Augustinus
Sebat Lütfu Üzerine
De dono perseverantiae
PL45.9931. Şimdi sebat konusunu daha dikkatle tartışmak gerekiyor; önceki kitapta imanın başlangıcından söz ederken ona da biraz değinmiştik. Şunu ileri sürüyoruz: Mesih'te sona kadar sebat etmeyi sağlayan sebat, Tanrı'nın armağanıdır. Sondan kastım, yalnız onda düşme tehlikesi bulunan bu hayatın bittiği andır. Bu yüzden biri bu armağanı almış mıdır, bu hayatı sürdüğü sürece belirsizdir. Çünkü ölmeden önce düşerse sebat etmediği söylenir ve bu çok doğrudur. Şu hâlde sebat etmemiş olan, sebatı nasıl almış ya da ona sahip olmuş sayılabilir? Çünkü biri perhizkârlığa sahipken ondan düşüp perhizsiz olursa, aynı şekilde adalete, sabra, hatta imanın kendisine sahipken düşerse, bunlara sahip olmuş ama artık sahip olmadığı söylenir ve bu doğrudur. Çünkü perhizkâr, adil, sabırlı ya da mümin
CAPUT PRIMUM. — 1. Jam de perseverantia diligentius disputandum est: nam et in priore libro, cum ageremus de initio fidei, etiam de hac aliqua diximus. Asserimus ergo donum Dei esse perseverantiam qua usque in finem perseveratur in Christo. Finem autem dico, quo vita ista finitur, in qua tantummodo periculum est ne cadatur. Itaque utrum quisque hoc munus acceperit, quamdiu hanc vitam ducit, incertum est. Si enim priusquam moriatur cadat, non perseverasse utique dicitur, et verissime dicitur. Quomodo ergo perseverantiam, qui non perseveravit, accepisse vel habuisse dicendus est? Nam si habeat aliquis continentiam, et ab ea decidat atque incontinens fiat, si justitiam similiter, si patientiam, si ipsam fidem, recte dicitur habuisse et non habere: continens enim fuit, vel justus fuit, vel patiens, vel fidelis
PL45.995olduğu sürece öyleydi; öyle olmaktan çıkınca o olduğu şey değildir artık. Ama sebat etmemiş olan nasıl sebatlı olmuş olabilir? Çünkü insan kendisinin sebatlı olduğunu sebat ederek gösterir, bu ise bunu yapmamıştır. Kimse direnip şöyle demesin: "Biri mümin olduktan sonra, örneğin on yıl yaşadıysa ve bunun ortasında imandan düştüyse, beş yıl sebat etmemiş midir?" Kelimeler üzerinde tartışmıyorum; buna da, kendi zamanına ait bir sebat denebileceği düşünülüyorsa denilsin. Ama şimdi söz ettiğimiz, Mesih'te sona kadar sebat etmeyi sağlayan sebata, sona kadar sebat etmemiş olanın sahip olmuş olduğu asla söylenemez. Bir yıllık mümin, hatta düşünülebilecek daha kısa süreli mümin, ölünceye kadar imanla yaşadıysa, ölümünden kısa bir süre önce imanın sağlamlığından ayrılmış çok yıllık müminden daha çok bu sebata sahiptir.
2. Bunu belirledikten sonra, "Sona kadar sebat eden kurtulacaktır" denen bu sebatın Tanrı'nın armağanı olup olmadığına bakalım. Eğer değilse, Elçi'nin şu sözü nasıl doğru olur: "Size Mesih uğruna, yalnız O'na inanmak değil, O'nun için acı çekmek de bağışlandı"? Bunlardan biri başlangıca, öteki sona aittir; ama yukarıda da söylediğimiz gibi ikisi de Tanrı'nın armağanıdır, çünkü ikisinin de bağışlandığı söylenmiştir. Bir Hıristiyan için Mesih'e inanmaktan daha gerçek bir başlangıç, Mesih için acı çekmekten daha iyi bir son var mıdır? Ama Mesih'e inanmak konusunda, Tanrı'nın armağanının imanın başlangıcı değil de artışı olduğunu söyleyen şöyle böyle bir itiraz bulunmuştu; Rabbin bağışıyla bu kanaate yeterince, hatta fazlasıyla cevap verdik. Peki Mesih için acı çekmek, daha açık söyleyeyim, Mesih için ölmek bağışlanan kişiye Mesih'te sona kadar sebatın bağışlanmadığı neden söylenebilir? Çünkü elçi Petrus da bunun Tanrı'nın armağanı olduğunu göstererek şöyle diyor: "Tanrı'nın iradesi öyle dilerse, iyilik yaparak acı çekmek kötülük yaparak acı çekmekten iyidir." "Tanrı'nın iradesi öyle dilerse" derken, Mesih için acı çekmenin Tanrı tarafından bağışlandığını ve bunun bütün azizlere bağışlanmadığını gösteriyor. Çünkü Tanrı'nın iradesi acı çekmenin tecrübesine ve şanına varmalarını dilemediği kimseler, Mesih'te sona kadar sebat ederlerse Tanrı'nın krallığına varmaz değildir. Ama hastalıktan ya da başka bir sebeple Mesih'te ölenlere bu sebatın bağışlanmadığını kim söyler? Oysa Mesih için ölümün kendisini de kabul edenlere çok daha zor bir sebat bağışlanır. Çünkü sebat etmesin diye zulmedenin uğraştığı, bu yüzden de sebat etsin diye ölüme kadar katlanılan yerde sebat etmek çok daha zordur. Demek ki o sebata sahip olmak daha zor, buna sahip olmak daha kolaydır; ama hiçbir şey kendisine zor olmayan O'nun için ikisini de bağışlamak kolaydır. Tanrı bu sebatı şöyle vaat etmiştir: "Benden ayrılmasınlar diye benden korkuyu yüreklerine koyacağım." Bu, "Yüreklerine koyacağım benden korku öyle bir ve o kadar büyük olacak ki bana sebatla bağlanacaklar" demekten başka nedir?
3. Bu sebat Tanrı tarafından verilmiyorsa neden Tanrı'dan isteniyor? Yoksa O'nun vermediği, O vermeden insanın elinde olduğu bilinen bir şey O'ndan istendiğinde bu istek de alay mıdır? Kendisinin bağışlamadığı, yapmadığı bir şey için Tanrı'ya teşekkür edilirse o teşekkür de alay olduğu gibi. Orada söylediğimi burada da söylüyorum: "Yanılmayın" diyor Elçi, "Tanrı ile alay edilmez." Ey insan, Tanrı yalnız sözlerinin değil, düşüncelerinin de tanığıdır. Bu kadar zenginden bir şeyi gerçekten ve imanla istiyorsan, istediğin şeyi istediğin kişiden aldığına inan. O'nu dudaklarınla onurlandırıp yüreğinle üstüne çıkma; O'ndan dua ediyormuş gibi yaptığın şeyin sana kendinden geldiğine inanma. Yoksa bu sebat O'ndan istenmiyor mu? Bunu söyleyen benim tartışmalarımla çürütülmemeli, azizlerin dualarıyla bunaltılmalıdır. Azizlerden Tanrı'dan kendisi için O'nda sebat etmeyi istemeyen biri var mı? Rab öğrettiği için Rabbin Duası diye anılan dua azizlerce edilirken, onda hemen hemen sebattan başka bir şey istenmediği anlaşılmaktadır.
fuit, quamdiu fuit; cum vero esse destitit, non est quod fuit: qui vero non perseveraverit, quomodo perseverans fuit; cum perseverando quisque ostendat se perseverantem, quod iste non fecit? Sed ne quisquam reluctetur et dicat, Si ex quo fidelis quisque factus est, vixit, verbi gratia, decem annos, et eorum medio tempore a fide lapsus est, nonne quinque annos perseveravit? Non contendo de verbis, si et illa perseverantia putatur esse dicenda, tanquam temporis sui: hanc certe de qua nunc agimus perseverantiam, qua in Christo perseveratur usque in finem, nullo modo habuisse dicendus est, qui non perseveraverit usque in finem; potiusque hanc habuit unius anni fidelis, et quantum infra cogitari potest, si donec moreretur fideliter vixit, quam multorum annorum, si exiguum temporis ante mortem a fidei stabilitate defecit. CAPUT II. — 2. Quo constituto, videamus utrum haec perseverantia, de qua dictum est, Qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit (Matth. X, 22), donum sit Dei. Quod si non sit, quomodo verum est quod Apostolus ait, Vobis donatum est pro Christo, non solum ut credatis in eum, verum etiam ut patiamini pro eo (Philipp. i, 29)? Horum quippe unum pertinet ad initium, alterum ad finem: utrumque tamen est Dei donum, quia utrumque dictum est esse donatum, sicut et superius jam diximus. Quod enim est initium verius christiano, quam credere in Christum? Quis finis melior est, quam pati pro Christo? Sed quod ad id pertinet ut credatur in Christum, qualiscumque inventa est contradictio, ut donum Dei non initium, sed augmentum fidei diceretur: cui opinioni donante Domino satis superque respondimus. Quid autem dici potest, cur perseverantia usque in finem non donetur in Christo, cui donatur pati pro Christo, aut, ut expressius eloquar, cui donatur mori pro Christo? Nam et Petrus apostolus donum Dei hoc esse demonstrans: Melius est, inquit, bene facientes, si velit voluntas Dei, pati, quam male facientes (I Petr. III, 17). Cum dicit, si velit voluntas Dei: ostendit hoc divinitus donari, nec omnibus sanctis, ut pro Christo patiantur. Neque enim quos non vult voluntas Dei pervenire ad experientiam gloriamque passionis, non perveniunt ad regnum Dei, si perseveraverint in Christo usque in finem. Sed quis dicat, istis non donari hanc perseverantiam, qui aegritudine corporis vel quocumque casu moriuntur in Christo; cum longe difficilior donetur illis, a quibus suscipitur et mors ipsa pro Christo? Multo quippe difficilius perseveraverit, ubi hoc agit qui persequitur ne perseveretur, et propterea usque ad mortem sustinetur ut perseveretur. Illam proinde difficilius perseverantiam, istam facilius est habere: sed cui nihil difficile est, facile est utramque donare. Hanc enim promisit Deus, dicens: Timorem meum dabo in cor eorum, ut a me non recedant (Jerem. XXXII, 40). Quod quid est aliud, quam, Talis ac tantus erit timor meus, quem dabo in cor eorum, ut mihi perseveranter adhaereant? 3. Cur autem perseverantia ista poscitur a Deo, si non datur a Deo? An et ista irrisoria petitio est, cum id ab eo petitur quod scitur non ipsum dare, sed ipso non dante esse in hominis potestate? sicut irrisoria est etiam illa actio gratiarum, si ex hoc gratiae aguntur Deo, quod non donavit ipse, nec fecit? Sed quod ibi dixi (In libro superiore, n. 39), hoc et hic dico. Nolite errare, inquit Apostolus; Deus non irridetur (Galat. vi, 7). O homo, non verborum tuorum tantum, verum etiam cogitationum testis est Deus: si aliquid a tanto divite veraciter ac fideliter poscis; ab illo, a quo poscis, te accipere crede quod poscis. Noli eum labiis honorare, et super eum corde te extollere, credens a te ipso tibi esse, quod ab illo te fingis orare. An ab illo perseverantia ista forte non poscitur? Jam hoc qui dicit, non meis disputationibus refellendus, sed sanctorum orationibus onerandus est. An vero quisquam eorum est, qui non sibi poscat a Deo ut perseveret in eo; cum ipsa oratione quae Dominica nuncupatur, quia eam Dominus docuit, quando oratur a sanctis, nihil pene aliud quam perseverantia posci intelligatur?
PL45.995_24. Bu duanın açıklamasını, mesut şehit Cyprianus'un bu konuda yazdığı "Rabbin Duası Üzerine" başlıklı kitapta biraz daha dikkatle okuyun ve görün: Kaç yıl önce, Pelagiusçuların gelecek zehirlerine karşı nasıl bir panzehir hazırlanmış. Bildiğiniz gibi Katolik Kilise onlara karşı en çok üç şeyi savunur. Birincisi, Tanrı'nın lütfunun liyakatlerimize göre verilmediğidir; çünkü adillerin bütün liyakatleri de Tanrı'nın armağanıdır, Tanrı'nın lütfuyla bahşedilir. İkincisi, ne kadar adil olursa olsun hiç kimsenin bu bozulabilir bedende hiçbir günahı olmadan yaşamadığıdır. Üçüncüsü, insanın ilk insanın günahıyla suçlu olarak doğduğu ve doğumla bulaşan suç yeniden doğuşla çözülmedikçe hüküm bağıyla bağlı olduğudur. Bu üçünden yalnız son yere koyduğum, adı geçen şanlı şehidin kitabında ele alınmaz; öteki ikisi ise orada öyle açık tartışılır ki adı geçen sapkınlar, Mesih'in lütfunun yeni düşmanları, doğmadan çok önce çürütülmüş bulunurlar. Azizlerin Tanrı armağanından başka bir şey olmayan bu liyakatleri arasında sebatın da Tanrı'nın armağanı olduğunu şöyle anlatıyor: "'Adın kutsal kılınsın' diyoruz; dualarımızla kutsal kılınmasını Tanrı'ya dilediğimiz için değil, adının bizde kutsal kılınmasını O'ndan istediğimiz için. Yoksa kendisi kutsal kılan Tanrı kim tarafından kutsal kılınır? Ama kendisi 'Kutsal olun, çünkü ben kutsalım' dediği için, şunu dileyip yakarıyoruz:
- Legite aliquanto intentius ejus expositionem in beati Cypriani martyris libro, quem de hac re condidit, cujus est titulus, De Dominica Oratione: et videte ante quot annos, contra ea quae futura erant Pelagianorum venena, quale sit antidotum praeparatum. Nam tria sunt, ut scitis, quae maxime adversus eos catholica defendit Ecclesia: quorum est unum, gratiam Dei non secundum merita nostra dari; quoniam Dei dona sunt, et Dei gratia conferuntur etiam merita universa justorum: alterum est, in quantacumque justitia, sine qualibuscumque peccatis in hoc corruptibili corpore neminem vivere: tertium est, obnoxium nasci hominem peccato primi hominis, et vinculo damnationis obstrictum, nisi reatus, qui generatione contrahitur, regeneratione solvatur. Horum trium hoc, quod loco ultimo posui, solum non tractatur in supradicto gloriosi martyris libro: de duobus vero caeteris tanta illic perspicuitate disseritur, ut supradicti haeretici, novi inimici gratiae Christi, longe ante reperiantur convicti esse quam nati. In his ergo meritis sanctorum, quae nulla nisi Dei dona sunt, etiam perseverantiam donum Dei esse sic loquitur. Dicimus, inquit, Sanctificetur nomen tuum: non quod optemus Deo, ut sanctificetur orationibus nostris; sed quod petamus ab eo, ut nomen ejus sanctificetur in nobis. Caeterum a quo Deus sanctificatur, qui ipse sanctificat? Sed quia ipse dixit, « Sancti estote, quoniam ego sanctus sum » (Levit. XIX, 2); id petimus et rogamus,
PL45.997Vaftizde kutsal kılınan bizler, olmaya başladığımız şeyde sebat edelim." Az sonra aynı konuyu tartışmaya devam ederek ve bize Rab'den sebat dilemeyi öğreterek (bu da O'nun armağanı olmasaydı bunu asla doğru ve gerçek biçimde yapamazdı) şöyle diyor: "Bu kutsal kılınmanın bizde kalması için dua ediyoruz. Rabbimiz ve yargıcımız, iyileştirip dirilttiği kişiyi, başına daha kötüsü gelmesin diye artık günah işlememesi için uyardığından, sürekli dualarla bu yakarışı yapıyor, gece gündüz şunu diliyoruz: Tanrı'nın lütfundan alınan kutsal kılınma ve diriliş O'nun korumasıyla saklansın." Demek ki bu öğretmen, kutsal kılınmış olan bizlerin "Adın kutsal kılınsın" dediğimizde O'ndan kutsal kılınmada sebatı, yani kutsal kılınmada sebat etmemizi istediğimizi anlıyor. Aldığımız şeyi istemek, ona sahip olmayı bırakmamamızın da bize bağışlanmasını istemekten başka ne olabilir? Aziz, kutsal olmak için Tanrı'ya yalvarırken elbette kutsal kalmayı diliyorsa, iffetli kişi iffetli olmayı, perhizkâr perhizkâr olmayı, adil adil olmayı, dindar dindar olmayı ve Pelagiusçulara karşı Tanrı'nın armağanı olduğunu savunduğumuz öteki şeyleri dilerken de şüphesiz aldıklarını bildikleri bu iyiliklerde sebat etmeyi diliyorlar. Bunu alıyorlarsa, Tanrı'nın öteki armağanlarının onunla korunduğu büyük armağan olan sebatın kendisini de alıyorlar demektir.
5. Ya "Krallığın gelsin" dediğimizde? Bütün azizlere geleceğinden şüphe etmediğimiz krallığın bize de gelmesinden başka bir şey mi istiyoruz? Demek ki burada da artık aziz olanlar, kendilerine verilmiş kutsallıkta sebat etmekten başka ne için dua ederler? Çünkü Tanrı'nın krallığı onlara başka türlü gelmez; başkalarına değil, sona kadar sebat edenlere geleceği kesindir.
6. Üçüncü dilek şudur: "Gökte ve yerde iraden olsun"; yahut kitapların çoğunda okunduğu ve dua edenlerin daha sık söylediği gibi: "Gökte olduğu gibi yerde de." Çoğu kişi bunu şöyle anlar: Kutsal melekler gibi biz de senin iradeni yapalım. O öğretmen ve şehit ise gök ve yeri ruh ve ten olarak anlamak ister: İkisi uyum içinde Tanrı'nın iradesini yapalım diye dua ediyoruz. Bu sözlerde, en sağlam imana uygun, yukarıda söz ettiğimiz başka bir anlam da görmüştür: Gökteki insanı giydikleri için haklı olarak gök adıyla anılan müminler, ilk doğumla yalnız yeryüzü insanını taşıdıkları için hâlâ yer olan inançsızlar için dua ederler. Burada imanın başlangıcının da Tanrı'nın armağanı olduğunu açıkça gösteriyor; çünkü kutsal Kilise yalnız müminler için, onlarda iman artsın ya da sebat etsin diye değil, inançsızlar için de, hiç sahip olmadıkları ve üstelik düşman yürekle karşı durdukları imana sahip olmaya başlasınlar diye dua eder. Ama şimdi çok şey söylediğimiz önceki kitaptaki imanın başlangıcını değil, sona kadar sahip olunması gereken sebatı tartışıyoruz. Tanrı'nın iradesini yapan azizler de duada "İraden olsun" diyerek elbette bunu dilerler. Çünkü irade onlarda zaten olmuşken, olmaya başladıkları şeyde sebat etmek için değilse neden hâlâ olmasını dilerler? Gerçi burada denebilir ki azizler Tanrı'nın iradesinin gökte olmasını değil, gökte olduğu gibi yerde olmasını dilerler; yani yer göğü, insan meleği, inançsız mümini taklit etsin; böylece azizler sebatın değil, henüz olmayanın olmasını isterler. Çünkü insanlar kutsallıkta ne kadar üstün olurlarsa olsunlar, henüz Tanrı'nın melekleriyle eşit değildirler; demek ki Tanrı'nın iradesi henüz onlarda gökte olduğu gibi olmuyor. Durum buysa, inançsızların mümin olmasını dilediğimiz kısımda sebat değil, başlangıç dileniyor gibi görünür; ama Tanrı'nın iradesini yapmakta insanların Tanrı'nın melekleriyle eşitlenmesini dilediğimiz kısımda, azizler böyle dua ederken sebat diledikleri görülür. Çünkü kimse krallıktaki o en yüksek saadete ancak yeryüzünde aldığı kutsallıkta sona kadar sebat ederek ulaşır.
ut qui in Baptismo sanctificati sumus, in eo quod esse coepimus perseveremus. Et paulo post de hac ipsa re adhuc disputans, et docens nos perseverantiam petere a Domino; quod nullo modo recte ac veraciter faceret, nisi ejus donum et hoc esset: Haec, inquit, sanctificatio ut in nobis permaneat oramus: et quia Dominus et judex noster sanato a se et vivificato comminatur non delinquere, ne quid ei deterius fiat (Joan. v, 14): hanc continuis orationibus precem facimus, hoc diebus et noctibus postulamus, ut sanctificatio et vivificatio quae de Dei gratia sumitur, ipsius protectione servetur. In sanctificatione igitur perseverantiam, hoc est, ut in sanctificatione perseveremus, nos ab eo petere iste doctor intelligit, cum sanctificati dicimus, Sanctificetur nomen tuum. Quid est enim aliud petere quod accepimus, nisi ut id quoque nobis praestetur, ne habere desinamus? Sicut ergo sanctus, cum Deum rogat ut sanctus sit, id utique rogat ut sanctus esse permaneat: ita utique et castus, cum rogat ut castus sit; continens, ut continens sit; justus, ut justus; pius, ut pius; et caetera, quae contra Pelagianos dona Dei esse defendimus: hoc sine dubio petunt, ut in eis perseverent bonis, quae se accepisse noverunt. Quod si accipiunt, profecto et ipsam perseverantiam magnum Dei donum, quo caetera dona ejus conservantur, accipiunt. 5. Quid? cum dicimus, Veniat regnum tuum; num aliud poscimus, nisi ut veniat et nobis, quod esse venturum non dubitamus omnibus sanctis? Ergo et hic, qui jam sancti sunt, quid orant, nisi ut in ea sanctitate quae illis data est perseverent? Neque enim aliter eis veniet regnum Dei, quod non aliis, sed his qui perseverant usque in finem, certum est esse venturum. CAPUT III. — 6. Tertia petitio est, Fiat voluntas tua in coelo et in terra; vel, quod in plerisque codicibus legitur, magisque ab orantibus frequentatur, sicut in coelo et in terra: quod plerique intelligunt, Sicut sancti Angeli, et nos faciamus voluntatem tuam. Vult autem ille doctor et martyr, coelum et terram intelligi spiritum et carnem, et hoc nos orare, ut voluntatem Dei re utraque concordante faciamus. Vidit in his verbis et alterum sensum sanissimae fidei congruentem, de quo jam supra locuti sumus: ut scilicet pro infidelibus qui sunt adhuc terra, terrenum tantum hominem prima nativitate portantes, orare intelligantur fideles, qui coelesti homine induti, non immerito coeli nomine nuncupantur. Ubi evidenter ostendit, et initium fidei esse donum Dei, quando non tantum pro fidelibus ut augeatur in eis vel perseveret fides, verum etiam pro infidelibus ut habere incipiant eam quam penitus non habebant, et contra quam corda insuper inimica gestabant, sancta orat Ecclesia. Verum nunc non de initio fidei, de quo in superiore libro multa jam diximus; sed de illa quae habenda est usque in finem perseverantia disputamus, quam petunt utique etiam sancti qui faciunt voluntatem Dei, dicentes in Oratione, Fiat voluntas tua. Cum enim jam facta sit in eis, cur ut fiat adhuc petunt, nisi ut perseverent in eo quod esse coeperunt? Quamvis hic dici possit, non petere sanctos, ut voluntas Dei fiat in coelo; sed ut fiat in terra sicut in coelo: ut terra scilicet imitetur coelum, id est, ut homo angelum, vel infidelis fidelem: ac per hoc id sanctos poscere, ut sit quod nondum est, non ut perseveret quod est. Quantalibet enim homines sanctitate praepolleant, nondum sunt aequales Angelis Dei: nondum ergo sicut in coelo in eis fit voluntas Dei. Quod si ita est, in ea quidem parte qua optamus ut homines ex infidelibus fiant fideles, non perseverantia, sed initium videtur optari: in ea vero qua optamus ut homines in facienda voluntate Dei aequentur Angelis Dei, cum hoc orant sancti, perseverantiam demonstrantur orare; quoniam nemo pervenit ad illam summam, quae in regno est, beatitudinem, nisi in ea sanctitate quam sumpsit in terra, perseveraverit usque in finem.
PL45.997_27. Dördüncü dilek şudur: "Gündelik ekmeğimizi bugün bize ver." Mesut Cyprianus burada da sebatın nasıl dilendiğinin anlaşıldığını gösterir. Başka şeylerin yanında şöyle der: "Bu ekmeğin bize her gün verilmesini diliyoruz; Mesih'te olan ve her gün Eucharistia'yı kurtuluş yiyeceği olarak alan bizler, araya daha ağır bir suç girip de cemaatten ayrılarak ve katılmayarak gökteki ekmekten alıkonulunca, Mesih'in bedeninden ayrılmayalım diye." Tanrı'nın bu aziz adamının sözleri, azizlerin bu niyetle "Gündelik ekmeğimizi bugün bize ver" dediklerinde kesinlikle Rab'den sebat dilediklerini gösterir: Mesih'in bedeninden ayrılmamak, oradan ayrılmayı hak ettirecek bir suç işlemeyecekleri kutsal kılınmada kalmak için.
