İçeriğe geç
Maniheistlere Karşı Tekvin Üzerine

Augustinus · Maniheistlere Karşı Tekvin Üzerine

II. Kitap

261. Bölüm

Yedi günün sayılıp açıklanmasından sonra araya âdeta bir sonuç konmuş ve yukarıda söylenen her şeye, kitabın küçük bir parçası olduğu hâlde, göğün ve yerin yaratılışının kitabı adı verilmiştir. Bu adı şunun için hak etti: Bütün dünya tarihinin başından sonuna kadar kısa bir tasviri bu yedi günde simgelenmiştir. Sonra insan daha ayrıntılı olarak anlatılmaya başlar. Bu anlatının tamamı açıkça değil, mecazî olarak açıklanır; öyle ki hakikati arayanların zihinlerini çalıştırsın ve ruhanî bir uğraşla onları bedensel uğraşlardan uzaklaştırsın. Metin şöyledir: "Göğün ve yerin yaratılışının kitabı budur: Tanrı'nın göğü ve yeri yarattığı gün olunca, tarlanın bütün yeşilliklerini yeryüzünde var olmadan önce, tarlanın bütün otlarını da bitmeden önce yarattı. Çünkü Tanrı henüz yeryüzüne yağmur yağdırmamıştı ve toprağı işleyecek insan yoktu. Ama yerden bir kaynak çıkıyor ve yeryüzünün her yanını suluyordu. O zaman Tanrı insanı yerin balçığından biçimlendirdi, yüzüne hayat soluğunu üfledi ve insan canlı bir ruh oldu. O zaman Tanrı doğuda, Aden'de bir cennet dikti ve biçimlendirdiği insanı oraya koydu. Tanrı yerden görünüşü güzel ve yemeğe iyi her ağacı da çıkardı; cennetin ortasına hayat ağacını, iyiyi ve kötüyü bilme ağacını dikti. Aden'den bir ırmak çıkıyor ve cenneti suluyordu; oradan dört kola ayrılır. Birinin adı Fison'dur; Havila'nın bütün ülkesini dolaşan odur; orada altın vardır, o ülkenin altını çok iyidir; orada lal taşı ve yeşil taş da vardır. İkinci ırmağın adı Gihon'dur; Habeş ülkesinin bütününü dolaşır. Üçüncü ırmak Dicle'dir; Asurluların karşısından akan odur. Dördüncü ırmağa da Fırat denir. Rab Tanrı yarattığı insanı alıp cennete koydu ki orada çalışsın ve onu korusun. Rab Tanrı Âdem'e şöyle buyurdu: Cennetteki her ağaçtan yiyecek olarak yiyeceksin; ama iyiyi ve kötüyü bilme ağacından yemeyeceksiniz; çünkü ondan yediğiniz gün ölümle öleceksiniz. Rab Tanrı dedi ki: İnsanın yalnız olması iyi değildir; ona kendisine benzer bir yardımcı yapalım. Tanrı her türlü evcil hayvandan, kırın her türlü yabani hayvanından ve göğün altında uçan her türlü kuştan neyi biçimlendirdiyse, onlara ne ad vereceğini görmek için Âdem'e getirdi; Âdem onların her birine, canlı ruha ne ad verdiyse, adı odur. Bundan sonra Âdem bütün evcil hayvanlara, göğün bütün kuşlarına ve kırın bütün yabani hayvanlarına adlar verdi; Âdem onlara nasıl ad verdiyse, bugüne kadar adları odur. Ama Âdem'in kendisi için ona benzer bir yardımcı henüz yoktu. Tanrı Âdem'e derin bir uyku verdi ve o uyudu; Tanrı onun kaburgalarından birini aldı ve yerini etle doldurdu. Tanrı Âdem'den aldığı kaburgayı bir kadın olarak biçimlendirdi ve ona ne ad vereceğini görmek için onu Âdem'e getirdi. Âdem dedi ki: Bu şimdi kemiklerimden bir kemik, etimden bir ettir; buna kadın denecek, çünkü kocasından alındı; bu benim yardımcım olacak. Bu yüzden insan babasını ve annesini bırakacak ve karısına bağlanacak; ikisi tek beden olacaklar. Âdem ve karısı ikisi de çıplaktı ve utanmıyorlardı.

26
  1. Post enumerationem et expositionem dierum septem, interposita est quasi quaedam conclusio, et appellatus est liber creaturae coeli et terrae, quidquid superius dictum est, cum sit parva pars libri: sed ideo sic meruit vocari, quia universi saeculi a Capite usque ad finem quasi brevis quaedam imago in his diebus septem figurata est. Deinde incipit de homine diligentius narrari. Quae omnis narratio non aperte, sed figurate explicatur, ut exerceat mentes quaerentium veritatem, et spirituali negotio a negotiis carnalibus avocet. Sic enim se continet: Hic est liber creaturae caeli et terrae, cum factus esset dies quo fecit Deus caelum et terram, et omnia viridia agri, antequam essent super terram, et omne pabulum agri, antequam germinaret. Nondum enim pluerat Deus super terram, nec erat homo qui operaretur in ea. Fons autem ascendebat de terra, et irrigabat omnem faciem terrae. Et tunc finxit Deus hominem de limo terrae, et insufflavit in faciem ejus flatum vitae, et factus est homo in animam viventem. Et tunc plantavit Deus paradisum in Eden ad orientem, et posuit ibi hominem quem finxerat. Et produxit adhuc Deus de terra omne lignum formosum ad aspectum, et bonum ad escam: et lignum vitae plantavit in medio paradisi, et lignum scientiae boni et mali. Flumen autem prodibat ex Eden, et irrigabat paradisum: quod inde dividitur in quatuor partes. Nomen uni Phison; hoc est quod circuit totam terram Evilath, ibi est aurum, aurum autem terrae illius optimum; ibi est carbunculus et lapis prasinus. Et nomen secundi fluminis Geon; hoc circuit totam terram Aethiopiae. Et flumen tertium Tigris; hoc est quod vadit contra Assyrios. Et flumen quartum dicitur Euphrates. Et sumpsit Dominus Deus hominem quem fecerat, et posuit eum in paradiso, ut operaretur ibi, et custodiret eum. Et praecepit Dominus Deus Adae, dicens: Ex omni tigno quod est in paradiso, edes ad escam; de ligno autem scientiae boni et mali non edetis ab eo: qua die enim ederitis ab illo, morte moriemini. Et dixit Dominus Deus: Non est bonum esse hominem solum, faciamus ei adjutorium simile sibi. Et quaecumque finxerat Deus ex omni genere pecorum, et ex omni genere bestiarum agri, et ex omni genere volatilium volantium sub coelo, perduxit ea ad Adam, ut videret quid ea vocaret: et quod vocavit ea omnia Adam animam vivam, hoc est nomen ejus. Et post haec vocavit Adam nomina omnium pecorum, et omnium avium caeli, et omnium bestiarum agri; et secundum quod vocavit ea Adam, hoc est nomen eorum usque in hodiernum diem. Ipsi autem Adae nondum fuit adjutorium simile illi. Et immisit Deus soporem in Adam, et obdormivit: et sumpsit Deus unam de costis ejus, et implevit locum ejus carne, et formavit Deus costam quam accepit ab Adam in mulierem. Et adduxit illam ad Adam, ut videret quid eam vocaret. Et dixit Adam, Hoc nunc os ex ossibus meis, et caro de carne mea: haec vocabitur mulier, quoniam de viro suo sumpta est; et haec erit mihi adjutorium. Propter hoc relinquet homo patrem et matrem, et adjungetur uxori suae; et erunt duo in carne una. Et erant ambo nudi, Adam et mulier ejus, et non confundebantur.

26_2"Yılan ise Rab Tanrı'nın yaptığı, yeryüzündeki bütün yabani hayvanların en akıllısıydı. Yılan kadına dedi ki: Tanrı niçin cennetteki hiçbir ağaçtan yemeyin dedi? Kadın yılana dedi ki: Cennetteki her ağaçtan yeriz; ama cennetin ortasındaki ağacın meyvesi için Tanrı, ondan yemeyin, ona dokunmayın bile, yoksa ölürsünüz, dedi. Yılan kadına dedi ki: Ölümle ölmeyeceksiniz; çünkü Tanrı biliyordu ki ondan yediğiniz gün gözleriniz açılacak, iyiyi ve kötüyü bilerek tanrılar gibi olacaksınız. Kadın ağacın yemeğe iyi, gözlere görmek ve tanımak için güzel olduğunu gördü; o ağacın meyvesinden alıp yedi, kocasına da verdi; Âdem de alıp yedi. Gözleri açıldı ve o zaman çıplak olduklarını anladılar; incir yaprakları alıp kendilerine önlük yaptılar. Akşamüstü cennette dolaşan Rab'bin sesini duyunca, Âdem ve karısı Rab Tanrı'nın yüzünden saklandılar, cennetin ortasındaki o ağaca sığındılar. Rab Tanrı Âdem'i çağırıp ona dedi ki: Âdem, neredesin? O da dedi ki: Rab, cennette sesini duydum ve korktum, saklandım; çünkü çıplağım. Rab Tanrı dedi ki: Çıplak olduğunu sana kim bildirdi? Yoksa yalnız ondan yemeyesin dediğim o ağaçtan mı yedin? Âdem dedi ki: Bana verdiğin kadın, yiyeyim diye bana verdi ve yedim. Tanrı kadına dedi ki: Bunu niçin yaptın? Kadın dedi ki: Yılan beni ayarttı ve yedim. Rab Tanrı yılana dedi ki: Bunu yaptığın için bütün evcil hayvanlar ve her cins yabani hayvan arasında sen lanetlisin. Göğsünün ve karnının üstünde süründüreceksin ve ömrünün bütün günlerinde toprak yiyeceksin. Seninle kadın arasına, senin soyunla onun soyu arasına düşmanlık koyacağım. O senin başını gözetleyecek, sen de onun topuğunu. Kadına da dedi ki: Acılarını ve iç çekişlerini çoğalttıkça çoğaltacağım; çocuklarını acılar içinde doğuracaksın; kocana yöneleceksin, o da sana hükmedecek. O zaman Tanrı Âdem'e dedi ki: Karının sesini dinlediğin ve yalnız ondan yemeyesin diye buyurduğum ağaçtan yediğin için, bütün işlerinde yer senin için lanetli olacak; ömrünün bütün günlerinde onun ürününü kederle ve inleyerek yiyeceksin. Sana diken ve çalı bitirecek, tarlanın otunu yiyeceksin. Alındığın toprağa dönünceye kadar ekmeğini alnının teriyle yiyeceksin; çünkü topraksın ve toprağa döneceksin. O zaman Âdem karısına Hayat adını verdi; çünkü bütün canlıların anasıdır. O zaman Rab Tanrı Âdem'e ve karısına deriden giysiler yaptı ve onları giydirdi. Ve dedi ki: İşte Âdem, iyiyi ve kötüyü tanıma bilgisinde bizden biri gibi oldu. O zaman, Âdem elini hayat ağacına uzatıp ondan almasın, yiyip sonsuza dek yaşamasın diye, Rab Tanrı onu, alındığı toprağı işlesin diye tatlılık cennetinden çıkardı. Cennetten dışarı atılınca, haz cennetinin karşısında oturdu. Tanrı da hayat ağacının yolunu korumak için Kerubiler'i ve dönüp duran o alevli kılıcı koydu."

26_2
  1. Serpens autem erat sapientior omnium bestiarum, quae erant super terram, quas fecerat Dominus Deus. Et dixit serpens ad mulierem: Quare dixit Deus ne edatis ab omni ligno quod est in paradiso? Et dixit mulier ad serpentem: Ex omni ligno quod est in paradiso edemus; a fructu autem ligni quod est in medio paradisi, dixit Deus ne edamus, sed neque tangamus, ne moriamur. Et dixit serpens mulieri: Non morte moriemini; sciebat enim Deus quia qua die manducaveritis ex illo, aperientur oculi vestri, et eritis sicut dii, scientes bonum et malum. Et vidit mulier quia bonum est lignum in escam, et quia bonum est oculis ad videndum et cognoscendum; et sumpsit fructum de ligno illo, et manducavit, et dedit viro suo; et accepit Adam, et manducavit: et aperti sunt oculi eorum, et tunc scierunt quia nudi erant; et sumpserunt sibi folia fici, et fecerunt sibi succinctoria. Et cum audissent vocem Domini deambulantis in paradiso ad vesperam, absconderunt se Adam et mulier ejus ab ante faciem Domini Dei, ad illam arborem quae erat in medio paradisi. Et vocavit Dominus Deus Adam, et dixit illi: Adam, ubi es? Et dixit ille: Vocem tuam audivi, Domine, in paradiso, et timui, et abscondi me, quia nudus sum. Et dixit Dominus Deus: Quis nuntiavit tibi, quia nudus es, nisi quia ab illa arbore de qua dixeram tibi ex illa sola non manducare, ex illa manducasti? Et dixit Adam: Mulier quam dedisti mihi, dedit ut ederem, et manducavi. Et dixit Deus mulieri: Quid hoc fecisti? Et dixit mulier: Serpens seduxit me, et manducavi. Et dixit Dominus Deus serpenti: Quia hoc fecisti, maledictus tu ab omni pecore, et omni genere bestiarum. Pectore et ventre repes, et terram manducabis omnibus diebus vitae tuae. Et inimicitiam ponam inter te et mulierem, et inter semen tuum, et inter semen illius. Ipsa tuum observabit caput, et tu ejus calcaneum. Et mulieri dixit: Multiplicans multiplicabo dolores tuos, et suspiria tua, et in doloribus paries filios tuos; et ad virum tuum conversio tua, et ille tui dominabitur. Et tunc dixit Deus ad Adam: Quia audisti vocem mulieris tuae, et manducasti de ligno de quo praeceperam tibi, ex illo solo ne ederes, maledicta terra erit tibi in omnibus operibus tuis, et in tristitia et gemitu tuo manducabis ex ea omnibus diebus vitae tuae. Spinas et tribulos germinabit tibi, et edes pabulum agri tui. In sudore vultus tui edes panem tuum, donec revertaris in terram, de qua sumptus es; quia terra es, et in terram ibis. Et tunc Adam imposuit nomen uxori suae, Vita; quia mater est omnium vivorum. Et tunc fecit Dominus Deus Adae et mulieri ejus tunicas pelliceas, et induit illos. Et dixit: Ecce Adam factus est tanquam unus ex nobis, ad scientiam cognoscendi bonum et malum. Et tunc ne porrigeret manum suam Adam ad arborem vitae et sumeret sibi inde, et ederet, et viveret in aeternum, dimisit eum Dominus Deus de paradiso suavitatis, ut operaretur terram de qua et sumptus fuerat. Et ejectus foras de paradiso, moratus est contra paradisum voluptatis. Et Cherubim et illam flammeam frameam quae versatur, posuit Deus ad custodiendam viam arboris vitae.
272. Bölüm

Maniheistler sözlerin bu sırlarını kınayarak ve suçlayarak değil de arayarak ve saygıyla incelemeyi tercih etselerdi, elbette Maniheist olmazlardı; isteyenlere verilir, arayanlar bulur, kapıyı çalanlara açılırdı. Çünkü dindar bir titizlikle arayanlar bu metin hakkında bu zavallı ve dinsiz kimselerden daha çok soru ortaya koyar; ama şu fark vardır: Onlar bulmak için ararlar; bunlar ise aradıklarını bulmamaktan başka bir şey için uğraşmazlar. Öyleyse bu metnin tamamı önce tarihe göre, sonra peygamberliğe göre incelenmelidir. Tarihe göre olmuş şeyler anlatılır, peygamberliğe göre gelecek şeyler önceden bildirilir. Elbette söylenen her şeyi harfî anlamına göre almak, yani harfin söylediğinden başka türlü anlamamak isteyen biri küfre düşmekten sakınabilir ve her şeyi Katolik imanına uygun olarak açıklayabilirse, onu kıskanmamak bir yana, seçkin ve çok övgüye değer bir yorumcu saymak gerekir. Ama yazılanları dindarca ve Tanrı'ya layık bir şekilde anlamanın, bunların mecazî olarak ve bilmecelerle ortaya konduğuna inanmaktan başka bir çıkış yolu yoksa, Eski Ahit kitaplarındaki pek çok bilmeceyi çözen havarilerin otoritesine dayanarak, bizi istemeye, aramaya ve kapıyı çalmaya teşvik edenin yardımıyla (Matta 7:7) tuttuğumuz yolu sürdürelim; öyle ki ister tarihe ister peygamberliğe ait olsun, şeylerin bütün bu simgelerini Katolik imanına göre açıklayalım; ama ister bizim ister Rab'bin açmayı uygun gördüğü başkalarının eliyle yapılacak daha iyi ve daha titiz bir incelemenin önünü kesmeyelim.

27
  1. Haec secreta verborum si non reprehendentes et accusantes, sed quaerentes et reverentes Manichaei mallent discutere, non essent utique Manichaei; sed daretur petentibus, et quaerentes invenirent, et pulsantibus aperiretur. Plures enim quaestiones in hoc sermone proponunt, qui diligentia pia quaerunt, quam isti miseri atque impii: sed hoc interest, quod illi quaerunt ut inveniant, isti nihil laborant, nisi non invenire quod quaerunt. Hic ergo totus sermo primo secundum historiam discutiendus est, deinde secundum prophetiam. Secundum historiam facta narrantur, secundum prophetiam futura praenuntiantur. Sane quisquis voluerit omnia quae dicta sunt, secundum litteram accipere, id est non aliter intelligere quam littera sonat, et potuerit evitare blasphemias, et omnia congruentia fidei catholicae praedicare, non solum ei non est invidendum, sed praecipuus multumque laudabilis intellector habendus est. Si autem nullus exitus datur, ut pie et digne Deo quae scripta sunt intelligantur, nisi figurate atque in aenigmatibus proposita ista credamus; habentes auctoritatem apostolicam, a quibus tam multa de libris Veteris Testamenti solvuntur aenigmata, modum quem intendimus teneamus, adjuvante illo qui nos petere, quaerere et pulsare adhortatur (Matth. VII, 7); ut omnes istas figuras rerum secundum catholicam fidem, sive quae ad historiam, sive quae ad prophetiam pertinent, explicemus, non praejudicantes meliori diligentiorique tractatui, sive per nos, sive per alios quibus Dominus revelare dignatur.
283. Bölüm

"Tanrı'nın göğü ve yeri yarattığı gün oldu; tarlanın bütün yeşilliklerini yeryüzünde var olmadan önce, tarlanın bütün otlarını da yarattı." Yukarıda yedi gün sayılıyordu; şimdi ise Tanrı'nın göğü, yeri, tarlanın bütün yeşilliklerini ve bütün otları yarattığı tek bir günden söz ediliyor; bu gün adıyla bütün zamanın kastedildiği pek iyi anlaşılır. Çünkü Tanrı bütün zamanı, gök ve yer adıyla anılan görünür yaratıklarla, yani bütün zamansal yaratıklarla birlikte yarattı. Ama şu nokta bizi araştırmaya sevk etmelidir: Yaratılan günü, göğü ve yeri andıktan sonra tarlanın yeşilliklerini ve bütün otları da ekledi. Oysa "Başlangıçta Tanrı göğü ve yeri yarattı" dendiğinde, tarlanın bütün yeşilliklerinin ve otlarının o zaman yaratıldığı söylenmedi; çünkü bütün yeşilliğin ve tarla otunun üçüncü gün yaratıldığı açıkça okunur. "Başlangıçta Tanrı göğü ve yeri yarattı" sözü ise o yedi günün hiçbirine ait değildir. Çünkü ya her şeyin kendisinden yapıldığı maddenin kendisini henüz gök ve yer adıyla anıyordu; ya da elbette önce "Başlangıçta Tanrı göğü ve yeri yarattı" diyerek bütün yaratılışı gök ve yer adıyla ortaya koymuş, sonra da, birinci kitapta andığımız peygamberlik yüzünden gerektiği gibi, Tanrı'nın işlerini günlerin sırasına göre tek tek izleyerek açıklamıştı. Öyleyse şimdi göğü ve yeri andıktan sonra tarlanın yeşilliklerini ve otları eklemesi, gökte, yerde ya da denizde bulunan öbür bunca şeyi ise anmaması ne demektir? Tarlanın yeşilliğiyle, ruh gibi görünmez yaratığın anlaşılmasını istemesinden başka? Çünkü Yazılarda tarla genellikle mecazî olarak dünya diye anılır. Nitekim Rab'bin kendisi, iyi tohumun arasına delicelerin karıştığı benzetmeyi açıklarken "Tarla bu dünyadır" der (Matta 13:38). Demek ki tarlanın yeşilliği, hayatın dinçliğinden ötürü ruhanî ve görünmez yaratığı anlatır; ot adını da elbette hayattan ötürü aynı şekilde yorumlamamız yerinde olur.

