunt. proposuit de gratia quaestionem, id respondit quod habebat in corde; definita quaestio est, non quam nolebamus. sed ubi quid sentiret dubitabamus.

63Sonra Elçi'nin birçok sözüyle, tartışma konusu olmayan bir şeyi göstermeye çalışıyor: "Ten kelimesini cevheri değil, tenin işlerini anlatmak için sık sık kullandığını." Bunun konuyla ne ilgisi var? Tenin kusurları insanın iradesine karşıdır. Tabiat suçlanmıyor, kusurlar için hekim aranıyor. Şunu soruyor: "İnsana ruhu kim yaptı?" Kendine cevap veriyor: "Şüphesiz Tanrı." Tekrar soruyor: "Teni kim yarattı?" Tekrar cevap veriyor: "Aynı, sanırım Tanrı." Üçüncü olarak soruyor: "İkisini de yaratan Tanrı iyi midir?" Cevap veriyor: "Kimse şüphe etmez." Bir daha soruyor: "İyi yaratıcının yarattığı ikisi de iyi midir?" Buna da cevap veriyor: "Kabul edilmelidir." Sonra sonuca varıyor: "O hâlde ruh da iyi, ten de iyi ise, iyi yaratıcıdan geldikleri için, iki iyi birbirine nasıl karşı olabilir?" Şunu söylemiyorum: Biri ona "Sıcağı ve soğuğu kim yaptı?" diye sorsa, bütün akıl yürütmesi altüst olurdu. Çünkü şüphesiz "Tanrı" diye cevap verirdi. Ben çok şey sormuyorum; kendisi sonuca varsın: Bunlara iyi değil denebilir mi, ya da birbirine zıt oldukları görülmüyor mu? Belki burada şöyle der: "Bunlar cevherlerin keyfiyetleridir, cevher değildir." Öyledir, doğrudur, ama tabiî keyfiyetlerdir ve şüphesiz Tanrı'nın yaratığına aittirler. Cevherler de, su ve ateş gibi, kendileriyle değil keyfiyetleriyle birbirine zıt denir. Ten ile ruh da böyleyse? Bunu ileri sürmüyoruz, yalnız onun akıl yürütmesinin zorunlu bir çıkarımla sonuçlanmadığını göstermek için söyledik. Çünkü zıtlar birbirine düşman olmayıp karşılıklı dengelenebilir ve iyi sağlık verebilir; bedendeki kuruluk ve nem, soğuk ve sıcak gibi; bedensel iyi sağlık bunların hepsinin dengesindedir. Ama ten ruha istediğimizi yapmayalım diye karşı oluyorsa, bu kusurdur, tabiat değildir. İyileştirici lütuf aransın ve tartışma bitsin.

63

Deinde multis uerbis apostoli conatur ostendere, unde non est controuersia, 'quod caro ab illo ita saepe nominetur, ut uelit intellegi non substantiam, sed opera carnis'. quid hoc ad rem? uitia carnis contraria sunt uoluntati hominis; non natura accusatur, sed uitiis medicus quaeritur. quid est quod interrogat: quis fecit homini spiritum? et respondet sibi: sine dubio deus. et item interrogat: carnem quis creauit? itemque respondet: idem. credo, deus. interrogat tertio: bonus est qui utrumque creauit deus? respondet: nulli dubium est. adhuc interrogat: et utrumque quod bonus auctor creauit, bonum est? et ad hoc respondet: confitendum est. deinde concludit: si igitur et spiritus bonus et caro bona ut a bono auctore condita, qui fieri potest, ut duo bona possint sibi esse contraria? omitto dicere quia tota huius ratiocinatio turbaretur, si quis ab eo quaereret: 'aestus et frigus quis fecit?' responderet enim sine dubio: 'deus'. non ego multa interrogo, ipse concludat, utrum aut ista possint dici non bona aut non appareant inter se esse contraria. hic forte dicit: qualitates sunt istae substantiarum, non substantiae. ita est, uerum est, sed qualitates naturales et ad dei creaturam sine dubio pertinentes; substantiae quippe non per se ipsas, sed per suas qualitates, sicut aqua et ignis, dicuntur sibi esse contrariae. quid, si ita sunt caro et spiritus? quod quidem non affirmamus, sed ut ratiocinationem eius non necessaria inlatione conclusam ostenderemus, hoc diximus. possunt enim et contraria non inuicem aduersari, sed ex alterutro temperari et bonam ualitudinem reddere, sicut in corpore siccitas et humiditas, frigus, calor, quorum omnium temperatione bona corporalis ualitudo consistit. sed quod contraria est caro spiritui, ut non ea quae uolumus faciamus, uitium est, non natura. gratia medicinalis quaeratur et controuersia finiatur.

64Bu iki iyi şey iyi Tanrı tarafından yaratıldığına göre, onun akıl yürütmesinin aksine, vaftiz edilmemiş insanlarda nasıl birbirine karşı olabilir? Yoksa Hıristiyan imanına belli bir sevgiyle söylediği bu sözden de pişman mı olacak? Çünkü "Vaftiz edilmiş herhangi biri için ten nasıl karşı olabilir?" derken vaftiz edilmemişlere tenin karşı olabileceğini bildirdi. Neden "vaftiz edilmiş" diye ekledi? Bunu eklemeden "Herhangi biri için ten nasıl karşı olabilir?" diyebilir ve bunu kanıtlamak için o akıl yürütmesini getirebilirdi: İkisi de iyi olandan yaratılmış iyi şeylerdir, bu yüzden birbirine karşı olamazlar. O hâlde kendilerine tenin karşı olduğunu elbette kabul ettiği vaftiz edilmemişler onu kendi sorularıyla sıkıştırıp "İnsana ruhu kim yaptı?" derlerse, "Tanrı" diye cevap verecektir. Onlar: "Teni kim yarattı?" O: "Aynı, sanırım Tanrı." Üçüncü olarak onlar: "İkisini de yaratan Tanrı iyi midir?" O: "Kimse şüphe etmez." Geriye kalan tek şeyi soracaklar: "İyi yaratıcının yarattığı ikisi de iyi midir?" Kabul edecektir. O zaman kendi kılıcıyla onu boğazlayıp sonucunu aktaracaklar: "O hâlde ruh iyi, ten de iyi ise, iyi yaratıcıdan geldikleri için, iki iyi birbirine nasıl karşı olabilir?" Burada belki şöyle cevap verir: "Bağışlayın, vaftiz edilmiş herhangi biri için ten karşı olamaz dememeliydim, böylece size, vaftiz edilmemişlere, karşı olduğunu kabul etmiş oldum. Hiç istisnasız 'Ten kimseye karşı değildir' demeliydim." Bak, ne söylediğini bilmeden kendini nereye sıkıştırıyor! Elçi ile birlikte haykırmak istemeyen kişi: "Bu ölüm bedeninden beni kim kurtaracak? Rabbimiz İsa Mesih ile Tanrı'nın lütfu." "Ama neden haykırayım," diyor, "Mesih'te vaftiz edilmiş biri olarak? Bu büyük iyiliği henüz almamış olanlar haykırsın; Elçi kendi şahsında onların sesini temsil ediyordu." Eğer onlar böyle diyorsa. Ama bu tabiat savunması onların da bu sesle haykırmasına izin vermiyor. Çünkü tabiat vaftiz edilmişlerde olup vaftiz edilmemişlerde yok değildir. Ya da hiç olmazsa onlarda kusurlandığı kabul edilirse, ki boşuna "Bedbaht insan! Bu ölüm bedeninden beni kim kurtaracak?" diye haykırmasınlar ve kendilerine devamındaki "Rabbimiz İsa Mesih ile Tanrı'nın lütfu" sözüyle yardım edilsin, artık insan tabiatının hekim Mesih'e muhtaç olduğu kabul edilsin.

64

Duo quippe ista bona a bono deo condita quomodo contra huius ratiocinationem in non baptizatis hominibus possunt sibi esse contraria? an et hoc eum dixisse paenitebit, quod affectu aliquo fidei christianae locutus est? cum enim dixit: qui fieri potest, ut cuicumque iam baptizato sit caro contraria, significauit non baptizatis carnem posse esse contrariam. nam cur addidit iam baptizato, cum posset etiam hoc non addito dicere: 'qui fieri potest, ut cuicumque sit caro contraria' atque ad hoc probandum subicere illam ratiocinationem suam, quia utrumque bonum est a bono conditum et ideo non potest inter se esse contrarium? si ergo non baptizati, quibus certe fatetur carnem esse contrariam, suis illum interrogationibus urgeant et dicant: 'quis fecit homini spiritum? iste respondebit: 'deus'. itemque illi: 'carnem quis creauit? respondet iste: 'idem, credo, deus'. illi tertio: 'bonus est qui utrumque creauit deus? et iste: 'nulli dubium est. atque illi unum quod restat inquirunt: 'et utrumque quod bonus auctor creauit bonum est?' iste fatebitur. tunc illi cum suo gladio iugulabunt inferentes conclusionem eius et dicentes: 'si igitur spiritus bonus et caro bona ut a bono auctore condita, qui fieri potest, ut duo bona sibi possint esse contraria?' hic forte ille respondebit: 'date ueniam, quia non debui dicere cuicumque baptizato carnem non posse esse contrariam, ut hoc modo uobis non baptizatis contrariam confiterer, sed sine ulla exceptione dicere debui carnem nulli esse contrariam'. ecce quo se ipse conpingit, ⟦nesciens⟧ quae loquitur, qui non uult clamare cum apostolo: quis me liberabit de corpore mortis huius? gratia dei per Iesum Christum dominum nostrum. sed cur, inquit, clamem iam baptizatus in Christo? illi hoc clament, qui nondum tale beneficium perceperunt, quorum in se uoces figurabat apostolus; si tamen uel hoc dicunt. sed naturae ista defensio nec illis hac uoce exclamare permittit. neque enim in baptizatis natura est et in non baptizatis natura non est. aut si uel in illis uitiata esse conceditur, ut non sine causa clament: infelix homo! quis me liberabit de corpore mortis huius? eisque subueniatur in eo quod sequitur: gratia dei per Iesum Christum dominum nostrum, concedatur iam tandem aliquando humanam medico Christo indigere naturam.