8. Duanın beşinci yerinde "Bize borçlu olanları bağışladığımız gibi sen de borçlarımızı bağışla" deriz. Sebatın dilenmediği görülen tek dilek budur. Çünkü bağışlanması için dua ettiğimiz günahlar geçmiştir; sonsuza dek kurtaran sebat ise bu hayatın zamanına, ama geçmiş kısmına değil, sonuna kadar kalan kısmına gereklidir. Yine de bu dilekte de, Cyprianus'un dilinin, hakikatin bu en yenilmez silahıyla, çok sonra gelecek sapkınları daha o zaman nasıl deldiğine bir an bakmaya değer. Çünkü Pelagiusçular şunu söylemeye de cesaret ediyorlar: Adil insanın bu hayatta hiç günahı yoktur ve Mesih'in tek ve biricik gelini olan, lekesi, kırışığı ya da buna benzer bir şeyi bulunmayan Kilise, şimdiki zamanda böyle insanlardadır. Sanki bütün yeryüzünde O'ndan öğrendiği "Borçlarımızı bağışla" sözünü söyleyen Kilise O'nun gelini değilmiş gibi. Ama en şanlı Cyprianus'un bunları nasıl öldürdüğüne dikkat edin. Rabbin Duası'nın bu yerini açıklarken başka şeylerin yanında şöyle der: "Günahlarımız için yalvarmak zorunda kılınarak günahkâr olduğumuzun bize hatırlatılması ne kadar gerekli, ne kadar öngörülü ve kurtarıcıdır!
CAPUT IV. —7. Quarta petitio est, Panem nostrum quotidianum da nobis hodie. Ubi beatus Cyprianus ostendit quomodo et hic intelligatur perseverantia postulari. Ait quippe inter caetera: « Hunc autem panem dari nobis quotidie postulamus, ne qui in Christo sumus, et Eucharistiam quotidie ad cibum salutis accipimus, intercedente aliquo graviore delicto, dum abstenti et non communicantes a coelesti pane prohibemur, a Christi corpore separemur. » Haec verba sancti hominis Dei, perseverantiam prorsus a Domino sanctos indicant poscere, quando hac intentione dicunt, Panem nostrum quotidianum da nobis hodie; ne a Christi corpore separentur, sed in ea sanctificatione permaneant, qua nullum quo inde separari mereantur, crimen admittant. CAPUT V. — 8. Quinto orationis loco dicimus, Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. In qua sola petitione non invenitur posci perseverantia. Praeterita enim sunt peccata, quae nobis ut dimittantur oramus: perseverantia vero quae in aeternum salvos facit, tempori quidem hujus vitae, non tamen peracto, sed ei quod usque ad ejus finem restat, est necessaria. Operae pretium est tamen paulisper intueri, quomodo et in hac petitione jam tunc lingua Cypriani, tanquam telo invictissimo veritatis, longe postea futuri confodiebantur haeretici. Etiam hoc enim Pelagiani audent dicere, hominem justum in hac vita nullum habere omnino peccatum, et in talibus hominibus esse jam praesenti tempore Ecclesiam non habentem maculam, aut rugam, aut aliquid ejusmodi (Ephes. v, 27), quae una et sola sponsa sit Christi: tanquam sponsa ejus non sit, quae per universam terram quod ab eo didicit, dicit, Dimitte nobis debita nostra. Sed attendite quomodo istos gloriosissimus Cyprianus interimat. Cum enim locum ipsum dominicae orationis exponeret, ait inter caetera: « Quam necessarie autem, quam providenter et salubriter
PL45.999Böylece Tanrı'dan bağışlanma dilenirken ruh kendi vicdanını hatırlasın. Kimse kendini suçsuz görüp beğenmesin ve kendini yücelterek daha çok yok olmasın diye, her gün günahları için dua etmesi buyrulunca, her gün günah işlediği ona öğretilir ve bildirilir. Sonuçta Yuhanna da mektubunda şöyle yazmıştır: 'Günahımız yok dersek kendimizi aldatırız, hakikat bizde değildir.'" Burada aktarması uzun sürecek başka şeyler de söyler.
9. Azizler "Bizi denenmeye sokma, ama kötülükten kurtar" dediklerinde, kutsallıkta sebat etmekten başka ne için yakarırlar? Çünkü Tanrı'nın bu armağanı onlara bağışlanırsa (O'ndan istendiğinde bunun Tanrı'nın armağanı olduğu yeterince açık gösterilir), yani Tanrı'nın bu armağanı bağışlanıp denenmeye sokulmazlarsa, her aziz kutsallıkta sebatı sona kadar elde tutar. Çünkü kimse önce denenmeye sokulmadıkça Hıristiyan yolunda sebat etmekten vazgeçmez. Şu hâlde sokulmaması için ettiği dua kendisine bağışlanırsa, Tanrı'nın bağışıyla aldığı kutsal kılınmada Tanrı'nın bağışıyla kalır.
10. "Ama" diye yazıyorsunuz, "bu kardeşler sebatın, ne yalvararak hak edilemeyecek ne de inatla yitirilemeyecek biçimde vaaz edilmesini istemiyorlar." Burada ne söylediklerine yeterince dikkat etmiyorlar. Çünkü biz sona kadar sebat etmeyi sağlayan sebattan söz ediyoruz; o verilmişse sona kadar sebat edilmiştir; sona kadar sebat edilmemişse verilmemiştir. Bunu yukarıda yeterince işledik. Şu hâlde insanlar, son gelip o kişinin sona kadar sebat ettiği görülmedikçe, kendisine sona kadar sebatın verildiğini söylemesinler. İffetli bildiğimize iffetli deriz; aynı iffette kalacak olsun olmasın. Elde tutulabilen ve yitirilebilen başka bir ilâhî bağışa sahipse, sahip olduğu sürece sahip olduğunu, yitirirse sahip olmuş olduğunu söyleriz. Sona kadar sebata ise sona kadar sebat edenden başkası sahip olmadığı için, birçokları ona sahip olabilir, kimse onu yitiremez. Çünkü insan sona kadar sebat ettiğinde, sona kadar sebat etmesin diye içinde kötü bir irade doğmasından korkulmaz. Demek ki Tanrı'nın bu armağanı yalvararak hak edilebilir; ama verildiğinde inatla yitirilemez. Çünkü insan sona kadar sebat ettiğinde ne bu armağanı ne de sondan önce yitirebileceği ötekileri yitirebilir. Yitirilebilecek olanın bile yitirilmemesini sağlayan şey nasıl yitirilebilir?
11. Şöyle de denmesin: Sona kadar sebat verildiğinde, yani sona kadar sebat edildiğinde yitirilmez; ama insan inatla ona varamayacak hâle gelince bir bakıma yitirilir. Tıpkı sona kadar sebat etmeyen insanın ebedî hayatı ya da Tanrı'nın krallığını yitirdiğini söylediğimiz gibi; zaten alıp sahip olduğu şeyi değil, sebat etseydi alıp sahip olacağı şeyi. Kelime kavgasını bırakalım, sahip olunmayıp sahip olunması ümit edilen bazı şeylerin de yitirilebileceğini söyleyelim. Cesaret eden bana söylesin: Tanrı, kendisinden istenmesini buyurduğu şeyi veremez mi? Böyle düşünen, aklını yitirmiş demeyeyim, düpedüz delidir. Tanrı azizlerinin kendisine dua ederek "Bizi denenmeye sokma" demelerini buyurmuştur. Bunu isteyip sesi işitilen kimse, kutsallıkta sebatı yitirebileceği ya da yitirmeyi hak edeceği inat denenmesine sokulmaz.
admonemur quod peccatores sumus, qui pro peccatis rogare compellimur: ut dum indulgentia de Deo petitur, conscientiae suae animus recordetur. Ne quis sibi quasi innocens placeat, et se extollendo plus pereat, instruitur et docetur se peccare quotidie, dum quotidie pro peccatis jubetur orare. Sic denique et Joannes in Epistola sua ponens dixit, Si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos decipimus, et veritas in nobis non est (I Joan. I, 8): et caetera quae hic inserere longum est. 9. Jam vero cum dicunt sancti, Ne nos inferas in tentationem, sed libera nos a malo (Matth. VI, 13); quid aliud quam ut in sanctitate perseverent, precantur? Nam profecto concesso sibi isto Dei dono; quod esse Dei donum, cum ab illo poscitur, satis aperteque monstratur: isto ergo concesso sibi dono Dei, ne inferantur in tentationem, nemo sanctorum non tenet usque in finem perseverantiam sanctitatis. Neque enim quisquam in proposito christiano perseverare desistit, nisi in tentationem primitus inferatur. Si ergo concedatur ei quod orat, ut non inferatur; utique in sanctificatione, quam Deo donante percepit, Deo donante persistit. CAPUT VI. —10. « Sed nolunt, » ut scribitis, « isti fratres, ita hanc perseverantiam praedicari, ut non vel suppliciter emereri, vel amitti contumaciter possit »(Supra, in Epistola Hilarii, n. 3, col. 949-950). Ubi quid dicant, parum diligenter attendunt. De illa enim perseverantia loquimur, qua perseveratur usque in finem: quae si data est, perseveratum est usque in finem; si autem non est perseveratum usque in finem, non est data; quod jam et superius satis egimus (Supra, n. 1). Non itaque dicant homines, perseverantiam cuiquam datam usque in finem, nisi cum ipse venerit finis, et perseverasse, cui data est, repertus fuerit usque in finem. Dicimus quippe castum quem novimus castum, sive sit, sive non sit in eadem castitate mansurus; et si quid aliud divini muneris habeat, quod teneri et amitti potest, dicimus eum habere quamdiucumque habet; et si amiserit, dicimus habuisse: perseverantiam vero usque in finem, quoniam non habet quisquam, nisi qui perseverat usque in finem; multi eam possunt habere, nullus amittere. Neque enim metuendum est, ne forte cum perseveraverit homo usque in finem, aliqua in eo mala voluntas oriatur, ne perseveret usque in finem. Hoc ergo Dei donum suppliciter emereri potest: sed cum datum fuerit, amitti contumaciter non potest. Cum enim perseveraverit quisque usque in finem, neque hoc donum potest amittere, nec alia quae poterat ante finem. Quomodo igitur potest amitti, per quod fit ut non amittatur etiam quod posset amitti! 11. Sed ne forte dicatur, usque in finem perseverantiam non amitti quidem, cum data fuerit, id est, cum perseveratum fuerit usque in finem: sed tunc amitti quodam modo, quando agit homo per contumaciam, ut ad eam pervenire non possit: sicut dicimus hominem, qui non perseveraverit usque in finem, amisisse vitam aeternam, vel regnum Dei; non quod jam acceperat et habebat, sed quod acciperet et haberet, si perseverasset: verborum controversias auferamus, et nonnulla etiam quae non habentur, sed habenda sperantur, posse dicamus amitti. Dicat mihi quisquis audet, utrum Deus dare non possit, quod a se posci imperavit. Hoc certe qui sapit, non dico desipit, sed insanit. Imperavit autem Deus, ut ei sancti ejus dicant orantes, Ne inferas nos in tentationem. Quisquis igitur exauditur hoc poscens, non infertur in contumaciae tentationem, qua possit vel dignus sit perseverantiam sanctitatis amittere.
PL45.999_212. Ama "herkes kendi iradesiyle Tanrı'yı bırakır, öyle ki haklı olarak Tanrı tarafından bırakılır." Bunu kim inkâr eder? Ama böyle olmasın diye denenmeye sokulmamayı diliyoruz. Sesimiz işitilirse böyle olmaz; çünkü Tanrı olmasına izin vermez. Kendisinin yapmadığı ya da olmasına izin vermediği hiçbir şey olmaz. Demek ki iradeleri kötülükten iyiliğe eğmeye, düşmeye yatkın olanları döndürmeye ve kendisinin beğendiği yola sevk etmeye gücü yeter. O'na boşuna denmez: "Tanrım, bizi döndürüp dirilteceksin"; boşuna denmez: "Ayağımı kaydırma"; boşuna denmez: "Rabbim, arzuma uyarak beni günahkâra teslim etme"; son olarak, çok şey saymayayım, size belki daha çoğu aklınıza geliyordur, boşuna denmez: "Bizi denenmeye sokma." Çünkü denenmeye sokulmayan kimse, kendi kötü iradesinin denenmesine de sokulmaz; kendi kötü iradesinin denenmesine sokulmayan da hiçbir denenmeye sokulmaz. Çünkü yazılmış olduğu gibi "Herkes kendi arzusuyla sürüklenip ayartılarak denenir; Tanrı ise kimseyi denemez"; yani zararlı denenmeyle. Çünkü yararlı bir denenme de vardır; onunla aldatılmaz ya da ezilmeyiz, sınanırız. Nitekim "Rabbim, beni sına ve dene" denmiştir. Elçi'nin "Deneyen sizi denemiş olmasın, emeğimiz boşa gitmesin" sözüyle işaret ettiği o zararlı denenmeyle ise, dediğim gibi, Tanrı kimseyi denemez; yani kimseyi denenmeye sokmaz ya da götürmez. Çünkü denenip denenmeye sokulmamak kötü değildir, hatta iyidir; sınanmak budur. Şu hâlde Tanrı'ya "Bizi denenmeye sokma" dediğimizde, "Sokulmamıza izin verme" demekten başka ne diyoruz? Bazıları böyle dua eder, birçok elyazmasında da böyle okunur; en mesut Cyprianus da şöyle koymuştur: "Denenmeye götürülmemize izin verme." Ama Yunanca İncil'de hiçbir yerde "Bizi denenmeye sokma"dan başkasını bulmadım. Demek ki hepsini Tanrı'ya verirsek, kendimizi bir kısmıyla O'na, bir kısmıyla kendimize emanet etmezsek daha güvenli yaşarız. Bu saygıdeğer şehit bunu görmüştür. Çünkü Dua'nın aynı yerini açıklarken şunları söyledikten sonra şöyle demiştir: "Denenmeye düşmemek için yalvardığımızda güçsüzlüğümüz ve acizliğimiz bize hatırlatılır; böyle yalvarırken
- At enim, « voluntate sua quisque deserit Deum, ut merito deseratur a Deo. » Quis hoc negaverit? Sed ideo petimus ne inferamur in tentationem, ut hoc non fiat. Et si exaudimur, utique non fit; quia Deus non permittit ut fiat. Nihil enim fit, nisi quod aut ipse facit, aut fieri ipse permittit. Potens ergo est, et a malo in bonum flectere voluntates, et in lapsum pronas convertere, ac dirigere in sibi placitum gressum. Cui non frustra dicitur, Deus, tu convertens vivificabis nos (Psal. LXXXIV, 7): non frustra dicitur, Ne des ad movendum pedem meum (Psal. LXV, 9): non frustra dicitur, Ne tradas me, Domine, a desiderio meo peccatori (Psal. CXXXIX, 9): postremo, ne multa commemorem, cum vobis plura fortassis occurrant, non frustra dicitur, Ne nos inferas in tentationem. Nam quisquis in tentationem non infertur, profecto nec in tentationem suae malae voluntatis infertur: et qui in tentationem suae malae voluntatis non infertur, in nullam prorsus infertur. Unusquisque enim tentatur, ut scriptum est, a concupiscentia sua abstractus et illectus: Deus autem neminem tentat (Jacobi i, 14, 13); tentatione scilicet noxia. Nam est et utilis, qua non decipimur vel opprimimur, sed probamur, secundum quod dictum est, Proba me, Domine, et tenta me (Psal. xxv, 2). Illa ergo noxia tentatione, quam significat Apostolus, dicens, Ne forte tentaverit vos qui tentat, et inanis sit labor noster (I Thess. III, 5), Deus, ut dixi, neminem tentat, hoc est, neminem infert vel inducit in tentationem. Nam tentari et in tentationem non inferri, non est malum, imo etiam bonum est: hoc est enim probari. Quod itaque dicimus Deo, Ne nos inferas in tentationem; quid dicimus, nisi, Ne nos inferri sinas? Unde sic orant nonnulli, et legitur in codicibus pluribus, et hoc sic posuit beatissimus Cyprianus: Ne patiaris nos induci in tentationem. In Evangelio tamen graeco nusquam inveni, nisi, Ne nos inferas in tentationem. Tutiores igitur vivimus, si totum Deo damus; non autem nos illi ex parte, et nobis ex parte committimus; quod vidit iste venerabilis martyr. Nam cum eumdem locum Orationis exponeret, ait post caetera: « Quando autem rogamus, ne in tentationem veniamus; admonemur infirmitatis et imbecillitatis nostrae, dum sic
PL45.1001kimse küstahça kendini yüceltmesin, kimse kibirle ve kendini beğenerek bir şeyi üstüne almasın, kimse ne itirafın ne acı çekmenin şanını kendinin saymasın. Çünkü Rab kendisi de alçakgönüllülüğü öğreterek şöyle demiştir: 'Uyanık kalın ve dua edin ki denenmeye düşmeyesiniz. Ruh isteklidir, ama ten zayıftır.' Önce alçakgönüllü ve uysal bir itiraf gelir, her şey Tanrı'ya verilir; böylece Tanrı korkusuyla yalvararak istenen ne varsa O'nun merhametiyle sağlanır."
13. Başka belgeler olmasaydı, Rabbin bu Duası savunduğumuz lütuf davası için tek başına bize yeterdi; çünkü bize kendimizinmiş gibi övünecek hiçbir şey bırakmamıştır. Tanrı'dan istenmesi gerektiğini gösterirken, Tanrı'dan ayrılmamamızın da ancak Tanrı tarafından verileceğini göstermektedir. Çünkü denenmeye sokulmayan Tanrı'dan ayrılmaz. Bu, şimdiki hâliyle hür iradenin gücünde asla değildir; ama insan düşmeden önce onda vardı. İradenin bu özgürlüğünün o ilk yaratılışın üstünlüğünde ne kadar güçlü olduğu, şeytan kendi taraftarlarıyla düşerken hakikatte duran ve şimdi içinde olduklarından kesin emin olduğumuz, düşmemenin ebedî güvenliğine ulaşmayı hak eden meleklerde görülmüştür. Ama insan düştükten sonra Tanrı, insanın kendisine yaklaşmasının da kendisinden ayrılmamasının da ancak kendi lütfuna bağlı olmasını istemiştir.
14. Bu lütfu, içinde pay aldığımız, her şeyi işleyenin tasarısına göre önceden belirlendiğimiz O'na koymuştur. Bu yüzden yaklaşmamızı işlediği gibi, ayrılmamamızı da işler. Bunun için peygamber aracılığıyla O'na şöyle denmiştir: "Elin sağ elinin adamı üzerinde, kendin için güçlendirdiğin insanoğlu üzerinde olsun; senden ayrılmayacağız." Bu, içinde O'ndan ayrıldığımız ilk Âdem değildir elbette; O'ndan ayrılmayalım diye elinin üzerinde olduğu son Âdem'dir. Çünkü bütün Mesih uzuvlarıyla birliktedir, O'nun bedeni ve doluluğu olan Kilise'yle. Tanrı'dan ayrılmasın diye Tanrı'nın eli O'nun üzerine olduğunda, Tanrı'nın işi (Tanrı'nın eli budur) bize de ulaşır; Tanrı'nın bu işiyle Âdem'de olduğu gibi Tanrı'dan ayrılanlar değil, Mesih'te Tanrı'yla kalanlar oluruz. Çünkü Mesih'te pay aldık, her şeyi işleyenin tasarısına göre önceden belirlendik. Demek ki Tanrı'dan ayrılmamamızı sağlayan bu el bizim değil, Tanrı'nın elidir. Diyorum ki bu el, "Benden ayrılmasınlar diye benden korkuyu yüreklerine koyacağım" diyenin elidir.
15. Bu yüzden denenmeye sokulmamamızın da kendisinden istenmesini diledi; çünkü sokulmazsak O'ndan hiçbir şekilde ayrılmayız. Bu, dua etmesek de bize verilebilirdi; ama bu iyilikleri kimden aldığımızı duamızla hatırlamamızı diledi. İstememiz kendisi tarafından buyrulandan başka kimden alıyoruz? Kilise bu konuda emekli tartışmalar beklemesin, gündelik dualarına baksın. İnanmayanlar inansın diye dua eder: Demek ki imana döndüren Tanrı'dır. İnananlar sebat etsin diye dua eder: Demek ki sona kadar sebatı bağışlayan Tanrı'dır. Tanrı bunları yapacağını önceden biliyordu. İşte azizlerin önceden belirlenmesi budur: Onları, önünde sevgide kutsal ve lekesiz olsunlar diye dünya kurulmadan önce Mesih'te seçti; onları İsa Mesih aracılığıyla kendisi için evlat edinilmek üzere, iradesinin rızası uyarınca, lütfunun yüceliğinin övgüsü için önceden belirledi. Bu lütufla onları sevgili Oğlu'nda lütfuna eriştirdi; O'nda, kanı aracılığıyla kurtuluşa, lütfunun zenginliği uyarınca günahların bağışlanmasına sahiptirler. Bu lütuf bütün bilgelik ve basiretle üzerlerine taştı; öyle ki iradesinin sırrını, kendi iyi iradesi uyarınca onlara göstersin. Zamanların doluluğunun tasarrufunda, göklerde ve yerde olan her şeyi O'nda, Mesih'te yeniden kurmayı O'nda tasarladı; O'nda biz de pay aldık, her şeyi işleyenin tasarısına göre önceden belirlendik. Bu kadar açık hakikat borusuna karşı, ayık ve uyanık imana sahip hangi insan insan sözlerini kabul eder?
rogamus, ne quis se insolenter extollat, ne quis sibi superbe et arroganter aliquid assumat, ne quis aut confessionis aut passionis gloriam suam ducat: cum Dominus ipse humilitatem docens, dixerit, Vigilate et orate, ne veniatis in tentationem; spiritus quidem promptus est, caro autem infirma (Matth. XXVI, 41): ut dum praecedit humilis et submissa confessio, et datur totum Deo, quidquid suppliciter cum timore Dei petitur, ipsius pietate praestetur. » CAPUT VII. — 13. Si ergo alia documenta non essent, haec dominica oratio nobis ad causam gratiae, quam defendimus, sola sufficeret: quia nihil nobis reliquit in quo tanquam in nostro gloriemur. Siquidem et ut non discedamus a Deo, non ostendit dandum esse nisi a Deo, cum poscendum ostendit a Deo. Qui enim non infertur in tentationem, non discedit a Deo. Non est hoc omnino in viribus liberi arbitrii, quales nunc sunt: fuerat in homine antequam caderet. Quae tamen libertas voluntatis in illius primae conditionis praestantia quantum valuerit, apparuit in Angelis, qui, diabolo cum suis cadente, in veritate steterunt, et ad securitatem perpetuam non cadendi, in qua nunc eos esse certissimi sumus, pervenire meruerunt. Post casum autem hominis, nonnisi ad gratiam suam Deus voluit pertinere, ut homo accedat ad eum; neque nisi ad gratiam suam voluit pertinere, ut homo non recedat ab eo. 14. Hanc gratiam posuit in illo, in quo sortem consecuti sumus, praedestinati secundum propositum ejus qui universa operatur. Ac per hoc sicut operatur ut accedamus, sic operatur ne discedamus. Propter quod ei per prophetam dictum est, Fiat manus tua super virum dexterae tuae, et super filium hominis quem confirmasti tibi; et non discedimus a te (Psal. LXXIX, 18, 19). Iste certe non est Adam primus, in quo discessimus ab eo: sed Adam novissimus, super quem fit manus ejus, ut non discedamus ab eo. Christus enim totus cum membris suis est, propter Ecclesiam, quae est corpus ejus, plenitudo ejus. Cum ergo fit super eum manus Dei, ut non discedat a Deo, ad nos utique pervenit opus Dei (hoc est enim manus Dei): quo opere Dei fit ut simus in Christo permanentes cum Deo; non sicut in Adam, discedentes a Deo. In Christo enim sortem consecuti sumus, praedestinati secundum propositum ejus qui universa operatur. Manus igitur Dei est ista, non nostra, ut non discedamus a Deo. Manus, inquam, ejus est ista, qui dixit, Timorem meum dabo in cor eorum, ut a me non recedant (Jerem. XXXII, 40). 15. Propter quod et posci a se voluit, ne inferamur in tentationem: quia et si non inferimur, nulla ab eo ratione discedimus. Quod poterat nobis et non orantibus dari: sed oratione nostra nos voluit admoneri, a quo accipiamus haec beneficia. A quo enim, nisi ab illo accipimus, a quo jussum est ut petamus? Prorsus in hac re non operosas disputationes exspectet Ecclesia: sed attendat quotidianas orationes suas. Orat, ut increduli credant: Deus ergo convertit ad fidem. Orat, ut credentes perseverent: Deus ergo donat perseverantiam usque in finem. Haec Deus facturum se esse praescivit: Ipsa est praedestinatio sanctorum, quos elegit in Christo ante constitutionem mundi, ut essent sancti et immaculati in conspectu ejus in charitate; praedestinans eos in adoptionem filiorum per Jesum Christum in ipsum, secundum placitum voluntatis suae in laudem gloriae gratiae suae, in qua gratificavit eos in dilecto Filio suo, in quo habent redemptionem per sanguinem ipsius, remissionem peccatorum secundum divitias gratiae ejus, quae abundavit in eos in omni sapientia et prudentia; ut ostenderet eis mysterium voluntatis suae secundum bonam voluntatem suam, quam proposuit in illo, in dispensatione plenitudinis temporum, instaurare omnia in Christo quae in coelis sunt et quae in terris in ipso; in quo etiam et sortem consecuti sumus, praedestinati secundum propositum qui universa operatur (Ephes. I, 4-11). Contra istam veritatis tam claram tubam, quis homo sobriae vigilantisque fidei voces ullas admittat humanas?
