Kavram
Voluptas
- Yunanca
- ἡδονή (hēdonē)
- Latince
- voluptas; dolor (karşıtı)
- Almanca
- Lust
- Fransızca
- plaisir, volupté
- İngilizce
- pleasure
- Türkçe
- haz (karşıtı: acı)
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte hoşa giden şey, zevk. Felsefede: Epikurosçular için en yüksek iyi; Stoacılar ve Cicero için akla düşman bir "hâl" (perturbatio), ya da en iyi ihtimalle ilgisiz bir şey.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 4.–3. yy | Epikuros | Haz en yüksek iyidir; en yüksek haz acısızlıktır | |
| MÖ 1. yy | Lucretius | dux vitae dia voluptas (DRN 2.172) | Lucretius, De rerum natura II |
| MÖ 45 | Cicero | Torquatus'un savunusu ve Cicero'nun eleştirisi | Cicero, De finibus I–II |
| MÖ 44 | Cicero | Arkhytas: hazdan daha öldürücü bela yoktur | Cicero, De senectute 39–41 |
| 5. yy | Augustinus | frui – uti; ruhun hazzı ve Tanrı'dan zevk alma |
Dönüşüm: hoşa gitmekten en yüksek iyi iddiasına, sonra Hristiyan geleneğinde "şehvet"e yakın bir suçlamaya.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | ἡδονή (hēdonē) | Epikuros'ta durağan (katastēmatikē) ve hareket hâlindeki (kata kinēsin) haz. |
| Latince | voluptas | volup "hoşça, tatlıca" zarfından. Cicero Epikuros'un iki hazzını voluptas stabilis ve voluptas in motu diye verir (De fin. 2.9–10, 2.16) ve Latince kelimenin yalnız hareket hâlindeki hazzı, "hissi okşayan tatlılığı" adlandırdığını ileri sürer. |
| Almanca / Fransızca | Lust / plaisir, volupté | Fransızca volupté bedensel ve cinsel yöne kaymıştır. |
| İngilizce | pleasure |
Türkçe karşılığı
haz. zevk: tat alma ve beğeni çağrışımı daha güçlüdür. lezzet: kelam ve İslam ahlâkında ladhdha'nın karşılığı, bedensel tada daralabilir. Tercih: haz; karşıtı dolor: acı.
Cicero'nun Epikuros eleştirisinin bir kısmı kelime üzerinedir: Latince voluptas ona göre acının yokluğunu "haz" diye adlandırmaya izin vermez. Türkçe "haz" da aynı direnci gösterir; bu yüzden Epikurosçu "acısızlık" çeviride ayrıca açıklanmalıdır.
Atıf ve kaynak notu
"Durağan haz" ve "hareketli haz" ayrımının Latince adları Cicero'nundur; Epikuros'un kendi terimleriyle birebir örtüşmez.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: haz, hazzı, hazla, hazlara, hazza, hazzın
Metinlerde işaretlendiği yerler
78 yer · 78 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.