65Soruyorum: Tabiat, "Beni kim kurtaracak?" derken kendisine verilmesini candan istediği bu özgürlüğü nerede yitirdi? Bu ölüm bedeninden kurtulmak istediğini söylerken tenin cevherini de suçlamıyor, çünkü ruhun tabiatı gibi bedenin tabiatı da iyi yaratıcı Tanrı'ya verilmelidir. Elbette bedenin kusurlarından söz ediyor. Beden ölümü ruhu bedenden ayırır, ama ondan bulaşan kusurlar kalır; onlara adil ceza borçludur ve bu cezayı o zengin cehennemde buldu. "Bu ölüm bedeninden beni kim kurtaracak?" diyen kişi elbette kendini bundan kurtaramıyordu. Bu özgürlüğü nerede yitirmiş olursa olsun, tabiatın o imkânı ayrılmazsa, tabiî bir destekle yapabilmeye, hür iradeyle istemeye sahipse, vaftiz sırrını neden arıyor? Yoksa yalnız yapılmamış hâle getirilemeyecek işlenmiş geçmişin bağışlanması için mi? Adamı bırak, haykırdığını haykırsın. Çünkü yalnız geçmişten af yoluyla cezasız kalmayı değil, bundan sonra günah işlememek için güçlü ve kuvvetli olmayı da istiyor. Çünkü iç insanına göre Tanrı'nın kanunundan zevk alıyor, ama uzuvlarında zihninin kanununa karşı koyan başka bir kanun görüyor. Görüyor, var olduğunu görüyor, var olmuş olduğunu hatırlamıyor; şimdiki şey onu sıkıştırıyor, geçmişi anmıyor. Karşı koyduğunu görmekle kalmıyor, uzuvlarında olan, olmuş olmayan günah kanununa esir ettiğini de görüyor. Bu yüzden haykırıyor: "Bedbaht insan! Bu ölüm bedeninden beni kim kurtaracak?" Dua etmesine izin verilsin, en güçlü hekimin yardımını dilemesine izin verilsin. Neden karşı çıkılıyor? Neden gürültüyle susturuluyor? Sefil, Mesih'in merhametini istemekten neden men ediliyor, üstelik Hıristiyanlar tarafından? Haykırarak ışık isteyen körü men edenler de Mesih ile yürüyordu; ama O, karşı çıkanların gürültüsü arasında bile haykıranı duyuyor. Bu yüzden ona şu cevap verildi: "Rabbimiz İsa Mesih ile Tanrı'nın lütfu."

65

Quaero autem, ubi natura istam perdiderit libertatem, quam sibi dari exoptat, cum dicit: quis me liberabit? non enim et ille substantiam carnis accusat, cum dicit liberari se cupere de corpore mortis huius, cum etiam corporis sicut animae natura deo bono auctori tribuenda sit, sed utique de uitiis corporis dicit. nam de corpore mors corporis separat; sed contracta ex illo uitia cohaerent, quibus iusta poena debetur, quam etiam in inferno ille diues inuenit. hinc se non poterat utique liberare qui dicit: quis me liberabit de corpore mortis huius? ubicumque autem istam perdiderit libertatem, certe inseparabilis est possibilitas illa naturae, habet posse per naturale subsidium, habet uelle per liberum arbitrium; cur quaerit baptismatis sacramentum? an propter commissa praeterita, ut ea tantum ignoscantur, quae fieri infecta non possunt? dimitte hominem, clamet quod clamabat. non enim tantum desiderat, ut per indulgentiam sit de praeteritis inpunitus. sed etiam ut sit de cetero ad non peccandum fortis et ualidus. condelectatur enim legi dei secundum interiorem hominem, uidet autem aliam legem in membris suis repugnantem legi mentis suae; uidet esse, non recolit fuisse: praesentibus urgetur, non praeterita reminiscitur. nec tantum repugnantem uidet, uerum etiam captiuantem se in lege peccati, quae est in membris eius, non quae fuit. hinc est quod clamat: infelix homo! quis me liberabit de corpore mortis huius? sinatur orare, sinatur adiutorium medici potentissimi flagitare. quid contradicitur? quid obstrepitur? quid miser misericordiam Christi petere prohibetur et hoc a Christianis? nam et illi cum Christo ambulabant, qui caecum lumen clamando petere prohibebant; sed etiam inter tumultum contradicentium audit ille clamantem. unde huic responsum est: gratia dei per Iesum Christum dominum nostrum.

66Eğer onlardan hiç olmazsa şunu elde edersek, yani henüz vaftiz edilmemişlerin Kurtarıcı'nın lütfunun yardımını yakarışla isteyebileceğini, bu, kendine yeten tabiat ve hür irade gücü yolundaki o yanlış savunmaya karşı az şey değildir. Çünkü "Bedbaht insan! Beni kim kurtaracak?" diyen kişi kendine yetmez; hâlâ kurtarılmasını isteyen kişinin de tam özgürlüğe sahip olduğu söylenemez.

Ama vaftiz edilmiş olanların, tenin hiçbir arzusu karşı koymadan istedikleri iyilikleri yapıp yapmadıklarına da bakalım. Bu konuda ne diyeceğimizi kendisi hatırlatıyor; bu yeri şöyle bağlıyor: "Dediğimiz gibi, 'Ten Ruh'a karşı arzular' sözünü tenin cevheri için değil, işleri için anlamak gerekir." Biz de bunu tenin cevheri için değil, işleri için söylenmiş sayıyoruz; bu işler tensel arzudan, yani Elçi'nin "ölümlü bedenimizde arzularına boyun eğdirecek biçimde hükmetmesin" diye buyurduğu günahtan gelir.

66

Porro si ab istis uel hoc impetramus, ut nondum baptizati implorent auxilium gratiae saluatoris, non est hoc quidem parum aduersus illam falsam defensionem tamquam sibi sufficientis naturae et potestatis liberi arbitrii; neque enim sibi sufficit qui dicit: infelix homo! quis me liberabit? aut plenam libertatem habere dicendus est, qui se adhuc postulat liberari. Verum tamen etiam illud uideamus, utrum illi qui baptizati sunt faciant bona quae uolunt nulla carnis concupiscentia repugnante. sed quid hinc dicamus. ipse commemorat, ubi concludens hunc locum: ut diximus, inquit, illud quo continetur: caro concupiscit aduersus spiritum, non de carnis substantia, sed de operibus sentire necesse est. hoc et nos dicimus non de carnis substantia, sed de operibus dictum, quae ueniunt de carnali concupiscentia, de peccato scilicet, de quo praecipit ut non regnet in nostro mortali corpore ad oboediendum desideriis eius.

67Ama kendisi de dikkat etsin: "Ten Ruh'a karşı arzular, Ruh da tene karşı; istediğinizi yapmayasınız diye" sözü artık vaftiz edilmişlere söylenmiştir. Bu çarpışmadan onları gevşetmesin ve bu sözle günah işlemeye izin vermiş görünmesin diye ekliyor: "Ruh'un yönetiminde iseniz, artık kanunun altında değilsiniz." Çünkü kanunun altında olan kişi, adalet sevgisiyle değil, kanunun tehdit ettiği azap korkusuyla günah işlemekten uzak durduğunu hisseden, henüz özgür olmayan ve günah işleme iradesinden uzaklaşmamış kişidir. Çünkü irade yönünden suçludur, mümkün olsa korkacağı bir şey olmasını istemez ki gizlice arzuladığını özgürce yapsın. Demek ki "Ruh'un yönetiminde iseniz," diyor, "artık kanunun altında değilsiniz"; elbette korku salan, ama sevgi vermeyen kanunun. Bu Tanrı sevgisi yüreklerimize kanunun harfiyle değil, bize verilen Kutsal Ruh ile dökülmüştür. Özgürlüğün kanunu, köleliğin değil, budur; çünkü korkunun değil sevginin kanunudur. Elçi Yakup da bunun için "Özgürlüğün kusursuz kanununa bakan" der. Bu yüzden Pavlus da artık Tanrı'nın kanunundan bir köle gibi korkmuyor, iç insanına göre ondan zevk alıyordu; ama uzuvlarında hâlâ zihninin kanununa karşı koyan başka bir kanun görüyor. Burada da böyledir: "Ruh'un yönetiminde iseniz, artık kanunun altında değilsiniz." Kişi Ruh'un yönetiminde olduğu ölçüde kanunun altında değildir. Çünkü Tanrı'nın kanunundan zevk aldığı ölçüde kanunun korkusu altında değildir; korkuda zevk değil işkence vardır.

67

Sed adtendat etiam ipse iam baptizatis fuisse dictum: caro concupiscit aduersus spiritum et spiritus aduersus carnem, ut non ea quae uultis faciatis. et ne ab ipsa pugna desides faceret et per hanc sententiam laxamentum peccandi dedisse uideretur, adiungit: quodsi spiritu ducimini, non adhuc estis sub lege. sub lege est enim, qui timore supplicii quod lex minatur, non amore iustitiae se sentit abstinere ab opere peccati, nondum liber nec alienus a uoluntate peccandi. in ipsa enim uoluntate reus est, qua mallet, si fieri posset, non esse quod timeat ut libere faciat quod occulte desiderat. ergo si spiritu, inquit, ducimini, non adhuc estis sub lege, utique lege, quae timorem incutit, non tribuit caritatem, quae caritas dei diffusa est in cordibus nostris non per legis litteram, sed per spiritum sanctum qui datus est nobis. haec est lex libertatis, non seruitutis, quia caritatis utique, non timoris, de qua et Iacobus apostolus ait: qui autem perspexerit in legem perfectam libertatis. unde et ille non quidem iam lege dei terrebatur ut seruus. sed condelectabatur ei secundum interiorem hominem; uidet tamen adhuc aliam legem in membris suis repugnantem legi mentis suae. ita et hic: si spiritu, inquit, ducimini, non adhuc estis sub lege. in quantum quisque spiritu ducitur, non est sub lege. quia in quantum condelectabatur legi dei, non est sub legis timore, quia timor tormentum habet, non delectationem.