Sonra eklediği "yeryüzünde var olmadan önce" sözü, "ruh günah işlemeden önce" diye anlaşılır. Çünkü ruh dünyevî arzularla kirlenince, âdeta yeryüzünde doğmuş ya da yeryüzünde var olmuş diye doğru olarak anılır. Bu yüzden şunu ekledi: "Çünkü Tanrı henüz yeryüzüne yağmur yağdırmamıştı."

28
  1. Factus est ergo dies, quo die fecit Deus coelum et terram, et omne viride agri, antequam essent super terram, et omne pabulum agri. Superius septem dies numerantur, nunc unus dicitur dies, quo die fecit Deus caelum et terram, et omne viride agri, et omne pabulum, cujus diei nomine omne tempus significari bene intelligitur. Fecit enim Deus omne tempus simul cum omnibus creaturis temporalibus, quae creaturae visibiles caeli et terrae nomine significantur. Movere autem nos debet ad quaerendum, quod cum diem, qui factus est, et coelum, et terram nominasset adjecit etiam, viride agri, et omne pabulum. Non enim quando dictum est, In principio fecit Deus coelum et terram, tunc dictum est, factum esse omne viride agri et pabulum: manifeste enim legitur, quod tertio die factum est omne viride et pabulum agri. Quod autem dictum est, In principio fecit Deus caelum et terram, non pertinet ad aliquem dierum ex illis septem diebus. Adhuc enim vel materiam ipsam unde facta sunt omnia, coeli et terrae nomine nuncupabat: vel certe prius totam creaturam, coeli et terrae nomine proposuerat dicendo, in principio fecit Deus caelum et terram; et postea particulatim per ordinem dierum sicut oportebat, propter prophetiam, quam in primo libro commemoravimus, Dei opera exsecutus exposuit. Quid sibi ergo vult quod nunc nominato caelo et terra, addidit, viride agri et pabulum, et tacuit caetera tam multa, quae sunt in coelo et in terra, vel etiam in mari; nisi quia viride agri invisibilem creaturam vult intelligi, sicut est anima? Ager enim solet in Scripturis figurate mundus appellari. Nam et ipse Dominus, Ager est hic, inquit, mundus (Matth. XIII, 38), cum illam parabolam exponeret, ubi bono semini sunt commixta zizania. Viride ergo agri spiritualem atque invisibilem creaturam dicit, propter vigorem vitae, et nomine pabuli utique propter vitam bene hoc ipsum interpretamur. 5. Deinde quod addidit, antequam essent super terram, intelligitur antequam anima peccaret. Terrenis enim cupiditatibus sordidata, tanquam super terram nata, vel super terram esse, recte dicitur: ideoque addidit, Nondum enim pluerat Deus supra terram.
294. Bölüm

Çünkü Tanrı şimdi de tarlanın yeşilliğini yaratır, ama yeryüzüne yağmur yağdırarak; yani sözüyle ruhları yeniden yeşertir; ama onları bulutlardan, yani Peygamberlerin ve Havarilerin Yazılarından sular. Bunlara bulut denmesi de doğrudur; çünkü ses verip havayı titreterek geçip giden bu sözler, alegorilerin karanlığı da eklenince âdeta bir sisle örtülmüş gibi bulut olurlar; incelenip sıkıldıkça da iyi anlayanlara hakikatin yağmuru gibi dökülürler. Ama ruh günah işlemeden önce, yani tarlanın yeşilliği yeryüzünde olmadan önce bu henüz yoktu. "Çünkü Tanrı henüz yeryüzüne yağmur yağdırmamıştı ve toprağı işleyecek insan yoktu." Toprakta emek veren insana, sözünü ettiğimiz bulutlardan gelen yağmur gereklidir. İnsan ise günahtan sonra toprakta emek vermeye ve o bulutlara muhtaç olmaya başladı. Günahtan önce ise Tanrı tarlanın yeşilliğini ve otları —bu adla görünmez yaratığın kastedildiğini söyledik— yarattığında, onu iç kaynakla suluyor, aklına seslenerek konuşuyordu; öyle ki sözleri, yukarıda sözü edilen bulutlardan yağmur alır gibi dışarıdan almasın da, kendi kaynağıyla, yani kendi derinliklerinden akan hakikatle doysun.

29

Quia et nunc viride agri Deus facit, sed pluendo super terram, id est, facit animas revirescere per verbum suum; sed de nubibus eas irrigat, id est de Scripturis Prophetarum et Apostolorum. Recte autem appellantur nubes, quia verba ista quae sonant et percusso aere transeunt, addita etiam obscuritate allegoriarum quasi aliqua caligine obducta, velut nubes fiunt: quae dum tractando exprimuntur, bene intelligentibus tanquam imber veritatis infunditur. Sed hoc nondum erat antequam anima peccaret; id est, antequam viride agri esset super terram. Nondum enim pluerat Deus super terram, nec erat homo qui operaretur in ea. Laboranti enim homini in terra imber de nubibus est necessarius, de quibus nubibus jam dictum est. Post peccatum autem homo laborare coepit in terra, et necessarias habere illas nubes. Ante peccatum vero, cum viride agri et pabulum fecisset Deus, quo nomine invisibilem creaturam significari diximus, irrigabat eam fonte interiore, loquens in intellectum ejus: ut non extrinsecus verba exciperet, tanquam ex supradictis nubibus pluviam; sed fonte suo, hoc est de intimis suis manante veritate, satiaretur.

305. Bölüm

"Çünkü yerden bir kaynak çıkıyor ve yeryüzünün her yanını suluyordu", diyor. Elbette hakkında şöyle denen yerden: "Ümidim sensin, yaşayanların ülkesindeki payım" (Mezmurlar 142:5). Ruh böyle bir kaynakla sulandığı zaman, henüz kibir yüzünden içini dışarı dökmemişti. Çünkü insanın kibrinin başlangıcı Tanrı'dan dönmektir. Kibirle şişip dışarıdaki şeylere yönelince iç kaynakla sulanmaz olduğu için, peygamberin sözleriyle ona yerinde olarak sitem edilir ve şöyle denir: "Toprak ve kül neden kibirlenir? Çünkü hayatında içini dışarı döktü" (Sirak 10:12, 9–10). Kibir, vicdanın gizli odasını terk edip dışarıda olmadığı bir şey gibi görünmek istemekten başka nedir? Bu yüzden toprakta emek veren insan artık bulutlardan gelen yağmura, yani insan sözlerinden gelen öğretiye muhtaçtır; öyle ki bu yolla da o kuraklıktan kurtulup yeniden yeşerebilsin ve yine tarlanın yeşilliği olabilsin. Keşke hiç değilse o bulutlardan gelen hakikat yağmurunu seve seve kabul etse! Çünkü Rabbimiz bu yağmur için bizim bedenimizin bulutunu üstlenmeyi uygun gördü ve kutsal İncil'in bol yağmurunu döktü; üstelik onun suyundan içen biri dışarıda yağmur aramasın diye o iç kaynağa döneceğini de vaat etti. Çünkü der ki: "Onda ebedî hayata fışkıran bir su kaynağı olacak" (Yuhanna 4:14). Sanırım günahtan önce yerden çıkıp yeryüzünün her yanını sulayan bu kaynaktı; çünkü içerideydi ve bulutların yardımını aramıyordu. "Çünkü Tanrı henüz yeryüzüne yağmur yağdırmamıştı ve toprağı işleyecek insan yoktu." "Çünkü Tanrı henüz yeryüzüne yağmur yağdırmamıştı" dedikten sonra, neden henüz yağmur yağdırmadığının sebebini de ekledi: Çünkü toprağı işleyecek insan yoktu. İnsan ise günahtan sonra, cennette tadına vardığı mutlu hayattan çıkarılınca toprakta çalışmaya başladı. Nitekim şöyle yazılıdır: "Rab Tanrı onu, alındığı toprağı işlesin diye tatlılık cennetinden çıkardı"; bunu yeri gelince araştıracağız (aşağıda 22. bölüm). Bunu şimdi şunu anlayalım diye andım: Toprakta emek veren, yani günahların kuraklığına düşmüş insan için, bulutlardan gelen yağmur gibi insan sözlerinden gelen ilahî öğreti gereklidir. Ama bu ilim ortadan kalkacak. Çünkü şimdi bir bilmecede, âdeta bulutta besin arar gibi görüyoruz; o zaman ise yüz yüze göreceğiz (1 Korintliler 13:8, 12), yerimizin bütün yüzü fışkıran suyun iç kaynağıyla sulandığında. Çünkü "Yerden bir kaynak çıkıyor ve yeryüzünün her yanını suluyordu" diye sözü edilen kaynağı bu görünür sudan bir kaynak olarak anlamak istersek, bütün yeryüzünde derelerden ya da ırmaklardan bu kadar çok sürekli kaynak bulunurken, yeryüzünün her yanını sulayan o kaynağın tek başına kuruduğu inandırıcı değildir.

30
  1. Fons enim ascendebat, inquit, de terra, et irrigabat omnem faciem terrae. De terra scilicet de qua dicitur: Spes mea es tu, portio mea in terra viventium (Psal. CXLI, 6). Quando autem anima tali fonte irrigabatur, nondum per superbiam projecerat intima sua. Initium enim superbiae hominis apostatare a Deo. Et quoniam in exteriora per superbiam tumescens coepit non irrigari fonte intimo, bene insultatur illi verbis propheticis, et dicitur: Quid superbit terra et cinis? Quoniam in vita sua projecit intima sua (Eccli. X, 14, 9, 10). Quid est enim superbia aliud, nisi deserto secretario conscientiae foris videri velle quod non est? Et ideo laborans jam in terra necessariam habet pluviam de nubibus, id est doctrinam de humanis verbis, ut etiam hoc modo possit ab illa ariditate revirescere, et iterum fieri viride agri. Sed utinam vel pluviam veritatis de ipsis nubibus libenter excipiat. Nam propter illam Dominus noster nubilum carnis nostrae dignatus assumere, imbrem sancti Evangelii largissimum infudit, promittens etiam quod si quis biberit de aqua ejus, redeat ad illum intimum fontem, ut forinsecus non quaerat pluviam. Dicit enim: Fiet in eo fons aquae salientis in vitam aeternam (Joan. IV, 14). Iste, credo, fons ante peccatum ascendebat de terra, et irrigabat omnem faciem terrae, quia interior erat, et nubium non desiderabat auxilium: Nondum enim pluerat Deus super terram, nec erat homo qui operaretur in ea. Cum enim dixisset, Nondum enim pluerat Deus super terram, subjecit et causam quare nondum pluerat: quia non erat homo qui operaretur in ea. Tunc autem homo coepit operari in terra, cum post peccatum de beata vita dimissus est, qua in paradiso fruebatur. Sic enim scriptum est: Et dimisit eum Dominus Deus de paradiso suavitatis, ut operaretur terram de qua et sumptus fuerat: unde suo loco requiremus (Infra, cap. 22). Quod nunc ad hoc commemoravi, ut intelligeremus laboranti homini in terra, id est in peccatorum ariditate constituto, necessariam esse de humanis verbis divinam doctrinam, tanquam de nubibus pluviam. Talis autem scientia destruetur. Videmus enim nunc in aenigmate, tanquam in nubilo saginam quaerentes: tunc autem facie ad faciem (I Cor. XIII, 8, 12), quando universa facies terrae nostrae interiore fonte aquae salientis irrigabitur. Nam si fontem aliquem hujus visibilis aquae voluerimus intelligere, de quo dictum est, Fons autem ascendebat de terra, et irrigabat omnem faciem terrae; non est verisimile quod cum tam multi fontes perennes, sive rivorum, sive fluviorum per universam terram inveniantur, solus ille siccaverit, qui irrigabat omnem faciem terrae.
456. Bölüm

Demek ki bu az sözle bize, ruhun günahından önceki bütün yaratılış tanıtılmıştır. Gök ve yer adıyla bütün görünür yaratılış; gün adıyla bütün zaman; tarlanın yeşillikleri ve otları adıyla görünmez yaratılış; yerden çıkıp yeryüzünün her yanını sulayan kaynak adıyla da, günahtan önce ruhu doyuran hakikatin taşkını kastedilmiştir. Bütün zamanın adıyla kastedildiğini söylediğimiz bu gün de bize, yalnız görünür yaratılışın değil görünmez yaratılışın da zamanı hissedebileceğini anlatır. Bu, ruh konusunda bize açıkça gösterilir: Duygularının bunca çeşitliliği, sefil düştüğü o düşüş ve yeniden mutluluğa döndüğü onarılış, ruhun zamanla değişebildiğini kesin olarak ortaya koyar. Bu yüzden yalnız "Tanrı'nın göğü ve yeri yarattığı gün olunca" denmedi —bu adlarla görünür yaratılış bildirilir—, tarlanın yeşilliği ve otu da eklendi; bu adla da, dinçliği ve hayatı yüzünden, ruh gibi görünmez yaratılışın kastedildiğini söyledik. Böylece "Tanrı'nın göğü, yeri, bütün yeşilliği ve tarlanın otunu yarattığı gün olunca" dendi; öyle ki yalnız görünür değil görünmez yaratılışın da, değişebilirliği yüzünden zamana ait olduğunu anlayalım; çünkü değişmez olan yalnız Tanrı'dır, o da zamanlardan öncedir.

45
  1. Sub his ergo paucis verbis universa creatura nobis insinuata est ante peccatum animae. Nomine enim coeli et terrae universa visibilis creatura significata est; et nomine diei, universum tempus; et nomine viridium et pabuli agri, creatura invisibilis; et nomine fontis ascendentis et irrigantis omnem faciem terrae, inundatio veritatis animam satians ante peccatum. Dies autem iste, cujus nomine universum tempus significari diximus, insinuat nobis non solum visibilem, sed etiam invisibilem creaturam tempus posse sentire: quod de anima nobis manifestatur, quae tanta varietate affectionum suarum, et ipso lapsu quo misera facta est, et reparatione qua rursus in beatitatem redit, tempore mutari posse convincitur. Et ideo non dictum est, Cum factus esset dies, quo die fecit Deus caelum et terram, tantum; quibus nominibus visibilis creatura intimatur: sed additum est etiam, viride, et pabulum agri; quo nomine invisibilem creaturam, propter vigorem et vitam, significari diximus, sicuti est anima. Et ita dictum est, Cum factus esset dies, quo die fecit Deus caelum et terram, et omne viride, et pabulum agri: ut sic intelligeremus non solum visibilem, sed etiam invisibilem creaturam pertinere ad tempus, propter mutabilitatem; quia solus Deus incommutabilis est, qui est ante tempora.
467. Bölüm

Şimdi, görünür ve görünmez bütün yaratılışın tanıtılmasından ve ilahî kaynağın görünmez yaratılışa yaptığı genel iyilikten sonra, insan hakkında özel olarak neyin bildirildiğine bakalım; bizi en çok ilgilendiren de budur. Önce, Tanrı'nın insanı yerin balçığından biçimlendirmesi, o balçığın nasıl bir şey olduğu ya da balçık adıyla hangi maddenin kastedildiği sorusunu doğurur. Eski Kitapların düşmanları ise her şeye bedensel gözle baktıkları ve bu yüzden hep yanıldıkları için, Tanrı'nın insanı balçıktan biçimlendirmesini de iğneleyerek kınamayı âdet edinmişlerdir. Derler ki: Tanrı insanı niçin balçıktan yaptı? İnsanı kendisinden yapacağı daha iyi, göksel bir madde mi yoktu ki onu dünyevî bir pislikten bu kadar zayıf ve ölümlü olarak biçimlendirdi? Önce şunu anlamazlar: Yazılarda gerek toprak gerek su ne kadar çok anlamda kullanılır! Çünkü balçık, suyla toprağın karışımıdır. Biz de insan bedeninin çürüyüp gidici, kırılgan ve ölüme mahkûm olmaya günahtan sonra başladığını söylüyoruz. Çünkü bunların bedenimizde tiksindikleri şey, mahkûmiyetle hak ettiğimiz ölümlülükten başkası değildir. Tanrı insanı bu yerin balçığından yapmış olsa bile, insan Tanrı'nın buyruğunu tutup günah işlemek istemeseydi, onun bedenini bozulmaya uğramayacak şekilde yapması Tanrı için ne diye şaşılacak ya da güç bir şey olsun? Her şeye gücü yeten bir ustaya inandığımız için göğün görünüşünün kendisinin yoktan ya da biçimsiz maddeden yapıldığını söylüyorsak, nasıl bir balçıktan yapılmış olursa olsun bedenin, her şeye gücü yeten usta tarafından, günahtan önce hiçbir sıkıntının, hiçbir yoksulluğun insana azap vermeyeceği ve hiçbir bozulmayla çürümeyeceği şekilde yapılabilmesine ne diye şaşalım?

Bu yüzden Tanrı'nın insanın bedenini neyden yaptığını sormak gereksizdir; tabii burada şimdi bedenin biçimlendirilmesinden söz ediliyorsa. Çünkü bazı kardeşlerimizin bunu böyle anladığını öğrendim. Bunlar derler ki: "Tanrı insanı yerin balçığından biçimlendirdi" dendikten sonra "kendi suretinde ve benzerliğinde" diye eklenmemesinin sebebi, şimdi bedenin biçimlendirilmesinden söz edilmesidir; iç insan ise "Tanrı insanı Tanrı'nın suretinde ve benzerliğinde yaptı" dendiği zaman kastediliyordu. Ama burada da insanın beden ve ruhtan yapıldığını anlasak bile —öyle ki bu sözle yeni bir işin başlangıcı değil, yukarıda kısaca bildirilen şeyin daha ayrıntılı bir tekrarı açıklanıyor olsun—, evet, söylediğim gibi, insanın burada beden ve ruhtan yapıldığını anlarsak, balçık adını bu karışımın kendisinden alması saçma değildir. Çünkü su, kendisiyle karışıp onu balçık hâline getirdiğinde toprağı nasıl toplar, yapıştırır ve bir arada tutarsa, ruh da bedenin maddesine hayat vererek onu uyumlu bir birliğe sokar ve dağılıp çözülmesine izin vermez.

46
  1. Nunc videamus post universae creaturae insinuationem tam visibilis quam invisibilis, et universale beneficium divini fontis erga invisibilem creaturam, quid de homine specialiter intimetur, quod ad nos maxime pertinet. Primo enim quod de limo terrae Deus hominem finxit, solet habere quaestionem qualis ille limus fuerit, vel quae materia nomine limi significata sit. Uti autem inimici veterum Librorum, omnia carnaliter intuentes, et propterea semper errantes, etiam hoc reprehendere mordaciter solent, quod de limo Deus hominem finxit. Dicunt enim: Quare de limo fecit Deus hominem? an defuerat ei melior et coelestis materia, unde hominem faceret, ut de labe terrena tam fragilem mortalemque formaret? Non intelligentes primo quam multis significationibus vel terra vel aqua in Scripturis ponatur: limus enim aquae et terrae commixtio est. Dicimus enim tabidum et fragile et morti destinatum corpus humanum post peccatum esse coepisse. Non enim in nostro corpore isti exhorrescunt nisi mortalitatem, quam damnatione meruimus. Quid autem mirum, aut difficile Deo, etiamsi de limo istius terrae hominem fecit, tale tamen corpus ejus efficere, quod corruptioni non subjaceret, si homo praeceptum Dei custodiens peccare noluisset? Si enim speciem coeli ipsius de nihilo, vel de informi materia dicimus factam, quia omnipotentem artificem credimus; quid mirum si corpus, quod de limo qualicumque factum est, potuit ab omnipotenti artifice tale fieri, ut nulla molestia, nulla indigentia cruciaret hominem ante peccatum, et nulla corruptione tabesceret? 9. Itaque superflue quaeritur unde hominis corpus Deus fecerit; si tamen nunc de corporis formatione dicitur. Sic enim nonnullos nostros intelligere accepi, qui dicunt, posteaquam dictum est, Finxit Deus hominem de limo terrae; propterea non additum, Ad imaginem et similitudinem suam, quoniam nunc de corporis formatione dicitur. Tunc autem homo interior significabatur, quando dictum est: Fecit Deus hominem ad imaginem et similitudinem Dei. Sed etiamsi nunc quoque hominem ex corpore et anima factum intelligamus, ut non alicujus novi operis inchoatio, sed superius breviter insinuati diligentior retractatio isto sermone explicetur; si ergo, ut dixi, hominem hoc loco ex corpore et anima factum intelligamus, non absurde ipsa commixtione limi nomen accepit. Sicut enim aqua terram colligit, et conglutinat, et continet, quando ejus commixtione limus ejus efficitur; sic anima corporis materiam vivificando in unitatem concordem conformat, et non permittit labi et resolvi.
478. Bölüm

Yazılı olan "Ve ona hayat soluğunu (spiritus) üfledi ve insan canlı bir ruh oldu" sözüne gelince: O ana kadar yalnız beden varsa, burada bedene eklenen ruhu anlamalıyız. Bu ruh ya daha önce yaratılmıştı da âdeta Tanrı'nın ağzında, yani onun hakikatinde ya da bilgeliğindeydi —gerçi üflendiğinde oradan mekânca ayrılmış gibi uzaklaşmadı; çünkü Tanrı bir mekâna sığmaz, her yerde hazırdır—; ya da ruh, Tanrı o biçimlendirilmiş balçığa hayat soluğunu üflediği zaman yaratıldı; öyle ki o üfleme, Tanrı'nın gücünün Ruhu'yla insanda ruhu yarattığı işi anlatsın. Yaratılmış olan o insan zaten beden ve ruhsa, insan canlı bir ruh olduğunda bu üflemeyle ruha his eklendi; o üfleme canlı ruha dönüştüğü için değil, canlı ruhu meydana getirdiği için. Ama canlı ruh olan insanı henüz ruhanî değil, hâlâ nefsanî insan olarak anlamalıyız. Çünkü o, cennette, yani mutlu hayata yerleştirildiğinde, Tanrı'nın sözüyle yetkinleşsin diye yetkinlik buyruğunu da aldığında ruhanî oldu. Bu yüzden günah işleyip Tanrı'nın buyruğundan uzaklaşınca cennetten çıkarıldı ve nefsanî olarak kaldı. Bu yüzden günahtan sonra ondan doğmuş olan hepimiz önce nefsanî insanı yaşarız; ta ki ruhanî Âdem'e, yani hiç günah işlemeyen (1 Petrus 2:22) Rabbimiz İsa Mesih'e ulaşalım; onun eliyle yeniden yaratılıp hayat bulalım ve o haydudun, bu hayatı bitirdiği gün onunla birlikte bulunmayı hak ettiği cennete (Luka 23:43) geri getirilelim. Nitekim Havari der ki: "Önce gelen ruhanî olan değil, nefsanî olandır; yazıldığı gibi: İlk Âdem canlı bir ruh (anima) oldu, son Âdem hayat veren bir ruh (spiritus)" (1 Korintliler 15:44–46).