PL45.1001_216. Ama "Tanrı'nın lütfu" diyor, "neden insanların liyakatlerine göre verilmiyor?" Cevap veriyorum: Çünkü Tanrı merhametlidir. "Peki" diyor, "neden herkese verilmiyor?" Burada da cevap veriyorum: Çünkü Tanrı yargıçtır. Bu sebeple lütuf O'ndan karşılıksız verilir; ötekilerde de O'nun adil yargısıyla, lütfun verildiği kimselere ne kazandırdığı gösterilir. Şu hâlde, merhametli Tanrı iradesinin rızası uyarınca, lütfunun yüceliğinin övgüsü için bu kadar çok kişiyi bu kadar hak edilmiş bir helâkten kurtardığı için nankör olmayalım; oradan hiç kimseyi kurtarmasaydı bile adaletsiz olmazdı. Çünkü bir kişi yüzünden herkes haksız değil, adil bir hükme gitmeye yargılanmıştır. Şu hâlde kurtarılan lütfu sevsin, kurtarılmayan borcunu tanısın. Borcu bağışlamakta iyilik, borcu istemekte hakkaniyet anlaşılıyorsa, Tanrı katında asla haksızlık bulunmaz.
17. "Ama" diyor, "yalnız küçük çocuklarda değil, ikizlerde bile bir ve aynı durum varken neden bu kadar farklı bir yargı?" Peki farklı durumda neden aynı yargı sorusu da benzer değil mi? Bağda bütün gün çalışan işçilerle bir saat çalışanları hatırlayalım: Harcanan emek bakımından durum farklıdır, yine de ücretin ödenmesinde yargı aynıdır. Burada da söylenip duranlar
CAPUT VIII. — 16. Sed « cur, » inquit, « gratia Dei non secundum merita hominum datur? » Respondeo, Quoniam Deus misericors est. « Cur ergo, » inquit, « non omnibus? » Et hic respondeo, Quoniam Deus judex est. Ac per hoc et gratis ab eo datur gratia; et justo ejus in aliis judicio demonstratur, quid in eis quibus datur conferat gratia. Non itaque simus ingrati, quod secundum placitum voluntatis suae, in laudem gloriae gratiae suae tam multos liberat misericors Deus de tam debita perditione, ut si inde neminem liberaret, non esset injustus. Ex uno quippe omnes in condemnationem non injustam judicati sunt ire, sed justam. Qui ergo liberatur, gratiam diligat, qui non liberatur, debitum agnoscat. Si in remittendo debito bonitas, in exigendo aequitas intelligitur, nusquam esse apud Deum iniquitas invenitur. 17. « Sed cur, » inquit, « non solum in parvulorum, verum etiam in geminorum una atque eadem causa, tam diversum judicium? » Nonne similis quaestio est, cur in diversa causa idem judicium? Recolamus igitur illos operarios in vinea qui toto die laboraverunt, et eos qui hora una: nempe causa diversa est impensi laboris, et tamen idem judicium in redditione mercedis. Numquid et hic audierunt
PL45.1003ev sahibinden "Ben böyle istiyorum" sözünden başka ne işittiler? Çünkü bazılarına cömertliği, bazılarına hiç haksızlık olmayacak biçimdeydi. Bu ikisi de iyiler arasındadır; ama adalet ve lütuf bakımından, kurtarılan suçlu hakkında hüküm giyen suçluya şu da doğru olarak söylenebilir: "Senin olanı al ve git; ona borçlu olmadığımı bağışlamak istiyorum. İstediğimi yapmak bana serbest değil mi? Yoksa ben iyiyim diye gözün mü kötü?" Burada o "Neden bana da değil?" derse, haklı olarak şunu işitir: "Ey insan, sen kimsin ki Tanrı'ya karşılık veriyorsun?" O'nu birinizde çok cömert bir bağışlayıcı, sende çok adil bir alacaklı olarak görüyorsun, hiçbirinde ise haksız görmüyorsun. Çünkü ikisini de cezalandırsaydı bile adil olurdu; kurtarılanın teşekkür edecek bir şeyi, hüküm giyenin kınayacak bir şeyi yoktur.
18. "Ama" diyor, "madem hepsi hüküm giymeden herkese neyin reva olduğunu göstermek, böylece lütfunu merhamet kaplarına daha minnetle tanıtmak gerekiyordu, aynı durumda neden beni onun yerine cezalandıracak, yahut onu benim yerime kurtaracak?" Bunu söylemiyorum. Nedenini sorarsan: Çünkü ne diyeceğimi bulamadığımı itiraf ediyorum. Bunun da nedenini sorarsan: Çünkü bu konuda O'nun öfkesi adil, merhameti büyük olduğu gibi, yargıları da araştırılamazdır.
19. Devam edip şunu da desin: "O'na iyi niyetle kulluk eden bazılarına neden sona kadar sebat etmeyi vermedi?" Neden sanıyorsun? Şu sözü söyleyen yalan söylemediği için değil mi: "Bizden çıktılar, ama bizden değillerdi; bizden olsalardı bizimle kalırlardı." Peki insanın iki tabiatı mı var? Hâşâ! İki tabiat olsaydı hiç lütuf olmazdı; çünkü tabiata borçlu olunan ödenirse hiç kimseye karşılıksız kurtuluş verilmezdi. İnsanlara öyle gelir ki iyi görünen bütün müminlerin sona kadar sebatı almış olması gerekir. Tanrı ise, azizlerinin belli sayısına sebat etmeyecek bazılarını karıştırmayı daha iyi saymıştır; öyle ki bu hayatın denenmesinde güvenlik kendilerine yararlı olmayanlar güvende olamasınlar. Çünkü Elçi'nin "Bu yüzden ayakta durduğunu sanan düşmemeye baksın" sözü birçoklarını zararlı kendini beğenmeden alıkoyar. Düşen kendi iradesiyle düşer; duran Tanrı'nın iradesiyle durur. Çünkü "Onu durdurmaya Tanrı'nın gücü yeter"; demek ki kendisini kendisi değil, Tanrı durdurur. Yine de "yüksekten bilmemek, korkmak iyidir." Herkes kendi düşüncesiyle düşer ya da durur. Ama önceki kitapta andığım gibi Elçi şöyle der: "Kendimizden gelir gibi bir şey düşünmeye yeterli değiliz; yeterliliğimiz Tanrı'dandır." Onu izleyen mesut Ambrosius da cesaretle şöyle der: "Yüreğimiz ve düşüncelerimiz elimizde değildir." Alçakgönüllü ve gerçekten dindar olan herkes bunun çok doğru olduğunu hisseder.
20. Ambrosius bunu, "Dünyadan Kaçış Üzerine" adlı kitabında söyledi; orada bu dünyadan bedenle değil yürekle kaçılması gerektiğini öğretiyor ve bunun Tanrı'nın yardımı olmadan olamayacağını tartışıyordu. Şöyle diyor: "Bu dünyadan kaçmaktan sık sık söz ederiz; keşke söz kolay olduğu kadar gönül de tedbirli ve kaygılı olsaydı! Ama daha kötüsü, dünyevî arzuların ayartısı sık sık sokulur, boş şeylerin dökülüşü zihni kaplar; öyle ki kaçınmaya çalıştığın şeyi düşünür, ruhunda evirip çevirirsin. İnsanın bundan sakınması zor, tamamen sıyrılması ise imkânsızdır. Peygamber bunun bir sonuçtan çok bir dilek olduğuna şöyle tanıklık eder: 'Yüreğimi tanıklıklarına eğdir, hırsa değil.' Çünkü yüreğimiz ve düşüncelerimiz elimizde değildir; ansızın dökülüp zihni ve ruhu karıştırır, senin kurduğundan başka yere çekerler: dünyevî şeylere geri çağırır, dünya işlerini sokar, hazlara ait şeyleri yığar, ayartıcı şeyleri örerler. Tam zihnimizi yükseltmeye hazırlandığımız zamanda bile boş düşüncelere karışır, çoğu kez yeryüzü şeylerine düşeriz." Demek ki insanların Tanrı'nın çocukları olma gücüne sahip olmaları, insanların değil, Tanrı'nın elindedir. Çünkü bu gücü, insan yüreğine dindar düşünceler veren O'ndan alırlar; o düşüncelerle yürek, sevgiyle iş gören imana sahip olur. Bu iyiliği almak, korumak ve onda sona kadar sebatla ilerlemek için kendimizden gelir gibi bir şey düşünmeye yeterli değiliz; yeterliliğimiz, yüreğimizin ve düşüncelerimizin elinde olduğu Tanrı'dandır.
murmurantes a patrefamilias, nisi, Hoc volo? Ita quippe ejus erga alios fuit largitas, ut erga alios nulla esset iniquitas. Et isti quidem utrique in bonis sunt: verumtamen quantum ad justitiam spectat et gratiam, potest et de reo qui liberatur, recte dici reo qui damnatur, Tolle quod tuum est, et vade; huic autem volo quod non debetur donare. An non licet mihi facere quod volo? An oculus tuus nequam est, quia ego bonus sum (Matth. XX, 14, 15)? Hic ille si dicat, Cur non et mihi? merito audiet, O homo, tu quis es, qui respondeas Deo (Rom. IX, 20)? Quem certe in uno vestrum benignissimum largitorem, in te vero exactorem justissimum, in nullo tamen cernis injustum. Cum enim justus esset, etiamsi utrumque puniret: qui liberatur, habet unde gratiam agat; qui damnatur, non habet quod reprehendat. 18. « Sed si jam, » inquit, « hoc oportebat, ut damnatis non omnibus, quid omnibus deberetur ostenderet, atque ita gratius suam gratiam vasis misericordiae commendaret; cur in eadem causa me quam illum potius puniet, aut illum quam me potius liberabit? » Hoc non dico: si quaeris quare; quia fateor me non invenire quid dicam. Si et hoc quaeris quare; quia in hac re sicut justa est ira ejus, sicut magna est misericordia ejus, ita inscrutabilia judicia ejus. 19. Adhuc pergat et dicat, Cur quibusdam qui eum coluerunt bona fide, perseverare usque in finem non dedit? Cur putas, nisi quia non mentitur qui dicit, Ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis; nam si fuissent ex nobis, mansissent utique nobiscum (I Joan. II, 19)? Numquid ergo hominum naturae duae sunt? Absit. Si duae naturae essent, gratia ulla non esset: nulli enim daretur gratuita liberatio, si naturae debita redderetur. Hominibus autem videtur, omnes qui boni apparent fideles, perseverantiam usque in finem accipere debuisse. Deus autem melius esse judicavit, miscere quosdam non perseveraturos certo numero sanctorum suorum; ut quibus non expedit in hujus vitae tentatione securitas, non possint esse securi. Multos enim a perniciosa elatione reprimit quod ait Apostolus: Quapropter, qui videtur stare, videat ne cadat (I Cor. X, 12). Voluntate autem sua cadit, qui cadit; et voluntate Dei stat, qui stat. Potens est enim Deus statuere illum (Rom. XIV, 4): non ergo se ipse, sed Deus. Verumtamen bonum est non altum sapere, sed timere (Id. xi, 20). In cogitatione autem sua vel cadit quisque, vel stat. Sicut autem Apostolus ait, quod in libro superiore memoravi, Non sumus idonei cogitare aliquid quasi ex nobismetipsis, sed sufficientia nostra ex Deo est (II Cor. III, 5). Quem secutus et beatus Ambrosius audet et dicit: Non enim in potestate nostra cor nostrum, et nostrae cogitationes. Quod omnis qui humiliter et veraciter pius est, esse verissimum sentit. 20. Hoc autem Ambrosius ut diceret, in eo libro loquebatur quem de Fuga saeculi scripsit, docens, hoc saeculum non corpore, sed corde fugiendum: quod nisi auxilio Dei fieri non posse disseruit. Ait enim: Frequens nobis de fugiendo saeculo isto sermo; atque utinam quam facilis sermo, tam cautus et sollicitus affectus: sed, quod pejus est, frequenter irrepit terrenarum illecebra cupiditatum, et vanitatum offusio mentem occupat; ut quod studeas vitare, hoc cogites animoque volvas. Quod cavere difficile est homini, exuere autem impossibile. Denique voti magis eam esse rem quam effectus, testatur propheta dicendo, « Declina cor meum in testimonia tua, et non in avaritiam » (Psal. CXVIII, 36). Non enim in potestate nostra cor nostrum et cogitationes nostrae, quae improviso offusae mentem animumque confundunt, atque alio trahunt quam tu proponas: ad saecularia revocant, mundana inserunt, voluptuaria ingerunt, illecebrosa intexunt, ipsoque in tempore quo elevare mentem paramus, inserti inanibus cogitationibus ad terrena plerumque dejicimur (De Fuga saeculi, cap. 4). Non itaque in hominum, sed in Dei est potestate, ut habeant homines potestatem filii Dei fieri (Joan. I, 12). Ab ipso quippe accipiunt eam, qui dat cordi humano cogitationes pias, per quas habeat fidem, quae operetur per dilectionem (Galat. V, 6): ad quod bonum sumendum et tenendum, et in eo perseveranter usque in finem proficiendum, non sumus idonei cogitare aliquid quasi ex nobismetipsis, sed sufficientia nostra ex Deo est; in cujus est potestate cor nostrum et cogitationes nostrae.
PL45.1003_221. Şu hâlde aslî günahla eşit bağlı iki küçük çocuktan neden biri alınır, öteki bırakılır; yaşça artık büyümüş iki dinsizden neden biri çağıranı izleyecek biçimde çağrılır, öteki ise ya hiç çağrılmaz ya da böyle çağrılmaz: Tanrı'nın yargıları araştırılamaz. İki dindardan ise neden birine sona kadar sebat bağışlanır, ötekine bağışlanmaz: Tanrı'nın yargıları daha da araştırılamaz. Ama müminler için şu en kesin olmalıdır: Biri önceden belirlenmişlerdendir, öteki değildir. Çünkü Rabbin göğsünden bu sırrı içmiş olan önceden belirlenmişlerden biri "Bizden olsalardı bizimle kalırlardı" diyor. Soruyorum: "Bizden değillerdi; bizden olsalardı bizimle kalırlardı" ne demektir? İkisi de Tanrı tarafından yaratılmamış mıydı, ikisi de Âdem'den doğmamış, topraktan yapılmamış mıydı? "Her soluğu ben yaptım" diyenden bir ve aynı tabiatta ruhlar almamışlar mıydı? Sonuçta ikisi de çağrılıp iradeyle izlememiş, ikisi de dinsizlikten aklanmış, ikisi de yeniden doğuş suyuyla yenilenmemiş miydi? Ama şüphesiz ne söylediğini bilen o kişi bunları işitse şöyle cevap verebilirdi: "Bunlar doğrudur; bunların hepsine göre bizdendiler; ama başka bir ayrıma göre bizden değillerdi; çünkü bizden olsalardı bizimle kalırlardı." Bu ayrım nedir peki? Tanrı'nın Kitapları açıktır; gözümüzü çevirmeyelim. Kutsal Yazı haykırıyor,
CAPUT IX. — 21. Ex duobus itaque parvulis originali peccato pariter obstrictis, cur iste assumatur, ille relinquatur; et ex duobus aetate jam grandibus impiis, cur iste ita vocetur, ut vocantem sequatur, ille autem aut non vocetur, aut non ita vocetur; inscrutabilia sunt judicia Dei. Ex duobus autem piis, cur huic donetur perseverantia usque in finem, illi non donetur; inscrutabiliora sunt judicia Dei. Illud tamen fidelibus debet esse certissimum, hunc esse ex praedestinatis, illum non esse. Nam si fuissent ex nobis, ait unus praedestinatorum, qui de pectore Domini biberat hoc secretum, mansissent utique nobiscum. Quid est, quaeso, Non erant ex nobis; nam si fuissent, mansissent utique nobiscum? Nonne utrique a Deo creati, utrique ex Adam nati, utrique de terra facti erant, et ab eo qui dixit, Omnem flatum ego feci (Isai. LVII, 16), unius ejusdemque naturae animas acceperant? Nonne postremo utrique vocati fuerant, et voluntate secuti, utrique ex impiis justificati, et per lavacrum regenerationis utrique renovati? Sed si haec audiret ille, qui sciebat procul dubio quod dicebat, respondere posset et dicere: Vera sunt haec, secundum haec omnia ex nobis erant; verumtamen secundum aliam quamdam discretionem non erant ex nobis; nam si fuissent ex nobis, mansissent utique nobiscum. Quae est tandem ista discretio? Patent Libri Dei; non avertamus aspectum: clamat Scriptura divina,
PL45.1005kulak verelim. Onlardan değillerdi, çünkü tasarıya göre çağrılmamışlardı; dünyanın kuruluşundan önce Mesih'te seçilmemişlerdi, O'nda pay almamışlardı, her şeyi işleyenin tasarısına göre önceden belirlenmemişlerdi. Çünkü öyle olsalardı onlardan olurlardı ve onlarla şüphesiz kalırlardı.
22. Çünkü Tanrı'nın, kendisine yüz çevirmiş ve karşı çıkan insan iradelerini imanına döndürmesinin ve yüreklerinde hiçbir düşmanlığa boyun eğmesinler, hiçbir denenmeye yenilip O'ndan ayrılmasınlar diye işlemesinin ne kadar mümkün olduğunu söylemeyeyim; Elçi'nin dediği gibi, güçlerinin üstünde denenmelerine izin vermemeyi de yapabilir. Bunu söylemeyeyim; ama Tanrı onların düşeceğini önceden bilerek, bu olmadan önce onları bu hayattan alabilirdi elbette. Yoksa insanların, yaşasalar işleyeceklerini Tanrı'nın önceden bildiği günahlardan da ölü olarak yargılandıklarını söylemenin ne kadar saçma olduğunu yine mi tartışacağız? Bu, Hıristiyanların hatta bütün insanların hislerine o kadar aykırıdır ki çürütmek bile utanç verir. Çünkü insanlar Müjde'yi işitmeden de, işitselerdi göstereceklerini Tanrı'nın önceden bildiği inat ya da itaate göre yargılanabilseydi, Müjde'nin azizlerin bunca emeği ve acısıyla boşuna vaaz edildiği, hâlâ da boşuna vaaz edildiği neden söylenmesin? Tyros ve Sidon da, inanmadıkları hâlde Rab Mesih'in şaşılacak işaretler gösterdiği şehirlerden daha hafif de olsa, hüküm giymezlerdi; çünkü o işaretler onlarda yapılsaydı, kül ve çul içinde tövbe ederlerdi. Hakikatin sözleri böyledir; Rab İsa bu sözlerle bize önceden belirlemenin daha derin sırrını göstermektedir.
adhibeamus, auditum. Non erant ex eis, quia non erant secundum propositum vocati: non erant in Christo electi ante constitutionem mundi, non erant in eo sortem consecuti, non erant praedestinati secundum propositum ejus, qui universa operatur. Nam si hoc essent, ex illis essent, et cum illis sine dubitatione mansissent. 22. Ut enim non dicam quam sit possibile Deo, aversas et adversas in fidem suam hominum convertere voluntates, et in eorum cordibus operari, ut nullis adversitatibus cedant, nec ab illo aliqua superati tentatione discedant; cum possit et quod ait Apostolus facere, ut non eos permittat tentari super id quod possunt (I Cor. X, 13): ut ergo id non dicam, certe poterat illos Deus praesciens esse lapsuros, antequam id fieret, auferre de hac vita. An eo redituri sumus, ut adhuc disputemus, quanta absurditate dicatur, judicari homines mortuos etiam de his peccatis, quae praescivit eos Deus perpetraturos fuisse, si viverent? Quod ita abhorret a sensibus christianis, aut prorsus humanis, ut id etiam refellere pudeat. Cur enim non dicatur, et ipsum Evangelium cum tanto labore passionibusque sanctorum frustra esse praedicatum, vel adhuc etiam praedicari: si judicari poterant homines, etiam non audito Evangelio, secundum contumaciam vel obedientiam, quam praescivit Deus habituros fuisse, si audissent? Nec damnarentur Tyrus et Sidon, quamvis remissius quam illae civitates, in quibus non credentibus a Domino Christo mirabilia signa sunt facta: quoniam si apud illas facta essent, in cinere et cilicio poenitentiam egissent; sicut se habent eloquia veritatis, in quibus verbis suis Dominus Jesus altius nobis mysterium praedestinationis ostendit.
PL45.1005_223. Çünkü bize, gördüklerinde inanmayacak olanların yanında neden bunca mucize yapıldığı, görseler inanacak olanların yanında ise neden yapılmadığı sorulursa ne cevap vereceğiz? Putperestlerin altı sorusuna, akıllı kişilerin araştırabileceği başka sebeplere halel getirmeksizin cevap verdiğim o kitapta söylediğimi mi söyleyeceğiz? Bildiğiniz gibi, Mesih'in neden bunca uzun zaman sonra geldiği sorulduğunda orada şöyle demiştim: Müjdesinin vaaz edilmediği zamanlarda ve yerlerde, O, herkesin vaazı karşısında, O'nun bedence hazır bulunduğu sırada pek çok kişinin takındığı tavrı takınacağını önceden biliyordu; o kişiler O'nun ölüleri diriltmesine rağmen O'na inanmak istememişlerdi. Az sonra yine aynı kitapta ve aynı soruda şöyle demiştim: "Mesih, önceki çağlarda yeryüzünün bu kadar imansızla dolu olduğunu biliyorduysa ve ne sözlerine ne mucizelerine inanmayacaklarını önceden bildiği kişilere Müjdenin vaaz edilmesini haklı olarak istemediyse, buna şaşılır mı?" Ama Tyros ve Sidon için bunu elbette söyleyemeyiz. Onlarda görüyoruz ki, Tanrı'nın bu yargıları, gizli olduklarına halel getirmeden o zaman o cevapları verdiğimi söylediğim önceden belirleme sebeplerine bağlıdır.
Kendi yanlarında böyle büyük kudret işleri yapıldığı hâlde inanmak istemeyen Yahudilerin, serbest iradeden gelen imansızlığını suçlamak kolaydır. Rab de onları azarlayarak kınar ve şöyle der: "Vay sana Korazin, vay sana Beytsayda! Çünkü sizde yapılan kudret işleri Tyros'ta ve Sidon'da yapılsaydı, çoktan çul giyip küle oturarak tövbe ederlerdi." Peki, Tyros ve Sidon halkının da böyle kudret işleri yanlarında yapıldığında inanmak istemediğini ya da yapılsaydı inanmayacaklarını söyleyebilir miyiz? Rab'bin kendisi, Tanrı'nın kudretinin o işaretleri onların arasında yapılsaydı büyük bir alçakgönüllülükle tövbe edeceklerine tanıklık ediyor. Yine de yargı gününde cezalandırılacaklar; gerçi yanlarında yapılan kudret işlerine rağmen inanmak istemeyen o şehirlerden daha hafif bir azapla. Rab sözünü şöyle sürdürüyor: "Ama size şunu söylüyorum: Yargı günü Tyros'un ve Sidon'un hâli sizinkinden daha hafif olacak." Demek ki bunlar daha ağır, onlar daha hafif cezalandırılacak; ama yine de cezalandırılacaklar. Şimdi ölüler, yaşasalardı yapacakları işlere göre de yargılanıyorsa, Tyros ve Sidon halkı, Müjde onlara bunca mucizeyle vaaz edilseydi iman edecekleri için, kesinlikle cezalandırılmamalıydı. Oysa cezalandırılacaklar. Öyleyse ölülerin, Müjde yaşarken kendilerine ulaşsaydı yapacakları şeylere göre de yargılandığı yanlıştır. Bu yanlışsa, vaftiz olmadan ölüp helâk olan küçük çocuklar için de, başlarına bu işin, Tanrı'nın, yaşasalar ve Müjde onlara vaaz edilse imansızca dinleyeceklerini önceden bildiği için geldiği söylenemez. Geriye şu kalıyor: Onlar yalnız aslî günahın bağıyla bağlıdırlar ve yalnız bu yüzden hüküm giymeye giderler. Oysa görüyoruz ki aynı durumda olan başkalarına, yeniden doğuş yalnız Tanrı'nın karşılıksız lütfuyla bağışlanıyor. Yine O'nun gizli ama adil yargısıyla (çünkü Tanrı katında haksızlık yoktur) bazıları, vaftizden sonra çok kötü yaşayarak helâk olacak oldukları hâlde, helâk olana kadar bu hayatta tutuluyor; oysa bedenin ölümü düşüşlerinden önce gelip onların imdadına yetişse helâk olmazlardı. Çünkü hiçbir ölü, ölmeseydi yapacağı iyi ya da kötü işlere göre yargılanmaz. Öyle olsaydı, Tyros ve Sidon halkı yaptıkları işlere göre ceza çekmez, tersine, o Müjde kudret işleri aralarında yapılsaydı yapacakları şeye göre, büyük tövbe ve Mesih'e iman yoluyla kurtuluşa ererlerdi.