- Cicero, Buluş Üzerine1.36
- Cicero, Hatip Üzerine1.197
- Cicero, Hitabetin Bölümleri9
- Cicero, Devlet Üzerine1.1
- Cicero, Kanunlar Üzerine1.31
- Cicero, Brutus38
- Cicero, Hatip37
- Cicero, Stoacıların Paradoksları1.6
- Cicero, Akademik Meseleler1.7
- Cicero, Lucullus20
- Cicero, En Yüksek İyi ve Kötü Üzerine1.13
- Cicero, Tusculum Sohbetleri1.73
- Cicero, Tanrıların Tabiatı Üzerine1.30
- Cicero, Timaios44
- Cicero, İhtiyarlık Üzerine7
- Cicero, Kehanet Üzerine1.61
- Cicero, Dostluk Üzerine20
- Cicero, Vazifeler Üzerine1.5
- Lucretius, Şeylerin Tabiatı Üzerine1.1
- Seneca, İnayet Üzerine1.6
- Seneca, Bilgenin Sarsılmazlığı Üzerine2.1
- Seneca, Öfke Üzerine1.3.4
- Seneca, Marcia'ya Teselli1.7
- Seneca, Mutlu Hayat Üzerine3.4
- Seneca, Çekilip Kendine Kalmak Üzerine6.1
- Seneca, Ruh Huzuru Üzerine2.10
- Seneca, Hayatın Kısalığı Üzerine2.1
- Seneca, Polybius'a Teselli7
- Seneca, Annesi Helvia'ya Teselli5.5
- Seneca, Merhamet Üzerine1.1.1
- Seneca, İyilikler Üzerine1.11.6
- Seneca, Tabiat Meseleleri1.16.1
- Seneca, Lucilius'a Ahlâk Mektupları1.4.1
- Quintilianus, Hatiplik Eğitimi1.12.7
- Augustinus, Akademikler'e Karşı1.4
- Augustinus, Mutlu Hayat Üzerine2
- Augustinus, Düzen Üzerine1.4
- Augustinus, İç Konuşmalar10
- Augustinus, Ruhun Ölümsüzlüğü Üzerine5
- Augustinus, Ruhun Büyüklüğü Üzerine28
- Augustinus, Musiki Üzerine4
- Augustinus, Öğretmen Üzerine9
- Augustinus, Hür İrade Üzerine7_2
- Augustinus, Katolik Kilisesinin ve Maniheistlerin Ahlâkı Üzerine5
- Augustinus, Maniheistlere Karşı Tekvin Üzerine48
- Augustinus, Hakiki Din Üzerine12
- Augustinus, İnanmanın Faydası Üzerine10
- Augustinus, İki Ruh Üzerine19
- Augustinus, Seksen Üç Muhtelif Mesele1_6
- Augustinus, Simplicianus'a Muhtelif Meseleler1_3
- Augustinus, Hristiyan Öğretisi Üzerine98
- Augustinus, İtiraflar1.31
- Augustinus, Teslis Üzerine50
- Augustinus, Tekvin'in Lafzî Tefsiri6.12
- Augustinus, Tanrı Devleti1.16
- Augustinus, El Kitabı (İman, Ümit ve Sevgi Üzerine)41
- Augustinus, Ruh ve Harf Üzerine63
- Augustinus, Sebat Lütfu ÜzerinePL45.1003
- Boethius, Felsefenin Tesellisi3.P2
- Boethius, Aristoteles'in Önermeler Üzerine'si Şerhi (İkinci Şerh)PL64.415
- Boethius, Kategorik Kıyas ÜzerinePL64.799
- Boethius, Topik Farklar ÜzerinePL64.1177
- Boethius, Cicero'nun Topika'sı ŞerhiPL64.1161
- Pseudo-Dionysios Areopagites, Dionysios Külliyatıs177
- Sevillalı Isidorus, Etimolojiler5.29
- Sevillalı Isidorus, Farklar (Kelimelerin Hususiyeti Üzerine)1.10
- Sevillalı Isidorus, Hükümler2.39_2
- Sevillalı Isidorus, Eşanlamlılar (Günahkâr Ruhun Ağıtı)2_9
- Sevillalı Isidorus, Kilise Vazifeleri Üzerine2.2
- Descartes, İlk Felsefe Üzerine Meditasyonlar27
- Descartes, Felsefenin İlkeleriAT8.035
- Descartes, Zihnin Yönetimi İçin KurallarAT10.403
- Kant, Pragmatik Açıdan AntropolojiAA07.230
- Hegel, Tinin Fenomenolojisi149
- Nietzsche, İyinin ve Kötünün ÖtesindeJGB-19
- Nietzsche, DeccalAC-11
- Nietzsche, İnsanca, Pek İnsanca IMA-97
- Nietzsche, Tan KızıllığıM-38