Öyleyse bu yeri şöyle anlamalıyız: "Ona hayat soluğunu üfledi ve insan canlı bir ruh oldu" dendi diye, Tanrı'nın tabiatının bir parçasının insanın ruhuna dönüştüğüne inanmamalı ve Tanrı'nın tabiatının değişebilir olduğunu söylemek zorunda kalmamalıyız; hakikat bu Maniheistleri en çok bu yanılgıda sıkıştırır. Çünkü bütün heretiklerin anası kibir olduğundan, ruhun Tanrı'nın tabiatı olduğunu söylemeye cüret ettiler. Biz de onları buradan sıkıştırır ve onlara deriz ki: Öyleyse Tanrı'nın tabiatı yanılır, sefildir, kusurların lekesiyle bozulur ve günah işler; hatta sizin dediğiniz gibi, zıt tabiatın pislikleriyle kirlenir; Tanrı'nın tabiatı hakkında inanılması günah olan öbür şeyler de böyle. Ruhun her şeye gücü yeten Tanrı tarafından yaratıldığı ve bu yüzden Tanrı'nın bir parçası ya da Tanrı'nın tabiatı olmadığı başka bir yerde açıkça yazılıdır; peygamber şöyle der: "Her birine ruh veren, her şeyi yaratan odur" (Mezmurlar 33:15); başka bir yerde de: "İnsanın ruhunu onun içinde biçimlendiren" (Zekeriya 12:1). Demek ki insanın ruhunun yaratıldığı bu tanıklıklarla açıkça kanıtlanır. Yazılarda "insanın ruhu" (spiritus) diye, ruhun (anima) kendisinin akıl gücüne denir; insan onunla hayvanlardan ayrılır ve tabiatın kanunuyla onlara hükmeder. Havari bundan söz ederek der ki: "İnsana ait olanı, insanın içindeki ruhundan başka kimse bilmez" (1 Korintliler 2:11). Bu tanıklıkları, ruhun (anima) yaratıldığı kanıtlansa bile insanın ruhunun (spiritus) yaratılmadığını söyleyecek, onu Tanrı'nın tabiatı sanacak ve Tanrı'nın üflemesi gerçekleştiğinde Tanrı'nın bir parçasının ona dönüştüğünü söyleyecek kimseler belki çıkar diye getirdim. Sağlam öğreti bunu da aynı şekilde reddeder; çünkü insanın ruhu da, bazen yanılıp bazen basiretle düşündüğü için, değişebilir olduğunu haykırır; Tanrı'nın tabiatı hakkında buna inanmak hiçbir şekilde caiz değildir. İnsan ruhu daha bu kadar ağır kusurların ve sefaletlerin yükü altında inlerken, Tanrı neyse kendisinin de o olduğunu söylemesinden daha büyük bir kibir işareti olamaz.

47
  1. Quod autem scriptum est, Et insufflavit in eum spiritum vitae, et factus est homo in animam viventem: si adhuc corpus solum erat, animam adjunctam corpori hoc loco intelligere debemus; sive quae jam facta erat, sed tanquam in ore Dei erat, id est in ejus veritate vel sapientia, unde tamen non recessit quasi locis separata, quando insufflata est; non enim Deus loco continetur, sed ubique praesens est: sive tunc anima facta est, quando in illud figmentum Deus insufflavit spiritum vitae, ut illa insufflatio ipsam operationem Dei significet, qua fecit animam in homine Spiritu potentiae suae. Si autem homo ille qui factus erat, jam corpus et anima erat; ipsi animae sensus est additus ista insufflatione, cum factus est homo in animam viventem: non quia illa insufflatio conversa est in animam viventem, sed operata est in animam viventem. Nondum tamen spiritualem hominem debemus intelligere, qui factus est in animam viventem, sed adhuc animalem. Tunc enim spiritualis effectus est, cum in paradiso, hoc est in beata vita constitutus, praeceptum etiam perfectionis accepit, ut verbo Dei consummaretur. Itaque postquam peccavit, recedens a praecepto Dei, et dimissus est de paradiso, in hoc remansit ut animalis esset. Et ideo animalem hominem prius agimus omnes, qui de illo post peccatum nati sumus, donec assequamur spiritualem Adam, id est Dominum nostrum Jesum Christum, qui peccatum non fecit (I Petr. II, 22); et ab illo recreati et vivificati, restituamur in paradisum, ubi latro ille cum ipso eo die meruit esse, quo vitam istam finivit (Luc. XXIII, 43). Sic enim Apostolus dicit: Sed non prius quod spirituale est, sed quod animale, sicut scriptum est: Factus est primus Adam in animam viventem, novissimus Adam in spiritum vivificantem (I Cor. XV, 44-46). 11. Sic ergo debemus intelligere hunc locum, non quia dictum est, Insufflavit in eum spiritum vitae, et factus est homo in animam viventem, credamus illam veluti partem naturae Dei in animam hominis fuisse conversam, et cogamur dicere naturam Dei esse mutabilem: in quo errore maxime istos Manichaeos veritas premit. Sicut enim est mater omnium haereticorum superbia, ausi sunt dicere quod natura Dei sit anima. Et hinc urgentur a nobis, cum eis dicimus, Ergo natura Dei errat et misera est, et vitiorum labe corrumpitur et peccat; aut etiam, ut vos dicitis, naturae contrariae sordibus inquinatur: et caetera talia quae de natura Dei nefas est credere. Nam factam esse animam ab omnipotente Deo, et ideo non illam esse partem Dei vel naturam Dei, manifeste alio loco scriptum est, dicente propheta, Et qui finxit spiritum omnibus, ipse fecit omnia (Psal. XXXII, 15): et alio loco, Qui finxit spiritum hominis in ipso (Zach. XII, 1). Ergo factum esse spiritum hominis, manifeste his testimoniis approbatur. Spiritus autem hominis in Scripturis dicitur ipsius animae potentia rationalis, qua distat a pecoribus, et eis naturae lege dominatur. De quo dicit Apostolus: Nemo scit quae sunt hominis, nisi spiritus hominis qui in ipso est (I Cor. II, 11). Ne forte si probaretur his testimoniis animam factam esse, non deessent qui dicerent spiritum hominis non esse factum, et ipsum arbitrarentur esse naturam Dei, et in ipsum dicerent partem Dei esse conversam, cum illa insufflatio Dei facta est. Quod sana doctrina similiter respuit, quia et ipse spiritus hominis cum aliquando errat, et aliquando prudenter sapit, mutabilem se esse clamat: quod nullo modo de natura Dei fas est credere. Non autem potest majus signum esse superbiae, quam ut dicat se humana anima hoc esse quod Deus est, cum adhuc sub tantis vitiorum et miseriarum molibus gemat.
489. Bölüm

Şimdi de cennet adıyla anlatılan insanın saadetinin kendisine bakalım. İnsanların hoş dinlenmesi genellikle korularda olduğu, beden hislerimiz için ışık doğudan doğduğu ve bizim bedenimizden üstün ve daha seçkin bir cisim olan gök oradan yükseldiği için, mutlu hayatın sahip olduğu ruhanî zevkler de bu sözlerle mecazî olarak açıklanır ve cennet doğuya dikilir. Görünüşü güzel her ağacın, aklın gözüne güzel görünen ruhanî sevinçlerimizi anlattığını anlayalım; yemeğe iyi olan da mesut ruhların beslendiği bozulmayan yiyecektir. Nitekim Rab de der ki: "Bozulmayan yiyecek için çalışın" (Yuhanna 6:27); ruhun besini olan her akıl ilkesi böyledir. "Doğuya" demek, bilgeliğin ışığına demektir; "Aden'de" ise ölümsüz ve akılla kavranan zevklerde demektir. Çünkü bu kelimenin, İbraniceden Latinceye çevrilirse, zevk, haz ya da şölen anlamına geldiği söylenir. Çevrilmeden böyle bırakılmıştır ki bir yer adı gibi görünsün ve deyişi daha da mecazî kılsın. Topraktan çıkarılan bütün o ağaçları da bütün o ruhanî sevinç olarak anlarız; yani toprağın üstünde yükselmek, dünyevî arzuların dolaşık ağlarına sarılıp gömülmemek. Cennetin ortasına dikilen hayat ağacı ise şu bilgeliği anlatır: Ruh onunla, şeylerin ortasında bir yere yerleştirildiğini anlamalıdır; öyle ki bütün cismanî tabiatı kendine tabi tutsa da, Tanrı'nın tabiatının kendisinin üstünde olduğunu anlasın; ne kendisi olmadığı bir şeyi kendine mal ederek sağa sapsın, ne de olduğu şeyi ihmalle hor görerek sola. Cennetin ortasına dikilen hayat ağacı budur. İyiyi ve kötüyü bilme ağacıyla da yine ruhun bu ortada oluşu ve düzene konmuş bütünlüğü anlatılır. Çünkü o ağaç da cennetin ortasına dikilmiştir. İyiyi ve kötüyü ayırt etme ağacı denmesinin sebebi şudur: Önündeki şeylere, yani Tanrı'ya uzanması ve arkasındaki şeyleri, yani bedensel hazları unutması (Filipililer 3:13) gereken ruh, Tanrı'yı bırakıp kendine döner ve kendi gücünün Tanrı'sızmış gibi tadını çıkarmak isterse, her günahın başlangıcı olan kibirle şişer. Bu günahın ardından ceza gelince de, bıraktığı iyi ile düştüğü kötü arasındaki farkın ne olduğunu deneyerek öğrenir. İyiyi ve kötüyü ayırt etme ağacının meyvesini tatmış olmak onun için bu olacaktır. Öyleyse ona cennetteki her ağaçtan yemesi, ama iyiyi ve kötüyü ayırt etmenin bulunduğu ağaçtan yememesi buyrulur; yani onun tadına öyle varmasın ki, kendi tabiatının düzene konmuş bütünlüğünü âdeta yiyerek çiğnesin ve bozsun.

48
  1. Nunc jam videamus ipsam beatitudinem hominis, quae paradisi nomine significatur: nam quoniam in nemoribus deliciosa quies hominum esse solet, et corporeis sensibus nostris de oriente lumen oritur, coelumque consurgit, quod superius corpus est nostro corpore atque excellentius; propterea his verbis etiam spirituales deliciae, quas habet beata vita, figurate explicantur, et ad oricntem paradisus plantatur. Intelligamus autem nostra gaudia spiritualia significare omne lignum formosum ad aspectum intelligentiae, et bonum ad escam quae non corrumpitur, qua beatae animae pascuntur: nam et Dominus dicit, Operamini escam quae non corrumpitur (Joan. VI, 27); ut est omnis ratio, quae cibus est animae. Ad orientem, lucem sapientiae in Eden, id est in deliciis immortalibus et intelligibilibus. Nam delicia vel voluptas, vel epulum hoc verbo significari dicitur, si ex hebraeo in latinum interpretetur. Positum est autem sic sine interpretatione, ut aliquem locum significare videatur, magisque figuratam faciat locutionem. Productum autem ex terra omne illud lignum accipimus omne illud gaudium spirituale; id est, supereminere terrae, et non involvi atque obrui terrenarum cupiditatum implicamentis. Lignum autem vitae plantatum in medio paradisi, sapientiam illam significat, qua oportet ut intelligat anima, in meditullio quodam rerum se esse ordinatam, ut quamvis subjectam sibi habeat omnem naturam corpoream, supra se tamen esse intelligat naturam Dei: et neque in dexteram declinet, sibi arrogando quod non est; neque ad sinistram, per negligentiam contemnendo quod est: et hoc est lignum vitae plantatum in medio paradisi. Ligno autem scientiae boni et mali, ipsa item medietas animae et ordinata integritas significatur: nam et ipsum lignum in medio paradisi plantatum est; et ideo lignum dignoscentiae boni et mali dicitur, quia si anima quae debet in ea quae anteriora sunt se extendere, id est in Deum, et ea quae posteriora sunt oblivisci (Philipp. III, 13), id est corporeas voluptates, ad seipsam deserto Deo conversa fuerit, et sua potentia tanquam sine Deo frui voluerit, intumescit superbia, quod est initium omnis peccati. Et cum hoc ejus peccatum poena fuerit consecuta, experiendo discit quid intersit inter bonum quod deseruit, et malum in quod cecidit. Et hoc ei erit gustasse de fructu arboris dignoscentiae boni et mali. Praecipitur ergo illi ut de omni ligno quod est in paradiso edat, ex ligno autem in quo est dignoscentia boni et mali non edat; id est, non sic eo fruatur, ut ipsam ordinatam integritatem naturae suae, quasi manducando violet atque corrumpat.
4910. Bölüm

Aden'den, yani zevklerden, hazdan ve şölenlerden çıkan ırmak —peygamber Mezmurlarda bu ırmaktan söz ederek "Onlara hazzının selinden içireceksin" (Mezmurlar 36:8) der; çünkü Aden, Latincede voluptas (haz) denen şeydir— dört kola ayrılır ve dört faziletin, yani basiretin, cesaretin, itidalin ve adaletin simgesidir. Fison'un Ganj, Gihon'un ise Nil olduğu söylenir; bu, peygamber Yeremya'da da fark edilebilir; şimdi başka adlarla anılırlar. Nitekim önceden Albula denen ırmağa şimdi Tiber denir. Dicle ile Fırat ise şimdi de aynı adları taşır. Yine de bu adlarla, söylediğim gibi, ruhanî faziletler anlatılır; biri İbranice ya da Süryanice dilini incelerse, bu adların yorumu da bunu öğretir. Kudüs görünür ve dünyevî bir yer olduğu hâlde ruhanî olarak barış şehrini anlattığı gibi; Siyon da yeryüzünde bir dağ olduğu hâlde seyri anlatır ve bu ad Yazıların alegorilerinde ruhanî şeylerin anlaşılması için sık sık aktarılır; Rab'bin dediği gibi Kudüs'ten Eriha'ya inerken yolda yaralanıp haydutlarca yaralı ve yarı ölü bırakılan adam da (Luka 10:30), bu yeryüzü yerlerinin, tarihe göre yeryüzünde bulunsalar bile, ruhanî olarak anlaşılmasını elbette zorunlu kılar.

Demek ki basiret, her insan ağzına yabancı olan hakikatin seyrinin kendisini anlatır; çünkü o anlatılamaz: Onu dile getirmek istersen, doğurmaktan çok doğum sancısı çekersin; Havari de orada insanın söylemesine izin verilmeyen anlatılamaz sözler işitti (2 Korintliler 12:4). İşte bu basiret, altını, lal taşını ve yeşil taşı bulunduran ülkeyi dolaşır; yani bütün dünyevî pisliklerden, kaynatılıp arıtılmış gibi arınarak en iyi altın gibi parlayan yaşama terbiyesini; lal taşının parıltısının geceye yenilmemesi gibi hiçbir yalanın yenemediği hakikati; ve kurumayan dinçliğinden ötürü yeşil taşın yeşilliğiyle anlatılan ebedî hayatı. Çok sıcak ve kızgın Habeş ülkesini dolaşan ırmak ise eylemin sıcaklığıyla canlı ve yorulmak bilmeyen cesareti anlatır. Üçüncüsü olan Dicle Asurluların karşısından akar ve basiretin öğütlerine şiddetle karşı koyan şehvete direnen itidali anlatır; Asurluların Yazılarda çoğu zaman düşmanların yerine konması da bundandır. Dördüncü ırmağın neyin karşısından aktığı ya da hangi ülkeyi dolaştığı söylenmemiştir; çünkü adalet ruhun bütün kısımlarına aittir: O, ruhun düzeni ve hakkaniyetidir; bu üçü, yani ilki basiret, ikincisi cesaret, üçüncüsü itidal, onunla uyum içinde birbirine bağlanır; bu bütün bağlanmada ve düzende de adalet vardır.

49
  1. Flumen autem quod procedebat ex Eden, id est ex deliciis et voluptate et epulis, quod flumen a propheta significatur in Psalmis, cum dicit, Torrente voluptatis tuae potabis eos (Psal. xxxv, 9); hoc est enim Eden, quod latine voluptas dicitur: dividitur in quatuor partes, et quatuor virtutes significat, prudentiam, fortitudinem, temperantiam, justitiam. Dicitur autem Phison ipse esse Ganges, Geon autem Nilus, quod etiam in Jeremia propheta animadverti potest: nunc aliis nominibus appellantur. Sicut nunc Tiberis dicitur fluvius, qui prius Albula dicebatur. Tigris vero et Euphrates etiam nunc eadem nomina tenent: quibus tamen nominibus virtutes, ut dixi, spirituales significantur; quod etiam ipsorum nominum interpretatio docet, si quis hebraeam linguam vel syram consideret. Sicut Jerusalem quamvis sit visibilis et terrenus locus, significat tamen civitatem pacis spiritualiter: et Sion quamvis sit mons in terra, speculationem tamen significat; et hoc nomen in Scripturarum allegoriis ad spiritualia intelligenda saepe transfertur: et ille qui descendebat ab Jerusalem in Jericho, sicut Dominus dicit, et in via vulneratus, saucius et semivivus relictus est a latronibus (Luc. x, 30), utique locos istos terrarum, quamvis secundum historiam in terra inveniantur, spiritualiter cogit intelligi. 14. Prudentia ergo, quae significat ipsam contemplationem veritatis ab omni ore humano alienam, quia est ineffabilis, quam si eloqui velis, parturis eam potius quam paris, quia ibi audivit et Apostolus ineffabilia verba quae non licet homini loqui (II Cor. XII, 4): haec ergo prudentia terram circumit, quae habet aurum, et carbunculum, et lapidem prasinum, id est disciplinam vivendi, quae ab omnibus terrenis sordibus, quasi decoeta nitescit, sicut aurum optimum; et veritatem, quam nulla falsitas vincit, sicut carbunculi fulgor nocte non vincitur; et vitam aeternam, quae viriditate lapidis prasini significatur, propter vigorem qui non arescit. Fluvius autem ille qui circuit terram Aethiopiam multum calidam atque ferventem, significat fortitudinem calore actionis alacrem atque impigram. Tertius autem Tigris vadit contra Assyrios, et significat temperantiam, quae resistit libidini, multum adversanti consiliis prudentiae: unde plerumque in Scripturis Assyrii adversariorum loco ponuntur. Quartus fluvius non dictum est contra quid vadat, aut quam terram circumeat: justitia enim ad omnes partes animae pertinet, quia ipsa ordo et aequitas animae est, qua sibi ista tria concorditer copulantur; prima, prudentia; secunda, fortitudo; tertia, temperantia; et in ista tota copulatione atque ordinatione justitia.
5011. Bölüm

İnsanın cennete orada çalışsın ve onu korusun diye yerleştirilmesine gelince, o çalışma övgüye değerdi ve zahmetli değildi. Çünkü cennetteki çalışma başkadır, günahtan sonra mahkûm edildiği yeryüzündeki çalışma başka. "Ve korusun" diye eklenmesinden de o çalışmanın nasıl bir şey olduğu anlaşılır. Çünkü ölümün bulunmadığı mutlu hayatın huzurunda bütün iş, elinde tuttuğunu korumaktır. İnsan yukarıda ele aldığımız buyruğu da alır (yukarıda 9. bölüm). Bu buyruk tek kişiye söylenmeyecek şekilde bitirildiği için —çünkü "Ondan yediğiniz gün ölümle öleceksiniz" der—, kadının nasıl yaratıldığı açıklanmaya başlanır. Kadının erkeğe yardımcı olarak yaratıldığı söylenir; öyle ki ruhanî bir birleşmeyle ruhanî döller, yani ilahî övgünün iyi işlerini doğursun; erkek yönetir, kadın boyun eğer; erkek bilgelik tarafından, kadın erkek tarafından yönetilir. Çünkü erkeğin başı Mesih, kadının başı erkektir (1 Korintliler 11:3). Bu yüzden "İnsanın yalnız olması iyi değildir" denir. Çünkü yapılacak bir şey daha vardı: Yalnız ruh bedene hükmetmekle kalmasın —çünkü beden kul yerindedir—, erkeksi akıl da kendi nefsanî kısmını kendine boyun eğdirsin ve bu yardımcı aracılığıyla bedene buyursun. Bunun örneği olarak kadın yaratıldı; şeylerin düzeni onu erkeğe tabi kılar; öyle ki iki insanda, yani erkekte ve dişide daha açık görünen şey tek bir insanda da görülebilsin: Bedenin organlarıyla iş gördüğümüz ruhun isteğini iç zihin, erkeksi akıl gibi kendine tabi tutsun ve kendi yardımcısına adil bir kanunla ölçü koysun; tıpkı erkeğin kadını yönetmesi ve ona kocasına hükmetme izni vermemesi gerektiği gibi; bu olduğunda ev altüst olmuş ve sefil bir evdir.