24. Küçümsenmeyecek bir Katolik tartışmacı, Müjdenin bu yerini şöyle açıklamıştır: Rab, Tyros ve Sidon halkının, yanlarında mucizeler yapılıp iman ettikten sonra imandan döneceklerini önceden bilmiş, bu yüzden merhamet ederek orada bu işleri yapmamıştır; çünkü sahip oldukları imanı bıraksalardı, onu hiçbir zaman edinmemiş olmalarına göre daha ağır bir cezayı hak ederlerdi. Bilgili ve son derece keskin zekâlı bu adamın görüşünde hâlâ haklı olarak sorulması gereken noktalar var, ama şu an bunları söylemem neye yarar? Çünkü bu görüş bile ele aldığımız meselede bize destek oluyor. Rab, sonradan imansız olacaklarını önceden bildiği için daha ağır cezalandırılmasınlar diye, onların iman etmesini sağlayabilecek kudret işlerini merhametinden ötürü aralarında yapmadıysa,
- Si enim quaeratur a nobis, cur apud eos tanta miracula facta sint qui videntes ea non fuerant credituri. et apud eos facta non sint qui crederent si viderent; quid respondebimus? Numquid dicturi sumus, quod in libro illo dixi, ubi sex quibusdam quaestionibus Paganorum, sine praejudicio tamen aliarum causarum, quas prudentes possunt vestigare, respondi? Hoc quippe, ut scitis, cum Christus quare post tam longa tempora venerit, quaereretur, dixi, quod his temporibus et his locis quibus Evangelium ejus non est praedicatum, tales omnes in ejus praedicatione futuros esse praesciebat, quales multi in ejus corporali praesentia fuerunt, qui in eum nec suscitatis ab eo mortuis credere voluerunt. Item paulo post in eodem libro, atque in eadem quaestione: Quid mirum, inquam, si tam infidelibus plenum orbem terrarum Christus prioribus saeculis noverat, ut eis praedicari merito nollet, quos nec verbis nec miraculis suis credituros esse praesciebat. (Epist. 102, quaest. 2)? Haec certe de Tyro et Sidone, non possumus dicere, et in eis cognoscimus ad eas causas praedestinationis haec divina judicia pertinere, sine quarum causarum latentium praejudicio tunc ista respondere me dixi. Facile est quippe ut infidelitatem accusemus Judaeorum de libera voluntate venientem, qui factis apud se tam magnis virtutibus credere noluerunt. Quod et Dominus increpans arguit, et dicit: Vae tibi, Chorozain et Bethsaida: quia si in Tyro et Sidone factae fuissent virtutes, quae factae sunt in vobis, olim in cilicio et cinere poenitentiam egissent. Sed numquid possumus dicere, etiam Tyrios et Sidonios talibus apud se virtutibus factis credere noluisse, aut credituros non fuisse, si fierent? cum eis ipse Dominus attestetur, quod acturi essent magnae humilitatis poenitentiam, si in eis facta essent divinarum illa signa virtutum. Et tamen in die judicii punientur, quamvis minori supplicio quam illae civitates, quae apud se virtutibus factis credere noluerunt. Secutus enim Dominus ait: Verumtamen dico vobis, Tyro et Sidoni remissius erit in die judicii quam vobis (Matth. XI, 21, 22). Severius ergo punientur isti, illi remissius; sed tamen punientur. Porro si etiam secundum facta quae facturi essent si viverent, mortui judicantur; profecto, quia fideles futuri erant isti, si eis cum tantis miraculis fuisset Evangelium praedicatum, non sunt utique puniendi; punientur autem: falsum est igitur et secundum ea mortuos judicari, quae facturi essent si ad viventes Evangelium perveniret. Et si hoc falsum est, non est cur dicatur de infantibus qui pereunt sine Baptismate morientes, hoc in eis eo merito fieri, quia praescivit eos Deus, si viverent, praedicatumque illis fuisset Evangelium, infideliter audituros. Restat igitur ut solo peccato originali teneantur obstricti, et propter hoc solum eant in damnationem; quod videmus aliis eamdem habentibus causam, non nisi per Dei gratuitam gratiam regeneratione donari; et ejus occulto, justo tamen judicio, quoniam non est iniquitas apud Deum (Rom. IX, 14), quosdam ⟦?⟧ etiam post Baptismum pessime vivendo perituros, in hac tamen vita quousque pereant detineri; qui non perirent, si eis corporis mors, lapsum eorum praeveniens, subveniret. Quoniam nullus mortuus judicatur ex bonis seu malis, quae fuerat si non moreretur acturus: alioquin Tyrii et Sidonii non secundum ea quae gesserunt poenas luerent; sed potius secundum ea quae gesturi fuerant, si in eis illae virtutes evangelicae factae fuissent, per grandem poenitentiam et per Christi fidem consequerentur salutem. CAPUT X. — 24. Quidam disputator catholicus non ignobilis hunc Evangelii locum sic exposuit, ut diceret praescisse Dominum Tyrios et Sidonios a fide fuisse postea recessuros, cum factis apud se miraculis credidissent, et misericordia potius non eum illic ista fecisse: quoniam graviori poenae obnoxii fierent, si fidem quam tenuerant reliquissent, quam si eam nullo tempore tenuissent. In qua sententia docti hominis et admodum acuti, quae sint adhuc merito requirenda, quid me nunc attinet dicere, cum et ipsa nobis ad id quod agimus suffragetur? Si enim miseratione Dominus non fecit in istis virtutes, per quas fieri possent
PL45.1007şu yeterince ve açıkça gösterilmiş olur: Hiçbir ölü, yapacağını Tanrı'nın önceden bildiği, ama yapmaması için kendisine herhangi bir yolla yardım edilen günahlardan yargılanmaz. Bu görüş doğruysa, Mesih'in Tyros ve Sidon halkına böyle yardım ettiği söyleniyor; onların, iman etselerdi sonradan işleyeceklerini önceden gördüğü çok daha ağır bir suçla imandan dönmelerindense iman etmemelerini yeğlemiş. Gerçi şöyle denirse ne cevap verilebileceğini bilmiyorum: Neden daha iyisi yapılmadı, yani iman etmeleri sağlanıp imanı bırakmadan önce bu hayattan göçmeleri kendilerine bağışlanmadı? İmanı bırakacak olanlara, daha ağır bir dinsizlikle terk edecekleri şeye hiç sahip olmamalarının bir iyilik olarak verildiğini söyleyen kişi, insanın, yapmaması için herhangi bir iyilikle kendisine yardım edilmişse, kötü yapacağı önceden bilinen şeyden dolayı yargılanmadığını yeterince göstermiş olur. Kötülük zihnini değiştirmesin diye hayattan alınan kişiye de böyle yardım edilmiştir. Peki, Tyros ve Sidon halkına neden aynı biçimde yardım edilip, iman etmeleri ve kötülük zihinlerini değiştirmesin diye hayattan alınmaları sağlanmadı? Bu soruya belki de meseleyi böyle çözmeyi uygun bulan kişi cevap verirdi. Bana gelince, ele aldığım konu bakımından şu kadarı yeterli: Bu görüşe göre de insanlar, yapacakları önceden görülmüş olsa bile yapmadıkları şeylerden yargılanmazlar. Bununla birlikte, dediğim gibi, ölmekte olanlarda ya da ölülerde, yaşasalardı işleyecekleri önceden bilinen günahların cezalandırıldığı yolundaki bu görüşü çürütmeye bile utanılır; sessizce geçmektense tartışarak engellemeyi yeğlediğimiz bu görüşe bizim de bir değer biçtiğimiz sanılmasın.
25. Bu yüzden, Elçi'nin dediği gibi, "Bu, isteyene ya da koşana değil, merhamet eden Tanrı'ya bağlıdır." O, dünyanın kuruluşundan önce Mesih'te seçtiği küçük çocuklardan dilediklerine, onlar istemedikleri ve koşmadıkları hâlde yardım eder; lütfu onlara karşılıksız, yani imanlarının ya da işlerinin hiçbir liyakati önden gelmeksizin verecektir. Yanlarında yapılsaydı mucizelerine inanacaklarını önceden gördüğü büyüklerden de yardım etmek istemediklerine yardım etmez; onlar hakkında önceden belirlemesinde gizlice ama adilce başka türlü hüküm vermiştir. Çünkü Tanrı katında haksızlık yoktur; ama "O'nun yargıları araştırılamaz, yolları izlenemez." "Rabbin bütün yolları merhamet ve hakikattir." Demek ki izlenemez olan merhametle dilediğine, onun hiçbir liyakati önden gelmeksizin merhamet eder; izlenemez olan hakikatle de dilediğini katılaştırır. Bu ikincisinin liyakatleri önden gelir gerçi, ama bunlar çoğu kez merhamet ettiği kişiyle ortaktır. Tıpkı ikizlerde olduğu gibi: biri alınır, biri bırakılır; sonları farklıdır, liyakatleri ortak. Yine de onlardan biri Tanrı'nın büyük iyiliğiyle öyle kurtarılır ki, öteki O'nun hiçbir haksızlığı olmaksızın hüküm giyer. Tanrı katında haksızlık mı var? Asla! Ama O'nun yolları izlenemez. Öyleyse kurtarılanlarda O'nun merhametine, cezalandırılanlarda hakikatine şüphesiz inanalım; araştırılamazı araştırmaya, izlenemezin izini sürmeye kalkışmayalım. Çünkü O, "bebeklerin ve süt emenlerin ağzından" kendisine övgü hazırlar. Bu sayede, önden hiçbir iyi liyakati gelmeden kurtarılanlarda ve her ikisine ortak olan yalnız aslî günahlar önden geldiği hâlde hüküm giyenlerde gördüğümüzün büyüklerde de olduğundan hiç kuşku duymayalım. Yani ne lütfun birine kendi liyakatlerine göre verildiğini ne de birinin kendi liyakatleri olmadan cezalandırıldığını sanalım; kurtarılanlarla hüküm giyenlerin kötü durumları ister eşit ister farklı olsun. Öyle ki, ayakta durduğunu sanan düşmemek için baksın; övünen de kendisiyle değil, Rabde övünsün.
fideles, ne gravius punirentur cum postea fierent infideles, quod eos futuros fuisse praescivit; satis aperteque monstratur, de his peccatis neminem judicari mortuorum, quae praescivit fuisse facturum, si aliquo modo ei ne illa faciat subvenitur: sicut Tyriis et Sidoniis, si sententia illa vera est, subvenisse dicitur Christus, quos maluit non accedere ad fidem, quam scelere multo graviore discedere a fide, quod eos, si accessissent, praeviderat fuisse facturos. Quamvis si dicatur, Cur non factum est ut crederent potius, et hoc eis praestaretur, ut antequam fidem relinquerent, ex hac vita migrarent? quid responderi possit, ignoro. Qui enim dicit, relicturis fidem beneficio fuisse concessum, ne habere inciperent quod graviore impietate desererent, satis indicat non judicari hominem ex eo quod praenoscitur male fuisse facturus, si ei quocumque beneficio ut id non faciat consulatur. Consultum est igitur et illi, qui raptus est, ne malitia mutaret intellectum ejus (Sap. iv, 1 ). Sed cur non ita consultum fuerit Tyriis ac Sidoniis, ut crederent et raperentur, ne malitia mutaret intellectum eorum; forsitan responderet ille, cui placuit isto modo hanc solvere quaestionem: ego vero quantum ad hoc quod ago attinet, sufficere video, ut secundum istam quoque sententiam, demonstrentur homines non judicari de his quae non fecerunt, etiamsi facturi fuisse praevisi sunt. Quanquam, ut dixi, hanc opinionem, qua putantur in morientibus vel mortuis vindicari peccata, quae praesciti sunt facturi esse si viverent, etiam refellere pudeat, ne videamur et nos existimasse alicujus esse momenti, quam maluimus disputatione cohibere, quam silentio praeterire. CAPUT XI. — 25. Proinde, sicut Apostolus ait, Non volentis neque currentis, sed miserentis est Dei (Rom. IX, 16): qui et parvulis quibus vult, etiam non volentibus neque currentibus subvenit, quos ante constitutionem mundi elegit in Christo, daturus eis gratiam gratis, hoc est, nullis eorum vel fidei vel operum meritis praecedentibus: et majoribus etiam his quos praevidit, si apud eos facta essent, suis miraculis credituros, quibus non vult subvenire, non subvenit; de quibus in sua praedestinatione occulte quidem, sed juste aliud judicavit. Non enim est iniquitas apud Deum; sed inscrutabilia sunt judicia ejus, et investigabiles viae ejus (Id. XI, 33): universae autem viae Domini misericordia et veritas (Psal. xxiv, 10). Investigabilis ergo est misericordia, qua cujus vult miseretur, nullis ejus praecedentibus meritis: et investigabilis veritas, qua quem vult obdurat (Rom. IX, 18), ejus quidem praecedentibus meritis, sed cum eo cujus miseretur plerumque communibus. Sicut duorum geminorum, quorum unus assumitur, unus relinquitur, dispar est exitus, merita communia: in quibus tamen sic alter magna Dei bonitate liberatur, ut alter nulla ejus iniquitate damnetur. Numquid enim iniquitas est apud Deum? Absit: sed investigabiles sunt viae ipsius. Itaque misericordiam ejus in his qui liberantur, et veritatem in his qui puniuntur, sine dubitatione ⟦credamus⟧: neque inscrutabilia scrutari, aut investigabilia vestigare conemur. Ex ore quippe infantium et lactentium suam perficit laudem (Psal. VIII, 3): ut quod in his videmus quorum liberationem bona eorum merita nulla praecedunt, et in his quorum damnationem utrisque communia originalia sola praecedunt; hoc et in majoribus fieri nequaquam omnino cunctemur, id est, non putantes, vel secundum sua merita gratiam cuiquam dari, vel nisi suis meritis quemquam puniri, sive pares qui liberantur atque ⟦damnantur⟧, sive dispares habeant causas malas; ut qui videtur stare, videat ne cadat (I Cor. x, 12); et qui gloriatur, non in se ipso, sed in Domino glorietur (Id. 1, 31).
PL45.1007_226. Yazdığınıza göre, peki günahın tek insan aracılığıyla dünyaya girdiğini ve tek kişiden herkesin hüküm giymeye gittiğini, Pelagiusçuların karşısında tereddütsüz kabul edip aslî günahı savunan bu kişiler, neden "çocukların durumunun büyüklere örnek getirilmesine katlanamıyorlar"? Bunu Maniheistler de kabul etmez. Onlar yalnız Eski Ahit'in hiçbir yazısına otorite tanımamakla kalmaz, Yeni Ahit'e ait yazıları da, kendilerine özgü bir ayrıcalıkla, daha doğrusu saygısızlıkla, istediklerini alıp istemediklerini atarak kabul ederler. Bu kişilerin bana karşı delil saydığı Hür İrade Üzerine adlı kitaplarda işte onlarla uğraşıyordum. Karşıma çıkan çok çetin soruları bu yüzden ince ince çözmek istemedim; bu kadar sapkın insanlara karşı Tanrı'nın tanıklıklarının otoritesi bana yardım etmediği için eser fazla uzamasın dedim. Yaptığım gibi, kesin hüküm vermeden andığım şıklardan hangisi doğru olursa olsun, kesin bir akıl yürütmeyle, onların istediği gibi iyi ile kötünün birbirine karışmış, eşit derecede ebedî iki cevher olduğuna inanmaya hiçbir zorunluluk bulunmadan her şeyde Tanrı'nın övülmesi gerektiği sonucuna varabiliyordum.
27. Nitekim henüz okumadığınız Tashihler adlı eserimin birinci kitabında, Hür İrade Üzerine adlı kitapları tashih etmeye sıra geldiğinde şöyle demiştim: "Bu kitaplarda o kadar çok konu tartışılmıştır ki, karşımıza çıkan bazı sorular, ya düğümünü çözemediğim ya da o anda uzun bir konuşma gerektirdiği için ertelendi. Öyle ki, bu soruların iki yanı ya da bütün yanları için, hangisinin hakikate daha uygun olduğu görünmese de akıl yürütmemiz şu sonuca bağlandı: Bunlardan hangisi doğru olursa olsun, Tanrı'nın övülmesi gerektiğine inanılsın, hatta bu gösterilsin. Çünkü bu tartışma, kötülüğün kökeninin iradenin hür seçiminden geldiğini reddeden, böyleyse bütün tabiatların yaratıcısı Tanrı'nın suçlanması gerektiğini ileri sürenler yüzünden ele alınmıştır. Dinsizliklerinin yanılgısı uyarınca (çünkü Maniheisttirler) değişmez, Tanrı ile aynı derecede ebedî bir kötülük tabiatını ortaya atmak istemektedirler." Biraz sonra başka bir yerde yine şöyle demiştim: "Sonra şöyle denmiştir:
- Cur autem causam parvulorum ad exemplum majorum, » sicut scribitis, « non patiuntur afferri. (Supra, in Epist. Hilarii, n. 8) homines, qui contra Pelagianos non dubitant esse peccatum originale, quod per unum hominem intravit in mundum, et ex uno omnes isse in condemnationem (Rom. v, 12,16)? Quod et Manichaei non accipiunt, qui non solum omnes Veteris Instrumenti scripturas in ulla auctoritate non habent; verum etiam eas quae ad Novum pertinent Testamentum sic accipiunt, ut suo quodam privilegio, imo sacrilegio, quod volunt sumant, quod nolunt rejiciant: contra quos agebam in libris de Libero Arbitrio, unde isti nobis praescribendum putant. Ideo quaestiones operosissimas incidentes enucleate solvere nolui, ne nimium longum opus esset, ubi me adversus tam perversos testimoniorum divinorum non adjuvabat auctoritas. Et poteram, sicut feci, quodlibet horum verum esset, quae non definite interponebam, certa tamen ratione concludere, in omnibus Deum esse laudandum, sine ulla necessitate credendi duas, sicut illi volunt, coaeternas boni et mali permixtas esse substantias. 27. Denique in primo Retractationum libro, quod opus meum nondum legistis, cum ad eosdem libros retractandos venissem, hoc est, de Libero Arbitrio, ita locutus sum: « In his, » inquam, « libris ita multa disserta sunt, ut incidentes nonnullae quaestiones quas vel enodare non poteram, vel longam sermocinationem in praesenti requirebant, ita differrentur, ut ex utraque parte, vel ex omnibus earumdem quaestionum partibus, in quibus non apparebat quid potius congrueret veritati, ad hoc tamen ratiocinatio nostra concluderetur, ut quodlibet eorum verum esset, laudandus crederetur, vel etiam ostenderetur Deus. Propter eos quippe disputatio illa suscepta est, qui negant ex libero voluntatis arbitrio mali originem duci, et Deum, si ita est, creatorem omnium naturarum culpandum esse contendunt: eo modo volentes secundum suae impietatis errorem (Manichaei enim sunt), immutabilem quamdam, et Deo coaeternam introducere naturam mali » (Retract. lib. 1, cap. 9, n. 2). Item post aliquantum alio loco: « Deinde dictum est, » inquam,
PL45.1009günah işleyenlere pek adil olarak verilen bu sefaletten Tanrı'nın lütfu kurtarır; çünkü insan kendiliğinden, yani hür iradeyle düşebildi, ama kalkamadı. Adil bir hükmün sefaletine, her insanın doğuşunun başından itibaren çektiği bilgisizlik ve güçlük de dâhildir; bu kötülükten de ancak Tanrı'nın lütfuyla kurtulunur. Pelagiusçular aslî günahı reddederek bu sefaletin adil bir hükümden geldiğini kabul etmek istemezler. Gerçi bilgisizlik ve güçlük insanın tabiî başlangıçları bile olsaydı, üçüncü kitapta tartıştığımız gibi, Tanrı yine de suçlanmaz, övülürdü. Bu tartışma, aslî günahın anlatıldığı Eski Ahit'in kutsal yazılarını kabul etmeyen ve Elçilerin Mektuplarında bu konuda okunanların, sanki Elçiler söylememiş gibi, Kutsal Yazıları bozanlarca iğrenç bir utanmazlıkla sokulduğunu öne süren Maniheistlere karşı yürütülmelidir. Pelagiusçulara karşı ise, kabul ettiklerini söyledikleri iki Ahit'in de öne çıkardığı şey savunulmalıdır." Bunları Hür İrade Üzerine adlı kitapları tashih ederken Tashihler'in birinci kitabında söyledim. Orada bu kitaplar hakkında elbette yalnız bunları söylemedim; başka birçok şey de söyledim, ama size yazdığım bu esere onları da sokmayı uzun ve gereksiz buldum; hepsini okuduğunuzda sizin de böyle düşüneceğinizi sanıyorum. Demek ki Hür İrade Üzerine'nin üçüncü kitabında küçük çocuklar hakkında, hiçbir insanın onlarsız doğmadığı bilgisizlik ve güçlüğün, Pelagiusçuların dediği gibi tabiatın cezası değil başlangıcı olduğu doğru olsa bile, iyi ve kötü olmak üzere eşit derecede ebedî iki tabiat olduğunu ileri süren Maniheistlerin yenileceği yolunda tartışmış olsam da, Katolik Kilisesi'nin Pelagiusçulara karşı savunduğu iman bu yüzden şüpheye düşürülmeli ya da bırakılmalı mıdır? Bu iman, doğumla bulaşan suçluluğu yeniden doğuşla çözülmesi gereken aslî günahın var olduğunu söyler. Bu kişiler de, Pelagiusçuların yanılgısını bu davada birlikte yıkalım diye bizimle bunu kabul ediyorlarsa, Tanrı'nın vaftiz sırrı yoluyla lütfunu verdiği küçük çocukları da karanlığın gücünden kurtarıp sevgili Oğlu'nun krallığına aktardığından neden kuşku duyuyorlar? Peki, onu bir kısmına verip bir kısmına vermemesi konusunda neden Rab'be "merhamet ve yargı" ilahisi söylemek istemiyorlar? Ona gelince, neden şuna değil de buna verildiği konusunda "Rabbin düşüncesini kim bildi?" Araştırılamazı kim araştırabilir, izlenemezin izini kim sürebilir?
28. Böylece şu sonuca varılır: Tanrı'nın lütfu, alanların liyakatlerine göre değil, O'nun iradesinin hoşnutluğuna göre, lütfunun övgüsü ve yüceliği için verilir; öyle ki övünen, asla kendisiyle değil, Rabde övünsün. O, dilediği insanlara verir, çünkü merhametlidir; vermese de yine adildir. Dilemediklerine ise, zaferinin zenginliğini merhamet kaplarına bildirmek için vermez. Bazılarına hak etmedikleri şeyi vererek lütfunun karşılıksız, dolayısıyla gerçek olmasını istemiştir; herkese vermemekle de herkesin neyi hak ettiğini göstermiştir. Belli kişilere iyilik etmekle iyidir, ötekilere azap etmekle adildir. Her şeyde iyidir, çünkü borç olan ödendiğinde bu iyidir; her şeyde adildir, çünkü borçlu olunmayan, kimseye haksızlık edilmeden bağışlandığında bu adildir.
« ex qua miseria peccantibus justissime inflicta, liberat Dei gratia: quia homo sponte, id est, libero arbitrio cadere potuit, non etiam surgere: ad quam miseriam justae damnationis pertinet ignorantia et difficultas, quam patitur omnis homo ab exordio nativitatis suae; nec ab isto malo liberatur quisquam, nisi Dei gratia: quam miseriam nolunt Pelagiani ex justa damnatione descendere, negantes originale peccatum: quamvis ignorantia et difficultas, etiamsi essent hominis primordia naturalia; nec sic culpandus, sed laudandus esset Deus, sicuti in eodem libro tertio disputavimus. Quae disputatio contra Manichaeos habenda est, qui non accipiunt scripturas sanctas Veteris Instrumenti, in quibus peccatum originale narratur; et quidquid inde in Litteris apostolicis legitur, detestabili impudentia immissum fuisse contendunt a corruptoribus Scripturarum, tanquam non fuerit ab Apostolis dictum. Contra Pelagianos autem hoc defendendum est, quod utraque Scriptura commendat, quam se accipere profitentur (Retract. lib.1,c. 9, n. 6). Haec dixi in primo libro Retractationum, cum retractarem libros de Libero Arbitrio. Nec sola sane ista ibi a me dicta sunt de his libris; verum et alia multa, quae huic ad vos operi inserere longum putavi, et non necessarium: quod et vos existimo esse judicaturos, cum omnia legeritis. Quamvis ergo in libro tertio de Libero Arbitrio ita de parvulis disputaverim, ut etiamsi verum esset quod dicunt Pelagiani, ignorantiam et difficultatem, sine quibus nullus hominum nascitur, primordia, non supplicia esse naturae; vincerentur tamen Manichaei, qui volunt duas, boni scilicet et mali, coaeternas esse naturas: numquid ideo fides in dubium vocanda vel deserenda est, quam contra ipsos Pelagianos catholica defendit Ecclesia, quae asserit originale esse peccatum, cujus reatus generatione contractus, regeneratione solvendus est? Quod si et isti fatentur nobiscum, ut simul in hac causa Pelagianorum destruamus errorem; cur putant esse dubitandum, quod etiam parvulos Deus, quibus dat suam gratiam per Baptismatis sacramentum, eruat de potestate tenebrarum, et transferat in regnum Filii charitatis suae (Coloss. I, 13)? In eo ergo quod aliis eam dat, aliis non dat, cur nolunt cantare Domino misericordiam et judicium (Psal. c, 1)? Cur autem illis potius quam illis detur, Quis cognovit sensum Domini (Rom. XI, 34)? Quis inscrutabilia scrutari valeat? quis investigabilia vestigare? CAPUT XII. — 28. Conficitur itaque gratiam Dei non secundum merita accipientium dari, sed secundum placitum voluntatis ejus, in laudem et gloriam ipsius gratiae ejus ( Ephes. i, 5), ut qui gloriatur, nullo modo in se ipso, sed in Domino glorietur I Cor. I, 31): qui hominibus dat quibus vult, quoniam misericors est; quod et si non det, justus est: et non dat quibus non vult, ut notas faciat divitias gloriae suae in vasa misericordiae ( Rom. IX, 23 ). Dando enim quibusdam quod non merentur, profecto gratuitam, et per hoc veram suam gratiam esse voluit: non omnibus dando, quid omnes merentur ostendit. Bonus in beneficio certorum, justus in supplicio caeterorum: et bonus in omnibus, quoniam bonum est, cum debitum redditur; et justus in omnibus, quoniam justum est, cum indebitum sine cujusquam fraude donatur.