68Doğru düşünürsek, iyileşmiş uzuvlar için şükretmemiz gerektiği gibi, iyileşecekler için de dua etmeliyiz; öyle ki üstüne hiçbir şey eklenemeyecek en tam sağlığın, Tanrı'nın kusursuz tatlılığının, dolu özgürlüğün tadına varalım. Çünkü insan tabiatının günahsız olabileceğini reddetmiyoruz; ilerlediğini reddetmediğimiz tabiatın kemale erebileceğini de hiçbir biçimde inkâr etmemeliyiz. Ama Rabbimiz İsa Mesih ile Tanrı'nın lütfuyla. Var olsun diye yaratan O'nun yardımıyla adil ve mesut olur diyoruz. Bu yüzden bazılarının ona söylediğini anlattığı "Şeytan bize karşıdır" sözü kolayca çürütülür. Bu itiraza onun verdiği aynı sözlerle cevap veriyoruz: "Ona direnelim, o da kaçar. Aziz Elçi 'Şeytana direnin, sizden kaçar' diyor. Kaçtığı kimselere nasıl zarar verebileceğine ya da yalnız direnmeyenleri yenebilen birinin gücünün ne olduğuna dikkat edilmeli." Bunlar benim de sözlerimdir, çünkü bundan doğru söz söylenemez. Ama bizimle onlar arasındaki fark şudur: Biz şeytana direnilirken bile Tanrı'dan yardım istenmesi gerektiğini reddetmemekle kalmıyor, duyuruyoruz da. Onlar ise iradeye öyle büyük bir güç veriyorlar ki dindarlıktan duayı alıyorlar. Oysa şeytana direnelim ve bizden kaçsın diye yalvarıp "Bizi ayartıya sokma" diyoruz; bunun için, askerlerini gayrete getiren komutan gibi uyarıldık: "Uyanık kalın ve dua edin ki ayartıya girmeyesiniz."

68

Proinde si recte sentimus, sicut pro membris sanatis gratias agere ita pro sanandis orare debemus, ut absolutissima cui nihil addi possit sanitate, perfecta dei suauitate, plena libertate perfruamur. non enim abnuimus humanam naturam posse esse sine peccato aut ullo modo negare debemus perfici posse, quam proficere non negamus, sed gratia dei per Iesum Christum dominum nostrum; eo adiuuante fieri dicimus, ut iusta et beata sit, a quo creata est ut sit. facile itaque refellitur, quod a quibusdam sibi dicit opponi: 'diabolus nobis aduersatur'. prorsus huic obiectioni eadem uerba respondemus, quae ipse respondit: resistamus illi, et fugiet. resistite, inquit beatus apostolus, diabolo, et fugiet a uobis. unde animaduertendum quid possit his nocere quos fugit uel quam uirtutem habere intellegendus sit, qui solis praeualere non resistentibus potest. haec et mea uerba sunt; uerius enim dici non potest. sed hoc interest inter nos et istos, quod nos etiam cum diabolo resistitur poscendum dei adiutorium non solum non negamus, uerum etiam praedicamus, isti autem tantam uoluntati tribuunt potestatem, ut pietati auferant orationem. nam utique ut diabolo resistamus et fugiat a nobis, ideo precantes dicimus: ne nos inferas in temptationem; ideo et admoniti sumus tamquam ab imperatore milites exhortante et dicente: uigilate et orate, ne intretis in temptationem.

69"İnsanın elinde olsaydı, kim günahsız olmak istemezdi?" diyenlere karşı, "Çok kişinin ya da herkesin bunu istemesi, bunun imkânsız olmadığını gösterir" diye tartışması doğrudur. Ama bunun nereden mümkün olduğunu kabul etsin, barış olur. Çünkü bu, Rabbimiz İsa Mesih ile Tanrı'nın lütfudur; bu adam dua edince günah işlememek için yardım gördüğümüzü hiçbir yerde söylemek istemiyor. Belki gizlice böyle düşünüyorsa, başka türlü şüphe edenleri bağışlasın. Çünkü bu konuda böyle büyük bir tepkiye uğradığı hâlde bunu düşünmek isteyip de kabul ya da itiraf etmek istemeyen odur. Bunu söylemesi ne büyük işti? Özellikle karşıtlarının ağzından kendine yönelttiği bu itirazı ele almayı ve açıklamayı üstlenmişken? Neden orada yalnız tabiatı savunmak istedi? Neden insanın, günah işlemek istemezse günah işlemeyebilecek biçimde yaratıldığını ileri sürdü ve bu biçimde yaratıldığı için, günah işlemek istemeyince işlemediği imkânın Tanrı lütfuna ait olduğunu tarif etti? Neden tabiatın kendisinin kusurlandığı için Rabbimiz İsa Mesih ile Tanrı'nın lütfuyla iyileştirildiği ya da kendine yetmediği için yardım gördüğü hakkında bir şey söylemek istemedi?

69

Quod uero contra eos disputat, qui dicunt: 'et quis nolit sine peccato esse, si hoc in hominis esset positum potestate?' recte quidem disputat 'hoc ipso eos non esse inpossibile. quia hoc uel multi uel omnes uolunt'; sed hoc unde sit possibile confiteatur, et pax est. ipsa est enim gratia dei per Iesum Christum dominum nostrum, qua omnino iste nos orantes adiuuari, ut non peccemus, nusquam dicere uult. quod si forte latenter sentit, ignoscat aliter suspicantibus. ipse enim hoc facit, qui cum tantam de hac re patiatur inuidiam, sentire id uult et confiteri uel profiteri non uult. quid erat magnum ut hoc diceret, cum praesertim sibi hoc tamquam ex persona aduersariorum oppositum tractare et aperire susceperit? cur illic solam naturam defendere uoluit et quia ita homo creatus est, ut non peccare posset. si peccare noluerit. asseruit, ac per hoc quod ita creatus est eam possibilitatem ad gratiam dei pertinere definiuit, qua possibilitate, si noluerit peccare, non peccat, et noluit aliquid dicere de eo, quod ipsa natura gratia dei per Iesum Christum dominum nostrum uel sanatur. quia uitiata est. uel quia sibi non sufficit adiuuatur?

70Bu dünyada hiç günahı olmayacak kadar adil yaşayan birinin olup olmadığı, olup olamayacağı, gerçek ve dindar Hıristiyanlar arasında bir tartışma konusu olabilir. Ama bu hayattan sonra olabileceğinden şüphe eden akılsızdır. Ben bu hayat konusunda da çekişmek istemiyorum. Yazılı olan "Yaşayan hiç kimse senin gözünde aklanmayacaktır" ve benzeri yerlerin başka türlü anlaşılması gerektiğini sanmasam da, keşke bu tanıklıkların başka türlü daha iyi anlaşılabileceği ya da üstüne hiçbir şey eklenemeyecek kusursuz ve tam adaletin dün birinde, bu bedende yaşarken, bulunduğu, bugün bulunduğu ve yarın bulunacağı gösterilebilse! Yeter ki, bu hayatın son gününe kadar "Bize borçlu olanları bağışladığımız gibi bizim de borçlarımızı bağışla" diye içtenlikle söylemelerinin gerekli olduğundan şüphe etmeyen ve yine de Mesih'e ve O'nun vaatlerine ümitlerini gerçek, kesin ve sağlam bilenler çok daha fazla olsun. Ama çarmıha gerilen Kurtarıcı Mesih'in lütfunun yardımı ve O'nun Ruhu'nun armağanı olmadan herhangi birinin gerçek ve dindar adaletin en dolu kemaline, ya da herhangi bir ilerlemesine ulaşabileceğini reddeden birinin, ne türden olursa olsun, Hıristiyanlar arasında sayılıp sayılamayacağını bilmiyorum.

70

Vtrum enim in hoc saeculo fuerit uel sit uel possit esse aliquis ita iuste uiuens, ut nullum habeat omnino peccatum, potest esse aliqua quaestio inter ueros piosque Christianos; posse tamen esse certe post hanc uitam quisquis ambigit desipit. sed ego nec de ista uita uolo contendere. quamquam enim mihi non uideatur aliter intellegendum quod scriptum est: non iustificabitur in conspectu tuo omnis uiuens et si qua similia, tamen utinam possit ostendi uel haec testimonia melius aliter intellegi posse uel perfectam plenamque iustitiam, cui prorsus nihil addendum sit, et heri fuisse in aliquo, dum in isto corpore uiueret, et hodie esse et eras futuram, dum tamen longe plures sint, qui cum sibi usque ad ultimum uitae huius diem necessarium esse non dubitent, ut ueraciter dicant: dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris, spem suam tamen in Christo atque in eius promissionibus ueram, certam, firmam esse confidant! nullo tamen modo nisi adiuuante gratia saluatoris Christi crucifixi et dono spiritus eius uel quemlibet ad plenissimam perfectionem uel quemquam ad qualemcumque prouectum uerae piaeque iustitiae peruenire qui negauerit, nescio utrum recte possit in qualiumcumque Christianorum numero deputari.