Öyleyse Tanrı önce insana, evcil hayvanlardan ve akılsız bütün canlılardan ne kadar üstün olduğunu gösterdi. Bütün canlıların, onlara ne ad vereceğini görsün ve onlara adlar koysun diye ona getirildiğinin söylenmesi bunu anlatır. Çünkü bundan, insanın akıl sayesinde evcil hayvanlardan üstün olduğu görülür; çünkü onları birbirinden ayırmayı ve adlarıyla ayırt etmeyi, onlar hakkında yargıda bulunan akıldan başkası yapamaz. Ama bu kolay bir akıl işidir; çünkü insan evcil hayvanlardan üstün olduğunu çabucak anlar. Zor olan, kendi içinde yöneten akıllı bir şeyin ve yönetilen nefsanî başka bir şeyin bulunduğunu anladığı akıl işidir.

12. Bölüm

Bunu daha gizli bir bilgelikle gördüğü için, kadın kendisi için yaratılırken Tanrı'nın Âdem'e verdiği uyku adıyla bu gizli görmenin kendisinin anlatıldığını düşünüyorum. Çünkü bunu görmek için bu beden gözlerine gerek yoktur; her insan bu görünür şeylerden aklın derinliklerine ne kadar çekilirse —uykuya dalmak gibi olan da budur—, onu o kadar iyi ve arı görür. Çünkü içimizde akılla hükmeden bir şeyin ve akla boyun eğen başka bir şeyin bulunduğunu anladığımız bu bilgi, bu bağı simgelemek için kadının erkeğin kaburgasından yapılması gibidir. Sonra herkesin kendindeki bu kısma doğru hükmetmesi ve kendi içinde âdeta evli hâle gelmesi için, yani beden ruha karşı arzulamasın da ruha boyun eğsin, bedensel arzu akla karşı koymasın da boyun eğerek bedensel olmaktan çıksın diye, yetkin bilgeliğe ihtiyaç vardır. Bu bilgeliğin seyri içeride, daha gizli ve bedenin her hissinden çok uzak olduğu için, uyku adıyla da yerinde olarak anlaşılabilir. Çünkü erkeğin başı, Tanrı'nın Bilgeliği olan Mesih olduğunda, kadının başı da en düzenli şekilde erkek olur.

50
  1. Quod autem ita constitutus est homo in paradiso, ut operaretur et custodiret; operatio illa laudabilior laboriosa non erat. Alia est namque in paradiso operatio, et alia in terra, quo post peccatum damnatus est. Ex eo autem quod additum est, et custodiret; significatum est qualis illa operatio erat. Namque in tranquillitate beatae vitae, ubi mors non est, omnis opera est custodire quod tenes. Accipit etiam praeceptum, de quo superius jam tractavimus (Supra, c.9). Quod praeceptum, quoniam sic concluditur, ut non ad unum loquatur; sic enim dicit, Qua die autem manducaveritis, morte moriemini; incipit exponi quomodo sit facta femina: et facta dicitur in adjutorium viri, ut copulatione spirituali spirituales fetus ederet, id est bona opera divinae laudis; dum ille regit, haec obtemperat; ille a sapientia regitur, haec a viro. Caput enim viri Christus, et caput mulieris vir (I Cor. XI, 3). Ideoque dicitur: Non est bonum solum hominem esse. Adhuc enim erat quod fieret, ut non solum anima corpori dominaretur, quia corpus servilem locum obtinet, sed etiam virilis ratio subjugaret sibi animalem partem suam, per quod adjutorium imperaret corpori. Ad hujus rei exemplum femina facta est, quam rerum ordo subjugat viro; ut quod in duobus hominibus evidentius apparet, id est in masculo et femina, etiam in uno homine considerari possit: ut appetitum animae, per quem de membris corporis operamur, habeat mens interior tanquam virilis ratio subjugatum, et justa lege modum imponat adjutorio suo, sicut vir debet feminam regere, nec eam permittere dominari in virum; quod ubi contingit, perversa et misera domus est. 16. Primo ergo demonstravit Deus homini quanto melior esset pecoribus, et omnibus irrationabilibus animantibus: et hoc significat quod dictum est, adducta esse ad illum omnia animantia, ut videret quid ea vocaret, et eis nomina imponeret. Ex hoc enim apparet ipsa ratione hominem meliorem esse quam pecora, quod distinguere et nominatim ea discernere, nonnisi ratio potest, quae de ipsis judicat. Sed haec facilis ratio est; cito enim homo intelligit se meliorem esse pecoribus: illa est difficilis ratio, qua intelligit in seipso aliud esse rationale quod regit, aliud animale quod regitur. Et quoniam haec secretiore sapientia videt, ipsam visionem secretam nomine soporis significari arbitror, quem immisit Deus in Adam, quando ei mulier facta est. Ut enim hoc videatur, non est opus oculis istis corporeis, sed quanto quisque ab istis visibilibus rebus in interiora intelligentiae secesserit (hoc est autem quasi obdormiscere), tanto melius et sincerius illud videt. Ipsa enim cognitio, qua intelligitur in nobis aliud esse quod ratione dominetur, aliud quod rationi obtemperet; ipsa ergo cognitio veluti effectio mulieris est de costa viri, propter conjunctionem significandam. Deinde, ut quisque huic suae parti recte dominetur, et fiat quasi conjugalis in seipso, ut caro non concupiscat adversus spiritum, sed spiritui subjugetur, id est concupiscentia carnalis non adversetur rationi, sed potius obtemperando desinat esse carnalis, opus habet perfecta sapientia. Cujus contemplatio quia interior est et secretior, et ab omni sensu corporis remotissima, convenienter etiam ista soporis nomine intelligi potest. Tunc enim ordinatissime caput mulieris vir est, cum caput viri est Christus, qui Sapientia est Dei.

50_2Elbette o kaburganın yerini etle doldurdu; öyle ki bu adla, her insanın kendi ruhunu sevdiği ve onu hor görecek kadar katı olmadığı sevgi duygusu bildirilsin; herkes başında bulunduğu şeyi sever. Çünkü et burada bedensel arzuyu anlatsın diye anılmamıştır; daha çok, peygamberin halktan taş yüreğin alınıp et yürek verileceğini söylediği anlamda (Hezekiel 11:19). Havari de bu anlamda der ki: "Taş levhalara değil, etten yüreklerin levhalarına" (2 Korintliler 3:3). Çünkü asıl anlamda deyiş başkadır, şimdi ele aldığımız türden mecazî deyiş başka. Bu yüzden görünür kadın, tarihe göre önce erkeğin bedeninden Rab Tanrı tarafından yapılmış olsa bile, bir sırrı bildirmek için olmasaydı elbette sebepsiz yere böyle yapılmazdı. Kadının kendisinden biçimlendirileceği balçık mı eksikti? Ya da Rab isteseydi, uyanık insandan acısız bir kaburga alamaz mıydı? Öyleyse bunlar ister mecazî olarak söylenmiş, ister mecazî olarak yapılmış olsun, boşuna böyle söylenmiş ya da yapılmış değildir; bunlar düpedüz sırlar ve kutsal simgelerdir; ister bizim cılızlığımızın denediği şekilde, ister daha iyi başka bir şekilde, ama sağlam imana göre yorumlanmalı ve anlaşılmalıdır.

50_2
  1. Sane in locum illius costae carnem adimplevit, ut hoc nomine insinuaretur dilectionis affectus, quo diligit unusquisque animam suam, et non est durus ut eam contemnat; quod diligit quisque cui praeest. Non enim sic nominata est caro isto loco, ut carnalem concupiscentiam significet; sed isto modo potius quo propheta dicit auferri populo cor lapideum, et dari cor carneum (Ezech. XI, 19). Hoc modo enim dicit etiam Apostolus: Non in tabulis lapideis, sed in tabulis cordis carnalibus (II Cor. III, 3). Aliud est quippe propria locutio, aliud figurata, qualis ista est quam tractamus modo. Quapropter etsi visibilis femina secundum historiam de corpore viri primo facta est a Domino Deo, non utique sine causa ita facta est, nisi ut aliquod secretum intimaret. Num enim aut limus defuit unde femina formaretur? aut, si vellet Dominus, homini vigilanti costam sine dolore detrahere non posset? Sive ergo ista figurate dicta sint, sive etiam figurate facta sint, non frustra hoc modo dicta vel facta sunt; sed sunt plane mysteria et sacramenta, sive hoc modo quo tenuitas nostra conatur, sive aliquo alio meliore, secundum sanam tamen fidem sunt interpretanda et intelligenda.
5113. Bölüm

Erkek, üstün olanın aşağıdakine yaptığı gibi karısına ad verdi ve dedi ki: "Bu şimdi kemiklerimden bir kemik, etimden bir ettir." Kemiklerden kemik, belki cesaretten ötürü; etten et, itidalden ötürü. Çünkü bu iki faziletin, ruhun akıllı basiretin yönettiği aşağı kısmına ait olduğu öğretilir. "Buna kadın (mulier) denecek, çünkü kocasından (vir) alındı" sözüne gelince, adın bu kökeni ve yorumu Latincede görünmez. Çünkü mulier adının vir adıyla ne benzerliği olduğu bulunamaz. Ama İbranicede bunun, âdeta "Buna virago (erkeğimsi) denecek, çünkü kocasından alındı" denmiş gibi seslendiği söylenir. Çünkü virago ya da virgo (bakire) vir adına daha çok benzer, mulier ise benzemez; ama söylediğim gibi bunu dillerin farklılığı yapar.

Eklenen "İnsan babasını ve annesini bırakacak ve karısına bağlanacak; ikisi tek beden olacaklar" sözünün tarihe nasıl bağlanacağını, insan soyunda bunların çoğu zaman olmasından başka bir yolla bulamıyorum; bu bütünüyle bir peygamberliktir. Havari de bunu anarak der ki: "Bu yüzden insan babasını ve annesini bırakacak ve karısına bağlanacak; ikisi tek beden olacaklar. Bu büyük bir sırdır; ben ise bunu Mesih ve Kilise için söylüyorum" (Efesliler 5:31–32). Havarilerin Mektuplarıyla birçok kişiyi aldatan Maniheistler bunu kör olmadan okusalardı, Eski Ahit Yazılarının nasıl anlaşılması gerektiğini anlarlar ve bilmedikleri şeyi böyle küfürlü bir sesle suçlamaya cüret etmezlerdi. Âdem ve karısının çıplak olup utanmamaları ise ruhun saflığını ve iffetini anlatır. Nitekim Havari de şöyle der: "Sizi Mesih'e iffetli bir bakire olarak sunmak için tek bir erkekle nişanladım. Ama korkarım ki yılan kurnazlığıyla Havva'yı nasıl aldattıysa, sizin zihinleriniz de Mesih'teki saflıktan ve iffetten öyle bozulur" (2 Korintliler 11:2–3).

51
  1. Vocavit ergo mulierem suam vir, tanquam potior inferiorem, et dixit: Hoc nunc os de ossibus meis, et caro de carne mea. Os de ossibus, fortasse propter fortitudinem; et caro de carne, propter temperantiam. Hae namque duae virtutes ad inferiorem animi partem, quam prudentia rationalis regit, docentur pertinere. Quod autem dictum est, Haec vocabitur mulier, quoniam de viro suo sumpta est; ista origo nominis, et interpretatio in lingua latina non apparet. Quid enim simile habeat mulieris nomen ad viri nomen, non invenitur. Sed in hebraea locutione dicitur sic sonare, quasi dictum sit: Haec vocabitur virago, quoniam de viro suo sumpta est. Nam virago vel virgo potius habet aliquam similitudinem cum viri nomine; mulier autem non habet: sed hoc, ut dixi, linguae diversitas facit. 19. Quod autem additum est, Relinquet homo patrem et matrem, et adhaerebit uxori suae; et erunt duo in carne una, quomodo referatur ad historiam non invenio, nisi quod plerumque in genere humano ista contingunt; sed tota prophetia est, cujus Apostolus meminit, dicens: Propter hoc relinquet homo patrem et matrem, et adhaerebit uxori suae; et erunt duo in carne una. Sacramentum hoc magnum est: ego autem dico in Christo et in Ecclesia (Ephes. v, 31, 32). Quod Manichaei si non caeci legerent, qui per Epistolas apostolicas multos decipiunt, intelligerent quomodo accipiendae sint Veteris Testamenti Scripturae, nec tam sacrilega voce auderent accusare quod nesciunt. Quod autem nudi erant Adam et mulier ejus, et non confundebantur, simplicitatem animae castitatemque significat. Nam et Apostolus ita dicit: Aptavi vos uni viro virginem castam exhibere Christo: timeo autem ne sicut serpens Evam fefellit versutia sua, ita corrumpantur mentes vestrae a simplicitate et castitate, quae est in Christo (II Cor. xi, 2, 3).
5214. Bölüm

Yılan şeytanı anlatır; o elbette saf değildi. Çünkü bütün yabani hayvanlardan daha akıllı olduğunun söylenmesiyle mecazî olarak onun kurnazlığı bildirilir. Ama yılanın cennette olduğu söylenmedi; Tanrı'nın yaptığı yabani hayvanlar arasında olduğu söylendi. Çünkü yukarıda söylediğim gibi cennet mutlu hayatı anlatır (yukarıda 9. bölüm); yılan artık orada değildi, çünkü artık şeytandı ve hakikatte durmadığı için kendi saadetinden düşmüştü. Kadın cennetteyken, o da cennette değilken kadınla nasıl konuşabildiğine de şaşmamalı. Çünkü ya kadın cennette mekâna göre değil, daha çok saadetin duygusuna göre bulunuyordu; ya da Âdem ve karısının bedenleriyle oturdukları, cennet denecek böyle bir yer olsa bile, şeytanın yaklaşmasını da bedensel olarak mı anlamalıyız? Elbette hayır, ruhanî olarak; Havari'nin dediği gibi: "Havanın hükümranlığının önderine, şimdi itaatsizlerin oğullarında iş gören ruha göre" (Efesliler 2:2). Peki o, içlerinde iş gördüğü kimselere görünür biçimde mi görünür, ya da onlara bedensel yerlerden geçerek mi yaklaşır? Elbette hayır; ama şaşılacak yollarla, düşünceler aracılığıyla ne telkin edebilirse eder. Bu telkinlere, Havari'nin yine söylediği şu sözü gerçekten söyleyebilenler direnir: "Çünkü onun hilelerini bilmez değiliz" (2 Korintliler 2:11). Rab'bi ele vermesi için Yahuda'yı ikna ettiğinde ona nasıl yaklaştı? Mekânlarda mı, ya da bu gözlerle mi ona göründü? Elbette hayır; söylendiği gibi onun yüreğine girdi (Luka 22:3). İnsan cenneti korursa onu geri iter. Çünkü Tanrı insanı cennete orada çalışsın ve onu korusun diye koydu; nitekim Ezgiler Ezgisi'nde Kilise için "Kapalı bir bahçe, mühürlü bir kaynak" (Ezgiler Ezgisi 4:12) denir; o sapkınlık telkincisi oraya elbette giremez. Yine de kadın aracılığıyla aldatır; çünkü aklımız da, ruhun, yöneten bir erkeğe uyar gibi akla boyun eğmesi gereken kısmında bir haz kımıldamadıkça günaha onay vermeye sürüklenemez.

Şimdi de her birimizde, biri günaha kaydığında, o zaman o üçünde, yılanda, kadında ve erkekte olandan başka bir şey olmaz. Çünkü önce, ister düşünce ister bedenin hisleri aracılığıyla, görerek, dokunarak, işiterek, tadarak ya da koklayarak bir telkin gelir. Bu telkin geldiğinde arzumuz günah işlemeye kımıldamazsa, yılanın kurnazlığı dışarıda bırakılır; kımıldarsa, kadın artık ikna edilmiş gibi olur. Ama akıl bazen kımıldamış arzuyu da erkekçe dizginler ve bastırır. Bu olduğunda günaha kaymayız, bir miktar mücadeleden sonra taç giyeriz. Ama akıl onay verir ve şehvetin kımıldattığı şeyin yapılması gerektiğine karar verirse, insan âdeta cennetten kovulur gibi bütün mutlu hayattan kovulur. Çünkü ardından fiil gelmese bile günah artık hesaba yazılır; çünkü vicdan onayında suçlu tutulur.

52
  1. Serpens autem significat diabolum, qui sane non erat simplex. Quod enim dicitur sapientior omnibus bestiis, figurate insinuatur ejus versutia. Non autem dictum est quod in paradiso erat serpens, sed erat serpens inter bestias quas fecit Deus. Paradisus namque beatam vitam, ut superius dixi, significat (Supra, cap. 9), in qua jam non erat serpens, quia jam diabolus erat; et de sua beatitudine ceciderat, quia in veritate non stetit. Nec mirandum est quomodo mulieri loqui potuerit, cum illa esset in paradiso, et ille non esset; non enim aut illa secundum locum erat in paradiso, sed potius secundum beatitudinis affectum: aut etiamsi locus est talis qui paradisus vocetur, in quo corporaliter Adam et mulier habitabant, etiam diaboli accessum corporaliter intelligere debemus? Non utique, sed spiritualiter, sicut Apostolus dicit, Secundum principem potestatis aeris, spiritus qui nunc operatur in filiis diffidentiae (Ephes. II, 2). Numquid ergo visibiliter eis apparet, aut quasi corporeis locis accedit ad eos in quibus operatur? Non utique, sed miris modis per cogitationes suggerit quidquid potest. Quibus suggestionibus resistunt, qui vere dicunt, quod item dicit Apostolus: Non enim ignoramus astutias ejus (II Cor. II,11). Quomodo enim accessit ad Judam, quando ei persuasit ut Dominum traderet? numquid in locis, aut per hos oculos ei visus est? Sed utique, ut dictum est, intravit in cor ejus (Luc. XXII, 3). Repellit autem illum homo, si paradisum custodiat. Posuit enim Deus hominem in paradiso, ut operaretur et custodiret: quia sic de Ecclesia dicitur in Canticis canticorum, Hortus conclusus, fons signatus (Cant. iv, 12); quo utique non admittitur perversitatis ille persuasor. Sed tamen per mulierem decipit: non enim etiam ratio nostra deduci ad consensionem peccati potest, nisi cum delectatio mota fuerit in illa parte animi, quae debet obtemperare rationi tanquam rectori viro. 21. Etiam nunc in unoquoque nostrum nihil aliud agitur, cum ad peccatum quisque delabitur, quam tunc actum est in illis tribus, serpente, muliere, et viro. Nam primo fit suggestio sive per cogitationem, sive per sensus corporis, vel videndo, vel tangendo, vel audiendo, vel gustando, vel olfaciendo: quae suggestio cum facta fuerit, si cupiditas nostra non movebitur ad peccandum, excludetur serpentis astutia; si autem mota fuerit, quasi mulieri jam persuasum erit. Sed aliquando ratio viriliter etiam commotam cupiditatem refrenat atque compescit. Quod cum fit, non labimur in peccatum, sed cum aliquanta luctatione coronamur. Si autem ratio consentiat, et quod libido commoverit, faciendum esse decernat, ab omni vita beata tanquam de paradiso expellitur homo. Jam enim peccatum imputatur, etiamsi non subsequatur factum; quoniam rea tenetur in consensione conscientia.
5315. Bölüm

O yılanın günahı nasıl telkin ettiği titizlikle düşünülmelidir; çünkü bu en çok bizim kurtuluşumuzla ilgilidir; bunlar da artık böyle şeylerden sakınalım diye yazılmıştır. Kadın sorulduğunda kendilerine ne buyrulduğunu cevap verince yılan dedi ki: "Ölümle ölmeyeceksiniz; çünkü Tanrı biliyordu ki ondan yediğiniz gün gözleriniz açılacak, iyiyi ve kötüyü bilerek tanrılar gibi olacaksınız." Bu sözlerde günahın kibirle telkin edildiğini görüyoruz; "Tanrılar gibi olacaksınız" sözünün anlamı budur. "Çünkü Tanrı biliyordu ki ondan yediğiniz gün gözleriniz açılacak" sözünden de şundan başka ne anlaşılır: Tanrı'nın altında olmak istemesinler de Rab olmaksızın kendi güçlerine sahip olsunlar diye ikna edildiler; öyle ki onun kanununu tutmasınlar, sanki o, kendi kendilerini yönetmelerini kıskanıyormuş gibi; onun iç ışığına muhtaç olmasınlar da, onun yasakladığı iyiyi ve kötüyü ayırt etmek için kendi gözleri gibi kendi öngörülerini kullansınlar. Demek ki ikna edildikleri şey şudur: Kendi güçlerini aşırı sevsinler ve Tanrı'ya eşit olmak isteyerek, Tanrı'ya tabi oldukları ve bedenleri kendilerine tabi tuttukları o ortada oluşu, cennetin ortasına dikilmiş ağacın meyvesi gibi kötüye, yani Tanrı'nın kanununa aykırı olarak kullansınlar; böylece almadıklarını gasp etmek isterken aldıklarını kaybetsinler. Çünkü insanın tabiatı, Tanrı yönetmeksizin kendi gücüyle mesut olsun diye yaratılmadı; hiç kimse yönetmeksizin kendi gücüyle mesut olabilen yalnız Tanrı'dır.