PL45.1009_229. Pelagiusçuların kanaati gibi vaftiz edilmiş küçük çocuklar karanlığın gücünden kurtarılmıyor olsa bile (çünkü onlara göre bunlar hiçbir günahla yükümlü değildir, yalnız Rabbin krallığına aktarılırlar), Tanrı'nın liyakatsiz verilen lütfu, yani gerçek lütuf yine de savunulabilir. Çünkü böyle olsa bile, krallık verilenlere hiçbir iyi liyakat olmadan verilir, verilmeyenlere de hiçbir kötü liyakat olmadan verilmez. Pelagiusçular lütfun liyakatlerimize göre verilmediğini söyleyerek Tanrı'nın lütfunu kadere bağladığımızı öne sürdüklerinde, onlara karşı bunu söyleriz. Asıl onlar, liyakatin olmadığı yerde kader vardır dedikleri için, küçük çocuklarda Tanrı'nın lütfunu kadere bağlıyorlar. Çünkü Pelagiusçulara göre bile küçük çocuklarda, kimisinin krallığa gönderilip kimisinin krallıktan uzak tutulmasının sebebi olacak hiçbir liyakat bulunamaz. Şimdi, Tanrı'nın lütfunun liyakatlerimize göre verilmediğini göstermek için bunu iki anlayışa göre de savunmayı yeğledim: hem küçük çocukları aslî günahla bağlı sayan bizim anlayışımıza göre, hem de aslî günahı reddeden Pelagiusçuların anlayışına göre. Yine de bu yüzden, küçük çocukların, halkını günahlarından kurtaranın onlara bağışlayacağı bir şeye sahip olduğundan kuşku duyacak değilim. Aynı şekilde, Hür İrade Üzerine'nin üçüncü kitabında da Maniheistlere iki anlayışa göre karşı çıktım: İnsanların onlarsız doğmadığı bilgisizlik ve güçlük ister tabiatın cezası ister başlangıcı olsun. Bununla birlikte bunlardan birini, orada da yeterince açık ifade ettiğim şekilde benimsiyorum: Bu, yaratılan insanın tabiatı değil, hüküm giyen insanın cezasıdır.
30. Şu hâlde, küçük çocukların davasını gereği gibi savunmamı ve oradan Tanrı'nın lütfunun insanların liyakatlerine göre verilmediğini apaçık hakikat ışığıyla göstermemi engellemek için o eski kitabımı karşıma çıkarmak boşunadır. Hür İrade Üzerine adlı kitaplara sıradan bir mümin olarak başlayıp presbiter olarak bitirdiğim sırada, yeniden doğmamış küçük çocukların hüküm giymesinden ve yeniden doğanların kurtuluşundan hâlâ kuşku duyuyor olsaydım bile, sanırım hiç kimse, ilerlememi engelleyecek ve bu kuşkuda kalmam gerektiğine hükmedecek kadar haksız ve kıskanç olmazdı. Oysa daha doğru anlaşılabilecek olan şudur: Bu konuda kuşku duyduğuma inanmak için bir sebep yoktur; çünkü karşısına çıktığım kişileri, küçük çocuklarda aslî günahın cezası, hakikatin dediği gibi, ister bulunsun, ister bazılarının yanılarak sandığı gibi bulunmasın, her iki hâlde de çürütülebilir gördüm. Her iki hâlde de, Maniheistlerin
- Defenditur autem sine meritis Dei gratia, id est vera gratia, etiamsi parvuli baptizati, sicut Pelagiani sentiunt, non eruuntur de potestate tenebrarum, quia nulli peccato, sicut putant Pelagiani, tenentur obnoxii, sed tantum in regnum Domini transferuntur: etiam sic enim sine ullis bonis meritis datur eis regnum quibus datur, et sine ullis malis meritis non datur eis quibus non datur. Quod adversus eosdem Pelagianos dicere solemus, quando nobis objiciunt, quod fato tribuamus Dei gratiam, dicendo eam non secundum merita nostra dari. Ipsi enim potius Dei gratiam fato in parvulis tribuunt, qui dicunt fatum esse, ubi meritum non est. Nulla quippe merita, etiam secundum ipsos Pelagianos, possunt in parvulis inveniri, cur alii eorum mittantur in regnum, alii vero alienentur a regno. Sicut autem nunc, ut ostendit gratiam Dei non secundum merita nostra dari, secundum utrumque sensum hoc defendere malui; et secundum nostrum scilicet, qui obstrictos originali peccato parvulos dicimus, et secundum Pelagianorum, qui originale negant esse peccatum; nec tamen ideo mihi est ambigendum, habere parvulos quod eis dimittat qui salvum facit populum suum a peccatis eorum ( Matth. I, 21 ): ita in tertio libro de Libero Arbitrio secundum utrumque sensum restiti Manichaeis, sive supplicia, sive primordia naturae sint ignorantia et difficultas, sine quibus nullus hominis nascitur; et tamen unum horum teneo, ibi quoque a me satis evidenter expressum: quod non sit ista natura instituti hominis, sed poena damnati ( Capp. 10 et 23). 30. Frustra itaque mihi de illius libri mei vetustate praescribitur, ne agam causam sicut debeo agere parvulorum, et inde gratiam Dei non secundum merita hominum dari, perspicuae veritatis luce convincam. Si enim quando libros de Libero Arbitrio laicus coepi, presbyter explicavi, adhuc de damnatione infantium non renascentium et de renascentium liberatione dubitarem; nemo, ut opinor, esset tam injustus atque invidus, qui me proficere prohiberet, atque in hac dubitatione remanendum mihi esse judicaret. Cum vero rectius possit intelligi, non me propterea de hac re dubitasse credi oportere, quia contra quos mea dirigebatur intentio, sic mihi visi sunt refellendi, ut sive poena esset peccati originalis in parvulis, quod veritas habet; sive non esset, quod nonnulli errantes opinantur; nullo modo tamen quam Manichaeorum
PL45.1011yanılgısının ileri sürdüğü, iyi ve kötü iki tabiatın karışmış olduğuna kesinlikle inanılmazdı. Küçük çocukların davasını, Mesih'te yeniden doğmuş olarak ölen küçüklerin ebedî kurtuluşa geçip geçmediği, yeniden doğmamış olanların ikinci ölüme gidip gitmediği bizim için belirsizdir diyecek kadar yüzüstü bırakmak bizden uzak olsun. Çünkü "Günah tek insan aracılığıyla dünyaya, ölüm de günah aracılığıyla girdi ve böylece bütün insanlara yayıldı" diye yazılan söz başka türlü doğru anlaşılamaz. Günaha pek adil olarak verilen sürekli ölümden, küçük büyük kimseyi, kendisinin ne aslî ne de şahsî bir günahı olmadığı hâlde bizim aslî ve şahsî günahlarımız bağışlansın diye ölenden başkası kurtarmaz. Ama neden şunları değil de bunları? Tekrar tekrar söylüyoruz ve bundan bıkmıyoruz: "Ey insan, sen kimsin ki Tanrı'ya karşılık veriyorsun?" "O'nun yargıları araştırılamaz, yolları izlenemez." Şunu da ekleyelim: "Senden yüce olanı arama, senden güçlü olanı araştırma."
31. Görüyorsunuz, sevgili kardeşlerim, ölen küçük çocukların, yaşasalar yapacakları önceden bilinen şeylere göre yargılandığını söylemek ne kadar saçma, imanın sağlığından ve hakikatin duruluğundan ne kadar uzaktır. Azıcık akla dayanan, hele Hıristiyan olan her insan aklı bu görüşten elbette ürker. Oraya sürüklenenler, Pelagiusçuların yanılgısından uzak kalmak istedikleri hâlde, Tanrı'nın, Rabbimiz İsa Mesih aracılığıyla olan lütfunun (ilk insanın düşüşünden sonra, hepimiz onda düştükten sonra, bize yardım eden yalnız odur) liyakatlerimize göre verildiğine hâlâ inanılması, üstelik tartışmayla öne sürülmesi gerektiğini düşünenlerdir. Oysa Pelagius'un kendisi, Doğulu piskoposların yargısı önünde, hüküm giyme korkusuyla bunu kınamıştır. Eğer bu söylenmezse, yani ölülerin, yaşasalardı yapacakları iyi ya da kötü işlerden, dolayısıyla hiç var olmayan ve Tanrı'nın önbilgisinde bile gerçekleşecek olmayan işlerden söz edilmezse (ki bunu söylemenin ne büyük bir yanılgı olduğunu görüyorsunuz), geriye ne kalır? Tartışma sisini dağıtıp, Katolik Kilisesi'nin Pelagiusçu sapkınlığa karşı savunduğu gibi, Tanrı'nın lütfunun liyakatlerimize göre verilmediğini itiraf etmekten ve bunu en çok, hakikatin daha açık olduğu küçük çocuklarda görmekten başka. Çünkü durumları ortak olduğu hâlde şu bebeklere yardım edip bunlara etmemeye Tanrı'yı kader zorlamaz. Küçük çocuklarda insanî işlerin ilâhî takdirle değil de rastlantılarla yürüdüğünü de sanmayalım; çünkü hüküm giyecek ya da kurtarılacak olanlar akıllı ruhlardır. Göklerdeki Babamızın iradesi olmadan bir serçe bile yere düşmez. Yahut küçük çocukların vaftizsiz ölmesini, yüce yargıların hiç işe karışmadığını varsayarak ana babanın ihmaline de bağlayamayız; sanki bu kötü ölümle ölenler, kendilerini ihmal eden, doğacakları ana babayı kendi iradeleriyle seçmişler gibi. Hele küçük çocuğun, vaftiz edenin hizmetiyle yardım edilemeden kimi zaman son nefesini vermesine ne demeli? Çoğu kez ana baba telaş ettiği, görevliler hazır olduğu hâlde, Tanrı dilemediği için çocuğa vaftiz verilmez; O, vaftiz verilsin diye çocuğu bu hayatta biraz daha tutmamıştır. Hatta bazen imansızların küçük çocukları helâk olmaya gitmesin diye vaftizle yardım edilebilirken, müminlerin çocuklarına edilemez; buna ne demeli? Orada Tanrı katında kişi ayrımı olmadığı elbette gösterilmektedir; öyle olmasaydı düşmanlarının değil, Kendisine kulluk edenlerin çocuklarını kurtarırdı.
error inducit, duarum naturarum, boni scilicet et mali, permixtio crederetur: absit ut causam parvulorum sic relinquamus, ut esse nobis dicamus incertum, utrum in Christo regenerati, si moriantur parvuli, transeant in aeternam salutem; non regenerati autem transeant in mortem secundam: quoniam quod scriptum est, Per unum hominem peccatum intravit in mundum, et per peccatum mors; et ita in omnes homines pertransiit (Rom. v, 12, ); aliter recte intelligi non potest: nec a morte perpetua, quae justissime est retributa peccato, liberat quemquam pusillorum atque magnorum, nisi ille qui propter ⟦remittenda⟧ et originalia et propria nostra peccata mortuus est sine ullo suo originali propriove peccato. Sed quare illos potius quam illos? Iterum atque iterum dicimus, nec nos piget, O homo, tu quis es qui respondeas Deo ( Rom. IX, 20 )? Inscrutabilia sunt judicia ejus, et investigabiles viae ejus ( Id. XI, 33). Et hoc adjiciamus: Altiora te ne quaesieris, et fortiora te ne scrutatus fueris ( Eccli. III, 22). 31. Videtis enim, charissimi, quam sit absurdum, et a fidei sanitate atque sinceritate veritatis alienum, ut dicamus parvulos mortuos secundum ea judicari, quae praesciti sunt facturi esse si viverent. In hanc autem sententiam, quam certe omnis sensus humanus quantulacumque ratione subnixus, maximeque christianus, exhorret, ire compulsi sunt, qui sic a Pelagianorum errore alieni esse voluerunt, ut tamen gratiam Dei per Jesum Christum Dominum nostrum, qua nobis una post lapsum primi hominis, in quo omnes cecidimus, subvenitur, secundum merita nostra dari sibi adhuc existiment esse credendum, et disputatione insuper proferendum. Quod ipse Pelagius ante orientales episcopos judices, damnationis suae timore damnavit. Hoc autem si non dicatur, de mortuorum scilicet operibus, quae facturi fuerant si viverent, bonis aut malis, ac per hoc nullis et in ipsa Dei praescientia non futuris; hoc ergo si non dicamus, quod cernitis quanto errore dicatur; quid restabit, nisi ut gratiam Dei non secundum merita nostra dari, quod contra haeresim Pelagianam catholica defendit. Ecclesia, remota contentionis caligine fateamur; atque id maxime in parvulis evidentiore veritate cernamus. Neque enim fato cogitur Deus illis infantibus subvenire, illis autem non subvenire; cum sit utrisque causa communis: aut res humanas in parvulis non divina providentia, sed fortuitis agi casibus opinabimur, cum rationales vel damnandae vel liberandae sint animae; quandoquidem nec passer cadit in terram sine voluntate Patris nostri qui in coelis est ( Matth. x, 29 ): aut parentum negligentiae sic tribuendum est, quod parvuli sine Baptismate moriuntur, ut nihil ibi agant superna judicia; tanquam ipsi qui hoc modo male moriuntur, parentes sibi negligentes voluntate propria de quibus nascerentur, elegerint: quid dicam, quod parvulus aliquando antequam illi per ministerium baptizantis succurri possit, exspirat? Plerumque enim festinantibus parentibus et paratis ministris ut Baptismus parvulo detur, Deo tamen nolente non datur, qui eum paululum in hac vita non tenuit ut daretur. Quid etiam, quod aliquando parvulis infidelium filiis potuit, ne irent in perditionem, et filiis fidelium non potuit Baptismate subveniri? Ubi certe ostenditur quod personarum apud Deum non sit acceptio ( Rom. II, 11 ): alioquin cultorum suorum potius, quam inimicorum filios liberaret.
PL45.1011_232. Şimdi konumuz sebat armağanı olduğuna göre, şuna ne demeli: Vaftiz edilmeden ölecek olana, vaftizsiz ölmesin diye yardım ediliyor da, vaftiz edilmiş ama düşecek olana önce ölsün diye yardım edilmiyor? Yoksa, Tanrı onun yaşasaydı yapacağını önceden bildiği işlere göre yargılanacağı için düşmeden önce ölmenin kimseye faydası olmadığını söyleyen o saçmalığa mı yine kulak vereceğiz? İmanın sağlığına bu kadar aykırı olan bu sapkınlığı kim sabırla dinleyebilir, kim buna katlanabilir? Yine de, Tanrı'nın lütfunun liyakatlerimize göre verilmediğini itiraf etmeyenler bunu söylemek zorunda kalıyor. Her ölünün, Tanrı'nın onun yaşasaydı yapacağını önceden bildiği şeylere göre yargılandığını söylemek istemeyenler ise, bunun ne kadar açık bir yalan ve ne büyük bir saçmalık olduğunu görerek, Kilise'nin Pelagiusçularda hükme bağladığı ve Pelagius'un kendisine de kınattığı şu sözü söylemeye bir gerekçe bulamazlar: Tanrı'nın lütfu liyakatlerimize göre verilir. Çünkü görüyorlar ki, bazı küçük çocuklar yeniden doğmadan ebedî ölüme, bazıları yeniden doğmuş olarak ebedî hayata alınıyor; yeniden doğanların da kimi sona kadar sebat ederek buradan gidiyor, kimi düşene kadar burada tutuluyor; oysa bunlar kaymadan önce buradan çıksalardı elbette düşmezlerdi. Yine düşmüş olan bazıları da geri dönene kadar bu hayattan çıkmıyor; geri dönmeden çıksalardı elbette helâk olurlardı.
33. Buradan yeterince açık biçimde görülür ki, Tanrı'nın, hem başlamayı hem de sona kadar sebat etmeyi sağlayan lütfu liyakatlerimize göre değil, O'nun en gizli ve aynı zamanda en adil, en bilge, en iyiliksever iradesine göre verilir. Çünkü önceden belirlediklerini, hakkında "Tanrı'nın armağanları ve çağrısı geri alınmaz" denen o çağrıyla çağırmıştır. Bir insan bu dünyadan çıkmadıkça, başka insanlarca kesin bir iddiayla bu çağrıya ait olduğu söylenemez. Yeryüzünde bir denenme olan bu insan hayatında ise, ayakta durduğunu sanan düşmemek için baksın. Yukarıda söylediğimiz gibi, sebat etmeyecek olanların sebat edeceklere Tanrı'nın pek öngörülü iradesiyle karıştırılması bu yüzdendir: yüksekten düşünmemeyi, alçakgönüllülere uymayı ve kendi kurtuluşumuzu korku ve titreyişle işlemeyi öğrenelim diye. Çünkü iyi iradesi uyarınca sizde hem istemeyi hem de yapmayı işleyen Tanrı'dır.
CAPUT XIII. — 32. Jam vero, quoniam de dono perseverantiae nunc agimus, quid est quod, morituro non baptizato subvenitur, ne sine Baptismate moriatur; et baptizato casuro non subvenitur, ut ante moriatur? Nisi forte illi adhuc absurditati auscultabimus, qua dicitur nihil prodesse cuiquam mori antequam cadat, quia secundum eos actus judicabitur, quos eum praescivit Deus acturum fuisse si viveret. Hanc perversitatem sanitati fidei tam vehementer adversam, quis patienter audiat? quis ferat? Et tamen hoc dicere urgentur, qui non fatentur gratiam Dei non secundum merita nostra dari. Qui autem nolunt dicere unumquemque mortuorum secundum ea judicari, quae Deus illum praescivit acturum fuisse si viveret, intuentes quam manifesta falsitate et quanta absurditate dicatur; non eis remanet cur dicant, quod in Pelagianis damnavit, et ab ipso Pelagio damnari fecit Ecclesia, gratiam Dei secundum merita nostra dari: cum videant alios parvulos non regeneratos ad aeternam mortem, alios autem regeneratos ad aeternam vitam tolli de hac vita; ipsosque regeneratos, alios perseverantes usque in finem hinc ire, alios quousque decidant hic teneri, qui utique non decidissent, si antequam laberentur hinc exissent; et rursus quosdam lapsos quousque redeant non exire de hac vita, qui utique perirent, si antequam redirent, exirent. 33. Unde satis dilucide ostenditur, et inchoandi, et usque in finem perseverandi gratiam Dei non secundum merita nostra dari; sed dari secundum ipsius secretissimam, eamdemque justissimam, sapientissimam, beneficentissimam voluntatem: quoniam quos praedestinavit, ipsos et vocavit ( Id. VIII, 30 ) vocatione illa de qua dictum est, Sine poenitentia sunt dona et vocatio Dei ( Id. XI, 29). Ad quam vocationem pertinere nullus est homo ab hominibus certa asseveratione dicendus, nisi cum de hoc saeculo exierit: in hac autem vita humana quae tentatio est super terram (Job VII, 1), qui videtur stare, videat ne cadat ( I Cor. x, 12 ). Ideo quippe ( sicut jam supra diximus [Cap. 8, n. 19]) non perseveraturi perseveraturis providentissima Dei voluntate miscentur, ut esse discamus non alta sapientes, sed humilibus consentientes ( Rom. XII, 16 ), et cum timore et tremore nostram ipsorum salutem operemur: Deus est enim qui operatur in nobis et velle et operari, pro
PL45.1013Demek ki biz isteriz, ama bizde istemeyi de Tanrı işler; biz yaparız, ama bizde yapmayı da iyi iradesi uyarınca Tanrı işler. Hem inanmamız hem de söylememiz gereken budur: dine uygun olan da, doğru olan da budur; böylece itirafımız alçakgönüllü ve boyun eğen bir itiraf olur, her şey Tanrı'ya verilir. Düşünerek inanırız, düşünerek konuşuruz, yaptığımız her şeyi düşünerek yaparız. Ama dindarlık yoluna ve Tanrı'ya gerçek kulluğa gelince, kendimizden gelen bir şey düşünmeye ehil değiliz, yeterliliğimiz Tanrı'dandır. "Çünkü yüreğimiz ve düşüncelerimiz elimizde değildir." Bunu söyleyen Ambrosius ayrıca şöyle der: "Yüreğinde hep yükselen o kadar mesut kim vardır? İlâhî yardım olmadan bu nasıl olabilir? Elbette hiçbir şekilde." Ve devamında: "Aynı Kutsal Yazı yukarıda şöyle der: 'Ey Rab, yardımı senden gelen adam ne mutludur; yüreğinde yükselişler vardır.'" Ambrosius bunu söylerken yalnız Kutsal Yazılarda okumuyor, o adam hakkında şüphesiz inanılması gerektiği gibi, yüreğinde de hissediyordu. Şu hâlde müminlerin ayinlerinde söylenen, yüreğimizi yukarıda, Rabde tutmamız, Rabbin bir armağanıdır. Kâhin bu sözden sonra, kendilerine seslendiği kişileri bu armağan için Rabbimiz Tanrı'ya şükretmeye çağırır; onlar da bunun değerli ve doğru olduğunu söyler. Madem yüreğimiz elimizde değildir, ilâhî yardımla yükseltilir de yukarıya çıkar ve yeryüzündekileri değil, Mesih'in Tanrı'nın sağında oturduğu yerdeki yukarıda olanları düşünür; bu kadar büyük şey için, bunu yapan Rabbimiz Tanrı'dan başka kime şükredilmeli? O bizi bu dünyanın derinliğinden kurtararak böyle bir iyilikle seçmiş ve dünya kurulmadan önce önceden belirlemiştir.
34. Ama "önceden belirlemenin kesin hükmü vaazın faydasına aykırıdır" diyorlar. Sanki bu, vaaz eden Elçi'ye engel olmuş gibi! Uluslara iman ve hakikat içinde öğretmen olan o kişi, önceden belirlemeyi bunca kez öne çıkarırken Tanrı'nın sözünü vaaz etmekten vazgeçti mi? "İyi iradesi uyarınca sizde hem istemeyi hem de yapmayı işleyen Tanrı'dır" dedi diye, Tanrı'nın hoşuna giden şeyleri istememizi ve yapmamızı öğütlemedi mi? "Sizde iyi işe başlayan, onu İsa Mesih'in gününe kadar tamamlayacaktır" dedi diye, insanları başlamaya ve sona kadar sebat etmeye teşvik etmedi mi? Rabbin kendisi insanlara iman etmelerini buyurmuş ve "Tanrı'ya iman edin, bana da iman edin" demiştir. Ama bu yüzden, "Babam tarafından kendisine verilmedikçe kimse bana gelemez, yani bana iman edemez" derken söylediği söz yanlış, koyduğu kesin hüküm boş olmaz. Bu hüküm doğru diye o buyruk da boş değildir. Öyleyse Kutsal Yazıların sık sık başvurduğu vaaz, buyruk, teşvik ve ikaz için, yine Kutsal Yazıların öne çıkardığı önceden belirleme hükmünü neden faydasız sayıyoruz?
bona voluntate (Philipp. II, 12 et 13). Nos ergo volumus, sed Deus in nobis operatur et velle: nos ergo operamur, sed Deus in nobis operatur et operari, pro bona voluntate. Hoc nobis expedit et credere et dicere: hoc est pium, hoc verum, ut sit humilis et submissa confessio, et detur totum Deo. Cogitantes credimus, cogitantes loquimur, cogitantes agimus quidquid agimus: quod autem attinet ad pietatis viam et verum Dei cultum, non sumus idonei cogitare aliquid tanquam ex nobismetipsis, sed sufficientia nostra ex Deo est ( II Cor. III, 5 ). « Non enim est in potestate nostra cor nostrum et nostrae cogitationes: » unde idem qui hoc ait, item dicit Ambrosius ( De Fuga saeculi, cap. 4): « Quis autem tam beatus qui in corde suo semper ascendat? Sed hoc sine divino auxilio qui fieri potest? nullo profecto modo. Denique, » inquit, « supra eadem Scriptura dicit, Beatus vir cujus est auxilium ejus abs te, Domine; ascensus in corde ejus ( Psal. LXXXIII, 6 ). Hoc utique ut diceret, non solum in Litteris sacris legebat, sed sicut de illo viro sine dubitatione credendum est, etiam in corde suo sentiebat Ambrosius. Quod ergo in sacramentis fidelium dicitur, ut sursum cor habeamus ad Dominum, munus est Domini: de quo munere ipsi Domino Deo nostro gratias agere, a sacerdote post hanc vocem quibus hoc dicitur admonentur; et dignum ac justum esse respondent ( In praefatione ad canonem Missae ). Cum enim non sit in nostra potestate cor nostrum, sed divino sublevetur auxilio, ut ascendat, et quae sursum sunt sapiat, ubi Christus est in dextra Dei sedens, non quae super terram ( Coloss. III, 1,2): cui de hac tanta re agendae sunt gratiae, nisi hoc facienti Domino Deo nostro, qui nos per tale beneficium liberando de profundo hujus mundi, elegit, et praedestinavit ante constitutionem mundi? CAPUT XIV. — 34. Sed aiunt « praedestinationis definitionem utilitati praedicationis adversam » (Supra, in Epistolis Hilarii et Prosperi, col. 947-954). Quasi vero adversata sit Apostolo praedicanti. Nonne ille doctor Gentium in fide et veritate et praedestinationem toties commendavit, et verbum Dei praedicare non destitit? Numquid quia dixit, Deus est qui operatur in vobis et velle et operari, pro bona voluntate (Philipp. II, 13); ideo non ipse, et ut velimus quae Deo placeant, et ut operemur, hortatus est? aut quia dixit, Qui in vobis bonum opus coepit, perficiet usque in diem Christi Jesu (Id. I, 6); ideo ut inciperent homines et perseverarent usque in finem, ipse non suasit? Nempe ipse Dominus hominibus praecepit ut crederent, atque ait, Credite in Deum, et in me credite (Joan. XIV, 1): nec tamen ideo ejus falsa sententia est, nec vana definitio ubi ait, Nemo venit ad me, id est, nemo credit in me, nisi fuerit ei datum a Patre meo ( Id. VI, 66). Nec rursus, quia vera, haec definitio, ideo vana est illa praeceptio. Cur ergo praedicationi, praeceptioni, exhortationi, correptioni, quae omnia frequentat Scriptura divina, existimamus inutilem definitionem praedestinationis, quam commendat eadem Scriptura divina.