71Bu yüzden, kanonik Yazılar'dan değil, bazı Katolik yazarların küçük eserlerinden getirdiği, onu yalnız bunu savunmakla suçlayanlara karşı koymak istediği tanıklıklar öyle ortadadır ki, ne bizim görüşümüze ne onunkine karşıdır. Bunların arasına benim kitaplarımdan da bir şeyler koymak istemiş; beni de onlarla birlikte anılmaya değer biri saymış. Bu yüzden nankörlük etmemeliyim ve bana bu onuru veren kişinin yanılmasını, dostça bir sevgiyle, istemiyorum. İlk getirdiklerine gelince, söyleyenin adını orada okumadığıma göre, ister o yazmamış olsun, ister gönderdiğiniz nüsha bir yanlışlıkla bunu içermesin, ele almaya ne gerek var? Özellikle böyle herhangi insanların yazılarında özgür olduğum için –çünkü itirazsız onayı yalnız kanonik Yazılar'a borçluyum– adını orada bulamadığım kişinin yazılarından aldığı şu söz beni pek rahatsız etmiyor: "Faziletin öğretmeni ve öğreticisinin insana çok benzer olması gerekiyordu ki günahı yenerek insanın günahı yenebileceğini öğretsin." Bunun nasıl söylendiğini, nasıl açıklanacağını sözün sahibi görsün; yeter ki günahlı tende değil, günahlı tenin benzerliğinde doğan Mesih'in içinde yenecek bir günah bulunmadığından hiç şüphe etmeyelim. Aynı kişiden bir başkasını da şöyle aktarıyor: "Yine: Tenin arzularını evcilleştirerek günah işlemenin zorunluluktan değil, niyet ve iradeden olduğunu öğretmek için." Ben tenin arzularını, burada yasak arzulardan söz edilmiyorsa, açlık, susuzluk, yorgunluktan dinlenme ve benzeri şeyler olarak anlıyorum. Bunlar suçsuz olsa da bazıları bunlarla suçlara düşer. Bu, o Kurtarıcı'dan uzaktı, gerçi İncil'in tanıklığıyla günahlı tenin benzerliği yüzünden bunların O'nda bulunduğunu görüyoruz.

71

Ac per hoc et ea testimonia, quae non quidem de scripturis canonicis, sed de quibusdam catholicorum tractatorum opusculis posuit uolens occurrere his qui eum solum dicerent ista defendere, ita sunt media, ut neque contra nostram sententiam sint neque contra ipsius. in quibus nonnihil etiam de libris meis interponere uoluit me quoque aliquem deputans, qui cum illis commemorari dignus uiderer. unde ingratus esse non debeo et familiariore affectu nolo ut erret, qui hunc mihi detulit honorem. prima enim quae posuit, quia nomen eius qui ea dixit non ibi legi, siue quia ille non scripsit siue quia codex quem misistis id aliqua forte mendositate non habuit pertractare quid opus est? maxime quoniam me in huiusmodi quorumlibet hominum scriptis liberum — quia solis canonicis debeo sine ulla recusatione consensum — nonnihil mouet quod de illius scriptis, cuius nomen non ibi inueni, ille posuit: oportuit magistrum doctoremque uirtutis homini simillimum fieri, ut uincendo peccatum doceat hominem uincere posse peccatum. quomodo enim dictum sit, auctor huius sententiae uiderit qualiter possit exponere, dum tamen nos minime dubitemus peccatum Christum non in se habuisse quod uinceret, qui natus est in similitudinem carnis peccati, non in carne peccati. aliud eiusdem ita posuit: et iterum: ut desideriis carnis edomitis doceret non necessitatis esse peccare, sed propositi ac uoluntatis. ego desideria carnis, si non inlicitarum concupiscentiarum hic dicuntur, accipio, sicuti est fames, sitis, refectio lassitudinis et si quid huiusmodi est. per haec enim quidam, quamuis ea sint inculpabilia, in culpas decidunt; quod ab illo saluatore afuit, etiamsi haec in eo fuisse propter similitudinem carnis peccati euangelio teste uideamus.

72Mübarek Hilarius'un sözlerini aktarıyor: "Çünkü ancak ruhça kemale ermiş ve ölümsüzlükle değişmiş olarak, yalnız yüreği temiz olanlar için Tanrı'nın düzenlediği, Tanrı'da ölümsüz olan şeyi göreceğiz." Bunun söylediklerimize nasıl aykırı olduğunu ya da ona ne faydası olduğunu bilmiyorum; ancak insanın temiz yürekli olabileceğine tanıklık etmiştir. Bunu kim reddediyor? Ama Rabbimiz İsa Mesih ile Tanrı'nın lütfuyla, yalnız seçim özgürlüğüyle değil. Yine onun söylediğini aktardığı şu söz: "Eyüp her kötü şeyden uzak durmak için hangi yazıları okumuştu? Çünkü Tanrı'ya kusur karışmamış bir zihinle saygı gösteriyordu; Tanrı'ya kulluk etmek ise adaletin kendine özgü vazifesidir." Eyüp'ün ne yaptığını söylüyor, bu dünyada ne kemale erdirdiğini değil, ya da peygamberliğini ettiği Kurtarıcı'nın lütfu olmadan ne yaptığını veya kemale erdirdiğini değil. Çünkü içinde hükmetmesine izin vermediği bir günahı olan, kınanacak bir düşüncenin sızdığı ve onun işe varmasına izin vermeyen kişi de her kötü şeyden uzak durur. Ama günahı olmamak başka, arzularına boyun eğmemek başkadır; "Arzulamayacaksın" buyruğunu yerine getirmek başka, bir tür perhiz çabasıyla hiç olmazsa şu yazılanı yapmak başkadır: "Arzularının peşinden gitme." Yine de bunların hiçbirinin Kurtarıcı'nın lütfu olmadan doğru yapılamayacağını bilmek gerekir. O hâlde Tanrı'ya gerçek kullukta adaleti yapmak, arzunun iç kötülüğüne karşı iç çarpışmayla savaşmaktır; kemale erdirmek ise hiç düşmanı olmamaktır. Çünkü savaşan ve hâlâ tehlikede olan biri yere serilmese de bazen vurulur. Düşmanı olmayan ise tam barışın sevincini yaşar. Asıl günahsız olduğu en doğru biçimde söylenen, içinde hiçbir günah oturmayan kişidir; kötü işten uzak durarak "Artık bunu ben yapmıyorum, içimde oturan günah yapıyor" diyen değil.

72

Beatus uero Hilarius, cuius haec uerba posuit: non enim nisi spiritu perfecti et inmortalitate mutati, quod solis mundis corde ⟦a deo⟧ dispositum est, hoc quod in deo est inmortale cernemus, quod dixit contra id quod dicimus uel quid istum adiuuet nescio, nisi quia posse esse hominem mundo corde testatus est. quod quis negat? sed gratia dei per Iesum Christum. dominum nostrum, non sola arbitrii libertate. item quod eum dixisse commemorat: quas Iob litteras legerat ut abstineret se ab omni re maligna? quia deum sola mente uitiis non ammixta ueneratur, deum autem colere proprium iustitiae officium est, quid fecisset lob dicit, non quid in hoc saeculo perfecisset aut sine gratia saluatoris, quem etiam prophetauit, uel fecisset uel perfecisset. abstinet enim se ab omni re mala etiam qui habet peccatum quod in se regnare non sinit, cui subrepit inprobanda cogitatio, quam peruenire ad finem operis non permittit. sed aliud est non habere peccatum. aliud non oboedire desideriis eius; aliud est inplere quod praeceptum est: non concupisces et aliud est per quendam abstinentiae conatum saltem id agere quod item scriptum est: post concupiscentias tuas non eas, nihil horum tamen scire se recte posse sine gratia saluatoris. facere est ergo iustitiam in uero dei cultu cum interno concupiscentiae malo interna conflictatione pugnare, perficere autem omnino aduersarium non habere. nam qui pugnat et adhuc periclitatur, et aliquando percutitur. etiamsi non sternitur; qui autem non habet aduersarium, plena pace laetatur. et ipse esse sine peccato uerissime dicitur, in quo nullum habitat peccatum. non qui per abstinentiam mali operis dicit: iam non ego operor illud, sed id quod in me habitat peccatum.

73Eyüp'ün kendisi de günahlarını gizlemiyor; bu dostumuz da haklı olarak alçakgönüllülüğün yanlışın tarafına asla konulmaması gerektiğini uygun görüyor. Bu yüzden Tanrı'nın doğru kulu olan Eyüp'ün itiraf ettiğini şüphesiz doğru olarak itiraf etmektedir. Hilarius da "Hükümlerinden ayrılanların hepsini küçümsedin" denen mezmur yerini açıklarken şöyle der: "Tanrı günahkârları küçümseseydi herkesi küçümserdi, çünkü günahsız kimse yoktur. Ama kendisinden ayrılanları, yani sapkın dediklerini küçümser." Geçmişten söz edercesine "Kimse günahsız olmamıştır" değil, "Kimse günahsız değildir" dediğini görüyorsunuz. Dediğim gibi bu konuda çekişmiyorum. Çünkü kendisi de "Günahımız olmamıştır" değil, "yoktur dersek" diyen Elçi Yuhanna'ya boyun eğmeyen, piskopos Hilarius'a nasıl boyun eğecek? Hür iradeyi kendine yeten bir tabiatmış gibi gösterenlere karşı, onsuz kimsenin aklanmadığı Mesih lütfu için haykırıyorum. Hatta bunun için O kendisi haykırıyor: "Bensiz hiçbir şey yapamazsınız" diyene boyun eğilsin.

