Kavram
Necessitas
- Yunanca
- ἀνάγκη (anankē)
- Latince
- necessitas, necesse
- Almanca
- Notwendigkeit
- Fransızca
- nécessité
- İngilizce
- necessity
- Türkçe
- zorunluluk / zorunlu
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte kaçınılmazlık, zorlayıcı durum. Felsefede: (1) mantıkî zorunluluk (Diodoros: yalnız doğru olan ya da doğru olacak olan olabilir); (2) tabiî zorunluluk (ağırlığın aşağı inmesi, Fat. 48); (3) kaderin zorunluluğu (her şeyin önceden gelen tam ve asıl sebeplerle olması). Khrysippos kaderi korurken zorunluluktan kaçmak ister (Fat. 41).
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 4. yy | Platon | Zorunluluğun iği (Er mitosu) | ananke |
| MÖ 4. yy | Diodoros Kronos | "Hâkim kanıt": olabilir olan, doğru olan ya da olacak olandır | Cicero, De fato |
| MÖ 3. yy | Khrysippos | Kader zorunluluk değildir; tam / yardımcı sebepler ayrımı | Cicero, De fato |
| MÖ 44 | Cicero | Kehanet ve kaderin zorunluluğu | Cicero, De divinatione |
| 6. yy | Boethius | Basit ve şartlı zorunluluk (Consolatio V.6) |
Dönüşüm: mitik bir güçten (Anankē) mantıkî kipe; Ortaçağda Tanrı'nın önbilgisi ile hür irade arasındaki soruna.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | ἀνάγκη (anankē) | Platon'da kişileştirilmiş Zorunluluk; Aristoteles'te başka türlü olamayan; Stoada kaderle (heimarmenē) yakın. |
| Latince | necessitas; necesse est | ne- + cedo "geri çekilmemek, kaçınılmamak". Cicero De fato'da: "olacak her şey zorunlu olarak olur" (Diodoros, Fat. 13); "kaderin zorunluluğu" (necessitas fati, Fat. 20, 39). |
| Almanca / Fransızca | Notwendigkeit / nécessité | |
| İngilizce | necessity |
Türkçe karşılığı
zorunluluk / zorunlu. vücup / vacip: kelam ve İslam felsefesi terimi (vâcibü'l-vücûd), ağır ve başka bir bağlamı çağırır. gereklilik: "bir şey için gerekli olan"la (sine qua non, Fat. 36) karışır. Tercih: zorunluluk; Cicero'nun ayrımı (onsuz olmayan şey ile onunla birlikte zorunlu olarak olan şey) "gerekli" ile "zorunlu" arasında korunur.
"Zorunlu" Türkçede hem mantıkî (başka türlü olamaz) hem de pratik (mecburiyet) anlamı taşır; Latince de öyledir. De fato'daki tartışma, kaderin bir mecburiyet mi yoksa yalnız sebeplerin sırası mı olduğu üzerinedir.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: zorunluluk, zorunlu, zorunlulukla, zorunluluğu, zorunluluktan, zorunlu olarak
Metinlerde işaretlendiği yerler
59 yer · 59 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.
- Cicero, Kader Üzerine13
- Cicero, Topika53
- Cicero, Vazifeler Üzerine1.81
- Lucretius, Şeylerin Tabiatı Üzerine2.285
- Seneca, İnayet Üzerine5.8
- Seneca, Bilgenin Sarsılmazlığı Üzerine7.6
- Seneca, Öfke Üzerine2.10.1
- Seneca, Çekilip Kendine Kalmak Üzerine8.3
- Seneca, Ruh Huzuru Üzerine2.7
- Seneca, Hayatın Kısalığı Üzerine1.3
- Seneca, Polybius'a Teselli1
- Seneca, Annesi Helvia'ya Teselli6.8
- Seneca, Merhamet Üzerine1.8.3
- Seneca, İyilikler Üzerine1.11.1
- Seneca, Tabiat Meseleleri1.pr
- Seneca, Lucilius'a Ahlâk Mektupları1.9.14
- Quintilianus, Hatiplik Eğitimi2.13.1
- Augustinus, Mutlu Hayat Üzerine1
- Augustinus, Düzen Üzerine1.5
- Augustinus, İç Konuşmalar1_2
- Augustinus, Hür İrade Üzerine34
- Augustinus, Maniheistlere Karşı Tekvin Üzerine67
- Augustinus, Hakiki Din Üzerine8
- Augustinus, Seksen Üç Muhtelif Mesele1
- Augustinus, İtiraflar7.6
- Augustinus, İyinin Tabiatı Üzerine42
- Augustinus, Tekvin'in Lafzî Tefsiri6.15
- Augustinus, Tanrı Devleti4.15
- Augustinus, Ruh ve Harf Üzerine54
- Augustinus, Tabiat ve Lütuf Üzerine26
- Augustinus, Tashihler1.1.3
- Boethius, Felsefenin Tesellisi2.P5
- Boethius, Eutykhes'e ve Nestorius'a Karşı8
- Boethius, Aristoteles'in Önermeler Üzerine'si ŞerhiPL64.331_2
- Boethius, Aristoteles'in Önermeler Üzerine'si Şerhi (İkinci Şerh)PL64.471
- Boethius, Şartlı Kıyaslar ÜzerinePL64.839
- Boethius, Bölme ÜzerinePL64.881
- Boethius, Topik Farklar ÜzerinePL64.1179_2
- Boethius, Cicero'nun Topika'sı ŞerhiPL64.1045
- Sevillalı Isidorus, Etimolojiler2.5
- Sevillalı Isidorus, Farklar (Kelimelerin Hususiyeti Üzerine)1.12
- Sevillalı Isidorus, Hükümler2.22
- Sevillalı Isidorus, Eşanlamlılar (Günahkâr Ruhun Ağıtı)1_5
- Descartes, Ruhun TutkularıAT11.437
- Descartes, Zihnin Yönetimi İçin KurallarAT10.421
- Kant, Saf Aklın EleştirisiAA03.017
- Kant, İlim Olarak Ortaya Çıkabilecek Her Gelecek Metafiziğe ProlegomenaAA04.257
- Kant, Yargı Gücünün EleştirisiAA05.236
- Hegel, Tinin Fenomenolojisi15
- Hegel, Mantık Bilimi120
- Hegel, Felsefî Bilimler Ansiklopedisinin Ana Hatları1
- Hegel, Tarih Felsefesi Dersleri157
- Nietzsche, Şen İlimFW-276
- Nietzsche, İyinin ve Kötünün ÖtesindeJGB-21
- Nietzsche, Ahlâkın Soykütüğü ÜzerineGM-Vorrede-2
- Nietzsche, Putların AlacakaranlığıGD-Moral-6
- Nietzsche, Ecce HomoEH-Klug-8
- Nietzsche, İnsanca, Pek İnsanca IMA-102
- Nietzsche, Tan KızıllığıM-130