"Ve kadın, diyor, ağacın yemeğe iyi, gözlere görmek ve tanımak için güzel olduğunu gördü." Gözleri kapalıysa nasıl görüyordu? Ama bu şunu anlayalım diye söylendi: O meyveden aldıktan sonra açılan gözler, kendilerini çıplak gördükleri ve kendilerinden hoşnut olmadıkları gözlerdi; yani saflıktan hoşlanmayan kurnazlığın gözleri. Çünkü biri o en içteki ve en gizli hakikat ışığından düşünce, kibrin hoşa gitmek isteyebileceği hileli rol yapmalardan başka bir yol kalmaz. İkiyüzlülük de buradan doğar; onda istedikleri kişiyi kandırıp aldatabilenler kendilerini pek akıllı sanırlar. Kadın kocasına verdi, ikisi de yediler ve sözü edilen gözleri açıldı; o zaman çıplak olduklarını gördüler, ama çarpık gözlerle; bu gözlere, çıplaklık adıyla anlatılan o saflık utanılacak bir şey gibi görünüyordu. Bu yüzden artık saf olmasınlar diye incir yapraklarından kendilerine önlük yaptılar; âdeta utanç yerlerini, yani kurnaz kibrin artık utandığı saflığı örterek. İncir yaprakları ise —cisimsiz şeyler için böyle söylemek yerindeyse— ruhun yalan söyleme arzusu ve hazzıyla şaşılacak şekilde çektiği bir kaşıntıyı anlatır. Latincede şakalaşmayı sevenlere salsi ("tuzlu", yani nüktedan) denmesi de bundandır. Şakalarda ise elbette başrolü rol yapmak oynar.

53
  1. Quo autem modo serpens ille peccatum persuaserit, diligenter considerandum est; pertinet enim maxime ad nostram salutem: nam ideo haec scripta sunt ut jam talia caveamus. Nam cum interrogata mulier respondisset quid eis praeceptum esset; ait ille: Non morte moriemini: sciebat enim Deus quoniam qua die manducaveritis ex illo, aperientur oculi vestri, et eritis sicut dii, scientes bonum et malum. Videmus his verbis per superbiam peccatum esse persuasum: ad hoc enim valet quod dictum est, Eritis sicut dii. Sicut etiam hoc quod dictum est, Sciebat enim Deus quoniam qua die manducaveritis ex eo, aperientur oculi vestri, quid hic intelligitur, nisi persuasum esse ut sub Deo esse nollent, sed in sua potestate potius sine Domino, ut legem ejus non observarent, quasi invidentis sibi ne se ipsi regerent, non indigentes illius interno lumine, sed utentes propria providentia, quasi oculis suis, ad dignoscendum bonum et malum, quod ille prohibuisset? Hoc est ergo quod persuasum est, ut suam potestatem nimis amarent, et cum Deo esse pares vellent, illa medietate, per quam Deo subjecti erant, et corpora subjecta habebant, tanquam fructu arboris constitutae in medio paradisi, male uterentur, id est contra legem Dei; atque ita quod acceperant amitterent, dum id quod non acceperant, usurpare voluerunt. Non enim accepit hominis natura, ut per suam potestatem Deo non regente beata sit; quia nullo regente, per suam potestatem beatus esse solus Deus potest. 23. Et vidit, inquit, mulier quia bonum est lignum ad escam; et quia bonum est oculis ad videndum, et cognoscendum. Quomodo videbat, si clausi erant oculi? Sed hoc dictum est, ut intelligeremus eos oculos esse apertos, posteaquam de fructu illo acceperunt, quibus se nudos videbant, et displicebant sibi, id est oculos astutiae, quibus simplicitas displicet. Cum enim quisque ceciderit ab illa intima et secretissima luce veritatis, nihil est unde velit placere superbia, nisi fraudulentis simulationibus. Hinc enim et hypocrisis nascitur, in qua multum sibi videntur cordati, qui potuerint fallere et decipere quem voluerint. Dedit enim mulier viro suo, et manducaverunt, et aperti sunt oculi eorum, de quibus jam dictum est; et tunc viderunt quod nudi essent, sed oculis perversis, quibus illa simplicitas quae nuditatis nomine significata est, erubescenda videbatur. Itaque ut jam non essent simplices, fecerunt de foliis fici sibi succinctoria, tanquam tegentes pudenda sua, id est occultantes simplicitatem, de qua jam erubescebat astuta superbia. Folia vero fici pruritum quemdam significant, si hoc bene in rebus incorporeis dicitur, quem miris modis animus patitur cupiditate, et delectatione mentiendi. Unde etiam latine salsi dicuntur, qui jocari amant. In jocis autem utique simulatio principatum tenet.
5416. Bölüm

Bu yüzden Tanrı akşamüstü cennette gezinirken onun sesini duydular ve onun gözünden saklandılar. Tanrı'nın gezinmesi, artık onları yargılamaya gelmesidir: Cezaları henüz verilmemişken cennette geziniyordu; yani onlar artık onun buyruğunda sağlam durmadıkları için, Tanrı'nın huzuru onlarda sanki yer değiştiriyordu. "Akşamüstü" denmesi de yerindedir: Güneş artık onlar için batıyordu, yani o iç hakikat ışığı onlardan alınıyordu. Tanrı'nın gözünden, onu bırakıp artık kendine ait olanı sevmeye başlayandan başka kim saklanır? Çünkü artık yalanın örtülerine bürünmüşlerdi; "yalan söyleyen ise kendinden söyler" (Yuhanna 8:44). Bu yüzden cennetin ortasındaki ağacın yanına saklandıkları söylenir; yani kendilerine, varlıkların ortasında, Tanrı'nın altında ve cisimlerin üstünde yer almak üzere düzenlenmiş olan kendilerine. Demek ki kendi içlerine saklandılar; öyle ki kendileri olmayan hakikat ışığını bırakınca sefil yanılgılarla altüst olsunlar. Çünkü insan ruhu hakikatten pay alabilir; ama hakikatin kendisi, ruhun üstünde bulunan değişmez Tanrı'dır. Demek ki kim bu hakikatten yüz çevirip kendine dönerse, yöneten ve aydınlatan Tanrı'yla değil de sanki hürmüş gibi kendi hareketleriyle coşarsa, yalanla kararır; çünkü yalan söyleyen kendinden söyler. Böylece altüst olur ve peygamberin şu sözünü kendinde gösterir: "Ruhum kendime dönünce altüst oldu" (Mezmurlar 41:7). Bunun üzerine Âdem'e soru sorulur; Tanrı onun nerede olduğunu bilmediği için değil, onu günahını itiraf etmeye zorladığı için. Nitekim Rab İsa Mesih de sorduğu o kadar çok şeyi bilmiyor değildi. Âdem ise, Tanrı'nın sesini duyunca çıplak olduğu için saklandığını söyledi. Bu cevabı artık en sefil bir yanılgıyla verdi; sanki Tanrı onun, kendisinin yarattığı hâliyle çıplak olmasından hoşlanmayabilirmiş gibi. Çünkü yanılgının kendine özgü yanı budur: Herkes kendi hoşlanmadığı şeyden Tanrı'nın da hoşlanmadığını sanır. Rabbin şu sözü ise yüce bir anlamla anlaşılmalıdır: "Sana çıplak olduğunu kim bildirdi? Yoksa sana yalnız ondan yeme dediğim o ağaçtan mı yedin?" Çünkü Âdem rol yapmaktan arınmış olarak çıplaktı, ama ilahî ışıkla giyinikti. Bu yüzden yüz çevirip kendine dönünce —o ağaçtan yemiş olmak bunu anlatır— çıplaklığını gördü ve kendine ait hiçbir şeyi olmadığı için kendinden hoşnut olmadı.

54
  1. Itaque cum deambularet Deus in paradiso ad vesperam, id est cum ad eos jam judicandos veniret, adhuc ante poenam eorum, deambulabat in paradiso, id est, quasi movebatur in eis praesentia Dei, quando jam ipsi stabiles in ejus praecepto non erant; et bene ad vesperam, id est cum jam ab eis sol occideret, id est auferretur ab eis lux illa interior veritatis: audierunt vocem ejus, et absconderunt se a conspectu ejus. Quis se abscondit a conspectu Dei, nisi qui deserto ipso incipit jam amare quod suum est? Jam enim habebant cooperimenta mendacii: qui autem loquitur mendacium, de suo loquitur (Joan. VIII, 44). Et ideo ad arborem se dicuntur abscondere, quae erat in medio paradisi, id est ad seipsos, qui in medio rerum infra Deum et supra corpora ordinati erant. Ergo ad seipsos absconderunt se, ut conturbarentur miseris erroribus, relicto lumine veritatis, quod ipsi non erant. Particeps enim veritatis potest esse anima humana: ipsa autem veritas Deus est incommutabilis supra illam. Ab ea ergo veritate quisquis aversus est, et ad seipsum conversus, et non de rectore atque illustratore Deo, sed de suis motibus quasi liberis exsultat, tenebratur mendacio: quoniam qui loquitur mendacium, de suo loquitur; atque ita turbatur, et vocem illam prophetae manifestat, qua dictum est, Ad meipsum anima mea turbata est (Psal. XLI, 7). Itaque jam interrogatur Adam, non Deo nesciente ubi esset, sed cogente ad confessionem peccati: non enim et Dominus Jesus Christus tam multa quae interrogabat, nesciebat. Respondit autem, voce ejus audita, abscondisse se, quoniam nudus esset. Jam miserrimo errore respondit, quasi Deo posset displicere nudus, sicut cum ipse fecerat. Est autem hoc erroris proprium, ut quod cuique displicet, hoc etiam Deo displicere arbitretur. Illud autem sublimiter intelligendum est quod Dominus ait: Quis nuntiavit tibi quod nudus esses, nisi quia ab illa arbore de qua dixeram tibi, ex illa sola ne manducares, ex illa manducasti? Nudus enim erat a simulatione, sed vestiebatur luce divina. Unde aversus et ad seipsum conversus, quod significat de illa arbore manducasse, nuditatem suam vidit, et displicuit sibi ex eo quod non habebat aliquid proprium.
5517. Bölüm

Sonra kibrin âdetine uyarak kadına uymuş olmasından dolayı kendini suçlamaz, suçunu kadına yükler; böylece zavallı, edindiği kurnazlıkla sanki ince bir hesap yaparak, işlediği günahın Tanrı'nın kendisine dokunmasını istedi. Çünkü "Kadın bana verdi" demez; "Bana verdiğin kadın" diye ekler. Günah işleyenlere, neyle suçlanırlarsa onu Tanrı'ya yüklemek istemekten daha tanıdık bir şey yoktur. Bu da o kibir damarından gelir: İnsan Tanrı'ya eşit olmak, yani onun egemenliğinden hür olmak isterken günah işledi —nitekim Tanrı her şeyin Rabbi olduğu için her egemenlikten hürdür—; yücelikte ona eşit olamadığı için de artık düşmüş ve günahının içinde yatarken onu kendine eşit kılmaya çalışır. Daha doğrusu, günah işleyenin Tanrı, masum olanın ise kendisi olduğunu göstermek ister. Kadın da sorulunca suçu yılana yükler; sanki Âdem karısını ona boyun eğmek için almıştı da onu kendine boyun eğdirmek için almamıştı ya da kadın yılanın sözlerini kabul etmek yerine Tanrı'nın buyruğunu tutamazdı.

  1. Yılana artık soru sorulmaz; ama cezayı ilk o alır, çünkü ne günahını itiraf edebilir ne de kendini mazur gösterecek herhangi bir şeyi vardır. Burada sözü edilen, şeytanın son yargıya saklanan mahkûmiyeti değildir; Rab bu mahkûmiyetten "Şeytanla meleklerine hazırlanmış ebedî ateşe gidin" (Matta 25:41) derken söz eder. Burada sözü edilen, onun bizim sakınmamız gereken cezasıdır. Çünkü onun cezası, Tanrı'nın buyruklarını hor görenleri kendi gücü altında tutmasıdır. Ona karşı verilen hükmün sözleri bunu açıklar. Ceza bu yüzden daha da büyüktür: Düşmeden önce içinde durmadığı o yüce hakikatle sevinen varlık, şimdi böylesine bahtsız bir güçle sevinmektedir. Bu yüzden evcil hayvanlar bile ondan üstün tutulur; güçte değil, kendi tabiatlarını korumakta: Çünkü evcil hayvanlar hiçbir zaman sahip olmadıkları göksel bir saadeti kaybetmediler; aldıkları tabiat içinde hayatlarını sürdürürler. Ona şöyle denir: "Göğsünle ve karnınla sürüneceksin." Bu, yılanda da görülür; söz o görünür hayvandan alınarak bu görünmez düşmanımız için mecazlı olarak kurulur. Göğüs adıyla kibir anlatılır, çünkü ruhun atılganlığı orada hüküm sürer; karın adıyla da bedensel istek anlatılır, çünkü bu kısım bedenin en yumuşak yeri olarak hissedilir. Aldatmak istediklerine bunlarla sokulduğu için "Göğsünle ve karnınla sürüneceksin" denmiştir.

    55
    1. Deinde jam more superbiae in se non accusat quod consensit mulieri, sed in mulierem refundit culpam suam; et sic subtiliter quasi de astutia quam miser conceperat, voluit ad ipsum Deum pertinere quod peccavit. Non enim ait, Mulier dedit mihi; sed addidit dicens, Mulier quam dedisti mihi. Nihil est autem tam familiare peccantibus, quam tribuere Deo velle undecumque accusantur: et hoc de illa vena superbiae, ut quoniam sic homo peccavit cum vult esse par Deo, id est liber esse ab ejus dominio, sicut ille ab omni dominio liber est, quoniam ipse est Dominus omnium; quoniam in majestate par illi esse non potuit, jam lapsus et jacens in peccato suo, parem sibi eum facere conetur. Vel potius illum vult ostendere peccasse, se autem esse innocentem. Et mulier interrogata refert culpam in serpentem: quasi aut ille sic acceperat uxorem ut ei obtemperaret, et non potius ut ipsam sibi obtemperare faceret; aut illa non poterat Dei praeceptum potius custodire, quam verba serpentis admittere. 26. Jam serpens non interrogatur, sed prior excepit poenam, quia nec confiteri peccatum potest, nec habet omnino unde se excuset. Non autem nunc ea damnatio diaboli dicitur, quae ultimo judicio reservatur, de qua loquitur Dominus cum dicit, Ite in ignem aeternum, qui praeparatus est diabolo et angelis ejus (Matth. xxv, 41); sed ea poena ejus dicitur, qua nobis cavendus est. Poena enim ejus est, ut in potestate habeat eos qui Dei praecepta contemnunt. Hoc enim explicatur his verbis, quibus in eum profertur sententia: et inde major poena est, quia de hac tam infelici potestate laetatur, qui solebat antequam caderet, de sublimi veritate gaudere in qua non stetit. Et ideo illi etiam pecora praeponuntur, non in potestate; sed in conservatione naturae suae: quia pecora non amiserunt beatitudinem aliquam coelestem, quam nunquam habuerunt, sed in sua natura quam acceperunt peragunt vitam. Dicitur ergo huic: Pectore et ventre repes. Quod quidem et in colubro animadvertitur, et ex illo animante visibili ad hunc invisibilem inimicum nostrum locutio figuratur. Nomine enim pectoris, significatur superbia, quia ibi dominatur impetus animi: nomine autem ventris, significatur carnale desiderium, quia haec pars mollior sentitur in corpore. Et quia his rebus ille serpit ad eos quos vult decipere; propterea dictum est, Pectore et ventre repes.

    56

18. Bölüm
  1. "Ve hayatının bütün günleri boyunca toprak yiyeceksin" diyor; yani son yargının cezasından önce bu gücü kullandığın bütün günler boyunca; çünkü onun hayatı, sevindiği ve övündüğü bu hayat gibi görünür. "Toprak yiyeceksin" sözü iki şekilde anlaşılabilir: Ya "Dünyevî arzuyla aldattıkların, yani toprak adıyla anlatılan günahkârlar sana ait olacak" demektir; ya da bu sözlerle ayartmanın üçüncü türü, yani merak mecazlı olarak anlatılır. Çünkü toprak yiyen derin ve karanlık yerlere girer; ama girdiği yerler yine de geçici ve dünyevîdir.
  1. Düşmanlık onunla erkek arasına değil, onunla kadın arasına konur. Erkekleri aldatmadığı ve ayartmadığı için mi? Ama aldattığı açıktır. Yoksa Âdem'in kendisini değil de karısını aldattığı için mi? Ama aldatma Âdem'e karısı aracılığıyla ulaştı diye şeytan onun düşmanı olmaktan çıkar mı? Hele burada gelecekten söz ediliyor: "Seninle kadın arasına düşmanlık koyacağım." Bunun sebebi, şeytanın bundan sonra Âdem'i aldatmaması ise, bundan sonra Havva'yı da aldatmadı. Öyleyse neden böyle söyleniyor? Burada açıkça şu gösterilmiyor mu: Şeytan bizi ancak o nefsanî kısım aracılığıyla ayartabilir; bu kısım tek bir insanın içinde âdeta kadının suretini ya da örneğini gösterir; yukarıda onun hakkında çok şey söyledik. Şeytanın soyuyla kadının soyu arasına da düşmanlık konmasına gelince: Şeytanın soyu çarpık telkini, kadının soyu da bu çarpık telkine direnmeyi sağlayan iyi amelin meyvesini anlatır. Bu yüzden şeytan kadının topuğunu gözetler: Ne zaman yasak bir hazza kayarsa onu yakalamak için. Kadın da onun başını gözetler: Onu kötü ayartmanın daha başında dışarıda bırakmak için.

    56
    1. Et terram, inquit, manducabis omnibus diebus vitae tuae: id est omnibus diebus quibus agis hanc potestatem, ante illam ultimam poenam judicii; haec enim vita ejus videtur, de qua gaudet atque gloriatur. Terram ergo manducabis, duobus modis intelligi potest: vel ad te pertinebunt, quos terrena cupiditate deceperis, id est peccatores, qui terrae nomine significantur; vel certe genus tertium tentationis his verbis figuratur, quod est curiositas. Terram enim qui manducat, profunda et tenebrosa penetrat, et tamen temporalia atque terrena. 28. Non autem inimicitiae ponuntur inter ipsum et virum, sed inter ipsum et mulierem. Numquid quia viros non decipit et tentat? Sed manifestum est quod decipit. An quia ipsum Adam non decepit, sed mulierem ejus? Sed numquid propterea non est inimicus ejus, ad quem pervenit per mulierem suam illa deceptio, maxime quia de futuro jam dicitur, Inimicitias ponam inter te et mulierem? Si autem quod non deinceps decepit Adam, nec ipsam Evam deinceps decepit. Quare ergo ita dicitur, nisi quia hic manifeste ostenditur non posse nos a diabolo tentari, nisi per illam animalem partem, quae quasi mulieris imaginem vel exemplum in uno ipso homine ostendit, de qua superius jam multa diximus? Quod autem etiam inter semen diaboli, et semen mulieris ponuntur inimicitiae, significatur semine diaboli perversa suggestio; semine autem mulieris, fructus boni operis, quo perversae suggestioni resistit. Et ideo observat ipse plantam mulieris, ut si quando in illicita labitur delectatio, tunc illam capiat: et illa observat caput ejus, ut eum in ipso initio malae suasionis excludat.