73

Nam et ipse Iob de peccatis suis non tacet et utique huic amico nostro merito placet humilitatem nullo modo in falsitatis parte ponendam; unde id quod Iob confitetur, quia uerax dei cultor est, procul dubio ueraciter confitetur. et ipse Hilarius, cum locum psalmi exponeret, ubi scriptum est: 'spreuisti omnes discedentes a iustificationibus tuis', ait: si enim peccatores deus sperneret, omnes utique sperneret, quia sine peccato nemo est. sed spernit discedentes a se, quos apostatas uocat. uidetis quemadmodum non dixerit. quia sine peccato nemo fuerit, tamquam de praeteritis loquens, sed quod sine peccato nemo sit. unde quidem, ut dixi, non contendo; quisquis enim non cedit Iohanni apostolo, qui nec ipse ait: si dixerimus quia peccatum 'non habuimus', sed non habemus, episcopo Hilario quomodo cessurus est? pro gratia Christi clamo, sine qua nemo iustificatur, tamquam sufficiente naturae libero arbitrio. immo ipse pro ea clamat; ei cedatur dicenti: sine me nihil potestis facere.

74Aziz Ambrosius da, gerçekten, bu adamın aktardığı yerde insanın bu hayatta günahsız olamayacağını söyleyenlere karşı çıkıyor. Bunu söylemek için Zekeriya ile Elizabet'ten, İncil'de "kanunun bütün hükümlerinde kusursuz yürüdükleri" anlatılmasından fırsat alıyor. Ama bunun Rabbimiz İsa Mesih ile Tanrı'nın lütfuyla olduğunu reddediyor mu? O'nun çilesinden önce de adillerin bu imanla yaşadığından şüphe yoktur; O, Kutsal Ruh'u verir, kim adilse ancak onunla adil olduğu sevgi de bu Ruh'la yüreklerimize dökülür. Anılan piskopos bu Ruh'un dualarla elde edilmesi gerektiğini de öğütler –demek ki ilâhî yardım görmeyen irade ona yetmiyor– ve ilahisinde şöyle der: "Sürekli yakarışlarla bağışlar / Kutsal Ruh'u hak etmeyi."

74

Sanctus autem Ambrosius reuera in eo loco, quem iste commemorat. illis resistit qui dicunt hominem non esse posse sine peccato in hac uita. ut enim ea diceret. accepit occasionem de Zacharia et Elisabeth. quod in euangelio commemorati sunt ambulasse in omnibus iustificationibus legis sine querella. numquid tamen negat gratia dei fieri per Iesum Christum dominum nostrum? ex qua fide etiam ante eius passionem iustos uixisse non dubium est, qui praestat spiritum sanctum. per quem diffunditur caritas in cordibus nostris, qua una iusti sunt quicumque sunt iusti. quem spiritum memoratus episcopus etiam precibus impetrandum ammonet — ita illi uoluntas diuinitus non adiuta non sufficit —, ubi in ymno suo dicit: uotisque praestat sedulis sanctum mereri spiritum.

75Ben de aziz Ambrosius'un, bu adamın anılmaya değer bulduğunu aktardığı aynı eserinden bir şey anayım: "'Bana göründü', diyor. Yalnız ona görünmüş olmayabilir, kendine göründüğünü bildiren. Çünkü yalnız insan iradesiyle görünmedi, 'içimde konuşan Mesih'in' hoşuna gittiği gibi göründü; O, iyi olanın bize de iyi görünmesini sağlar; çünkü kime merhamet ederse onu çağırır. Bu yüzden Mesih'i izleyen kişi, neden Hıristiyan olmak istediği sorulunca 'Bana göründü' diye cevap verebilir. Bunu söylerken Tanrı'ya göründüğünü inkâr etmez, çünkü 'insanların iradesi Tanrı tarafından hazırlanır'. Tanrı'nın aziz tarafından yüceltilmesi Tanrı'nın lütfudur." Ambrosius'un sözlerinden zevk alıyorsa, işte düşünmesi gereken: İnsanların iradesi Tanrı tarafından hazırlanır. Kimin ve ne zaman kemale erdiği ise ya hiç ya da pek önemli bir mesele değildir, yeter ki bunun Mesih'in lütfu olmadan olamayacağından hiç şüphe edilmesin. Sonra aktardığı Ambrosius sözlerinden tek bir satıra dikkat etse ne büyük iş olurdu! Ambrosius şöyle demişti: "Kilise putperestlerden, yani günahkârlardan toplandığına göre, lekelilerden nasıl lekesiz olabilir, önce Mesih'in lütfuyla suçtan yıkanmamış ve sonra günah işlememe niteliğiyle suçlardan uzak durmuyorsa?" Sonra, bu adamın neden eklemek istemediği görülen şeyi ekledi: "Başlangıçtan lekesiz değildir –bu insan tabiatı için imkânsızdır– ama Tanrı'nın lütfuyla ve kendi niteliğiyle, artık günah işlemediği için lekesiz görünür." Bu sözleri neden eklemediğini kim anlamaz? Şimdi bu dünyada yapılan şudur: Kutsal kilise, bütün azizlerin arzuladığı en lekesiz temizliğe ulaşsın; gelecek dünyada ne kötü insanlardan biri ona karışmış olacak, ne de içinde zihnin kanununa karşı koyan bir günah kanunu kalacak, Tanrı'nın ebediyetinde en temiz hayatı sürecektir. Yine de bu adam piskopos Ambrosius'un Yazılar'a göre ne dediğine baksın: "Başlangıçtan lekesiz değildir; bu insan tabiatı için imkânsızdır." Elbette "başlangıç" diye Âdem'den doğuşumuzu söylüyor. Âdem'in kendisi şüphesiz lekesiz yaratılmıştı. Ama ondan, onda kusurlanmış olanı getiren ve "tabiatça öfke çocukları" olanlar için, başlangıçtan lekesiz olmanın insan tabiatına imkânsız olduğunu tarif etti.

75

Commemorabo et ego de hoc ipso opere sancti Ambrosii aliquid, ex quo iste commemorauit quod commemorandum putauit: 'uisum est', inquit, 'mihi'. potest non soli uisum esse, quod uisum sibi esse declarat. non enim uoluntate tantum humana uisum est, sed sicut placuit ei, 'qui in me', inquit, 'loquitur Christus', qui ut id quod bonum est nobis quoque bonum uideri possit operatur; quem enim miseratur et uocat. et ideo qui Christum sequitur potest interrogatus cur esse uoluerit Christianus respondere: uisum est mihi. quod cum dicit, non negat deo uisum; 'a deo' enim 'praeparatur uoluntas hominum'. ut enim deus honorificetur a sancto, dei gratia est. ecce quid iste sapiat, si uerbis Ambrosii delectatur, quod a deo praeparatur uoluntas hominum, et nulla uel non magna quaestio est, quis uel quando perficiatur, dum tamen sine Christi gratia id ipsum fieri posse minime dubitetur. deinde quantum erat, ut adtenderet iste unum uersum de Ambrosii uerbis quae posuit! cum enim ille dixisset: nam cum ecclesia ex gentibus, hoc est ex peccatoribus, congregata sit, quomodo ex maculatis inmaculata potest esse, nisi primo per Christi gratiam abluta delicto sit, deinde quod per qualitatem non peccandi abstineat a delictis? ille addidit, quod iste apparet cur addere noluerit, ait namque ille: nec ab initio inmaculata — humanae enim hoc inpossibile naturae —, sed per dei gratiam et qualitatem sui, quia iam non peccat, fit ut inmaculata uideatur. haec uerba iste cur non addiderit quis non intellegat? hoc agitur utique nunc in hoc saeculo, ut ad istam, quam omnes sancti cupiunt, inmaculatissimam puritatem ecclesia sancta perueniat, quae in futuro saeculo neque aliquo malorum hominum sibi permixto neque aliqua in se lege peccati resistente legi mentis ducat mundissimam uitam in aeternitate diuina. tamen adtendat iste quid secundum scripturas Ambrosius episcopus dixerit: nec ab initio inmaculata; humanae enim hoc inpossibile naturae. utique enim 'ab initio' dicit, quo ex Adam nascimur. nam et ipse Adam inmaculatus procul dubio factus est; sed in eis, qui sunt natura filii irae ducentes ex illo quod uitiatum est in illo, ab initio esse inmaculatos humanae naturae inpossibile definiuit.

76"Yine Konstantinopolis piskoposu Yuhanna," ki onun görüşünü aktarıyor, "günahın cevher değil kötü bir eylem olduğunu söyler." Bunu kim reddediyor? "Tabiî olmadığı için ona karşı kanun verilmiştir ve seçim özgürlüğünden gelir." Bunu da kim reddediyor? Ama burada mesele bu hayattaki insan tabiatı değil, onu hekim Mesih ile iyileştiren Tanrı lütfudur. Tabiat sağlam olsaydı O'na ihtiyacı olmazdı; bu adam ise sanki sağlammış ya da irade seçimi kendine yetiyormuş gibi tabiatın günah işlemeyebileceğini savunuyor.

76

'Item Iohannes Constantinopolitanus episcopus', cuius posuit sententiam, 'dicit peccatum non esse substantiam, sed actum malignum'. quis hoc negat? 'et quia non est naturale, ideo contra illud legem datam, et quod de arbitrii libertate descendit'. etiam hoc quis negat? sed non id agitur de humana natura quae in hac uita est; sed agitur de gratia dei, qua sanatur per medicum Christum, quo non indigeret, si sana esset, quae ab isto tamquam sana uel tamquam sibi sufficiente uoluntatis arbitrio posse non peccare defenditur.