PL45.1013_235. Yoksa, kimlere iman etmeyi vereceğini ya da Oğlu'na, onlardan hiçbirini yitirmesin diye kimleri vereceğini Tanrı'nın önceden bilmediğini söylemeye kimse cesaret edecek mi? Bunları önceden bildiyse, bizi kurtarmaya tenezzül ettiği iyiliklerini de elbette önceden bilmiştir. Azizlerin önceden belirlenmesi budur, başka bir şey değildir: kurtulan herkesin kesinlikle onlarla kurtulduğu Tanrı iyiliklerinin önceden bilinmesi ve hazırlanması. Ötekiler ise Tanrı'nın adil yargısıyla helâk yığınından başka nerede bırakılır? Tyros ve Sidon halkı da orada bırakılmıştır; onlar Mesih'in o şaşılacak işaretlerini görselerdi iman edebilirlerdi. Ama iman etmeleri kendilerine verilmediği için, iman etmelerini sağlayacak şey de esirgendi. Buradan anlaşılıyor ki, bazılarının yaradılışında, tabiatça, Tanrı'nın verdiği bir anlayış armağanı vardır. Zihinlerine uygun sözler duyarlarsa ya da işaretler görürlerse bununla imana yönelebilirler. Ama Tanrı'nın daha yüce yargısıyla lütfun önceden belirlemesi onları helâk yığınından ayırmamışsa, duyup görselerdi iman edebilecekleri ilâhî sözler ve işler de onlara ulaşmaz. Gözleri önünde yapılan bunca büyük ve parlak kudret işlerine iman edemeyen Yahudiler de aynı helâk yığınında bırakılmıştır. Neden iman edemediklerini Müjde saklamamıştır: "Önlerinde bunca işaret yaptığı hâlde O'na iman etmediler. Böylece peygamber İşaya'nın şu sözü gerçekleşti: 'Ya Rab, işittiğimize kim inandı? Rabbin kolu kime açıldı?' İman edemiyorlardı, çünkü İşaya yine şöyle demiştir: 'Gözlerini kör etti, yüreklerini katılaştırdı; öyle ki gözleriyle görmesinler, yürekleriyle anlamasınlar, dönmesinler de ben onları iyileştirmeyeyim.'" Tyros ve Sidon halkının gözleri böyle kör edilmemiş, yürekleri böyle katılaştırılmamıştı; çünkü bunların gördüğü işaretleri görselerdi iman ederlerdi. Ama iman edebilmeleri onlara fayda vermedi, çünkü yargıları araştırılamayan, yolları izlenemeyen Tanrı tarafından önceden belirlenmemişlerdi. Ötekilere de, iman edememeleri zarar vermezdi, eğer Tanrı körleri aydınlatacak, katılaşmışların taş yüreğini sökmek isteyecek şekilde önceden belirlenmiş olsalardı. Rabbin Tyros ve Sidon hakkında söylediği belki başka bir şekilde de anlaşılabilir. Ama kimsenin, kendisine verilmedikçe Mesih'e gelemeyeceğini ve bunun, dünya kurulmadan önce O'nda seçilmiş olanlara verildiğini, Tanrı'nın sözünü yalnız ten kulaklarıyla değil, yüreğin duyan kulaklarıyla işiten kişi şüphesiz itiraf eder. Yine de Müjde'nin sözleriyle de bu kadar açık anlatılan bu önceden belirleme, Rab'bi, başlamak için, az önce andığım "Tanrı'ya iman edin, bana da iman edin" sözünü, sebat etmek için de "Her zaman dua etmek ve usanmamak gerekir" sözünü söylemekten alıkoymadı. Çünkü bunları, kendilerine verilmiş olanlar duyar ve yapar; verilmemiş olanlar ise duysunlar duymasınlar yapmazlar. Nitekim "Size göklerin krallığının sırrını bilmek verildi" diyor, "onlara ise verilmedi." Bunlardan biri merhametine,
- An quisquam dicere audebit, Deum non praescisse quibus esset daturus ut crederent, aut quos daturus esset Filio suo, ut ex eis non perderet quemquam (Joan. XVIII, 9)? Quae utique si praescivit, profecto beneficia sua, quibus nos dignatur liberare, praescivit. Haec est praedestinatio sanctorum, nihil aliud: praescientia scilicet, et praeparatio beneficiorum Dei, quibus certissime liberantur, quicumque liberantur. Caeteri autem ubi nisi in massa perditionis justo divino judicio relinquuntur? Ubi Tyrii relicti sunt et Sidonii, qui etiam credere potuerunt, si mira illa Christi signa vidissent. Sed quoniam ut crederent, non erat eis datum, etiam unde crederent est negatum. Ex quo apparet habere quosdam in ipso ingenio divinum naturaliter munus intelligentiae, quo moveantur ad fidem, si congrua suis mentibus, vel audiant verba, vel signa conspiciant: et tamen si Dei altiore judicio, a perditionis massa non sunt gratiae praedestinatione discreti, nec ipsa eis adhibentur vel dicta divina vel facta, per quae possent credere, si audirent utique talia vel viderent. In eadem perditionis massa relicti sunt etiam Judaei, qui non potuerunt credere factis in conspectu suo tam magnis clarisque virtutibus. Cur enim non poterant credere, non tacuit Evangelium, dicens: Cum autem tanta signa fecisset coram eis, non crediderunt in eum; ut sermo Isaiae prophetae impleretur, quem dixit: Domine, quis credidit auditui nostro? et brachium Domini cui revelatum est? Et ideo non poterant credere, quia iterum dixit Isaias: Excaecavit oculos eorum, et induravit cor illorum; ut non videant oculis, nec intelligant corde, et convertantur, et sanem illos (Joan. XII, 37-40). Non erant ergo sic excaecati oculi, nec sic induratum cor Tyriorum et Sidoniorum: quoniam credidissent, si qualia viderunt isti signa vidissent. Sed nec illis profuit quod poterant credere, quia praedestinati non erant ab eo, cujus inscrutabilia sunt judicia, et investigabiles viae; nec istis obfuisset quod non poterant credere, si ita praedestinati essent, ut eos caecos Deus illuminaret, et induratis cor lapideum vellet auferre. Verum quod dixit Dominus de Tyriis et Sidoniis, aliquo alio modo potest fortassis intelligi: neminem tamen venire ad Christum, nisi cui fuerit datum, et eis dari qui in illo electi sunt ante constitutionem mundi, procul dubio confitetur, a quo non surdis auribus cordis eloquium divinum auribus carnis auditur. Et tamen haec praedestinatio, quae satis aperte etiam verbis evangelicis explicatur, non prohibuit Dominum et propter incipiendum dicere, quod paulo ante commemoravi, Credite in Deum, et in me credite: et propter perseverandum, Oportet semper orare, et non deficere (Luc. XVIII, 1). Audiunt enim haec et faciunt, quibus datum est: non autem faciunt, sive audiant, sive non audiant, quibus non datum est. Quia vobis, inquit, datum est nosse mysterium regni coelorum; illis autem non est datum (Matth. XIII, 11). Quorum alterum ad misericordiam
PL45.1015öteki yargısına aittir; ruhumuz O'na şöyle der: "Ya Rab, sana merhamet ve yargı ilahisi söyleyeceğim."
36. Şu hâlde, sebat eden ve ilerleyen imanın vaazı, önceden belirlemenin vaazıyla engellenmemelidir; öyle ki kendilerine itaat etmek verilmiş olanlar duymaları gerekeni duysunlar. Çünkü vaaz eden olmadan nasıl duyacaklar? Yine, önceden belirlemenin vaazı da ilerleyen ve sona kadar kalıcı imanın vaazıyla engellenmemelidir; öyle ki imanla ve itaatle yaşayan kişi, itaatinin kendisiyle, almadığı bir iyilik gibi böbürlenmesin; övünen Rabde övünsün. "Çünkü bizim olan hiçbir şey olmadığından hiçbir şeyle övünmemelidir." Cyprianus bunu sadakatle görmüş, güvenle hükme bağlamış ve böylece önceden belirlemenin kesinliğini bildirmiştir. Çünkü "bizim olan hiçbir şey olmadığından hiçbir şeyle övünmemek" gerekiyorsa, en sebatlı itaatle de övünmemek gerekir; yukarıdan bize bağışlanmamış gibi bizim diye anılmamalıdır. Demek ki o da Tanrı'nın armağanıdır; Tanrı, "Tanrı'nın armağanları ve çağrısı geri alınmaz" denen çağrıyla çağırdıklarına bunu vereceğini, her Hıristiyanın itiraf ettiği gibi önceden bilmiştir. İşte sadakatle ve alçakgönüllülükle vaaz ettiğimiz önceden belirleme budur. Yine de, hem öğreten hem uygulayan bu kişi, Mesih'e inanıp kutsal itaatle ölümüne kadar Mesih uğruna en büyük sebatla yaşamış olan bu kişi, "bizim olan hiçbir şey olmadığından hiçbir şeyle övünmemek gerekir" dedi diye Müjde'yi vaaz etmekten, imana, dindar yaşayışa ve sona kadar sebata çağırmaktan vazgeçmedi. Bu sözle Tanrı'nın gerçek lütfunu, yani liyakatlerimize göre verilmeyen lütfu hiçbir belirsizliğe yer bırakmadan açıklamıştır. Tanrı bu lütfu vereceğini önceden bildiği için, Cyprianus'un bu sözleriyle önceden belirleme şüphesiz vaaz edilmiştir. Bu, Cyprianus'u itaati vaaz etmekten alıkoymadıysa, bizi de alıkoymamalıdır elbette.
alterum ad judicium pertinet illius, cui dicit anima nostra, Misericordiam et judicium cantabo tibi, Domine (Psal. c, 1). 36. Nec praedestinationis igitur praedicatione impedienda est praedicatio fidei perseverantis et proficientis, ut quod oportet audiant, quibus datum est ut obediant: quomodo enim audient sine praedicante (Rom. x, 14)? Nec rursus praedicatione fidei proficientis et usque ad ultimum permanentis, impedienda est praedicatio praedestinationis, ut qui fideliter et obedienter vivit, non de ipsa obedientia tanquam de suo non accepto bono extollatur: sed qui gloriatur, in Domino glorietur (I Cor. i, 31). « In nullo » enim « gloriandum, quando nostrum nihil sit. » Quod vidit fidelissime Cyprianus, et fidentissime definivit (Lib. 3 ad Quirin. cap. 4), per quod utique praedestinationem certissimam pronuntiavit. Nam si « in nullo gloriandum est, quando nostrum nihil sit: » profecto nec de obedientia perseverantissima gloriandum est; nec ita nostra, tanquam non sit nobis desuper donata, dicenda est. Et ipsa igitur Dei donum est, quod se daturum Deus vocatis suis illa vocatione, de qua dictum est, Sine poenitentia sunt dona et vocatio Dei (Rom. XI, 29), omni christiano confitente praescivit. Haec est igitur praedestinatio, quam fideliter atque humiliter praedicamus. Nec tamen idem doctor et factor, qui et in Christum credidit, et in sancta obedientia usque ad passionem pro Christo perseverantissime vixit, ideo cessavit praedicare Evangelium, exhortari ad fidem piosque mores, atque ad ipsam usque in finem perseverantiam, quoniam dixit, « in nullo gloriandum, quando nostrum nihil sit; » ubi veram Dei gratiam, id est, quae non secundum merita nostra datur, sine ulla ambiguitate declaravit: quam se daturum quoniam praescivit Deus, his Cypriani verbis procul dubio praedestinatio praedicata est: quae si Cyprianum a praedicatione obedientiae non prohibuit, nec nos utique debet prohibere.
PL45.1015_237. Dolayısıyla itaatin Tanrı'nın armağanı olduğunu söylesek de, insanları ona çağırıyoruz. Ama hakikatin çağrısını itaatle dinleyenlere Tanrı'nın bu armağanı, yani itaatle dinleme verilmiştir; böyle dinlemeyenlere verilmemiştir. Çünkü bunu sıradan biri değil, Mesih söylüyor: "Babam tarafından kendisine verilmedikçe kimse bana gelemez." Ve: "Size göklerin krallığının sırrını bilmek verildi, onlara ise verilmedi." Perhizkârlık hakkında da şöyle der: "Bu sözü herkes kabul edemez, ancak kendilerine verilmiş olanlar edebilir." Elçi de eşleri evlilik iffetine çağırırken şöyle der: "Bütün insanların benim gibi olmasını isterdim; ama herkesin Tanrı'dan aldığı kendine özgü bir armağanı vardır, kiminin şöyle, kiminin böyle." Burada, yalnız perhizkârlığın değil, evlilerin iffetinin de Tanrı'nın armağanı olduğunu yeterince gösterir. Bunlar doğru olmakla birlikte, her birimize teşvik gücü ne ölçüde verilmişse o ölçüde onlara çağırıyoruz; çünkü bu da, hem kendimiz hem sözlerimiz elinde olan Tanrı'nın armağanıdır. Bu yüzden Elçi de şöyle der: "Bana verilen lütuf uyarınca, bilge bir mimar gibi temeli attım." Başka bir yerde: "Rab her birine ne verdiyse: Ben diktim, Apollos suladı; ama büyüten Tanrı'dır. Bu yüzden ne diken bir şeydir ne sulayan, yalnız büyüten Tanrı'dır." Şu hâlde nasıl doğru teşvik edip vaaz eden, bu armağanı almış olansa, doğru teşvik edip vaaz edeni itaatle dinleyen de elbette bu armağanı almış olandır. Rab, ten kulakları açık kişilerle konuşurken yine de "Duyacak kulağı olan duysun" derdi; bu yüzden, herkesin böyle kulağı olmadığını şüphesiz biliyordu. Sahip olanların bunu kimden aldığını da Rabbin kendisi şöyle göstermiştir: "Onlara beni tanıyacak bir yürek ve duyan kulaklar vereceğim." Demek ki duyan kulaklar, itaat etme armağanının kendisidir; öyle ki buna sahip olanlar, Baba tarafından kendisine verilmedikçe hiç kimsenin gelemediği O'na gelsinler. Bu yüzden teşvik eder, vaaz ederiz. Ama duyan kulakları olanlar bizi itaatle dinler; olmayanlarda ise "duyarak duymasınlar" diye yazılan gerçekleşir: bedenin hissiyle duyarlar, yüreğin onayıyla duymazlar. Peki neden bazılarının duyan kulakları var, bazılarının yok, yani neden bazılarına Oğul'a gelmek Baba tarafından verilmiş, bazılarına verilmemiştir? "Rabbin düşüncesini kim bildi, ya da O'na kim danışman oldu?" "Ey insan, sen kimsin ki Tanrı'ya karşılık veriyorsun?" Gizli olan kavranamıyor diye açık olan inkâr mı edilmeli? Şöyle olduğunu gördüğümüz şeye, neden böyle olduğunu bulamıyoruz diye, öyle değildir mi diyeceğiz?
38. Ama yazdığınıza göre şöyle diyorlar: "Kilise toplantısında pek çok dinleyicinin önünde şöyle denirse kimse ikazın dürtüsüyle uyandırılamaz: 'Tanrı iradesinin önceden belirleme konusundaki kesin hükmü şudur: Kiminiz itaat iradesini alarak imansızlıktan imana geldiniz ya da sebat alarak imanda kalıyorsunuz. Günahların zevkinde oyalanan ötekiler ise, merhamet eden lütfun yardımı sizi henüz kaldırmadığı için kalkmadınız. Ama henüz çağrılmamış olup Tanrı'nın lütfuyla seçilmek üzere önceden belirlediği kişiler varsa, istemenizi ve seçilmiş olmanızı sağlayan bu lütfu alacaksınız. İtaat edenler arasında da reddedilmek üzere önceden belirlenmiş kişiler varsa, itaat gücü sizden geri alınacak ve itaati bırakacaksınız.'" Bunlar söylendiğinde, Tanrı'nın gerçek lütfunu, yani liyakatlerimize göre verilmeyen lütfu itiraf etmekten ve ona göre azizlerin önceden belirlendiğini itiraf etmekten bizi caydırmamalıdır; nasıl ki biri halka Tanrı'nın önbilgisinden söz edip şöyle dese onu itiraf etmekten caymayız: "Şimdi ister doğru yaşayın ister yaşamayın, sonradan Tanrı'nın önceden bildiği gibi olacaksınız: iyi olacağınızı bildiyse iyi, kötü olacağınızı bildiyse kötü." Bunu duyan bazıları uyuşukluğa ve tembelliğe düşerse,
- Quamvis ergo dicamus Dei donum esse obedientiam; tamen homines exhortamur ad eam. Sed illis qui veritatis exhortationem obedienter audiunt, ipsum donum Dei datum est, hoc est, obedienter audire: illis autem qui non sic audiunt, non est datum. Non enim quicumque, sed Christus, Nemo, inquit, venit ad me, nisi fuerit ei datum a Patre meo (Joan. VI, 66): et, Vobis datum est nosse mysterium regni coelorum, illis autem non est datum (Matth. XIII, 11). Et de continentia: Non omnes, inquit, capiunt verbum hoc, sed quibus datum est (Id. xix, 11). Et cum Apostolus ad pudicitiam conjugalem conjuges hortaretur: Vellem, inquit, omnes homines esse sicut me ipsum; sed unusquisque proprium donum habet a Deo, alius sic, alius autem sic (I Cor. VII,7). Ubi satis ostendit, non tantum continentiam donum Dei esse, sed conjugatorum etiam castitatem. Quae cum vera sint, hortamur tamen ad haec, quantum cuique nostrum datum est ut possit hortari; quia et hoc ejus donum est, in cujus manu sunt et nos et sermones nostri (Sap. VII, 16). Unde et Apostolus, Secundum gratiam, inquit, quae data est mihi, ut sapiens architectus fundamentum posui. Et alio loco, Unicuique, inquit, sicut Dominus dedit: ego plantavi, Apollo rigavit; sed Deus incrementum dedit. Itaque neque qui plantat, aliquid est, neque qui rigat; sed qui incrementum dat Deus (I Cor. III, 10, 5, 6, 7). Ac per hoc sicut exhortatur et praedicat recte, sed ille qui accepit hoc donum: ita exhortantem recte atque praedicantem profecto ille obedienter audit, qui accepit hoc donum. Hinc est quod Dominus, cum eis loqueretur, qui carnis aures apertas haberent, dicebat tamen, Qui habet aures audiendi, audiat (Luc. VIII, 8): quas non omnes habere procul dubio noverat. A quo autem habeant, quicumque habent, ipse Dominus ostendit, ubi ait: Dabo eis cor cognoscendi me et aures audientes (Baruch II, 34). Aures ergo audiendi, ipsum est donum obediendi, ut qui id haberent, venirent ad eum, ad quem nemo venit, nisi fuerit ei datum a Patre ipsius. Exhortamur ergo atque praedicamus: sed qui habent aures audiendi, obedienter nos audiunt: qui vero eas non habent, fit in eis quod scriptum est, ut audientes non audiant (Matth. XIII, 13); audientes videlicet corporis sensu, non audiant cordis assensu. Cur autem illi habeant aures audiendi, illi non habeant, hoc est, cur illis datum sit a Patre ut veniant ad Filium, illis autem non sit datum, quis cognovit sensum Domini, aut quis ejus consilarius fuit (Rom. XI, 34)? aut tu quis es, o homo, qui respondeas Deo (Id. IX, 20)? Numquid ideo negandum est quod apertum est, quia comprehendi non potest quod occultum est? numquid, inquam, propterea dicturi sumus quod ita esse perspicimus, non ita esse, quoniam cur ita sit non possumus invenire? CAPUT XV. — 38. Sed aiunt, ut scribitis, « Neminem posse correptionis stimulis excitari, si dicatur in conventu Ecclesiae audientibus multis: Ita se habet de praedestinatione definita sententia voluntatis Dei, ut alii ex vobis de infidelitate accepta obediendi voluntate veneritis ad fidem, vel accepta perseverantia maneatis in fide; caeteri vero qui in peccatorum delectatione remoramini, ideo nondum surrexistis, quia necdum vos adjutorium gratiae miserantis erexit. Verumtamen si qui estis necdum vocati, quos gratia sua praedestinaverit eligendos, accipietis eamdem gratiam, qua velitis et sitis electi: et si qui obeditis, si praedestinati estis rejiciendi, subtrahentur obediendi vires, ut obedire cessetis. » Ista cum dicuntur, ita nos a confitenda vera Dei gratia, id est, quae non secundum merita nostra datur, et a confitenda secundum eam praedestinatione sanctorum deterrere non debent; sicut non deterremur a confitenda praescientia Dei, si quis de illa populo sic loquatur, ut dicat: « Sive nunc recte vivatis, sive non recte, tales eritis postea, quales vos Deus futuros esse praescivit, vel boni si bonos, vel mali si malos. » Numquid enim, si hoc audito nonnulli in torporem segnitiemque vertantur
PL45.1017çabadan kaçıp şehvete yuvarlanarak arzularının ardına düşerlerse, Tanrı'nın önbilgisi hakkında söylenen yanlış mı sayılacaktır? Tanrı onların iyi olacağını önceden bildiyse, şimdi ne kadar kötülük içinde olurlarsa olsunlar iyi olmayacaklar mı? Kötü olacaklarını bildiyse, şimdi ne kadar iyi görünürlerse görünsünler kötü olmayacaklar mı? Manastırımızda biri vardı. Kardeşler neden yapılmaması gereken bazı şeyleri yapıp yapılması gerekenleri yapmadığını söyleyerek onu ikaz edince, "Şimdi nasıl olursam olayım, Tanrı nasıl olacağımı önceden bildiyse öyle olacağım" diye cevap verirdi. Doğruyu söylüyordu elbette, ama bu doğrudan iyiye doğru ilerlemiyordu. Kötüye doğru o kadar ilerledi ki manastır topluluğunu bırakıp kusmuğuna dönen köpek oldu; yine de nasıl biri olacağı henüz belli değildir. Bu tür ruhlar yüzünden, Tanrı'nın önbilgisi hakkında söylenen doğrular, hele söylenmedikleri zaman başka yanılgılara gidilecekse, inkâr mı edilmeli ya da saklanmalı mı?
39. Rabbin, "Tanrı, biz istemeden önce neye ihtiyacımız olduğunu bilir" sözünden öğrendikleri için ya hiç dua etmeyen ya da gönülsüzce dua edenler de vardır. Böyleleri yüzünden bu sözün hakikati terk mi edilecek ya da Müjde'den silinecek mi? Tersine, açıktır ki Tanrı bazı şeyleri, örneğin imanın başlangıcını, dua etmeyenlere de vermek üzere, bazı şeyleri ise, örneğin sona kadar sebatı, yalnız dua edenlere vermek üzere hazırlamıştır. Sebata kendi kendinden sahip olduğunu sanan kişi elbette ona sahip olmak için dua etmez. Şu hâlde, teşvik gevşer diye korkarken duanın sönmesinden ve böbürlenmenin alevlenmesinden sakınmalıyız.