    57

19. Bölüm
  1. Kadının cezası hakkında artık hiçbir mesele yoktur; çünkü bu hayatın felaketleri içinde çoğaltılmış acıları ve iniltileri olduğu açıktır. Çocuklarını acılar içinde doğurması bu görünür kadında da gerçekleşse de, dikkat daha gizli olan o kadına çevrilmelidir. Çünkü evcil hayvanlarda da dişiler acıyla doğurur; bu, onlarda günahın cezası olmaktan çok ölümlülüğün şartıdır. Demek ki insan dişilerinde de bu, ölümlü bedenlerin şartı olabilir. Ama asıl büyük azap şudur: O ölümsüzlükten bu bedenlerin ölümlülüğüne geldiler. Bununla birlikte bu hükümde büyük bir sır vardır: Bedensel istekten hiçbir perhiz yoktur ki başlangıçta acı vermesin; ta ki alışkanlık daha iyi yana eğilinceye kadar. Bu olunca âdeta bir oğul doğmuş olur; yani iyi alışkanlık sayesinde ruhun hâli iyi amele hazırlanmış olur. Bu alışkanlık doğsun diye kötü alışkanlığa acıyla direnilmiştir. Doğumdan sonra söylenen "Kocana yöneleceksin, o da sana hükmedecek" sözüne gelince: Pek çok kadın, hatta hemen hepsi, kocaları yanlarında yokken doğurur ve doğumdan sonra da onlara yönelmez. Kibirli olup kocalarına hükmeden kadınlar ise doğumdan sonra bu kusurdan kurtulup kocalarının hükmü altına mı girerler? Tersine, anne olmayı kendilerine eklenmiş bir itibar sayarlar ve çoğu zaman daha da kibirli olurlar. Öyleyse "Acılar içinde çocuk doğuracaksın" dendikten sonra "Kocana yöneleceksin, o da sana hükmedecek" diye eklenmesi ne demektir? Şu demek değilse ne olabilir: Ruhun bedensel zevklere tutulmuş olan kısmı, bir kötü alışkanlığı yenmek isterken güçlük ve acı çekip böylece iyi bir alışkanlık doğurduğunda, artık akla, kocasına uyar gibi daha dikkatle ve daha özenle uyar; acıların kendisiyle eğitilmiş gibi akla yönelir ve yeniden zararlı bir alışkanlığa akıp gitmemek için buyurana seve seve hizmet eder. Demek ki lanet gibi görünen bu sözler, ruhanî şeyleri bedensel bir anlayışla okumazsak, birer buyruktur. "Çünkü kanun ruhanîdir" (Romalılar 7:14).

    57
    1. Jam de poena mulieris nulla quaestio est: manifeste enim multiplicatos dolores habet, atque suspiria in hujus vitae calamitatibus; et quod in doloribus pariat filios, quamvis et in ista visibili muliere compleatur, tamen ad illam secretiorem consideratio revocanda est. Nam et in pecoribus feminae cum dolore pariunt filios, et haec est in illis mortalitatis conditio potius quam poena peccati. Potest ergo fieri ut etiam in feminis hominibus mortalium corporum sit ista conditio. Sed hoc est magnum supplicium, quod ad istam corporum mortalitatem ex illa immortalitate venerunt. Verumtamen magnum sacramentum est hujus sententiae, quod nulla abstinentia fit a voluntate carnali, quae non habeat in exordio dolorem, donec in meliorem partem consuetudo flectatur. Quod cum provenerit, quasi natus est filius, id est ad bonum opus paratus est affectus per consuetudinem bonam. Quae consuetudo ut nasceretur, cum dolore reluctatum est consuetudini malae. Nam et illud quod post partum dictum est, Erit tibi conversio ad virum tuum, et ipse tui dominabitur; nonne multae ac prope omnes mulieres absentibus viris suis pariunt, et post partum se ad illos non convertunt? Quae autem superbae sunt mulieres, et dominantur viris, numquid post partum carent hoc vitio, ut viri earum dominentur? Imo quasi dignitatem sibi additam credunt, quod matres fiunt, et plerumque superbiores existunt. Quid sibi ergo vult, quod posteaquam dictum est, In doloribus paries filios, additum est, et erit tibi conversio ad virum tuum, et ipse tui dominabitur; nisi quia illa pars animae, quae carnalibus gaudiis tenetur, cum aliquam malam consuetudinem volens vincere, passa fuerit difficultatem ac dolorem, atque ita pepererit consuetudinem bonam, cautius jam et diligentius rationi obtemperat tanquam viro; et ipsis quasi erudita doloribus convertitur ad rationem, et libenter servit jubenti, ne iterum in aliquam perniciosam consuetudinem defluat? Ista ergo quae videntur maledicta, praecepta sunt, si non carnaliter spiritualia legamus. Lex enim spiritualis est (Rom. VII, 14).

    58

20. Bölüm
  1. Yine erkeğin kendisine karşı verilen hüküm hakkında ne diyeceğiz? Geçimini pek kolay sağlayan ve toprakta çalışmayan zenginlerin, şöyle denen cezadan kurtulduklarını mı düşünmeliyiz: "Bütün işlerinde toprak sana lanetli olacak; hayatının bütün günleri boyunca ondan kederle ve inleyerek yiyeceksin. Sana diken ve çalı bitirecek, tarlanın otunu yiyeceksin; alındığın toprağa dönünceye kadar ekmeğini alnının teriyle yiyeceksin; çünkü topraksın ve toprağa döneceksin"? Ama hiç kimsenin bu hükümden kurtulamadığı elbette açıktır. Çünkü bu hayatta doğan herkes, bozulabilen beden yüzünden hakikati bulmakta güçlük çeker —Süleyman'ın dediği gibi: "Bozulan beden ruhu ağırlaştırır, toprak mesken de çok düşünen zihni aşağı çeker" (Hikmet 9:15)—; işte insanın topraktan çektiği emekler ve kederler bunun kendisidir. Dikenler ve çalılar da dolambaçlı meselelerin batışları ya da bu hayatın geçimini sağlama kaygılarıdır; bunlar kökünden sökülüp Tanrı'nın tarlasından atılmazsa, Rabbin İncil'de dediği gibi çoğu zaman sözü boğar da insanda meyve vermesine engel olur (Markos 4:18–19). Artık ister istemez bu gözlerle ve bu kulaklarla hakikatin kendisi hakkında uyarılıyoruz; hakikatin uyarısı da bu hisler yoluyla girse bile, onlar yoluyla ruha giren hayallere direnmek güçtür. Öyleyse bu karmaşa içinde kimin yüzü ekmeğini yemek için terlemez? Bunu hayatımızın bütün günleri boyunca, yani geçip gidecek bu hayatın günleri boyunca çekeceğiz. Bu söz tarlasını işleyecek olana söylenmiştir; çünkü o, alındığı toprağa dönünceye kadar, yani bu hayatı bitirinceye kadar bunları çeker. Bu tarlayı içeriden işleyen ve emekle de olsa ekmeğine ulaşan kişi, bu emeği bu hayatın sonuna kadar çekebilir; ama bu hayattan sonra onu çekmesi gerekmez. Tarlasını belki de işlemeyip dikenlerin onu bastırmasına göz yuman ise bu hayatta bütün işlerinde toprağının lanetini taşır; bu hayattan sonra da ya arındırma ateşini ya da ebedî cezayı bulacaktır. Böylece hiç kimse bu hükümden kurtulamaz; ama hiç değilse yalnız bu hayatta hissedilmesine çalışmak gerekir.

    58
    1. Item de sententia ista quae prolata est in ipsum virum, quid dicemus? Numquid forte divites, quibus provenit facillimus victus, neque in terra operantur, evasisse istam poenam existimandi sunt, qua dicitur: Maledicta terra erit tibi in omnibus operibus tuis; in tristitia et gemitu tuo manducabis ex ea omnibus diebus vitae tuae. Spinas et tribulos pariet tibi, et edes pabulum agri tui: in sudore vultus tui edes panem tuum, donec revertaris in terram, ex qua sumptus es; quia terra es, et in terram ibis? Sed certe illud manifestum est, quod nemo evadat istam sententiam. Hoc ipsum enim quod in hac vita quisque natus, difficultatem inveniendae veritatis habet ex corruptibili corpore (sicut enim Salomon dicit, Corpus quod corrumpitur aggravat animam, et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem [Sap. IX, 15]), ipsi sunt labores et tristitiae quas habet homo ex terra; et spinae ac tribuli sunt punctiones tortuosarum quaestionum, aut cogitationes de provisione hujus vitae: quae plerumque, nisi exstirpentur et de agro Dei projiciantur, suffocant verbum, ne fructificet in homine, sicut Dominus in Evangelio dicit (Marc. IV, 18, 19). Et quoniam necessitate jam per hos oculos et per has aures de ipsa veritate admonemur, et difficile est resistere phantasmatibus quae per istos sensus intrant in animam, quamvis per illos intret etiam ipsa admonitio veritatis; in ista ergo perplexitate, cujus vultus non sudet ut manducet panem suam? quod omnibus diebus vitae nostrae passuri sumus, id est hujus vitae quae transitura est. Et hoc illi dictum est, qui coluerit agrum suum, quia ista patitur donec revertatur in terram, ex qua sumptus est, id est, donec finiat vitam istam. Qui enim coluerit agrum istum interius, et ad panem suum quamvis cum labore pervenerit, potest usque ad finem vitae hujus hunc laborem pati: post hanc autem vitam non est necesse ut patiatur. Sed qui forte agrum non coluerit, et spinis eum opprimi permiserit, habet in hac vita maledictionem terrae suae in omnibus operibus suis, et post hanc vitam habebit, vel ignem purgationis vel poenam aeternam. Ita nemo evadit istam sententiam: sed agendum est ut saltem in hac tantum vita sentiatur.

    59

21. Bölüm
  1. Günahtan ve yargıç Tanrı'nın hükmünden sonra, karısı ölümü hak etmiş ve ölümlü yavrular doğurmaya mahkûm edilmişken Âdem'in ona dirilerin anası olduğu için "Hayat" adını vermesi kimi şaşırtmaz? Bunun açıklaması, Kutsal Yazı'nın, kadın acılar içinde doğurduğunda kocasına yöneleceği ve kocasının ona hükmedeceği o yavruları kastetmesinden başka ne olabilir? Bu yavrulardan yukarıda söz edildi. Çünkü o hayat ve dirilerin anası işte böyledir. Günahlar içindeki hayata Yazılarda genellikle ölüm denir; nitekim Havari, zevk içinde yaşayan dul kadının ölü olduğunu söyler (1 Timoteos 5:6). Günahın kendisinin de "ölü" adıyla anlatıldığını okuruz; şöyle denir: "Ölüye dokunduktan sonra yıkanıp yine ona dokunanın yıkanmasından ne faydası olur? Günahları için oruç tutup yine gidip aynı şeyleri yapan da böyledir" (Sirak 34:30–31). Burada "ölü"yü günahın yerine koymuştur; günahtan perhizi ve orucu yıkanmanın, yani ölüden arınmanın yerine; günaha yeniden dönmeyi de ölüye yeniden dokunmanın yerine. Öyleyse bizim o nefsanî kısmımız, akla kocasına uyar gibi uyması gereken bu kısım, aklın kendisi aracılığıyla hayat sözünden doğru yaşamanın yüküne gebe kaldığında neden "hayat" diye anılmasın? Kötü alışkanlığa direnerek, acılar ve iniltilerle de olsa perhizin doğum sancısıyla doğru işler için iyi bir alışkanlık doğurduğunda neden "dirilerin anası", yani doğru işlerin anası diye çağrılmasın? Bunların karşıtı, "ölüler" adıyla anlatılabileceğini gösterdiğimiz günahlardır.
  1. Âdem'den doğmuş olan hepimizin tabiata borçlu olmaya başladığımız, Tanrı'nın ağacın meyvesinin yenmemesini buyururken tehdit ettiği o ölüm, deriden mintanlarla anlatılmıştır. Onlar kendilerine incir yapraklarından önlük yaptılar, Tanrı da onlara deriden mintanlar yaptı; yani onlar hakikatin yüzünü bırakıp yalan söyleme şehvetine heves ettiler, Tanrı da onların bedenlerini, yalancı gönüllerin gizlendiği bu ölümlü ete dönüştürdü. Çünkü o göksel bedenlerde düşüncelerin, bu bedenlerde gizlendikleri gibi gizlenebileceğine inanmamalıyız. Ruhların bazı hareketleri yüzde, en çok da gözlerde nasıl görünürse, o göksel bedenlerin şeffaflığı ve saflığı içinde de ruhun hiçbir hareketinin gizli kalmadığını düşünüyorum. Bu yüzden o meskeni ve meleklerin suretine dönüşmeyi şunlar hak edecektir: Bu hayatta deriden mintanların altında yalanlarını gizleyebilecekken yine de onlardan nefret eden ve hakikate duydukları en ateşli aşkla onlardan sakınanlar; bunlar yalnız dinleyenlerin kaldıramayacağı şeyi örterler, ama hiç yalan söylemezler. Çünkü hiçbir şeyin örtülmeyeceği bir zaman gelecek; zira açığa çıkmayacak hiçbir gizli şey yoktur (Matta 10:26). Onlar, mahkûm eden Tanrı'nın hükmü altında olsalar da, deriden mintanlara, yani bu hayatın ölümlülüğüne varılıncaya kadar cennette kaldılar. Bedende hissettiğimiz ölüm, ölü hayvanlardan yüzülen derilerden daha büyük hangi işaretle anlatılabilirdi? Böylece insan buyruğa aykırı olarak, meşru bir taklitle değil yasak bir kibirle Tanrı olmaya heves edince, hayvanların ölümlülüğüne kadar düşürüldü.
  1. Bu yüzden ilahî kanun Tanrı'nın ağzıyla onunla şöyle alay eder —bu alayla, kibirden elimizden geldiğince sakınmamız gerektiği konusunda uyarılıyoruz—:

    59
    1. Quem autem non moveat, quod post peccatum et sententiam judicis Dei vocat Adam mulierem suam, Vitam, quia vivorum ipsa sit mater, posteaquam meruit mortem, et mortales fetus parere destinata est; nisi quia illos fetus attendit Scriptura, quos cum in doloribus pepererit, fiet illi conversio ad virum suum, et ejus ipse dominabitur? De quibus fetibus superius dictum est. Sic enim est illa vita materque vivorum. Nam vita quae in peccatis est, mors appellari in Scripturis solet, sicut Apostolus dicit mortuam esse viduam quae in deliciis vivit (I Tim. v, 6): et mortui nomine peccatum ipsum significari legimus, ubi dictum est, Qui baptizatur a mortuo, et iterum tangit illum, quid proficit in lavacro suo? Sic et qui jejunat super peccata sua, et iterum ambulans haec eadem facit (Eccli. XXXIV, 30, 34). Pro peccato enim mortuum posuit, abstinentiam vero jejuniumque a peccato, tanquam baptismum, hoc est mundationem a mortuo: iterum autem redire ad peccatum, tanquam iterum tangere mortuum. Quare ergo non animalis illa pars nostra, quae tanquam viro debet obtemperare rationi, cum per ipsam rationem de verbo vitae recte vivendi sarcinam conceperit, appelletur vita; et cum parturitione abstinentiae, quamvis cum doloribus atque gemitibus, malae consuetudini resistens, bonam consuetudinem ad recte facta pepererit, mater vivorum vocetur, id est recte factorum; quibus contraria sunt peccata, quae nomine mortuorum significari posse docuimus? 32. Nam illa mors, quam omnes qui ex Adam nati sumus, coepimus debere naturae, quam minatus est Deus, cum praeceptum daret ne arboris fructus ne ederetur; illa ergo mors in tunicis pelliceis figurata est. Ipsi enim sibi fecerunt praecinctoria de foliis fici, et Deus illis fecit tunicas pelliceas: id est, ipsi appetiverunt mentiendi libidinem relicta facie veritatis, et Deus corpora eorum in istam mortalitatem carnis mutavit, ubi latent corda mendacia. Neque enim in illis corporibus coelestibus sic latere posse cogitationes credendum est, quemadmodum in his corporibus latent: sed sicut nonnulli motus animorum apparent in vultu, et maxime in oculis, sic in illa perspicuitate ac simplicitate coelestium corporum omnes omnino motus animi latere non arbitror. Itaque illi merebuntur habitationem illam et commutationem in angelicam formam, qui etiam in hac vita cum possint sub tunicis pelliceis occultare mendacia, oderunt tamen ea et cavent flagrantissimo amore veritatis, et hoc solum tegunt, quod ii qui audiunt, ferre non possunt; sed nulla mentiuntur. Veniet enim tempus ut nihil etiam contegatur: nihil est enim occultum quod non manifestabitur (Matth. x, 26). Tamdiu autem in paradiso fuerunt isti, quamvis jam sub sententia damnantis Dei, donec ventum esset ad pelliceas tunicas, id est ad hujus vitae mortalitatem. Quo enim majore indicio potuit significari mors quam sentimus in corpore, quam pellibus quae mortuis pecoribus detrahi solent? Itaque cum contra praeceptum, non imitatione legitima, sed illicita superbia, Deus esse appetit homo, usque ad belluarum mortalitatem dejectus est. 33. Ideo sic illi lex divina insultat ore Dei; qua insultatione nos admonemur quantum possumus cavere superbiam.

    60

22. Bölüm

"İşte Âdem, iyiyi ve kötüyü bilme bilgisinde bizden biri gibi oldu." Bu iki anlamlı söz bir mecaz kurar; çünkü "bizden biri gibi oldu" iki şekilde anlaşılabilir: Ya "bizden biri", sanki o da Tanrı imiş gibi söylenmiştir ve bu alaya aittir; tıpkı "senatörlerden biri" denince elbette bir senatörün kastedilmesi gibi. Ya da onun, eğer Tanrı'nın egemenliği altında kalmak isteseydi, tabiatça değil Yaratıcısının iyiliği sayesinde kendisi de bir tanrı olacağı için "bizden" denmiştir; artık konsül olmayan biri için "konsüllerden" ya da "prokonsül" dendiği gibi. Peki hangi bakımdan bizden biri gibi oldu? Elbette iyiyi ve kötüyü ayırt etme bilgisinde; öyle ki Tanrı'nın bilgelikle bildiğini o, kötülüğü hissederek tecrübeyle öğrensin; mesut ve rıza gösteren biri olarak katlanmak istemediği o Kadir-i Mutlak gücünün kaçınılmaz olduğunu da kendi cezasıyla öğrensin.

  1. Ve o zaman, Âdem elini hayat ağacına uzatıp ebediyen yaşamasın diye Tanrı onu cennetten saldı. "Dışarı attı" değil de "saldı" denmesi yerindedir; öyle ki sanki kendi günahlarının ağırlığıyla kendisine uygun bir yere itiliyormuş gibi görünsün. Kötü bir insan iyilerin arasında yaşamaya başlayıp da daha iyi olmak istemezse çoğu zaman başına bu gelir: O iyiler topluluğundan kendi kötü alışkanlığının ağırlığıyla itilir; onlar da onu direnirken dışarı atmazlar, kendisi gitmek isterken salıverirler. "Âdem elini hayat ağacına uzatmasın" sözü de iki anlamlıdır [Latincedeki ne bağlacı hem "olmasın diye" hem de "belki olur diye" anlamına gelebilir]. Çünkü "Yaptığını bir daha yapmayasın diye seni uyarıyorum" deriz ve elbette yapmamasını isteriz; ama aynı kalıpla "Belki iyi olursun diye seni uyarıyorum" da deriz ve elbette iyi olmasını isteriz; yani "İyi olabileceğinden ümidimi kesmediğim için seni uyarıyorum." Havari de böyle konuşur: "Belki Tanrı onlara hakikati tanımak için tövbe nasip eder" (2 Timoteos 2:25). Demek ki insanın, bir gün elini hayat ağacına uzatıp ebediyen yaşasın diye bu hayatın emeklerine salıverildiği de düşünülebilir. Elin uzatılması da ebedî hayatın yeniden kazanıldığı haçı yerinde anlatır. Gerçi "elini uzatıp ebediyen yaşamasın" sözünü ilk anlamıyla anlasak bile, günahtan sonra bilgeliğe giden yolun kapatılması haksız bir ceza değildir; ta ki Tanrı'nın merhametiyle, zamanların ölçüleri içinde, ölmüş olan yeniden dirilsin ve kaybolmuş olan bulunsun. Demek ki alındığı toprağı işlesin diye tatlılık cennetinden salıverildi; yani bu bedende emek versin ve elinden gelirse orada kendine geri dönme liyakati biriktirsin. Cennetin karşısında, sefalet içinde oturdu; sefalet de elbette mutlu hayatın karşıtıdır. Çünkü mutlu hayatın cennet adıyla anlatıldığını düşünüyorum.