77Roma kilisesinin piskoposu ve Rabbin şehidi mübarek Xystus'un söylediğini anlattığı şeyi, "Tanrı insanlara seçim özgürlüğü verdi ki temiz ve günahsız yaşayarak Tanrı'ya benzesinler" sözünü, hangi Hıristiyan bilmez? Ama seçimin kendisine, çağıranı duymak, inanmak ve inandığından günah işlememek için yardım istemek de aittir. Çünkü "Tanrı'ya benzesinler" derken, Tanrı sevgisiyle Tanrı'ya benzeyeceklerdir; bu sevgi yüreklerimize tabiatın imkânıyla ya da içimizdeki hür iradeyle değil, bize verilen Kutsal Ruh ile dökülmüştür. Aynı şehidin "Tanrı'nın kutsal tapınağı temiz zihindir, O'nun en iyi sunağı temiz ve günahsız yürektir" demesine gelince, temiz yüreğin bu kemale, iç insan gün be gün yenilenirken, ama Rabbimiz İsa Mesih ile Tanrı'nın lütfu olmadan değil, eriştirileceğini kim bilmez? Aynı kişinin "İffetli ve günahsız adam Tanrı'dan Tanrı'nın oğlu olma yetkisini almıştır" demesi de elbette şunu uyarıyordu: Biri böyle iffetli ve günahsız olunca –bu kişide nerede ve ne zaman kemale erdiği bir sorudur, ama dindarlar arasında sorulması iyidir ve onların hepsi bunun mümkün olduğunda ve Tanrı ile insanlar arasındaki aracı insan Mesih İsa olmadan olamayacağında birleşir–, evet, dediğim gibi, Xystus sağgörüyle uyardı: Biri böyle olup Tanrı'nın oğulları arasında doğru olarak sayılınca, kendisinin gücü olduğu sanılmasın; bu yetkiyi lütufla Tanrı'dan almıştır, kusurlanmış ve bozulmuş tabiatında ona sahip değildi. Nitekim İncil'de şöyle okunur: "O'nu kabul eden herkese Tanrı'nın oğulları olma yetkisini verdi"; tabiatça öyle değillerdi ve O'nu kabul edip lütfuyla böyle bir yetki almasalardı asla olmazlardı. Sevginin gücünün kendine mal ettiği yetki budur; bu sevgi bizde ancak bize verilen Kutsal Ruh iledir.

77

Quis item Christianus ignorat, quod beatissimum Xystum Romanae ecclesiae episcopum et domini martyrem dixisse commemorat, 'quia libertatem arbitrii sui permisit hominibus deus, ut pure et sine, peccato uiuentes similes fiant deo'? sed ad ipsum arbitrium pertinet uocantem audire et credere et ab eo in quem credit non peccandi adiutorium postulare. nam utique cum dicit 'similes fiant deo', per caritatem dei futuri sunt similes deo. quae diffusa est in cordibus nostris non naturae possibilitate nec libero arbitrio quod est in nobis, sed per spiritum sanctum qui datus est nobis. et quod dicit idem martyr: templum sanctum est deo mens pura et altare optimum est ei cor mundum et sine peccato, quis nescit ad istam perfectionem perducendum cor mundum. dum interior homo renouatur de die in diem, non tamen sine gratia dei per Iesum Christum dominum nostrum? item quod ait ipse: uir castus et sine peccato potestatem accepit a deo esse filius dei, utique ammonuit, ne cum quisque factus fuerit ita castus et sine peccato - quod ubi et quando in eo perficiatur nonnulla quaestio est, sed inter pios bene quaeritur, inter quos tamen constat fieri posse et sine mediatore dei et hominum homine Christo Iesu fieri non posse -, tamen. ut dicere coeperam, prudenter Xystus ammonuit, ne cum fuerit quisque talis factus et per hoc recte inter dei filios deputatus, putetur ipsius fuisse potestatis, quam per gratiam accepit a deo, cum eam non haberet in natura iam uitiata atque deprauata, sicut in euangelio legitur: quotquot autem receperunt eum, dedit eis potestatem filios dei fieri; quod utique non erant per naturam nec omnino essent, nisi cum recipiendo accepissent per eius gratiam huiusmodi potestatem. haec est potestas, quam sibi uindicat fortitudo caritatis, quae non est in nobis nisi per spiritum sanctum qui datus est nobis.

78Saygıdeğer rahip Hieronymus'un, onun aktardığı sözlerinde, "Yüreği temiz olanlar mesuttur, çünkü onlar Tanrı'yı görecekler" yazısını açıklarken ne dediğine bakalım: "Hiçbir günah vicdanı suçlamayanlar." Şunu da eklemiştir: "Temiz olan temiz yürekle görülür, Tanrı'nın tapınağı kirlenemez." Rabbimiz İsa Mesih ile O'nun lütfuyla, Tanrı'yı temiz yürekle görebileceğimiz o kemale ermemiz için çalışarak, emek vererek, dua ederek, dileyerek içimizde yapılan budur. Anılan rahibin şu sözünü de aktarıyor: "Tanrı bizi hür iradeli yarattı, ne fazilete ne kusura zorunlulukla sürükleniyoruz; yoksa zorunluluk olan yerde taç da yoktur." Bunu kim tanımaz, kim bütün yüreğiyle kabul etmez, insan tabiatının başka türlü yaratıldığını kim reddeder? Ama doğru davranmada zorunluluk bağı yoktur, çünkü sevginin özgürlüğü vardır.

78

Quid etiam presbyter uenerabilis Hieronymus dixit in his, quae illum dixisse commemorat, cum exponeret quod scriptum est: beati mundo corde, quoniam ipsi deum uidebunt? quos non arguit conscientia ulla peccati et adiecit: mundus mundo corde conspicitur, templum dei non potest esse pollutum. hoc utique agitur in nobis conando, laborando, orando, impetrando, ut ad illam perfectionem, in qua possimus deum mundo corde conspicere, eius gratia perducamur per Iesum Christum dominum nostrum. item quod ait a memorato dictum esse presbytero: liberi arbitrii nos condidit deus, nec ad uirtutem nec ad uitia necessitate trahimur: alioquin ubi necessitas, nec corona est, quis non agnoscat, quis non toto corde suscipiat, quis aliter conditam humanam neget esse naturam? sed in recte faciendo ideo nullum est uinculum necessitatis, quia libertas est caritatis.

79O hâlde Elçi'nin sözüne dön: "Tanrı sevgisi bize verilen Kutsal Ruh ile yüreklerimize dökülmüştür." Kim tarafından? "Yükseğe çıkıp esirleri esir alan ve insanlara armağanlar veren" tarafından değilse kim tarafından? Bir tür günah işleme zorunluluğunun tabiatın kuruluşundan değil, tabiatın kusurlarından geldiğini insan duysun ve bu zorunluluk kalmasın diye Tanrı'ya "Zorunluluklarımdan beni çıkar" demeyi öğrensin. Çünkü böyle bir duada da, bu zorunluluğu kullanarak bize karşı savaşan ayartıcıya karşı bir mücadele vardır. Bu yüzden Rabbimiz İsa Mesih ile lütfun yardımıyla hem kötü zorunluluk kalkacak hem tam özgürlük verilecektir.

79

Redi ergo ad apostolicam sententiam: caritas dei diffusa est in cordibus nostris per spiritum sanctum qui datus est nobis. a quo, nisi ab illo qui ascendit in altum, captiuauit captiuitatem, dedit dona hominibus? quod autem ex uitiis naturae, non ex conditione naturae sit quaedam peccandi necessitas, audiat homo, atque ut eadem necessitas non sit discat deo dicere: de necessitatibus meis educ me, quia et in huiusmodi oratione certamen est aduersus temptatorem de ipsa contra nos necessitate pugnantem. ac per hoc opitulante gratia per dominum nostrum Iesum Christum et mala necessitas remouebitur et libertas plena tribuetur.

80Kendimize gelelim. "Yine," diyor, "piskopos Augustinus De libero arbitrio kitaplarında: 'Bu sebep ne olursa olsun, ona karşı konulamıyorsa ona boyun eğmek günah değildir; konulabiliyorsa boyun eğilmesin, günah işlenmez. Belki dikkatsizi aldatır? O hâlde sakınsın ki aldanmasın. Yoksa aldatma hiç sakınılamayacak kadar büyük mü? O zaman günah yoktur. Çünkü hiçbir biçimde sakınılamayan şeyde kim günah işler? Oysa günah işleniyor; demek ki sakınılabilir.'" Tanıyorum, bunlar benim sözlerimdir. Ama o da yukarıda söylenen her şeyi tanımaya tenezzül etsin. Çünkü mesele aracıyla bize ilaç olarak yardım eden Tanrı lütfudur, adaletin imkânsızlığı değil. O sebebe, ne olursa olsun, karşı konulabilir, elbette konulabilir. Çünkü bunun için yardım dileriz: "Bizi ayartıya sokma." Hiçbir biçimde karşı konulamayacağına inansaydık bu yardımı istemezdik. Günahtan sakınılabilir, ama aldatılamayan O'nun yardımıyla. Çünkü içtenlikle "Bize borçlu olanları bağışladığımız gibi bizim de borçlarımızı bağışla" dememiz de günahtan sakınmaya aittir. Bedende de hastalık kötülüğünden iki yolla sakınılır: Başa gelmesin diye ve gelirse çabuk iyileşsin diye. Başa gelmesin diye "Bizi ayartıya sokma" diyerek sakınalım; çabuk iyileşsin diye "Borçlarımızı bağışla" diyerek sakınalım. Demek ki ister yaklaşsın ister içimizde olsun, sakınılabilir.