40. O hâlde doğru söylensin, hele bir mesele söylenmesini gerektiriyorsa; kavrayabilenler kavrasın. Yoksa kavrayamayanlar yüzünden susulursa, doğruyu kavrayıp yanlıştan sakınabilecek olanlar yalnız hakikatten yoksun kalmakla kalmaz, yanlışa da tutulabilir. Çünkü kavrayamayacak olanlar yüzünden bir doğruyu söylememek kolaydır, hatta faydalıdır. Rabbin şu sözü başka nedendir: "Size söyleyecek daha çok şeyim var, ama şimdi onlara dayanamazsınız." Ya Elçi'nin şu sözü: "Sizinle ruhanîlerle konuşur gibi değil, tenseller gibi, Mesih'te küçük çocuklar gibi konuşabildim; size katı yiyecek değil, süt içirdim. Çünkü henüz güçlü değildiniz, şimdi de değilsiniz." Gerçi öyle bir söyleyiş tarzı olabilir ki, söylenen şey hem küçükler için süt hem büyükler için katı yiyecek olur. Örneğin "Başlangıçta Söz vardı, Söz Tanrı'nın yanındaydı ve Söz Tanrı'ydı." Bunu hangi Hıristiyan söylemeden geçebilir, kim kavrayabilir? Sağlam öğretide bundan yüce ne bulunabilir? Yine de küçüklerden de büyüklerden de gizlenmez, büyükler de küçüklerden saklamaz. Ama doğruyu gizlemenin bir gerekçesi vardır, doğruyu söylemenin de ayrı bir zorunluluğu. Doğruyu gizlemenin bütün sebeplerini aramak ya da buraya almak uzun sürer. Bunlardan biri şudur: Anlayanları daha bilgili kılmak isterken anlamayanları daha kötü yapmayalım. Biz böyle bir şeyi söylemeyince onlar daha bilgili olmaz, ama daha kötü de olmazlar. Doğru olan şey öyleyse ki biz söyleyince kavrayamayan, biz susunca kavrayabilen daha kötü oluyor, ne yapmak gerektiğini düşünüyoruz? Kavrayabilen kavrasın diye doğruyu söylemek, her ikisi de kavramasın ve daha zeki olan daha kötü olsun diye susmaktan daha iyi değil mi? Hele o kişi duyup kavrasa, onun aracılığıyla daha çok kişi öğrenirdi. Çünkü bir kişi öğrenmeye ne kadar yatkınsa, başkalarına öğretmeye de o kadar elverişlidir. Lütfun düşmanı üzerimize geliyor ve lütfun liyakatlerimize göre verildiğine inanılsın diye her yolla sıkıştırıyor; böylece lütuf artık lütuf olmaktan çıkıyor. Biz ise, Kutsal Yazı'nın tanıklığıyla söyleyebileceğimizi söylemek istemiyor muyuz? Yoksa biz konuşunca hakikati kavrayamayanın incinmesinden korkuyor, biz susunca hakikati kavrayabilenin yanlışa kapılmasından korkmuyor muyuz?
et a labore proclives ad libidinem post concupiscentias suas eant, propterea de praescientia Dei falsum putandum est esse, quod dictum est? Nonne si Deus illos bonos futuros esse praescivit, boni erunt, in quantalibet nunc malignitate versentur; si autem malos, mali erunt, in quantalibet nunc bonitate cernantur? Fuit quidam in nostro monasterio, qui corripientibus fratribus cur quaedam non facienda faceret, et facienda non faceret, respondebat: Qualiscumque nunc sim, talis ero qualem me Deus futurum esse praescivit. Qui profecto et verum dicebat, et hoc vero non proficiebat in bonum: sed usque adeo profecit in malum, ut deserta monasterii societate fieret canis reversus ad suum vomitum: et tamen adhuc qualis sit futurus, incertum est. Numquid ergo propter hujusmodi animas ea quae de praescientia Dei vera dicuntur, vel neganda sunt vel tacenda; tunc scilicet, quando si non dicantur, in alios itur errores? CAPUT XVI. — 39. Sunt etiam qui propterea vel non orant, vel frigide orant, quoniam Domino dicente didicerunt, scire Deum quid nobis necessarium sit, priusquam petamus ab eo (Matth. VI, 8). Num propter tales hujus sententiae veritas deserenda, aut ex Evangelio delenda putabitur? Imo cum constet alia Deum, danda etiam non orantibus, sicut initium fidei; alia nonnisi orantibus praeparasse, sicut usque in finem perseverantiam: profecto qui ex se ipso hanc se habere putat, non orat ut habeat. Cavendum est igitur, ne dum timemus ne tepescat hortatio, exstinguatur oratio, accendatur elatio. 40. Dicatur ergo verum, maxime ubi aliqua quaestio ut dicatur impellit; et capiant qui possunt: ne forte cum tacetur propter eos qui capere non possunt, non solum veritate fraudentur, verum etiam falsitate capiantur, qui verum capere, quo caveatur falsitas, possunt. Facile est enim, imo et utile, ut taceatur aliquod verum propter incapaces. Nam unde est illud Domini, Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis illa portare modo (Joan. xvi, 12)? et illud Apostoli, Non potui vobis loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus: quasi parvulis in Christo lac vobis potum dedi, non escam; nondum enim poteratis, sed nec adhuc quidem potestis (I Cor. III, 1, 2)? Quamvis modo quodam dicendi fieri possit, ut id quod dicitur, et parvulis lac, et grandibus esca sit. Sicut, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum (Joan. I, 1), quis christianus tacere potest? quis capere? aut quid in doctrina sana potest inveniri grandius? Quod tamen et parvulis non tacetur et grandibus, nec parvulis occultatur a grandibus. Sed alia est ratio verum tacendi, alia verum dicendi necessitas. Causas verum tacendi longum est omnes quaerere vel inserere: quarum tamen est et haec una, ne pejores faciamus eos qui non intelligunt, dum volumus eos qui intelligunt facere doctiores; qui nobis aliquid tale tacentibus doctiores quidem non fiunt, sed nec pejores fiunt. Cum autem res vera ita se habet, ut fiat pejor nobis eam dicentibus, ille qui capere non potest; nobis autem tacentibus, ille qui potest: quid putamus esse faciendum? Nonne potius est dicendum verum, ut qui potest capere capiat; quam tacendum, ut non solum id ambo non capiant, verum etiam qui est intelligentior, ipse sit pejor? Qui si audiret et caperet, per illum etiam plures discerent. Quo enim est capacior ut discat, eo magis est idoneus ut alios doceat. Instat inimicus gratiae, atque urget modis omnibus, ut credatur secundum merita nostra dari, ac sic gratia jam non sit gratia (Rom. xi, 6): et nos nolumus dicere, quod teste Scriptura possumus dicere? timemus enim videlicet, ne loquentibus nobis offendatur, qui veritatem non potest capere; et non timemus, ne tacentibus nobis, qui veritatem potest capere, falsitate capiatur?
PL45.1017_241. Çünkü ya önceden belirleme, Kutsal Yazı'nın açıkça söylediği gibi vaaz edilmelidir, yani önceden belirlenmişlerde Tanrı'nın armağanları ve çağrısı geri alınmaz; ya da Pelagiusçuların düşündüğü gibi, Tanrı'nın lütfunun liyakatlerimize göre verildiği itiraf edilmelidir. Oysa sık sık söylediğimiz gibi, bu görüşün Doğulu piskoposların tutanaklarında Pelagius'un kendi ağzıyla da kınandığı okunmaktadır. Bu kitabı kendileri için yazdığımız kişiler ise Pelagiusçuların sapkın eğriliğinden o kadar uzaktır ki, Tanrı'nın lütfuyla itaatkâr olup itaatte kalanların önceden belirlenmiş olduğunu henüz kabul etmek istemeseler de, bu lütfun, kendisine verilenlerin iradesinden önce geldiğini artık kabul ediyorlar. Bunu elbette, hakikatin dediği gibi lütfun karşılıksız verildiğine inanılsın, Pelagiusçu yanılgının hakikate karşı söylediği gibi önceki iradenin liyakatlerine göre verildiği sanılmasın diye yapıyorlar. Demek ki lütuf imandan da önce gelir. Öyle olmasaydı, iman lütuftan önce gelseydi, irade de şüphesiz önce gelirdi; çünkü iman iradesiz olamaz. Lütuf imandan önce geliyorsa, iradeden önce geldiği için, elbette her itaatten de önce gelir; Tanrı'ya ancak onunla gerçekten ve tatlılıkla itaat edilen sevgiden de önce gelir. Bütün bunları lütuf, kendisine verildiği ve bunların hepsinden önce geldiği kişide işler.
Bu iyilikler arasında geriye sona kadar sebat kalıyor. Rab, duasını kabul ettiği kişide bunu lütfuyla işlemezse, her gün Rab'den boşuna istenmiş olur. Bakın şimdi, bu hayatın sonuna kadar sebatın Tanrı'nın armağanı olduğunu reddetmek hakikatten ne kadar uzaktır. Çünkü bu hayata dilediği zaman son veren O'dur. Yaklaşan düşüşten önce bu sonu verirse, insanın sona kadar sebat etmesini sağlamış olur. Ama Tanrı'nın iyiliğinin daha şaşırtıcı ve müminlere daha açık olan cömertliği, itaat çağında olmadıkları hâlde küçük çocuklara da bu lütfun verilmesidir. Tanrı bu armağanlarını kime bağışlarsa, bağışlayacağını şüphesiz önceden bilmiş ve önbilgisinde hazırlamıştır. Öyleyse önceden belirlediklerini,
- Aut enim sic praedestinatio praedicanda est, quemadmodum eam sancta Scriptura evidenter eloquitur, ut in praedestinatis sine poenitentia sint dona et vocatio Dei; aut gratiam Dei secundum merita nostra dari confitendum, quod sapiunt Pelagiani, quamvis ista sententia, quod saepe jam diximus, legatur gestis episcoporum orientalium etiam ipsius Pelagii ore damnata (De Gestis Pelagii, n. 30). A Pelagianorum porro haeretica perversitate tantum isti remoti sunt, propter quos haec agimus, ut licet nondum velint fateri praedestinatos esse, qui per Dei gratiam fiant obedientes atque permaneant; jam tamen fateantur, quod eorum praeveniat voluntatem quibus datur haec gratia: ideo utique, ne non gratis dari credatur gratia, sicut veritas loquitur; sed potius secundum praecedentis merita voluntatis, sicut contra veritatem Pelagianus error obloquitur. Praevenit ergo et fidem gratia: alioquin si fides eam praevenit, procul dubio praevenit et voluntas, quoniam fides sine voluntate non potest esse. Si autem gratia praevenit fidem, quoniam praevenit voluntatem; profecto praevenit omnem obedientiam; praevenit etiam charitatem, qua una Deo veraciter et suaviter obeditur; et haec omnia gratia in eo cui datur, et cujus haec omnia praevenit, operatur. CAPUT XVII. — Restat in his bonis usque in finem perseverantia, quae frustra quotidie a Domino poscitur, si non eam Dominus per gratiam suam in illo, cujus orationes exaudit, operatur. Videte jam a veritate quam sit alienum, negare donum Dei esse perseverantiam usque in finem hujus vitae: cum vitae huic, quando voluerit, ipse det finem; quem si dat ante imminentem lapsum, facit hominem perseverare usque in finem. Sed mirabilior et fidelibus evidentior largitas bonitatis Dei est, quod etiam parvulis, quibus obedientia non est illius aetatis ut detur, datur haec gratia. Ista igitur sua dona quibuscumque Deus donat, procul dubio se donaturum esse praescivit, et in sua praescientia praeparavit. Quos ergo praedestinavit,
PL45.1019hakkında "Tanrı'nın armağanları ve çağrısı geri alınmaz" denen, anmaktan bıkmadığım o çağrıyla çağırmıştır. Çünkü yanılmaz ve değişmez önbilgisinde kendi gelecek işlerini düzenlemek, önceden belirlemek demektir, başka bir şey değil. İffetli olacağını Tanrı'nın önceden bildiği kişi, bunu kesin olarak bilmese de, iffetli olmaya çalışır. Aynı şekilde, Tanrı'nın iffetli olmak üzere önceden belirlediği kişi de, bunu kesin olarak bilmese de, olacağı şeyin Tanrı'nın armağanıyla olacağını duydu diye iffetli olmaya çalışmaktan vazgeçmez. Hatta sevgisi sevinir, almamış gibi kabarmaz. Demek ki önceden belirlemenin vaazı bu işe engel olmaz, tersine, övündüğünde Rabde övünsün diye ona yardım eder.
42. İffet için söylediğimi, iman, dindarlık, sevgi, sebat, kısacası tek tek saymayayım, Tanrı'ya edilen her itaat için tam bir doğrulukla söyleyebiliriz. Ama yalnız imanın başlangıcını ve sona kadar sebatı elimizde sayıp bunların Tanrı'nın armağanı olmadığını, Tanrı'nın bunlara sahip olmamız ve bunları korumamız için düşüncelerimizi ve iradelerimizi işlemediğini söyleyenler, geri kalanları ise müminin imanıyla istendiğinde O'nun verdiğini kabul edenler, bu geri kalan şeylere teşvikin ve bunların vaazının önceden belirleme hükmüyle engelleneceğinden neden korkmuyorlar? Yoksa bunların da önceden belirlendiğini söylemiyorlar mı? O zaman ya Tanrı bunları vermiyor ya da vereceğini bilmiyordu. Veriyorsa ve vereceğini önceden bildiyse, elbette önceden belirlemiştir. Şu hâlde, onlar da Tanrı'nın armağanı olduğunu itiraf ettikleri iffete, sevgiye, dindarlığa ve ötekilere çağırıyorlar; bunların O'nun tarafından önceden bilindiğini, dolayısıyla önceden belirlendiğini de reddedemiyorlar. Teşviklerinin Tanrı'nın önceden belirlemesinin vaazıyla, yani gelecek armağanları hakkındaki Tanrı önbilgisinin vaazıyla engellendiğini de söylemiyorlar. Öyleyse görsünler: imana ve sebata çağıran teşvikleri de, bunların doğru olduğu üzere Tanrı'nın armağanı olduğu, önceden bilindiği, yani bağışlanmak üzere önceden belirlendiği söylenince engellenmez. Tersine, önceden belirlemenin bu vaazıyla engellenip yıkılan yalnız, Tanrı'nın lütfunun liyakatlerimize göre verildiğini söyleyen o son derece zararlı yanılgıdır; öyle ki övünen, Rabde değil kendisiyle övünüyordur.
ipsos et vocavit (Rom. VIII, 30) vocatione illa, quam me saepe commemorare non piget, de qua dictum est, Sine poenitentia sunt dona et vocatio Dei (Id. XI, 29). Namque in sua quae falli mutarique non potest praescientia, opera sua futura disponere, id omnino, nec aliud quidquam est praedestinare. Sicut autem ille quem castum futurum esse praescivit, quamvis id incertum habeat, agit ut castus sit: ita ille quem castum futurum praedestinavit, quamvis id incertum habeat, non ideo non agit ut castus sit, quoniam Dei dono se audit futurum esse quod erit; imo etiam gaudet ejus charitas; nec inflatur (I Cor. XIII, 4), tanquam id non acceperit. Non solum ergo praedicatione praedestinationis ab hoc opere non impeditur, verum et ad hoc adjuvatur, ut cum gloriatur, in Domino glorietur (I Cor. I, 31). 42. Quod autem dixi de castitate, hoc de fide, hoc de pietate, hoc de charitate, de perseverantia, et, ne pergam per singula, hoc de omni obedientia qua obeditur Deo, veracissime dici potest. Sed ii qui solum initium fidei et usque in finem perseverantiam sic in nostra constituunt potestate, ut Dei dona esse non putent, neque ad haec habenda atque retinenda Deum operari nostras cogitationes et voluntates, caetera vero ipsum dare concedunt, cum ab illo impetrantur credentis fide; cur ad ipsa caetera exhortationem, eorumque caeterorum praedicationem definitione praedestinationis non metuunt impediri? An forte nec ipsa dicunt praedestinata? Ergo nec dantur a Deo, aut ea se daturum esse nescivit. Quod si et dantur, et ea se daturum esse praescivit; profecto praedestinavit. Sicut ergo ipsi quoque hortantur ad castitatem, charitatem, pietatem, et caetera quae Dei dona esse confitentur, eaque ab illo esse praecognita, ac per hoc praedestinata negare non possunt; nec dicunt exhortationes suas impediri praedicatione praedestinationis Dei, hoc est, praedicatione de his donis ejus futuris praescientiae Dei: sic videant nec ad fidem nec ad perseverantiam impediri exhortationes suas, si et ipsa, quod verum est, esse Dei dona, eaque praecognita, id est, ad donandum praedestinata esse dicantur; sed impediri potius atque subverti hac praedestinationis praedicatione illum tantummodo perniciosissimum errorem, quo dicitur, gratiam Dei secundum merita nostra dari; ut qui gloriatur, non in Domino, sed in se ipso glorietur.
PL45.1019_243. Bunu ağır kavrayanlar için daha açık anlatalım diye, zekâda önden uçmak kendilerine bağışlanmış olanlar duraksamama katlansın. Elçi Yakup şöyle der: "İçinizden birinin bilgeliğe ihtiyacı varsa, herkese bol bol veren ve başa kakmayan Tanrı'dan istesin; kendisine verilecektir." Süleyman'ın Özdeyişler'inde de şöyle yazılıdır: "Çünkü bilgeliği Rab verir." Perhizkârlık hakkında da, bizden çok önce Tanrı'nın sözlerini işleyen büyük ve bilgili adamların otoritesine başvurduğu Bilgelik Kitabı'nda şöyle okunur: "Tanrı vermedikçe hiç kimsenin perhizkâr olamayacağını bildiğim için (bu armağanın kimden geldiğini bilmek de bilgeliğin işiydi)." Demek ki, ötekileri söylemeyeyim, bilgelik ve perhizkârlık Tanrı'nın armağanlarıdır. Bu kişiler de buna razı oluyor; çünkü Pelagiusçu değiller ki bu apaçık hakikate katı ve sapkın bir eğrilikle karşı çıksınlar. "Ama" diyorlar, "bunların Tanrı tarafından bize verilmesini iman sağlar, iman ise bizden başlar." Bu imana sahip olmaya başlamanın ve onda sona kadar kalmanın, sanki Rab'den almıyormuşuz gibi bizim işimiz olduğunu ileri sürüyorlar. Burada şüphesiz, "Almadığın neyin var?" diyen Elçi'ye karşı çıkılmış olur. "Bizim olan hiçbir şey olmadığından hiçbir şeyle övünmemek gerekir" diyen şehit Cyprianus'a da karşı çıkılmış olur. Bunları ve tekrarlamaktan bıktığım daha pek çok şeyi söyledik; hem imanın başlangıcının hem sona kadar sebatın Tanrı'nın armağanları olduğunu, Tanrı'nın kendi gelecek armağanlarının hiçbirini, ne verileceğini de kimlere verileceğini de önceden bilmemesinin mümkün olmadığını, dolayısıyla kurtardığı ve taçlandırdığı kişilerin O'nun tarafından önceden belirlendiğini gösterdik. Ama onlar şöyle cevap verilmesi gerektiğini düşünüyorlar: "Önceden belirleme hükmü vaazın faydasına aykırıdır, çünkü bunu duyan kimse ikazın dürtüsüyle uyandırılamaz." Bunu söyleyerek, imana gelmenin ve imanda kalmanın Tanrı'nın armağanı olduğunun insanlara vaaz edilmesini istemiyorlar; "yoksa dinleyenler, Tanrı'nın bu armağanları kime verip kime vermeyeceğinin insanın bilgisizliği karşısında belirsiz olduğunu düşünür de, teşvikten çok ümitsizlik getirilmiş gibi görünür." Peki neden onlar da bizimle birlikte bilgeliğin ve perhizkârlığın Tanrı'nın armağanı olduğunu vaaz ediyorlar? Bunların Tanrı'nın armağanı olduğu vaaz edildiğinde insanları bilge ve perhizkâr olmaya çağıran teşvik engellenmiyorsa, Kutsal Yazıların tanıklığıyla doğrulandığı üzere bunların da Tanrı'nın armağanı olduğu söylendiğinde, insanları imana gelmeye ve onda sona kadar kalmaya çağıran teşvikin engellendiğini sanmalarının sebebi nedir?
44. İşte, perhizkârlığı bırakıp burada yalnız bilgeliği tartışalım. Yukarıda andığımız Elçi Yakup şöyle der: "Yukarıdan gelen bilgelik önce iffetlidir, sonra barışçıdır, ölçülüdür, ikna olmaya yatkındır, merhamet ve iyi meyvelerle doludur, paha biçilmezdir, ikiyüzlülükten uzaktır." Rica ederim, görüyor musunuz, bilgelik Işıklar Babası'ndan ne kadar çok ve büyük iyilikle dolu olarak iniyor? Çünkü yine onun dediği gibi, "Her en iyi bağış ve her eksiksiz armağan yukarıdandır, Işıklar Babası'ndan iner." Öyleyse, ötekileri bırakalım, neden iffetsizleri ve kavgacıları ikaz ediyoruz da, onlara iffetli ve barışçı bilgeliğin Tanrı'nın armağanı olduğunu vaaz ediyoruz? Neden, bu vaazda Tanrı iradesinin belirsizliğinden sarsılıp teşvikten çok ümitsizlik bulacaklarından ve ikazın dürtüsüyle
- Quod ut apertius propter tardiusculos explicemus, remorationem meam ferant, quibus ingenio praevolare donatum est. Dicit apostolus Jacobus, Si quis vestrum indiget sapientia, postulet a Deo, qui dat omnibus affluenter, et non improperat; et dabitur ei (Jacobi I, 5). Scriptum est et in Proverbiis Salomonis, Quoniam Dominus dat sapientiam (Prov. II, 6). Et de continentia legitur in libro Sapientiae, cujus auctoritate usi sunt magni et docti viri, qui longe ante nos eloquia divina tractarunt: ibi ergo legitur, Cum scirem quia nemo esse potest continens, nisi Deus det; et hoc ipsum erat sapientiae, scire cujus esset hoc donum (Sap. VIII, 21). Haec ergo Dei dona sunt, id est, ut de aliis taceam, sapientia et continentia. Acquiescunt et isti: neque enim Pelagiani sunt, ut adversus istam perspicuam veritatem dura et haeretica perversitate contendant. « Sed haec, » inquiunt, « ut a Deo dentur nobis, fides impetrat, quae incipit a nobis: » quam fidem et incipere habere, et in ea usque in finem permanere, tanquam id non a Domino accipiamus, nostrum esse contendunt. Hic procul dubio contradicitur Apostolo dicenti, Quid enim habes quod non accepisti ( I Cor. IV, 7 )? Contradicitur et martyri Cypriano dicenti, « In nullo gloriandum, quando nostrum nihil sit » (Ad Quirinum, lib. 3, cap. 4). Cum haec, et alia multa quae piget repetere, dixerimus; atque ostenderimus, et initium fidei, et usque in finem perseverantiam, Dei dona esse; nec ulla sua futura dona, et quae danda essent, et quibus danda essent, Deum non praescire potuisse; ac per hoc praedestinatos ab illo esse, quos liberat et coronat: respondendum putant, « praedestinationis definitionem utilitati praedicationis adversam, eo quod hac audita, nemo possit correptionis stimulis excitari. » Haec dicentes nolunt « hominibus praedicari dona Dei esse, ut veniatur ad fidem, et permaneatur in fide, ne plus desperatio quam exhortatio videatur afferri, dum cogitant qui audiunt, incertum esse humanae ignorantiae cui largiatur Deus, cui non largiatur haec dona. » Cur ergo et ipsi nobiscum praedicant, dona Dei esse sapientiam et continentiam? Quod si haec cum Dei dona esse praedicantur, non impeditur hortatio qua homines hortamur esse sapientes et continentes; quae tandem causa est ut existiment impediri exhortationem, qua exhortamur homines venire ad fidem, et in ea permanere usque in finem, si et haec dona Dei esse dicantur, quod Scripturis ejus testibus comprobatur? 44. Ecce, ut de continentia taceamus, et de sola in hoc loco sapientia disputemus; nempe supra memoratus apostolus Jacobus dicit, Quae desursum est sapientia, primum quidem pudica est, deinde pacifica, modesta, suadibilis, plena misericordia et fructibus bonis, inaestimabilis, sine simulatione (Jacobi III, 17). Cernitisne, obsecro, a Patre luminum sapientia quam multis et magnis bonis referta descendat? Omne quippe datum optimum, sicut idem dicit, et omne donum perfectum desursum est, descendens a Patre luminum (Id. I, 17). Cur ergo, ut omittam caetera, corripimus impudicos et contentiosos, quibus tamen praedicamus donum Dei esse sapientiam, pudicam, atque pacificam; nec timemus ne permoti divinae voluntatis incerto, plus in hac praedicatione desperationis quam exhortationis inveniant; nec correptionis
PL45.1021kendilerine değil, bize karşı tahrik edileceklerinden korkmuyoruz? Çünkü onları, kendimizin insan iradesinden çıkmadığını, ilâhî cömertlikle bağışlandığını söylediğimiz şeylere sahip olmadıkları için ikaz ediyoruz. Peki, bu lütfun vaazı, Elçi Yakup'u da huzursuzları ikaz etmekten ve şöyle demekten neden caydırmadı: "Yüreklerinizde acı kıskançlık ve çekişme varsa övünmeyin ve hakikate karşı yalan söylemeyin. Bu, yukarıdan inen bilgelik değil, yeryüzüne ait, hayvanî, şeytanî bir bilgeliktir. Çünkü kıskançlık ve çekişmenin olduğu yerde kararsızlık ve her türlü kötü iş vardır." Şu hâlde huzursuzlar, hem bu kişilerin bizimle ortak tanıdığı ilâhî sözlerin tanıklığıyla hem de bizim yaptıklarımızla ikaz edilmelidir; kavgacıların düzeltilip iyileştirildiği barışçı bilgeliğin Tanrı'nın armağanı olduğunu vaaz etmemiz de bu ikaza engel olmaz. Aynı şekilde, imansızlar ve imanda kalmayanlar da ikaz edilmelidir; imanı ve imanda kalmayı da Tanrı'nın armağanı sayan lütuf vaazı bu ikazı engellemez. Çünkü bilgelik imanla istenip elde edilir. Yakup, "İçinizden birinin bilgeliğe ihtiyacı varsa, herkese bol bol veren ve başa kakmayan Tanrı'dan istesin; kendisine verilecektir" dedikten sonra hemen eklemiştir: "Ama iman içinde, hiç duraksamadan istesin." Yine de iman, kendisine verilen kişi istemeden önce verildiği için Tanrı'nın armağanı olmayıp bizden geliyor denemez; çünkü biz istemeden bize verilmiştir. Elçi çok açık söyler: "Kardeşlere Baba Tanrı'dan ve Rab İsa Mesih'ten iman ile birlikte barış ve sevgi olsun." Barış ve sevgi kimdense, iman da ondandır. Bu yüzden ondan yalnız sahip olanlarda artmasını değil, sahip olmayanlara da verilmesini isteriz.