    60

    Ecce Adam factus est tanquam unus ex nobis ad scientiam cognoscendi bonum et malum. Quae ambigua locutio figuram facit: nam, factus est tanquam unus ex nobis, dupliciter intelligi potest: vel unus ex nobis quasi et ipse Deus, quod pertinet ad insultationem; sicut dicitur, unus ex senatoribus, utique senator: aut certe, quia et ipse deus esset, quamvis Creatoris sui beneficio, non natura, si sub ejus potestate manere voluisset, sic dictum est, ex nobis; quomodo dicitur, ex consulibus; aut, pro consulibus, qui jam non est. Sed ad quam rem factus est tanquam unus ex nobis? Ad scientiam scilicet dignoscendi boni et mali, ut iste per experimentum disceret dum sentit malum, quod Deus per sapientiam novit; et potestatem illam Omnipotentis quam pati noluit beatus atque consentiens, poena sua discat esse inevitabilem. 34. Et tunc ne porrigeret Adam manum suam ad arborem vitae, et viveret in aeternum, dimisit illum Deus de paradiso. Bene dictum est, dimisit, non, exclusit; ut ipso peccatorum suorum pondere tanquam in locum sibi congruum videretur urgeri. Quod patitur plerumque malus homo cum inter bonos vivere coeperit, si se in melius commutare noluerit: ex illa bonorum congregatione, pondere malae suae consuetudinis pellitur; et illi eum non excludunt reluctantem, sed dimittunt cupientem. Quod autem dictum est, Ne porrigeret Adam manum suam ad arborem vitae, etiam haec ambigua locutio est. Loquimur enim sic, cum dicimus, Ideo te moneo, ne iterum facias quod fecisti, volentes utique ut non faciat: et iterum sic, Ideo te moneo, ne forte sis bonus, volentes utique ut sit; id est, moneo te, non desperans quod bonus possis esse. Sicut loquitur Apostolus, cum dicit: Ne forte det illis Deus paenitentiam ad cognoscendam veritatem (II Tim. II, 25). Potest ergo videri propterea homo in labores hujus vitae esse dimissus, ut aliquando manum porrigat ad arborem vitae, et vivat in aeternum. Manus autem porrectio bene significat crucem, per quam vita aeterna recuperatur. Quamvis etiam si illo modo intelligamus, ne manum porrigat, et vivat in aeternum, non injusta poena est post peccatum interclusum esse aditum ad sapientiam, donec Dei misericordia mensuris temporum reviviscat qui mortuus est, et inveniatur qui perierat. Dimissus est ergo de paradiso suavitatis, ut operaretur terram de qua sumptus erat; id est, ut in corpore isto laboraret, et ibi si posset collocaret sibi meritum redeundi. Moratus est autem contra paradisum in miseria: quae utique beatae vitae contraria est. Nam beatam vitam paradisi nomine significatam existimo.

    61

23. Bölüm
  1. Tanrı hayat ağacının yolunu korumak için Kerubiler'i ve dönüp duran alevli kılıcı —tek kelimeyle "döner kılıç" denebilir— koydu. Kutsal Yazılardaki İbranice kelimeleri yorumlayanların görüşüne göre Kerubim Latincede "bilginin doluluğu" demektir. Dönüp duran alevli kılıçtan ise geçici cezalar anlaşılır, çünkü zamanlar dönüşleriyle dönüp durur. "Alevli" denmesi de her sıkıntının bir bakıma yakmasındandır. Ama tükenmek için yanmak başka, arınmak için yanmak başkadır. Nitekim Havari de der ki: "Kim tökezletiliyor da ben yanmıyorum?" (2 Korintliler 11:29). Ama bu duygu onu daha çok arındırıyordu, çünkü sevgiden geliyordu. Adillerin çektiği sıkıntılar da bu alevli kılıca aittir: "Çünkü altın ve gümüş ateşte, makbul insanlar da alçalma ocağında sınanır" (Sirak 2:5). Ve yine: "Çömlekçinin kaplarını fırın, adil insanları da sıkıntının ayartısı sınar" (Sirak 27:6). Tanrı sevdiğini azarlar ve kabul ettiği her oğlu kamçılar (İbraniler 12:6); Havari'nin dediği gibi: "Biliyoruz ki sıkıntı sabrı, sabır da sınanmışlığı doğurur" (Romalılar 5:3–4). Bunları okuyor ve duyuyoruz; öyleyse hayat ağacını bilginin doluluğunun ve alevli kılıcın koruduğuna inanmalıyız. Demek ki hiç kimse hayat ağacına bu ikisinden, yani sıkıntılara katlanmaktan ve bilginin doluluğundan geçmeden ulaşamaz.
  1. Ama hayat ağacına yönelen hemen herkes bu hayatta sıkıntılara katlanmak zorundadır; bilginin doluluğu ise daha az kişiye nasip olur gibi görünür. Bu durumda hayat ağacına ulaşanların hepsi sıkıntılara katlanmayı, yani dönüp duran alevli kılıcı hissetse de, sanki hepsi bilginin doluluğu yoluyla gelmiyor gibidir. Ama Havari'nin şu sözüne dikkat edersek: "Kanunun doluluğu sevgidir" (Romalılar 13:10); bu sevginin de şu çifte buyrukta toplandığını görürsek: "Tanrın Rabbi bütün yüreğinle, bütün canınla ve bütün zihninle seveceksin" ve "Komşunu kendin gibi seveceksin"; bütün Kanun ve Peygamberler bu iki buyruğa bağlıdır (Matta 22:37–40); o zaman hiç şüphesiz anlarız ki hayat ağacına yalnız dönüp duran alevli kılıç, yani geçici sıkıntılara katlanma yoluyla değil, bilginin doluluğu, yani sevgi yoluyla da varılır; çünkü "Sevgim yoksa hiçbir şeyim" der (1 Korintliler 13:2).

    61
    1. Posuit autem Deus Cherubim et flammeam frameam quae versatur, quae uno nomine versatilis dici potest, ad custodiendam viam arboris vitae. Sicut illi volunt qui hebraea verba in Scripturis interpretati sunt, Cherubim latine Scientiae plenitudo esse dicitur. Flammea vero framea versatilis, temporales poenae intelliguntur, quoniam tempora volubilitate versantur. Propterea et flammea dicitur, quia urit quodammodo omnis tribulatio. Sed aliud est uri ad consumptionem, et aliud est uri ad purgationem. Nam et Apostolus dicit: Quis scandalizatur, et ego non uror (II Cor. XI, 29)? Sed iste affectus purgabat eum magis, quia de charitate veniebat. Et illae tribulationes quas justi patiuntur, ad istam pertinent flammeam frameam: Quoniam in igne probatur aurum et argentum, et homines acceptabiles in camino humiliationis (Eccli. II, 5). Et iterum: Vasa figuli probat fornax, et homines justos tentatio tribulationis (Id. XXVII, 6). Quoniam ergo quem diligit Deus, corripit; et flagellat omnem filium quem recipit (Hebr. XII, 6); sicut dicit Apostolus, Scientes quoniam tribulatio patientiam operatur, patientia autem probationem (Rom. v, 3, 4), et legimus et audimus, et credendum est arborem vitae, plenitudinem scientiae et flammeam frameam custodire. Nemo ergo potest pervenire ad arborem vitae, nisi per has duas, id est per tolerantiam molestiarum, et scientiae plenitudinem. 36. Sed tolerantia molestiarum omnibus fere in hac vita subeunda est, tendentibus ad arborem vitae: plenitudo autem scientiae videtur paucioribus provenire; ut quasi non omnes qui perveniunt ad arborem vitae, per scientiae plenitudinem veniant, quamvis omnes tolerantiam molestiarum, id est flammeam frameam versatilem, sentiant. Sed si attendatur quod Apostolus dicit, Plenitudo autem Legis, charitas (Rom. XIII, 10); et videamus eamdem charitatem praecepto illo gemino contineri, Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex tota mente tua; et, Diliges proximum tanquam teipsum; in quibus duobus praeceptis tota Lex pendet, et Prophetae (Matth. XXII, 37-40): sine dubitatione intelligimus ad arborem vitae non solum per flammeam frameam versatilem, id est per tolerantiam temporalium molestiarum, sed etiam per plenitudinem scientiae, id est per charitatem veniri; quia Si charitatem, inquit, non habeam, nihil sum (I Cor. XIII, 2).

    62

24. Bölüm
  1. Bu konuşmada önce olup bitmiş şeyleri incelemeyi vaat etmiştim; bunu açıkladığımı sanıyorum. Ardından peygamberlik yönünden incelemeyi vaat etmiştim; bu da artık kısaca açıklanmak üzere kalıyor. Geri kalan her şeyin ona göre yönlendirileceği açık bir işaret gibi bir şey konduğu için, sanırım bu inceleme bizi uzun süre alıkoymayacak. Havari, "Bu yüzden insan babasını ve annesini bırakıp karısına bağlanacak ve ikisi tek beden olacak" sözünün büyük bir sır olduğunu söyler ve hemen ardından bunu yorumlar: "Ben bunu Mesih ve Kilise hakkında söylüyorum" (Efesliler 5:31–32). Demek ki tarih olarak Âdem'de gerçekleşen şey, peygamberlik olarak Mesih'i anlatır. O, "Ben Baba'dan çıktım ve bu dünyaya geldim" (Yuhanna 16:28) dediğinde babasını bıraktı. Mekânca bırakmadı, çünkü Tanrı bir mekâna sığmaz; dinden dönenlerin Tanrı'yı bıraktığı gibi günaha yönelip yüz çevirerek de bırakmadı; "Söz beden olup aramızda yaşadığında" (Yuhanna 1:14), insanlara bir insanda görünerek bıraktı. Bu da Tanrı'nın tabiatının değiştiğini değil, daha aşağı bir kişinin, yani insanın tabiatını üstlendiğini anlatır. "Kendini boşalttı" (Filipililer 2:7) sözü de buna yöneliktir; çünkü insanlara Baba'nın yanında bulunduğu yücelik içinde görünmedi; Söz'ü başlangıçta Tanrı'nın yanında Tanrı olarak görecekleri temiz bir yüreğe henüz sahip olmayanların zayıflığına yumuşaklıkla yaklaştı (Yuhanna 1:1). Öyleyse "babasını bıraktı" sözümüz, "Baba'nın yanında olduğu gibi insanlara görünmeyi bıraktı" demekten başka nedir? Aynı şekilde annesini, yani Davut'un soyundan bedence kendisine anne olan Sinagog'un eski ve bedensel âyinini bıraktı ve karısına, yani Kilise'ye bağlandı; ikisi tek beden olsunlar diye. Çünkü Havari onun Kilise'nin başı, Kilise'nin de onun bedeni olduğunu söyler (Koloseliler 1:18). Demek ki karısı Kilise kendisinden biçimlensin diye o da çilenin uykusuyla uyutuldu; peygamber aracılığıyla bu uykuyu şöyle terennüm eder: "Uzandım ve uykuya daldım; uyandım, çünkü Rab beni destekledi" (Mezmurlar 3:6). Demek ki karısı Kilise onun böğründen, yani çilesine ve vaftize imandan biçimlendi. Çünkü mızrakla delinen böğründen kan ve su aktı (Yuhanna 19:34). Yukarıda dediğim gibi, Havari'nin de dediği gibi, bedence Davut'un soyundan oldu (Romalılar 1:3); yani âdeta yerin balçığından; çünkü toprağı işleyecek bir insan yoktu: Mesih'in doğduğu Bakire'de hiçbir insan işlememişti. "Yerden bir kaynak çıkıyor ve bütün yeryüzünü suluyordu." Yerin yüzü, yani yerin şerefi, en doğru şekilde Rabbin annesi Bakire Meryem olarak anlaşılır; onu, İncil'de kaynak ve su adıyla anlatılan Kutsal Ruh suladı (Yuhanna 7:38–39). Öyle ki cennete işlesin ve korusun diye, yani Baba'nın iradesini yerine getirsin ve korusun diye konan o insan âdeta böyle bir balçıktan yapılsın.

    62
    1. Sed in hoc sermone pollicitus sum considerationem rerum factarum, quam puto explicatam: et deinde considerationem prophetiae, quae remanet explicanda jam breviter. Posito enim tanquam signo quodam manifesto quo caetera dirigantur, non diu nos, quantum arbitror, ista consideratio detinebit. Dicit enim Apostolus sacramentum magnum esse, quod dictum est, Propter hoc relinquet homo patrem et matrem, et adhaerebit uxori suae; et erunt duo in carne una: quod ipse interpretatur subjiciendo, Ego autem dico in Christo et in Ecclesia (Ephes. v, 31, 32). Ergo quod per historiam impletum est in Adam, per prophetiam significat Christum, qui reliquit patrem, cum dixit: Ego a patre exivi, et veni in hunc mundum (Joan. XVI, 28). Non loco reliquit, quia Deus loco non continetur, neque aversione peccati, sicut apostatae relinquunt Deum; sed apparendo hominibus in homine, cum Verbum caro factum est, et habitavit in nobis (Id. I, 14). Quod ipsum non commutationem naturae Dei significat, sed susceptionem naturae inferioris personae, id est humanae. Ad hoc valet etiam quod dicitur, Semetipsum exinanivit (Philipp. II, 7); quia non in ea dignitate apparuit hominibus in qua est apud Patrem, blandiens eorum infirmitati, qui cor mundum nondum habebant, unde videretur Verbum in principio Deus apud Deum (Joan. I, 1). Quid est ergo quod diximus, reliquit Patrem, nisi, reliquit apparere hominibus sicut est apud Patrem? Item reliquit et matrem, id est Synagogae veterem atque carnalem observationem, quae illi mater erat ex semine David secundum carnem, et adhaesit uxori suae, id est Ecclesiae, ut sint duo in carne una. Dicit enim Apostolus ipsum esse caput Ecclesiae, et Ecclesiam corpus ejus (Coloss. I, 18). Ergo et ipse soporatus est dormitione passionis, ut ei conjux Ecclesia formaretur, quam dormitionem cantat per prophetam dicens: Ego dormivi, et somnum cepi; et exsurrexi, quoniam Dominus suscepit me (Psal. III, 6). Formata est ergo ei conjux Ecclesia de latere ejus, id est de fide passionis et Baptismi. Nam percussum latus ejus lancea, sanguinem et aquam profudit (Joan. XIX, 34). Factus autem, ut supra dixi, ex semine David secundum carnem, sicut Apostolus dicit (Rom. I, 3), id est tanquam de limo terrae, cum homo non esset qui operaretur in terra, quia nullus homo operatus est in Virgine, de qua natus est Christus. Fons autem ascendebat de terra, et irrigabat omnem faciem terrae. Facies terrae, id est dignitas terrae, mater Domini virgo Maria rectissime accipitur, quam irrigavit Spiritus sanctus, qui fontis et aquae nomine in Evangelio significatur (Joan. VII, 38, 39); ut quasi de limo tali homo ille fieret, qui constitutus est in paradiso, ut operaretur et custodiret, id est in voluntate Patris, ut eam impleret atque servaret.

    63

25. Bölüm
  1. Çünkü onun aldığı buyruğu biz onda aldık; zira her Hristiyan Mesih'in yerini tutar ve bu yersiz değildir. Rabbin kendisi de der ki: "Bu en küçüklerimden birine ne yaptıysanız bana yapmış oldunuz" (Matta 25:40). Keşke buyrulduğu gibi cennetin her ağacından, yani ruhanî zevklerden yararlansaydık —Havari'nin dediği gibi: "Ruhun meyvesi ise sevgi, sevinç, esenlik, sabır, iyi yüreklilik, iyilik, iman, yumuşak huyluluk, perhizkârlıktır" (Galatyalılar 5:22–23)— ve cennetin ortasına dikilmiş iyiyi ve kötüyü bilme ağacına dokunmasaydık; yani yukarıda dediğimiz gibi ortada bulunan tabiatımızla kibirlenmek istemeseydik de, aldanarak saf Katolik imanla heretiklerin hileleri arasındaki farkı tecrübeyle öğrenmek zorunda kalmasaydık! Çünkü iyiyi ve kötüyü ayırt etmeye böyle varıyoruz. Nitekim "Aranızda sınanmış olanlar belli olsun diye heresilerin de olması gerekir" der (1 Korintliler 11:19). Çünkü o yılan, peygamberlik anlamında, heretiklerin zehirlerini anlatır; en çok da bu Maniheistlerin ve Eski Ahit'e karşı çıkan herkesin zehirlerini. Bunların o yılanda, daha doğrusu o yılanın bunlarda sakınılması gerektiğinden daha açık önceden bildirilmiş bir şey olduğunu sanmıyorum. Çünkü hiç kimse iyiyi ve kötüyü bilmeyi bunlardan daha geveze ve daha böbürlenerek vaat etmez; bu ayırt etmeyi insanın kendisinde, cennetin ortasına dikilmiş ağaçta olduğu gibi göstereceklerini iddia ederler. "Tanrılar gibi olacaksınız" sözünü de bunlardan çok kim söyler? Kendi kibirli boşluklarıyla aynı kibri telkin etmeye çalışarak ruhun tabiatça Tanrı'nın kendisi olduğunu ileri sürerler. Bedensel gözlerin açılması da en çok, iç bilgelik ışığını bırakıp beden gözlerine ait bu güneşe tapmaya zorlayan bunlara yakışmaz mı? Bütün heretikler genel olarak bilgi vaadiyle aldatırlar ve saf bir imanla inanan kimseleri bulunca onları kınarlar; tamamen bedensel şeyleri telkin ettikleri için de, iç göz kör olsun diye âdeta bedensel gözlerin açılmasına götürmeye çalışırlar.

    63
    1. Nam praeceptum quod accepit, nos accepimus in illo, quia unusquisque christianus non incongrue sustinet personam Christi, dicente ipso Domino: Quod fecistis uni ex minimis meis, mihi fecistis (Matth. XXV, 40). Atque utinam frueremur, sicut est praeceptum, omni ligno paradisi, quod significat spirituales delicias; Fructus autem spiritus est, charitas, gaudium, pax, longanimitas, benignitas, bonitas, fides, mansuetudo, continentia, sicut Apostolus dicit (Galat. v, 22, 23): et non tangeremus lignum in medio paradisi plantatum scientiae boni et mali, id est non vellemus superbire de natura nostra, quae, sicut jam diximus, media est, ut decepti experiremur quid intersit inter simplicem fidem catholicam, et fallacias haereticorum! ita enim pervenimus ad dignoscentiam boni et mali. Nam oportet, inquit, etiam haereses esse, ut probati manifesti fiant inter vos (I Cor. XI, 19). Etenim serpens ille secundum prophetiam, haereticorum venena significat, et maxime istorum Manichaeorum, et quicumque Veteri Testamento adversantur. Non enim aliquid manifestius praenuntiatum arbitror, quam istos in illo serpente, vel potius illum in istis esse vitandum. Nulli enim loquacius atque jactantius promittunt scientiam boni et mali; et in ipso homine, tanquam in arbore quae plantata est in medio paradisi, eam dignoscentiam demonstraturos se esse praesumunt. Et etiam illud quod dictum est, Eritis sicut dii, qui alii magis dicunt quam isti, qui per suam superbam vanitatem, eamdem superbiam persuadere conantes, affirmant animam naturaliter hoc esse quod Deus est? Et ad quos magis pertinet apertio carnalium oculorum, quam ad istos qui relicta interiore sapientiae luce solem istum, qui pertinet ad oculos corporis, adorare compellunt? Et omnes quidem haeretici generaliter scientiae pollicitatione decipiunt, et reprehendunt eos quos simpliciter credentes invenerint; et quia omnino carnalia persuadent, quasi ad carnalium oculorum apertionem conantur adducere, ut interior oculus excaecetur.

    64

26. Bölüm

Ama bunlar kendi bedenlerinden de hoşlanmazlar; günah işleyerek hak ettiğimiz, ceza olarak gelen ölümlülük yüzünden değil, Tanrı'nın cisimlerin yaratıcısı olduğunu inkâr edecek kadar; sanki bedensel gözleri açılınca bu çıplaklıktan hoşlanmamışlar gibi.