80

Veniamus ad nos. item, inquit, Augustinus episcopus in libris De libero arbitrio: quaecumque ista causa est uoluntatis, si non potest ei resisti, sine peccato ei ceditur; si autem potest, non ei cedatur, et non peccabitur. an forte fallit incautum? ergo caueat, ne fallatur. an tanta fallacia est, ut caueri omnino non possit? nulla ergo peccata sunt. quis enim peccat in eo quod caueri nullo modo potest? peccatur autem; caueri igitur potest. agnosco, uerba mea sunt; sed etiam ipse dignetur agnoscere superius cuncta quae dicta sunt. de gratia quippe dei agitur, quae nobis per mediatorem medicina opitulatur, non de inpossibilitate iustitiae. potest ergo ei causae, quaecumque illa est, resisti, potest plane. nam in hoc adiutorium postulamus dicentes: ne nos inferas in temptationem; quod adiutorium non posceremus, si resisti nullo modo posse crederemus. potest peccatum caueri, sed opitulante illo, qui non potest falli. nam et hoc ipsum ad cauendum peccatum pertinet, si ueraciter dicimus: dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. duobus enim modis etiam in corpore cauetur morbi malum: et ut non accidat et ut, si acciderit, cito sanetur. ut non accidat, caueamus dicendo: ne nos inferas in temptationem; ut cito sanetur, caueamus dicendo: dimitte nobis debita nostra. siue ergo immineat siue insit, caueri igitur potest.

81Yalnız ona değil, onun okuduğu De libero arbitrio kitaplarımı okumamış ve belki onları okumadan bunu okuyanlara da bu konudaki görüşüm yeterince açık olsun diye, o kitaplardan şunu anmam gerekir: Bu adam böyle düşünüp yazılarına koysaydı, aramızda bu konuda hiçbir tartışma kalmazdı. Onun aktardığı sözlerimin hemen ardından, itiraz edilebilecek şeyi kendim ekledim ve gücüm yettiğince şöyle ele aldım: "Yine de ilâhî otoritelerde okuduğumuz gibi, bilgisizlikle yapılan bazı şeyler kınanır ve düzeltilmesi gereken şeyler sayılır." Buradan örnekler getirip zayıflık hakkında da şöyle dedim: "Zorunlulukla yapılıp kınanan şeyler de vardır; insan doğru yapmak ister de yapamaz. 'İstediğim iyiyi yapmıyorum, nefret ettiğim kötülüğü yapıyorum' sesleri bundan gelir." Bu konuda ilâhî sözlerin başka tanıklıklarını andıktan sonra dedim ki: "Ama bunların hepsi o ölüm hükmünden gelen insanların sesidir. Çünkü bu insanın cezası değil de tabiatıysa, bunların hiçbiri günah değildir." Biraz sonra: "Demek ki geriye şu kalıyor: Bu adil ceza insanın hükmünden gelir. Bilgisizlik yüzünden doğru yapacağını seçmeye yarayan hür iradesi olmaması, ya da ölümlü soyun şiddetiyle bir bakıma tabiî olarak yerleşmiş tensel alışkanlık karşı koyduğu için doğru yapılacak şeyi görüp isteyip de yapamaması şaşılacak bir şey değildir. Çünkü günahın en adil cezası, istese hiç güçlük çekmeden iyi kullanabilecekken iyi kullanmak istemediği şeyi kişinin yitirmesidir. Yani bilerek doğru yapmayan, doğrunun ne olduğunu bilmeyi yitirir; yapabilecekken doğru yapmak istemeyen, isteyince yapabilmeyi yitirir. Çünkü gerçekten günah işleyen her ruhun iki cezası vardır: Bilgisizlik ve güçlük. Bilgisizlikten yanılgının utancı, güçlükten işkencenin sıkıntısı gelir. Ama yanlışı doğru diye onaylayıp istemeden yanılmak ve tensel bağın karşı koyup işkence eden acısı yüzünden şehvetli işlerden kendini alıkoyamamak, kurulan insanın tabiatı değil, hüküm giymiş insanın cezasıdır. Doğru yapmaktaki özgür iradeden söz ederken, elbette insanın yaratıldığı iradeden söz ediyoruz." Sonra bilgisizliğin ve güçlüğün kusurlarının ilk insanın soyuna geçip aktarılması konusunda adeta haklı bir şikâyet getirenlere şöyle cevap verildi: "Onlara kısaca şöyle cevap verilir: Sussunlar ve Tanrı'ya karşı homurdanmayı bıraksınlar. Çünkü hiçbir insan yanılgıyı ve şehveti yenemeseydi belki haklı olarak şikâyet ederlerdi. Oysa Efendisine hizmet eden yaratıkla, kendisinden yüz çevireni türlü yollarla çağıran, inananı öğreten, ümit edeni teselli eden, seveni teşvik eden, çabalayana yardım eden, yalvaranı duyan O her yerde hazırdır. Bu yüzden istemeden bilmediğin şey senin suçun sayılmaz, bilmediğini aramayı ihmal etmen suçun sayılır; yaralı uzuvlarını toparlamaman değil, iyileştirmek isteyeni küçümsemen suçun sayılır." Böylece gücüm yettiğince doğru yaşamaya çağırdım ve Tanrı'nın lütfunu boşa çıkarmadım; bu lütuf olmadan artık kararmış ve kusurlanmış insan tabiatı aydınlatılamaz ve iyileştirilemez. Onlarla bütün mesele bu konuda dönüyor: Rabbimiz Mesih İsa'daki Tanrı lütfunu tabiatın sapkın bir savunmasıyla boşa çıkarmayalım. Bu tabiat hakkında biraz sonra da şöyle dedim: "Tabiatı başka anlamda kullanırız: Asıl anlamıyla insanın kendi türünde suçsuz yaratıldığı tabiat, başka anlamda ise o hüküm giymiş olanın cezasından bilgisiz ve tene tâbi doğduğumuz tabiat. Elçi bu anlamda 'Biz de ötekiler gibi tabiatça öfke çocuklarıydık' der."

81

Sed ut non tantum illi, uerum etiam his, qui eosdem libros meos, quos iste legit, De libero arbitrio non legerunt atque illis non lectis hunc forsitan legunt, de hac re sententia mea satis appareat, ex ipsis libris commemorare me oportet, quod iste si sentiret atque in suis litteris poneret nulla inter nos de hac re controuersia remaneret. continuo quippe post uerba mea, quae iste commemorauit, quod occurrere poterat ipse subieci ut, quantum potui. pertractaui dicens: et tamen etiam per ignorantiam facta quaedam inprobantur ut corrigenda iudicantur, sicut in diuinis auctoritatibus legimus. atque hinc adhibitis exemplis etiam de infirmitate locutus sum dicens: sunt etiam necessitate facta inprobanda, ubi uult homo recte facere et non potest. nam unde sunt illae uoces: 'non enim quod uolo facio bonum, sed quod odi malum, hoc ago'? atque aliis in hac sententia commemoratis testimoniis diuinorum eloquiorum: sed haec, inquam, omnia hominum sunt uoces ex illa mortis damnatione uenientium. nam si non est ista poena hominis, sed natura, nulla ista peccata sunt. deinde paulo post: relinquitur ergo, inquam, ut haec poena. iusta de damnatione hominis ueniat. nec mirandum est quod uel ignorando non habet arbitrium liberum uoluntatis ad eligendum quid recte faciat uel resistente carnali consuetudine, quae uiolentia mortalis successionis quodam modo naturaliter inoleuit, uideat quid recte faciendum sit et uelit nec possit inplere. illa est enim peccati poena iustissima, ut amittat quisque quo bene uti noluit, cum sine ulla posset difficultate, si uellet. id est autem, ut qui sciens recte non facit, amittat scire quid rectum sit, et qui recte facere cum posset noluit. amittat posse cum uelit. nam sunt reuera omni peccanti animae duo ista poenalia, ignorantia et difficultas. ex ignorantia dehonestat error, ex difficultate cruciatus affligit. sed approbare falsa pro ueris, ut erret inuitus, et resistente atque torquente dolore carnalis uinculi non posse a libidinosis operibus temperare non est natura instituti hominis, sed poena damnati. cum autem de libera uoluntate recte faciendi loquimur, de illa scilicet, in qua homo factus est, loquimur. hinc iam hominibus de ipsius ignorantiae difficultatisque in prolem primi hominis traiectis uitiis atque transfusis uelut iustam querellam deponentibus ita responsum est: quibus breuiter, inquam, respondetur, ut quiescant et aduersus deum murmurare desistant. recte enim fortasse quererentur, si erroris et libidinis nullus hominum uictor existeret; cum uero ubique sit praesens, qui multis modis per creaturam sibi domino seruientem auersum nocet, doceat credentem, consoletur sperantem, diligentem adhortetur, conantem adiuuet, exaudiat deprecantem, non tibi deputatur ad culpam quod inuitus ignoras, sed quod neglegis quaerere quod ignoras; neque illud quod uulnerata membra non colligis, sed quod nolentem sanare contemnis. ita et exhortatus sum, quantum potui, ad recte uiuendum et gratiam dei non euacuaui, sine qua natura humana iam contenebrata atque uitiata inluminari non potest et sanari. de qua re cum istis tota uertitur quaestio, ne gratiam dei, quae est in Christo Iesu domino nostro, peruersa naturae defensione frustremus. de qua natura item paulo post dixi: etiam ipsam naturam aliter dicimus, cum proprie loquimur naturam hominis in qua primum in suo genere inculpabilis factus est, aliter istam, in qua ex illius damnati poena et ignari et carni subditi nascimur. iuxta quem modum dicit apostolus: 'fuimus enim et nos naturaliter filii irae sicut et ceteri'.

