İçeriğe geç

Kavram

Voluptas

Yunanca
ἡδονή (hēdonē)
Latince
voluptas; dolor (karşıtı)
Almanca
Lust
Fransızca
plaisir, volupté
İngilizce
pleasure
Türkçe
haz (karşıtı: acı)

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelikte hoşa giden şey, zevk. Felsefede: Epikurosçular için en yüksek iyi; Stoacılar ve Cicero için akla düşman bir "hâl" (perturbatio), ya da en iyi ihtimalle ilgisiz bir şey.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 4.–3. yy Epikuros Haz en yüksek iyidir; en yüksek haz acısızlıktır
MÖ 1. yy Lucretius dux vitae dia voluptas (DRN 2.172) Lucretius, De rerum natura II
MÖ 45 Cicero Torquatus'un savunusu ve Cicero'nun eleştirisi Cicero, De finibus I–II
MÖ 44 Cicero Arkhytas: hazdan daha öldürücü bela yoktur Cicero, De senectute 39–41
5. yy Augustinus frui – uti; ruhun hazzı ve Tanrı'dan zevk alma

Dönüşüm: hoşa gitmekten en yüksek iyi iddiasına, sonra Hristiyan geleneğinde "şehvet"e yakın bir suçlamaya.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca ἡδονή (hēdonē) Epikuros'ta durağan (katastēmatikē) ve hareket hâlindeki (kata kinēsin) haz.
Latince voluptas volup "hoşça, tatlıca" zarfından. Cicero Epikuros'un iki hazzını voluptas stabilis ve voluptas in motu diye verir (De fin. 2.9–10, 2.16) ve Latince kelimenin yalnız hareket hâlindeki hazzı, "hissi okşayan tatlılığı" adlandırdığını ileri sürer.
Almanca / Fransızca Lust / plaisir, volupté Fransızca volupté bedensel ve cinsel yöne kaymıştır.
İngilizce pleasure

Türkçe karşılığı

haz. zevk: tat alma ve beğeni çağrışımı daha güçlüdür. lezzet: kelam ve İslam ahlâkında ladhdha'nın karşılığı, bedensel tada daralabilir. Tercih: haz; karşıtı dolor: acı.

Cicero'nun Epikuros eleştirisinin bir kısmı kelime üzerinedir: Latince voluptas ona göre acının yokluğunu "haz" diye adlandırmaya izin vermez. Türkçe "haz" da aynı direnci gösterir; bu yüzden Epikurosçu "acısızlık" çeviride ayrıca açıklanmalıdır.

Atıf ve kaynak notu

"Durağan haz" ve "hareketli haz" ayrımının Latince adları Cicero'nundur; Epikuros'un kendi terimleriyle birebir örtüşmez.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: haz, hazzı, hazla, hazlara, hazza, hazzın

Metinlerde işaretlendiği yerler

78 yer · 78 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.