  1. Ama bunları hiçbir şey yılanın şu sözü kadar güçlü bir şekilde nitelemez ve damgalamaz: "Ölümle ölmeyeceksiniz; çünkü Tanrı biliyordu ki yediğiniz gün gözleriniz açılacak." Çünkü bunlar o yılanın Mesih olduğuna inanırlar ve o buyruğu, kendi iddialarına göre karanlık soyundan bilmem hangi bir tanrının, insanları iyiyi ve kötüyü bilmekten kıskandığı için verdiğini uydururlar. Yılana Mesih yerine taptıkları söylenen bilmem hangi Yılancıların da bu kanaatten doğduğunu sanıyorum; bunlar Havari'nin şu sözüne dikkat etmezler: "Korkarım ki yılan kurnazlığıyla Havva'yı nasıl aldattıysa, sizin düşünceleriniz de öyle bozulur" (2 Korintliler 11:3). Demek ki bu peygamberlikle bunların önceden tasvir edildiğini düşünüyorum. Bu yılanın sözleriyle bizim bedensel arzumuz ayartılır ve onun aracılığıyla Âdem aldatılır; Mesih değil, Hristiyan. Bu Hristiyan Tanrı'nın buyruğunu tutmak ve hakikati anlamaya elverişli hâle gelinceye kadar imanla sebatla yaşamak isteseydi, yani cennette çalışıp aldığını korusaydı, o çirkinliğe düşmezdi: Bedeni kendi çıplaklığı gibi ona hoş gelmeyince, kendine önlük yapmak için incir yaprakları gibi yalanların daha bedensel örtülerini toplamazdı. Çünkü bunlar Mesih hakkında yalan söylediklerinde ve onun yalan söylediğini vaaz ettiklerinde bunu yaparlar; onun hakikatinden kendi yalanlarına dönüp Tanrı'nın yüzünden âdeta saklanırlar. Havari'nin dediği gibi: "Kulaklarını hakikatten çevirip masallara yönelecekler" (2 Timoteos 4:4).
  1. O yılan, yani Kilise'yi ayartan o heretik yanılgısı —Havari, "Korkarım ki yılan kurnazlığıyla Havva'yı nasıl aldattıysa, sizin düşünceleriniz de öyle bozulur" derken ona karşı efsun okur—, işte bu yanılgı göğsüyle ve karnıyla sürünür ve toprak yer. Çünkü o yalnız şunları aldatır: Ya kibirlileri; bunlar olmadıkları şeyi kendilerine mal ederek yüce Tanrı'yla insan ruhunun bir ve aynı tabiat olduğuna hemen inanırlar. Ya bedensel isteklere dolanmış olanları; bunlar şehvete kapılarak ne yaparlarsa onu kendilerinin değil karanlık soyunun yaptığını seve seve dinlerler. Ya da meraklıları; bunlar dünyevî şeyleri düşünür ve ruhanî şeyleri dünyevî bir gözle araştırırlar. Ama bu kadın acılar içinde de olsa çocuk doğurur ve kocasına yönelip onun hükmüne girerse, yılanla kadın arasında, yılanın soyuyla kadının soyu arasında düşmanlık olacaktır. Çünkü o zaman anlaşılabilir ki bunların dediği gibi içimizdeki bir kısım yaratıcı Tanrı'ya, öteki kısım karanlık soyuna ait değildir; tersine, hem insanda yönetme gücüne sahip olan hem de yönetilmesi gereken o alt kısım Tanrı'dandır. Havari'nin dediği gibi: "Erkek Tanrı'nın sureti ve şanı olduğu için başını örtmemelidir; kadın ise erkeğin şanıdır. Çünkü erkek kadından değil, kadın erkekten oldu; erkek de kadın için değil, kadın erkek için yaratıldı. Bu yüzden kadın melekler yüzünden başında örtü taşımalıdır. Bununla birlikte Rab'de ne kadın erkeksiz ne erkek kadınsızdır; çünkü kadın erkekten olduğu gibi erkek de kadın aracılığıyladır; ama her şey Tanrı'dandır" (1 Korintliler 11:7–12).

    64

    Sed istis etiam corpora sua displicent, non propter poenalem mortalitatem, quam peccando meruimus; sed ita ut negent Deum esse corporum conditorem, tanquam apertis oculis carneis nuditas ista displiceat. 39. Sed nihil vehementius istos designat et notat, quam quod dicit serpens: Non morte moriemini: sciebat enim Deus quoniam qua die ederitis, aperientur oculi vestri. Sic enim isti credunt, quod serpens ille Christus fuerit, et deum nescio quem gentis tenebrarum, sicuti affirmant, illud praeceptum dedisse confingunt, tanquam invideret hominibus scientiam boni et mali. Ex ista opinione etiam nescio quos serpentinos natos esse arbitror, qui serpentem pro Christo colere dicuntur, nec attendunt Apostolum qui ait: Metuo ne sicut serpens Evam seduxit astutia sua, sic et sensus vestri corrumpantur (II Cor. XI, 3). Hos ergo per istam prophetiam praefiguratos esse existimo. Seducitur autem verbis hujus serpentis carnalis nostra concupiscentia, et per illam decipitur Adam, non Christus, sed Christianus: qui si praeceptum Dei servare vellet, et ex fide perseveranter viveret, donec idoneus fieret intelligentiae veritatis, id est, si operaretur in paradiso, et custodiret quod accepit; non veniret in illam deformitatem, ut cum sibi displicet caro quasi nuditas sua, carnalia magis tegumenta mendaciorum, tanquam folia fici colligeret, quibus sibi faceret succinctorium. Hoc enim isti faciunt, cum de Christo mentiuntur, et ipsum mentitum esse praedicant; et tanquam abscondunt se a facie Dei, ad sua mendacia ab illius veritate conversi, sicut Apostolus dicit: Et a veritate quidem auditum suum avertent, ad fabulas autem convertentur (II Tim. IV, 4). 40. Et ille quidem serpens, id est ille error haereticorum, qui tentat Ecclesiam, contra quem incantat Apostolus, cum dicit, Metuo ne sicut serpens Evam seduxit astutia sua, sic et sensus vestri corrumpantur; ille ergo error pectore et ventre serpit, et terram manducat. Non enim decipit, nisi aut superbos, qui sibi arrogantes quod non sunt, cito credunt quod summi Dei et animae humanae una eademque natura sit; aut desideriis carnalibus implicatos, qui libenter audiunt quod quidquid lascive faciunt, non ipsi faciunt, sed gens tenebrarum: aut curiosos, qui terrena sapiunt, et spiritualia terreno oculo inquirunt. Erunt autem inimicitiae inter istum et mulierem, et inter semen ejus, et semen mulieris, si pariat ista filios quamvis cum doloribus, et se ad virum suum convertat, ut ejus ipse dominetur. Tunc enim potest cognosci non aliam partem in nobis pertinere ad auctorem Deum, et aliam ad gentem tenebrarum, sicut isti dicunt; sed potius et illud quod regendi habet potestatem in homine, et illud inferius quod regendum est, ex Deo esse, sicut dicit Apostolus: Vir quidem non debet velare caput, cum sit imago et gloria Dei; mulier autem gloria viri est. Non enim vir ex muliere, sed mulier ex viro: etenim non creatus est vir propter mulierem, sed mulier propter virum; propterea debet habere velamen mulier super caput, propter Angelos. Verumtamen neque mulier sine viro, neque vir sine muliere in Domino: sicut enim mulier ex viro, ita et vir per mulierem; omnia autem ex Deo (I Cor. XI, 7-12).

    65

27. Bölüm
  1. Âdem artık kendi tarlasında emek versin; toprağın ona diken ve çalı bitirmesinin tabiattan değil cezadan geldiğini anlasın ve bunu bilmem hangi karanlık soyuna değil ilahî yargıya yüklesin; çünkü herkese hakkını vermek adaletin ölçüsüdür. Kendisi kadına, başından, yani Mesih'ten aldığı göksel yiyeceği versin; ondan yasak yiyeceği, yani heretiklerin hilesini almasın: Bu hile büyük bir bilgi vaadi ve âdeta sırların açılmasıyla gelir ve yanılgının kendisini aldatmak için daha lezzetli kılar. Nitekim heretiklerin kibirli ve meraklı arzusu Meseller kitabında bir kadın suretinde haykırır ve der ki: "Ahmak olan bana gelsin"; aklı kıt olanları da şöyle teşvik eder: "Gizli ekmekleri iştahla yiyin, çalınmış tatlı suyu için" (Süleyman'ın Meselleri 9:16–17). Yine de, yalan söyleme şehveti önden giderek Mesih'in yalan söylediğine inanan kişi bunlara da inanınca, ilahî yargıyla deriden mintanı da alması zorunludur. Bana öyle geliyor ki bu adla peygamberlik anlamında bedenin ölümlülüğü anlatılmıyor; o, tarih anlamında anlatılır ve onu yukarıda ele aldık. Burada anlatılan, bedensel hislerden çekilip alınan hayallerdir; bunlar ilahî kanun gereğince bedensel bir şekilde yalan söyleyenin peşine düşer ve onu örter. Böylece cennetten, yani Katolik iman ve hakikatten salıverilir; cennetin karşısında, yani aynı imana karşı konuşarak oturacaktır. Ama bir gün alevli kılıç aracılığıyla, yani geçici sıkıntılar aracılığıyla Tanrı'ya dönerse —günahlarını tanıyıp onlar için inleyerek, artık hiç var olmayan yabancı bir tabiatı değil kendini suçlayarak, ki bağışlanmayı hak etsin—, ve bilginin doluluğu, yani sevgi aracılığıyla, her şeyin üstünde değişmez olan Tanrı'yı bütün yüreğiyle, bütün canıyla ve bütün zihniyle severek, komşusunu da kendisi gibi severek dönerse, hayat ağacına ulaşacak ve ebediyen yaşayacaktır.

    65
    1. Laboret jam Adam in agro suo, et quod spinas et tribulos ei parit terra, intelligat non naturae esse, sed poenae; et hoc non nescio cui genti tenebrarum, sed divino judicio tribuat: quia moderamen justitiae est sua cuique tribuere. Ipse det mulieri escam coelestem, quam accepit a capite suo, qui est Christus: non ab illa accipiat vetitum cibum, id est haereticorum fallaciam cum magna pollicitatione scientiae, et quasi secretorum adapertionem, quo fiat ad decipiendum error ipse conditior. Haereticorum quippe superba et curiosa cupiditas in libro Proverbiorum clamat sub mulieris imagine, et dicit, Qui stultus est, divertat ad me: et inopes sensu exhortatur, dicens, Panes occultos edite libenter, et aquam dulcem furtivam bibite (Prov. IX, 16, 17). Et necesse est tamen, cum et illa quisque crediderit, praecedente libidine mentiendi, qua Christum mentitum esse credit, accipiat etiam tunicam pelliceam divino judicio. Quo nomine mihi videtur in prophetia significari non corporis mortalitas, quae significatur in historia, de qua jam tractatum est; sed de carnalibus sensibus attracta phantasmata, quae carnaliter mentientem divina lege consequuntur et contegunt: atque ita de paradiso, id est de catholica fide et veritate, dimittitur, habitaturus contra paradisum, id est eidem fidei contradicturus. Qui si aliquando se ad Deum converterit per flammeam frameam, id est per temporales tribulationes, sua peccata cognoscendo et gemendo, et non jam extraneam naturam, quae nulla est, sed seipsum accusando, ut ipse veniam mereatur; et per plenitudinem scientiae, quae est charitas, diligendo Deum, qui supra omnia est incommutabilis, et diligendo ex toto corde, et ex tota anima, et ex tota mente; et diligendo proximum tanquam seipsum, perveniet ad arborem vitae, et vivet in aeternum.

    66

28. Bölüm
  1. Öyleyse bunların Eski Ahit'in bu yazılarında kınayacakları ne var? Âdetleri olduğu üzere sorsunlar; biz de Rab nasip ettiği kadar cevap verelim. "Tanrı günah işleyeceğini bildiği insanı neden yarattı?" derler. Çünkü günah işleyen insandan da, onu kendi adaletinin ölçüsüne göre düzene koyarak pek çok iyi şey yapabilirdi; hem onun günahı Tanrı'ya hiçbir zarar vermiyordu. Günah işlemeseydi hiç ölüm olmayacaktı; günah işlediği için de öteki ölümlüler onun günahından ders alıp düzelirler. Çünkü insanları günahtan, yaklaşan ölümü düşünmek kadar hiçbir şey geri çevirmez. "Onu günah işlemeyecek şekilde yaratsaydı" derler. Tersine, bunu kendisi yapsaydı; çünkü o, istemeseydi günah işlemeyecek şekilde yaratıldı. "Şeytan onun karısına yaklaştırılmasaydı" derler. Tersine, kadın kendisi şeytanı yanına yaklaştırmasaydı; çünkü o da istemeseydi yaklaştırmayacak şekilde yaratıldı. "Kadın yaratılmasaydı" derler. Bu, "İyi bir şey yaratılmasaydı" demektir; çünkü kadın da elbette bir iyidir, hem de öyle büyük bir iyi ki Havari onun erkeğin şanı olduğunu söyler; her şey de Tanrı'dandır. Yine derler ki: "Şeytanı kim yarattı?" Kendisi; çünkü tabiatıyla değil, günah işleyerek şeytan oldu. "Hiç değilse onu, günah işleyeceğini biliyorsa Tanrı yaratmasaydı" derler. Tersine, kendi adaleti ve takdiriyle şeytanın kötülüğü aracılığıyla pek çok kimseyi düzelttiğine göre neden yaratmasın? Yoksa Havari Pavlus'un "Küfretmemeyi öğrensinler diye Şeytan'a teslim ettiklerim" (1 Timoteos 1:20) dediğini duymadınız mı? Kendisi hakkında da der ki: "Vahiylerin büyüklüğüyle gururlanmayayım diye bana bedende bir diken, beni yumruklasın diye bir Şeytan meleği verildi" (2 Korintliler 12:7). "Öyleyse şeytan faydalı olduğu için iyi midir?" derler. Tersine, şeytan olduğu ölçüde kötüdür; ama iyi ve kadir-i mutlak olan Tanrı'dır; o, şeytanın kötülüğünden bile pek çok adil ve iyi şey işler. Çünkü şeytana yalnız kendi iradesi yüklenir; o iradeyle kötülük yapmaya çalışır; onun aracılığıyla iyilik yapan Tanrı'nın takdiri ona yüklenmez.

    66
    1. Quid habent ergo isti, quod in his litteris Veteris Testamenti reprehendant? Interrogent secundum morem suum, et respondeamus sicut Dominus donare dignatur. Quare fecit Deus hominem, inquiunt, quem peccaturum sciebat? Quia et de peccante multa bona facere poterat, ordinans eum secundum moderamen justitiae suae, et quia nihil oberat Deo peccatum ejus: et sive non peccaret, mors nulla esset; sive quia peccavit, alii mortales de peccato ejus corriguntur. Nihil enim sic revocat homines a peccato, quemadmodum imminentis mortis cogitatio. Sic eum faceret, inquiunt, ut non peccaret. Imo ipse hoc faceret; sic enim factus est, ut si noluisset, non peccaret. Non admitteretur, inquiunt, diabolus ad ejus mulierem. Imo ipsa ad se diabolum non admitteret; sic enim facta est, ut si noluisset, non admitteret. Non fieret, inquiunt, mulier. Hoc est dicere, non fieret bonum: quia et ipsa utique aliquod bonum est, et tantum bonum, ut Apostolus eam gloriam viri esse dicat; et omnia ex Deo. Iterum dicunt: Quis fecit diabolum? Se ipse; non enim natura, sed peccando diabolus factus est. Vel ipsum, aiunt, non faceret Deus, si eum peccaturum esse sciebat. Imo, quare non faceret, cum per suam justitiam et providentiam multos de malitia diaboli corrigat? An forte non audistis apostolum Paulum dicentem, Quos tradidi Satanae, ut discant non blasphemare (I Tim. I, 20)? et de seipso dicit, Et ne magnitudine revelationum extollar, datus est mihi stimulus carnis, angelus Satanas qui me colaphizet (II Cor. XII, 7). Ergo, inquiunt, bonus est diabolus, quia utilis est? Imo malus in quantum diabolus est; sed bonus et omnipotens Deus est, qui etiam de malitia ejus multa justa et bona operatur. Non enim diabolo imputatur, nisi voluntas sua, qua conatur facere male, non Dei providentia, quae de illo bene facit.

    67

29. Bölüm
  1. Son olarak: Maniheistlerle aramızdaki mesele bir din meselesidir; din meselesi de Tanrı hakkında saygıyla ne düşünüleceğidir. İnsan soyunun günahların sefaleti içinde olduğunu inkâr edemedikleri için, onlar Tanrı'nın tabiatının sefalet içinde olduğunu söylerler. Biz bunu reddederiz; sefalet içinde olanın Tanrı'nın yoktan yarattığı tabiat olduğunu ve bu duruma zorlanarak değil günah işleme iradesiyle geldiğini söyleriz. Onlar Tanrı'nın tabiatının Tanrı'nın kendisi tarafından günahlarına tövbe etmeye zorlandığını söylerler. Biz bunu reddederiz; Tanrı'nın yoktan yarattığı tabiatın, günah işledikten sonra günahlarına tövbe etmeye zorlandığını söyleriz. Onlar Tanrı'nın tabiatının Tanrı'nın kendisinden bağışlanma aldığını söylerler. Biz bunu reddederiz; Tanrı'nın yoktan yarattığı tabiatın, günahlarından Tanrı'sına dönerse günahlarının bağışlanmasını aldığını söyleriz. Onlar Tanrı'nın tabiatının zorunlulukla değişebilir olduğunu söylerler. Biz bunu reddederiz; Tanrı'nın yoktan yarattığı tabiatın iradeyle değiştiğini söyleriz. Onlar Tanrı'nın tabiatına başkalarının günahlarının zarar verdiğini söylerler. Biz bunu reddederiz; hiçbir tabiata kendi günahlarından başkasının zarar vermediğini söyleriz. Tanrı'nın da öyle bir iyilikte, öyle bir adalette, öyle bir bozulmazlıkta olduğunu söyleriz ki ne kendisi günah işler, ne günah işlemek istemeyen hiç kimseye zarar verir, ne de günah işlemek isteyen hiç kimse ona zarar verebilir. Onlar, Tanrı'nın kendi tabiatından bir parçayı işkenceye vermeye zorlandığı bir kötülük tabiatı bulunduğunu söylerler. Biz ise hiçbir kötülüğün tabiattan gelmediğini, bütün tabiatların iyi olduğunu, Tanrı'nın kendisinin en yüce tabiat olduğunu ve öteki tabiatların ondan geldiğini söyleriz. Hepsi var oldukları ölçüde iyidir, çünkü Tanrı her şeyi pek iyi yarattı; ama bir şey ötekinden daha iyi olsun diye ayrım derecelerine göre düzenledi. Böylece bu bütün her türlü iyiyle tamamlanır; kimi parçaları yetkin, kimi parçaları yetkin olmasa da kendisi bütünüyle yetkindir. Onu meydana getiren ve kuran Tanrı onu adil bir ölçüyle yönetmekten geri durmaz; o her iyiyi iradesiyle yapar, hiçbir kötülüğe zorunlulukla katlanmaz. Çünkü iradesi her şeye üstün gelen hiçbir bakımdan hiçbir şeyi istemeye istemeye hissetmez. Onlar bunları, biz de bunları söylediğimize göre, herkes hangisinin ardından gideceğini seçsin. Ben ise —Tanrı'nın huzurunda iyi niyetle söylemiş olayım— hiçbir çekişme hevesi taşımadan, hakikatten hiç şüphe etmeden ve daha titiz bir incelemenin önünü kesmeden, bana nasıl göründüyse öyle açıkladım.

    67
    1. Postremo, quoniam cum Manichaeis nobis de religione quaestio est, quaestio autem religionis est, quid de Deo pie sentiatur, quoniam negare non possunt in miseria peccatorum esse genus humanum; illi dicunt naturam Dei esse in miseria: nos negamus, sed dicimus eam naturam esse in miseria, quam de nihilo fecit Deus, et ad hoc venisse non coactam, sed voluntate peccandi. Illi dicunt naturam Dei cogi ab ipso Deo ad poenitentiam peccatorum: nos negamus, sed dicimus eam naturam quam Deus fecit de nihilo, posteaquam peccavit cogi ad poenitentiam peccatorum. Illi dicunt naturam Dei ab ipso Deo accipere veniam: nos negamus, sed dicimus eam naturam qu im fecit Deus de nihilo, si se a peccatis suis ad Deum suum converterit, accipere veniam peccatorum. Illi dicunt naturam Dei necessitate esse mutabilem: nos negamus, sed dicimus eam naturam quam Deus fecit de nihilo, voluntate esse mutatam. Illi dicunt naturae Dei nocere aliena peccata: nos negamus, sed dicimus nulli naturae nocere peccata, nisi sua; et Deum dicimus tantae bonitatis esse, tantae justitiae, tantae incorruptionis, ut neque peccet, neque ipse alicui noceat, qui peccare noluerit, nec ipsi aliquis qui peccare voluerit. Illi dicunt esse naturam mali cui Deus coactus est naturae suae partem dare cruciandam: nos dicimus nullum malum esse naturale, sed omnes naturas bonas esse, et ipsum Deum summam esse naturam, caeteras ex ipso esse naturas: et omnes bonas in quantum sunt, quoniam fecit Deus omnia bona valde, sed distinctionis gradibus ordinata, ut sit aliud alio melius; atque ita omni genere bonorum universitas ista compleatur, quae quibusdam perfectis, quibusdam imperfectis, tota perfecta est, quam Deus effector conditorque ejus justo moderamine administrare non cessat; qui omnia bona facit voluntate, nihil mali patitur necessitate. Cujus enim voluntas superat omnia, nulla ex parte quidquam sentit invitus. Cum ergo illa illi, et nos ista dicimus, unusquisque eligat quid sequatur. Ego enim, quod bona fide coram Deo dixerim, sine ullo studio contentionis, sine aliqua dubitatione veritatis, et sine aliquo praejudicio diligentioris tractationis, quae mihi videbantur exposui.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…