82Eğer "doğru yaşamaya soğuk ve tembel olan ruhları Hıristiyan öğütleriyle uyandırmak ve tutuşturmak" istiyorsak, önce imana çağıralım ki Hıristiyan olsunlar ve onsuz kurtulamayacakları O'nun adına boyun eğsinler. Eğer artık Hıristiyansalar ve doğru yaşamayı ihmal ediyorlarsa, korkutmalarla kamçılansınlar, ödüllerin övgüsüyle kaldırılsınlar. Ama öyle ki, yalnız iyi işlere değil, dindar dualara da çağırmayı hatırlayalım ve onları sağlam öğretiyle şöyle yetiştirelim: İyi yaşamaya başladıklarında bir şeyi güçlük çekmeden yaptıkları için şükretsinler, güçlük hissettikleri yerde de en güvenilir ve kararlı yakarışlarla ve merhametin hazır işleriyle Rabden kolaylık dilemeyi sürdürsünler. Böyle ilerleyenlerin nerede ve ne zaman en dolu adaletle kemale erecekleri beni pek ilgilendirmiyor. Ama nerede ve ne zaman kemale ererlerse ersinler, bunun ancak Rabbimiz İsa Mesih ile Tanrı'nın lütfuyla olabileceğini tasdik ediyorum. Elbette hiç günahları olmadığını apaçık bildiklerinde, günahları olanlarda hakikat olmadığı gibi, kendilerinde hakikat olmasın diye günahları olduğunu söylemeyeceklerdir.

82

Si ergo uolumus 'animos ad recte uiuendum frigidos et pigros christianis exhortationibus excitare et accendere', primitus exhortemur ad fidem, qua Christiani fiant et eius nomini subiciantur, sine quo salui esse non possunt. si autem iam Christiani sunt et recte uiuere neglegunt, uerberentur terroribus et praemiorum laudibus erigantur. ita sane, ut non solum ad bonas actiones. uerum etiam ad pias orationes eos exhortari meminerimus atque hac instruere sanitate doctrinae, ut et illinc gratias agant, cum instituerint bene uiuere, quod aliquid sine difficultate fecerint, et ubi difficultatem aliquam sentiunt, fidelissimis et perseuerantissimis precibus et misericordiae promtis operibus facilitatem a domino impetrare persistant. sic autem proficientes ubi et quando plenissima iustitia perficiantur non nimis curo; ubicumque autem et quandocumque perfecti fuerint, non nisi gratia dei per Iesum Christum dominum nostrum perfici posse confirmo. sane quando liquido cognouerint nullum peccatum se habere, non se dicent non habere peccatum. ne ueritas in eis non sit, sicut in eis ueritas non est, qui cum habeant non habere se dicunt?

83"Buyruklar", onları kurallarına göre kullanırsak "çok iyidir". "İyi ve adil Tanrı imkânsız şeyleri buyurmuş olamaz" diye en sağlam biçimde inanmamız, bu sayede bize hem kolay şeylerde ne yapacağımızı hem güç şeylerde ne isteyeceğimizi hatırlatır. Çünkü sevgiye her şey kolaydır; Mesih'in yükü yalnız ona hafiftir, ya da hafif olan yük yalnız sevgidir. Bu anlamda "O'nun buyrukları ağır değildir" denmiştir; öyle ki bunları ağır bulan, "ağır değildir" denmesinin ilâhî olarak söylenemeyeceğini, meğer ki yüreğin onları ağır bulmayan bir eğilimi olabilsin, düşünsün ve buyurulanı yerine getirmek için kendisinde eksik olanı istesin. Tesniye'de İsrail'e söylenen de, dindarca, kutsal biçimde, ruhanî olarak anlaşılırsa aynı şeyi söyler. Çünkü Elçi bu tanıklığı anınca, "Söz yakınındadır, ağzında ve yüreğinde" –orada "ellerinde" denir, çünkü yürekte ruhanî eller vardır–, "bu, vaaz ettiğimiz iman sözüdür" der. Orada buyurulduğu gibi Tanrısı Rabbe bütün yüreğiyle ve bütün ruhuyla dönen kişi için Tanrı'nın buyruğu ağır olmayacaktır. Sevgi buyruğu nasıl ağır olabilir? Ya sevmiyordur, bu yüzden ağırdır; ya seviyordur, o zaman ağır olamaz. Seviyorsa, orada İsrail'e öğütlendiği gibi Tanrısı Rabbe bütün yüreğiyle ve bütün ruhuyla dönmüş demektir. "Size yeni bir buyruk veriyorum: Birbirinizi sevin", "Yakınını seven kanunu yerine getirmiştir", "Kanunun tamamı sevgidir." Şu söz de bu anlamda söylenmiştir: "İyi patikalarda yürüselerdi, adaletin patikalarını hafif bulurlardı." Peki "Dudaklarının sözleri için zor yolları tuttum" nasıl söylenmiştir, ikisi de doğru olduğu için değilse? Korkuya zor, sevgiye hafiftir.

83

Valde autem 'bona sunt praecepta', si legitime his utamur. eo quippe ipso quo firmissime creditur 'deum iustum et bonum inpossibilia non potuisse praecipere', hinc ammonemur et in facilibus quid agamus et in difficilibus quid petamus. omnia quippe fiunt facilia caritati, cui uni Christi sarcina leuis est aut ea una est sarcina ipsa quae leuis est. secundum hoc dictum est: et praecepta eius grauia non sunt, ut cui grauia sunt, consideret non potuisse diuinitus dici: grauia non sunt, nisi quia potest esse cordis affectus cui grauia non sunt. et petat quo destituitur, ut inpleat quod iubetur. et quod dicitur ad Israhel in Deuteronomio, si pie, si sancte, si spiritaliter intellegatur, hoc idem significat, quia utique, cum hoc testimonium commemorasset apostolus: prope est uerbum in ore tuo et in corde tuo — quod hic habet 'in manibus tuis'; in corde sunt enim spiritales manus — hoc est, inquit, uerbum fidei quod praedicamus. conuersus ergo quisque, sicut ibi praecipitur, ad dominum deum suum ex toto corde suo et ex tota anima sua mandatum dei non habebit graue. quomodo est enim graue, cum sit dilectionis mandatum? aut enim quisque non diligit, et ideo graue est, aut diligit, et graue esse non potest. diligit autem, si, quod illic ammonetur Israhel, conuersus fuerit ad dominum deum suum ex toto corde suo et ex tota anima sua. mandatum, inquit, nouum do uobis, ut uos inuicem diligatis, et: qui diligit proximum, legem inpleuit, et: plenitudo legis caritas. secundum hoc et illud dictum est: si ambularent semitas bonas, inuenissent utique semitas iustitiae leues. quomodo ergo dicitur: propter uerba labiorum tuorum ego custodiui uias duras, nisi quia utrumque uerum est? durae sunt timori, leues amori.

84O hâlde başlamış sevgi başlamış adalettir; ilerlemiş sevgi ilerlemiş adalettir; büyük sevgi büyük adalettir; kusursuz sevgi kusursuz adalettir. Ama "temiz yürekten, iyi vicdandan ve içten imandan gelen sevgi"; bu sevgi, bu hayatın kendisi onun için küçümsendiğinde bu hayatta en büyüktür. Yine de ölümlü hayattan ayrılınca büyüyecek yeri kalmıyorsa şaşarım. Nerede ve ne zaman üstüne eklenecek bir şey kalmayacak kadar dolu olursa olsun, yüreklerimize, içimizdeki tabiatın ya da iradenin zenginlikleriyle değil, bize verilen Kutsal Ruh ile dökülür. O, hem zayıflığımıza yardım eder hem sağlığımızla birlikte çalışır. Çünkü bu, Rabbimiz İsa Mesih ile Tanrı'nın lütfudur; Baba ve Kutsal Ruh ile birlikte O'nun ebediyeti ve iyiliği sonsuza dek sürer. Âmin.

84

Caritas ergo inchoata inchoata iustitia est; caritas prouecta prouecta iustitia est; caritas magna magna iustitia est; caritas perfecta perfecta iustitia est, sed caritas de corde puro et conscientia bona et fide non ficta, quae tunc maxima est in hac uita, quando pro illa ipsa contemnitur uita. sed miror si non habet quo crescat, cum de mortali excesserit uita. ubicumque autem et quandocumque ita plena sit, ut ei non sit quod adiciatur, non tamen diffunditur in cordibus nostris uel naturae uel uoluntatis opibus quae sunt in nobis, sed per spiritum sanctum qui datus est nobis, qui et infirmitati nostrae opitulatur et sanitati cooperatur. ipsa est enim gratia dei per Iesum Christum dominum nostrum, cui est cum patre et spiritu sancto aeternitas, bonitas in saecula saeculorum. amen.

retractationes.1Retractationes, II. Kitap, 68 (42). Bölüm: De natura et gratia

O sırada elime Pelagius'un bir kitabı geçti; insan tabiatını, dinsizin aklandığı ve bizi Hıristiyan yapan Tanrı lütfuna karşı, gücü yettiğince delillerle savunuyordu. Ona cevap verdiğim ve lütfu, tabiata karşı değil, tabiatı kurtarıp yöneten bir şey olarak savunduğum kitaba De natura et gratia adını verdim. Bu kitapta Pelagius'un Roma piskoposu ve şehit Xystus'unmuş gibi koyduğu bazı sözleri, gerçekten onunmuş gibi savundum, çünkü öyle sanmıştım. Ama sonra bunların Hıristiyan Xystus'un değil, filozof Sextus'un olduğunu okudum.

retractationes.1

Venit etiam tunc in manus meas quidam liber Pelagi ubi hominis naturam contra dei gratiam, qua iustificatur inpius et qua Christiani sumus, quanta potuit argumentatione defendit. librum ergo, quo huic respondi defendens gratiam non contra naturam, sed per quam natura liberatur et regitur, De natura et gratia nuncupaui. in quo uerba quaedam, quae uelut Xysti Romani episcopi et martyris Pelagius posuit, ita defendi, tamquam re uerba eiusdem Xysti essent — id enim putaueram —, sed postea legi Sexti philosophi esse, non Xysti Christiani.

retractationes.2Bu kitap şöyle başlar: "Gönderdiğiniz kitabı."

retractationes.2

Hic liber sic incipit: Librum, quem misistis.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…