45. Önceden belirleme ve lütuf vaazıyla teşvikin engellendiğini haykıran, bunları kendileri için yazdığımız kişiler de yalnız, Tanrı'dan değil bizden geldiğini ileri sürdükleri armağanlara, yani imanın başlangıcına ve imanda sona kadar sebata çağırmıyorlar; oysa yalnız imansızları iman etmeye, müminleri de imanda kalmaya çağırmaları gerekirdi. Pelagiusçu yanılgıyı bizimle birlikte yıkmak için Tanrı'nın armağanı olduğunu bizimle reddetmedikleri iffet, perhizkârlık, sabır ve doğru yaşamayı sağlayan öteki şeyleri, imanla Rab'den istenip elde edilen şeyleri ise, yalnız kendileri ya da başkaları için dilenmesi gereken şeyler olarak göstermeli ve yalnız onlar için dua etmeli, kimseyi bunlara sarılmaya ve bunları korumaya çağırmamalıydılar. Oysa bunlara da güçleri yettiğince çağırıyorlar ve insanların çağrılması gerektiğini itiraf ediyorlar. Böylece, bunların da Tanrı'nın armağanı olduğunu, kimseye kendi kendinden değil O'ndan verildiğini vaaz etmemizin, ne imana ne sona kadar sebata çağıran teşvikleri engellemediğini yeterince gösteriyorlar.
46. "Ama herkes imanı kendi kusuruyla terk eder; imanı terk etmesi için önüne çıkan ayartıya yenilir ve razı olur." Bunu kim reddediyor? Ama bu yüzden imanda sebatın Tanrı'nın armağanı olmadığı söylenemez. Çünkü "Bizi ayartıya sokma" diyen kişi her gün onu istemektedir; duası kabul edilirse onu alır. Dolayısıyla, sebat etmek için her gün dua eden kişi, sebatının ümidini kendisine değil Tanrı'ya bağlamış olur. Ben bunu sözlerimle büyütmek istemiyorum. Düşünmeyi onlara bırakıyorum: "önceden belirlemenin vaazı dinleyenlere teşvikten çok ümitsizlik getirir" diye kendilerini ikna ettikleri şey nasıl bir şeydir, görsünler. Bu, insanın, ümidini kendisine değil Tanrı'ya bağlamayı öğrendiği zaman kurtuluşundan ümit kestiğini söylemektir. Oysa peygamber "İnsana ümit bağlayan herkes lanetlidir" diye haykırıyor.
47. Şu hâlde Tanrı'nın, O'nun tasarısına göre çağrılmış seçilmişlere verilen bu armağanları (bunların arasında, bunca akıl yürütme ve otorite tanıklığıyla kanıtladığımız gibi, iman etmeye başlamak ve bu hayatın sonuna kadar imanda sebat etmek de vardır), bu armağanlar, savunduğumuz önceden belirleme yoksa, Tanrı tarafından önceden bilinmez. Oysa önceden biliniyorlar. Öyleyse savunduğumuz önceden belirleme budur.
stimulis adversus se ipsos, sed potius adversus nos excitentur, quia eos corripimus haec non habentes, quae ipsi dicimus non humana voluntate proferri, sed divina largitate donari? Cur denique ipsum apostolum Jacobum hujus gratiae praedicatio non deterruit corripere inquietos, et dicere, Si zelum amarum habetis, et contentiones sunt in cordibus vestris, nolite gloriari et mendaces esse adversus veritatem: non est ista sapientia desursum descendens; sed terrena, animalis, diabolica: ubi enim zelus et contentio, ibi inconstantia, et omne opus pravum (Jacobi III, 14-16)? Sicut ergo corripiendi sunt inquieti, et divinis eloquiis testibus, et ipsis quos nobiscum isti communes habent actibus nostris; neque hanc impedit correptionem, quod sapientiam pacificam, qua contentiosi corriguntur atque sanantur, donum Dei esse praedicamus: ita corripiendi sunt infideles, vel in fide non permanentes, non impediente istam correptionem praedicatione gratiae Dei, quae fidem quoque ipsam et in ea permansionem dona Dei esse commendat. Quia etsi ex fide ⟦impetratur⟧ sapientia, sicut ipse Jacobus cum dixisset, Si quis vestrum indiget sapientia, postulet a Deo, qui dat omnibus affluenter, et non improperat, et dabitur ei; mox addidit, Postulet autem in fide; nihil haesitans (Id. I, 5, 6): non tamen quoniam fides datur priusquam postuletur ab illo cui datur, ideo dicenda est non esse donum Dei, sed esse a nobis, quia data est nobis, non petentibus nobis. Apostolus enim apertissime dicit: Pax fratribus et charitas cum fide a Deo Patre et Domino Jesu Christo (Ephes. vi, 23). A quo ergo pax et charitas, ab illo est et fides, propter quod ab illo eam non solum augeri habentibus, verum etiam non habentibus poscimus dari. 45. Neque isti, propter quos haec dicimus, qui praedicatione praedestinationis et gratiae exhortationem clamitant impediri, ad sola illa exhortantur dona, quae non a Deo dari, sed a nobis esse contendunt, sicut sunt initium fidei, et in ea usque in finem perseverantia: quod utique facere deberent, ut tantummodo infideles hortarentur ut crederent, et fideles ut credere permanerent. Ea vero quae nobiscum Dei dona esse non negant, ut nobiscum Pelagianum demoliantur errorem, sicut est pudicitia, continentia, patientia, et caetera quibus recte vivitur, et ex fide impetrantur a Domino, oranda monstrare et orare solum vel sibi vel aliis debuerunt; non autem quemquam, ut ea capesseret et retineret, hortari. Cum vero et ad haec exhortantur, ut possunt, atque exhortandos esse homines confitentur; satis utique ostendunt, nec ea praedicatione impediri exhortationes, sive ad fidem, sive ad perseverantiam usque in finem, quia et ista Dei dona esse, nec a se ipso cuiquam, sed ab illo tribui praedicamus. 46. At enim, « vitio suo quisque deserit fidem, cum cedit tentationi atque consentit, qua cum illo agitur ut deserat fidem. » Quis negat? Sed non ideo dicenda est in fide perseverantia non esse donum Dei. Hanc enim quotidie poscit, qui dicit, Ne nos inferas in tentationem (Matth. VI, 13); et si exauditur, hanc accipit: ac per hoc, quotidie ut perseveret petens, profecto perseverantiae suae spem non in se ipso, sed in Deo ponit. Ego autem nolo exaggerare meis verbis, sed illis cogitandum potius relinquo, ut videant quale sit quod sibi persuaserunt, « praedicatione praedestinationis audientibus plus desperationis quam exhortationis afferri. » Hoc est enim dicere, tunc de sua salute hominem desperare, quando spem suam non in se ipso, sed in Deo didicerit ponere: cum propheta clamet, Maledictus omnis qui spem habet in homine (Jerem. XVII, 5). 47. Haec itaque dona Dei, quae dantur electis secundum Dei propositum vocatis, in quibus donis est et incipere credere, et in fide usque ad vitae hujus terminum perseverare, sicut tanta rationum atque auctoritatum contestatione probavimus; haec, inquam, Dei dona, si nulla est praedestinatio quam defendimus, non praesciuntur a Deo: praesciuntur autem; haec est igitur praedestinatio quam defendimus.
PL45.1021_2Bu yüzden aynı önceden belirleme bazen önbilgi adıyla da anılır. Elçi'nin şu sözünde olduğu gibi: "Tanrı önceden bildiği halkını reddetmedi." Burada "önceden bildi" sözü ancak "önceden belirledi" diye doğru anlaşılır; okunan yerin bağlamı bunu gösterir. Çünkü ötekiler helâk olurken kurtarılan Yahudi artığından söz ediyordu. Daha önce peygamberin İsrail'e şöyle dediğini söylemişti: "Bütün gün ellerimi inanmayan ve karşı çıkan bir halka uzattım." Sanki "O hâlde Tanrı'nın İsrail'e verdiği vaatler nerede?" diye cevap veriliyormuş gibi hemen eklemiştir: "Öyleyse soruyorum: Tanrı halkını reddetti mi? Asla! Çünkü ben de İbrahim'in soyundan, Benyamin oymağından bir İsrailliyim." "Çünkü ben de o halktanım" der gibi. Sonra şu anda ele aldığımız sözü eklemiştir: "Tanrı önceden bildiği halkını reddetmedi." Artığın, işlerinin liyakatiyle değil Tanrı'nın lütfuyla bırakıldığını göstermek için de devamında şunu eklemiştir: "Kutsal Yazı'nın İlyas hakkında ne dediğini, onun Tanrı'ya İsrail'den nasıl yakındığını bilmiyor musunuz?" ve ötesini. "Peki" diyor, "ilâhî cevap ona ne diyor? 'Baal'in önünde diz çökmemiş yedi bin adamı kendime bıraktım.'" "Bana bırakıldı" ya da "Kendilerini bana bıraktılar" demiyor, "Kendime bıraktım" diyor. "Böylece" diyor, "bugün de lütfun seçimiyle bir artık meydana gelmiştir. Lütufla ise, artık işlerden değildir; yoksa lütuf artık lütuf olmaz." Yukarıda alıntıladığım sözleri de bağlayarak "Öyleyse ne diyelim?" diyor ve bu soruya şöyle cevap veriyor: "İsrail aradığını elde edemedi; seçilmişler elde etti, ötekiler ise körleştirildi." Demek ki Tanrı'nın önceden bildiği için reddetmediği halktan, bu seçimi ve lütfun seçimiyle meydana gelen bu artığı anlamamızı istedi. Bu, dilediklerini Mesih'te seçtiği o seçimdir;
CAPUT XVIII. — Unde aliquando eadem praedestinatio significatur etiam nomine praescientiae, sicut ait Apostolus, Non repulit Deus plebem suam, quam praescivit. Hic quod ait, praescivit, non recte intelligitur, nisi, praedestinavit: quod circumstantia ipsius lectionis ostendit. Loquebatur enim de reliquiis Judaeorum, quae salvae factae sunt, pereuntibus caeteris. Nam superius dixerat, ad Israel dixisse prophetam, Tota die extendi manus meas ad populum non credentem et contradicentem: et tanquam responderetur, Ubi sunt ergo factae promissiones Dei ad Israel? continuo subjunxit, Dico ergo, Numquid repulit Deus plebem suam? Absit: nam et ego Israelita sum ex semine Abraham, tribu Benjamin: tanquam diceret, Nam et ego ex ipsa plebe sum. Deinde addidit unde nunc agimus, Non repulit Deus plebem suam, quam praescivit. Atque ut ostenderet Dei gratia fuisse relictas reliquias, non meritis operum eorum, secutus adjunxit, An nescitis in Elia quid dicit Scriptura; quemadmodum interpellat Deum adversus Israel? et caetera. Sed quid dicit illi, inquit, responsum divinum? Reliqui mihi septem millia virorum, qui non curvaverunt genu ante Baal. Non enim ait, Relicta sunt mihi; aut, Reliquerunt se mihi: sed, reliqui mihi. Sic ergo, inquit, et in hoc tempore reliquiae per electionem gratiae factae sunt. Si autem gratia, jam non ex operibus; alioquin gratia jam non est gratia. Et connectens illa quae jam supra interposui, Quid ergo? et huic interrogationi respondens, Quod quaerebat, inquit, Israel, hoc non est consecutus; electio autem consecuta est; caeteri vero excaecati sunt (Rom. X, 21; XI, 1-7). In hac ergo electione, et in his reliquiis, quae per electionem gratiae factae sunt, voluit intelligi plebem, quam propterea Deus non repulit, quia praescivit. Haec est illa electio, qua eos quos voluit, elegit in Christo
PL45.1023dünya kurulmadan önce, O'nun gözünde sevgi içinde kutsal ve lekesiz olsunlar diye, onları evlatlığa alınmak üzere önceden belirlemiştir. Şu hâlde bunları anlayan hiç kimse, Elçi'nin "Tanrı önceden bildiği halkını reddetmedi" derken önceden belirlemeyi kastettiğini inkâr edemez ya da bundan kuşku duyamaz. Çünkü lütfun seçimine göre kendisinin meydana getireceği artığı önceden bilmiştir. Demek ki önceden belirlemiştir. Önceden belirlediyse elbette önceden bilmiştir; ama önceden belirlemek, kendisinin yapacağı şeyi önceden bilmektir.
48. Şu hâlde, Tanrı'nın sözünü işleyen bazı yazarlarda Tanrı'nın önbilgisini okuyup konu seçilmişlerin çağrısı olduğunda, bunu önceden belirleme diye anlamamıza ne engel olabilir? Belki de onlar bu konuda bu sözü kullanmayı yeğlemişlerdir, çünkü hem daha kolay anlaşılır hem de lütfun önceden belirlemesi hakkında vaaz edilen hakikate aykırı olmaz, tersine ona uygundur. Bildiğim şudur: Kutsal Yazılara göre savunduğumuz bu önceden belirlemeye karşı ancak yanılarak tartışılabilir. Yine de bu konuda yorumcuların görüşlerini arayanlar için, her yerde iman ve Hıristiyan öğretisiyle övgüyle tanınan aziz adamlar Cyprianus ile Ambrosius'un, ki bu kadar açık tanıklıklarını aktardık, yeterli olması gerektiğini düşünüyorum. Şu iki şey için yeterli olmalıdır: Tanrı'nın karşılıksız lütfuna, inanılması ve vaaz edilmesi gerektiği gibi, her bakımdan inansınlar ve onu her bakımdan vaaz etsinler; bu vaazın da tembelleri teşvik ettiğimiz, kötüleri ikaz ettiğimiz vaaza aykırı olduğunu sanmasınlar. Çünkü bu adamlar Tanrı'nın lütfunu öyle vaaz ediyordu ki, biri "Bizim olan hiçbir şey olmadığından hiçbir şeyle övünmemek gerekir", öteki "Yüreğimiz ve düşüncelerimiz elimizde değildir" diyordu. Ama yine de Tanrı'nın buyrukları yerine getirilsin diye teşvik etmekten ve ikaz etmekten vazgeçmediler. "Bizde iyi bir şeye sahip olmak bizim işimiz değilse ve yüreğimiz elimizde değilse, neden bizi teşvik ediyorsunuz, neden ikaz ediyorsunuz?" denmesinden de korkmadılar. O azizler bunun söylenmesinden asla korkamazlardı. Çünkü pek az kişiye, hiçbir insan onlara vaaz etmeden kurtuluş öğretisini Tanrı'nın kendisinden ya da göklerin meleklerinden almanın bağışlandığını, çok kişiye ise Tanrı'ya insanlar aracılığıyla iman etmenin bağışlandığını anlıyorlardı. Tanrı'nın sözü insana hangi şekilde söylenirse söylensin, onu itaat edecek şekilde duyması şüphesiz Tanrı'nın armağanıdır.
ante constitutionem mundi, ut essent sancti et immaculati in conspectu ejus, in charitate, praedestinans eos in adoptionem filiorum (Ephes. i, 4, 5). Nullus igitur qui haec intelligit, negare vel dubitare permittitur, ubi ait Apostolus, Non repulit Deus plebem suam, quam praescivit, praedestinationem significare voluisse. Praescivit enim reliquias, quas secundum electionem gratiae fuerat ipse facturus. Hoc est ergo praedestinavit: sine dubio enim praescivit, si praedestinavit: sed praedestinasse, est hoc praescisse quod fuerat ipse facturus. CAPUT XIX.—48. Quid ergo nos prohibet, quando apud aliquos verbi Dei tractatores legimus Dei praescientiam, et agitur de vocatione electorum, eamdem praedestinationem intelligere? Magis enim fortasse voluerunt hoc verbo in ea re uti, quod et facilius intelligitur, et non repugnat, imo et congruit veritati quae de praedestinatione gratiae praedicatur. Hoc scio, neminem contra istam praedestinationem, quam secundum Scripturas sanctas defendimus, nisi errando disputare potuisse. Puto tamen eis qui de hac re sententias tractatorum requirunt, sanctos et in fide atque doctrina christiana laudabiliter usquequaque diffamatos viros, Cyprianum et Ambrosium, quorum tam clara testimonia posuimus, debere sufficere, et debere ad utrumque, id est, ut et gratiam Dei gratuitam, sicut credenda atque praedicanda est, per omnia credant et per omnia praedicent, et eamdem praedicationem praedicationi qua hortamur pigros, vel corripimus malos, non opinentur adversam: quia et isti viri, cum sic praedicarent Dei gratiam, ut unus eorum diceret, « In nullo gloriandum, quando nostrum nihil sit » (Cyprianus, ad Quirinum, lib. 3, cap. 4); alter autem, « Non est in potestate nostra cor nostrum et nostrae cogitationes » (Ambrosius, de Fuga saeculi, cap. 1); non tamen hortari et corripere destiterunt, ut fierent praecepta divina. Nec timuerunt ne diceretur eis, Quid nos hortamini? quid et corripitis, si nihil boni ut habeamus est nostrum, et si non est in potestate nostra cor nostrum? Haec ne dicerentur eis, nequaquam illi sancti ea mente timere potuerunt, qua intelligebant paucissimis esse donatum, ut nullo sibi homine praedicante, per ipsum Deum vel per Angelos coelorum doctrinam salutis accipiant; multis vero id esse donatum, ut Deo per homines credant. Quolibet tamen modo dicatur homini verbum Dei, procul dubio, quo sic audiat ut illi obediat, donum Dei est.
PL45.1023_249. Bu yüzden Tanrı'nın sözlerinin yukarıda andığım seçkin yorumcuları hem Tanrı'nın gerçek lütfunu, yani hiçbir insan liyakatinin önden gelmediği lütfu, vaaz edilmesi gerektiği gibi vaaz ettiler, hem de ilâhî buyrukları yerine getirmeye ısrarla çağırdılar; öyle ki itaat armağanına sahip olanlar hangi buyruklara itaat edileceğini duysunlar. Çünkü lütuftan önce liyakatlerimizden biri geliyorsa, bu elbette ya bir işin ya bir sözün ya da içinde iyi iradenin de anlaşıldığı bir düşüncenin liyakatidir. Oysa "Bizim olan hiçbir şey olmadığından hiçbir şeyle övünmemek gerekir" diyen kişi, bütün liyakat türlerini en kısa biçimde kapsamıştır. "Yüreğimiz ve düşüncelerimiz elimizde değildir" diyen de işleri ve sözleri atlamış değildir; çünkü insanın yürekten ve düşünceden çıkmayan hiçbir işi ve sözü yoktur. En şanlı şehit ve en aydınlık öğretmen Cyprianus, Rabbin Duasında iman düşmanları için de dua etmemiz gerektiğini hatırlatmaktan öte bu konuda ne yapabilirdi? Orada imanın başlangıcının da Tanrı'nın armağanı olduğunu nasıl düşündüğünü göstermiştir; sona kadar sebat için de, Mesih'in Kilisesi'nin her gün dua ettiğini, çünkü onu da sebat edenlere ancak Tanrı'nın verdiğini göstermiştir. Mübarek Ambrosius da, Müjdeci Luka'nın "Ben de uygun gördüm" sözünü açıklarken şöyle der: "Uygun gördüğünü bildirdiği şeyi yalnız kendisinin uygun görmemiş olması mümkündür. Çünkü bu yalnız insan iradesiyle uygun görülmedi, bende konuşan Mesih'in hoşuna gittiği gibi uygun görüldü; O, iyi olanın bize de iyi görünebilmesini işler. Çünkü merhamet ettiğini çağırır da. Bu yüzden Mesih'in ardından giden kişi, neden Hıristiyan olmak istediği sorulunca 'Ben de uygun gördüm' diye cevap verebilir. Bunu söylerken Tanrı'nın da uygun gördüğünü reddetmez; çünkü insanların iradesini Tanrı hazırlar. Tanrı'nın aziz tarafından yüceltilmesi Tanrı'nın lütfudur." Aynı eserde, yani bu Müjde'nin Açıklaması'nda, Samiriyelilerin Yeruşalim'e giden Rab'bi kabul etmek istemedikleri yere gelince de şöyle der: "Aynı zamanda şunu öğren: O, saf bir zihinle dönmemiş kişilerce kabul edilmek istemedi. Çünkü isteseydi dindışı olanları dindar yapardı. Onu neden kabul etmediklerini Müjdeci şöyle bildirmiştir: 'Çünkü Yeruşalim'e gitmekteydi.' Öğrenciler ise Samiriye'de kabul edilmeyi çok istiyordu. Ama Tanrı layık gördüğünü çağırır, dilediğini dindar yapar." Tanrı'nın sözünü işleyenlerden, hele Kutsal Yazılarda açık olanı onlardan duymak hoşumuza gidiyorsa, bundan açık, bundan parlak ne arıyoruz? Ama yeterli olması gereken bu ikisine üçüncü olarak aziz Gregorius'u da ekleyelim. O, hem Tanrı'ya iman etmenin hem de iman ettiğimizi itiraf etmenin Tanrı'nın armağanı olduğuna tanıklık ederek şöyle der: "Rica ederim, tek ulûhiyetten olan Teslis'i itiraf edin. Başka türlü isterseniz, tek tabiattan olduğunu söyleyin; o zaman sesin size Kutsal Ruh'tan verilmesi için Tanrı'ya dua edilecektir." Yani Tanrı'ya yalvarılacak ki, iman ettiğinizi
- Unde supra dicti tractatores excellentissimi divinorum eloquiorum, et gratiam Dei veram, sicut praedicanda est, praedicarunt, id est, quam nulla merita humana praecedunt; et ad facienda divina praecepta instanter hortati sunt, ut qui haberent donum obedientiae, quibus jussis obediendum esset, audirent. Si enim gratiam merita ulla nostra praecedunt, profecto aut facti alicujus, aut dicti, aut cogitationis est meritum, ubi et ipsa intelligitur voluntas bona: sed brevissime complexus est omnium genera meritorum, qui dicit, « In nullo gloriandum, quando nostrum nihil sit. » Qui vero ait, « Non est in nostra potestate cor nostrum, et nostrae cogitationes, » nec ipsa facta et dicta praeteriit: non enim est ullum factum dictumve hominis, quod non ex corde et cogitatione procedat. Quid autem amplius de hac re agere Cyprianus martyr gloriosissimus et doctor lucidissimus potuit, quam ubi nos in oratione dominica etiam pro inimicis fidei christianae orare oportere commonuit? ubi de initio fidei, quod etiam hoc donum Dei sit, quid sentiret ostendit: et pro perseverantia usque in finem, quia et ipsam nonnisi Deus eis qui perseveraverint donat, Ecclesiam Christi quotidie orare monstravit. Beatus quoque Ambrosius cum exponeret quod ait Lucas evangelista, Visum est et mihi (Luc. I, 3): « Potest, » inquit, « non soli visum esse, quod sibi visum esse declarat. Non enim voluntate tantum humana visum est, sed sicut placuit ei qui in me loquitur Christus, qui ut id quod bonum est, nobis quoque videri bonum ⟦possit⟧, operatur: quem enim miseratur, et vocat. Et ideo qui Christum sequitur, potest interrogatus cur esse voluerit christianus, respondere, Visum est et mihi. Quod cum dicit, non negat Deo visum; a Deo enim praeparatur voluntas hominum (Prov. VIII, sec. LXX). Ut enim Deus honorificetur a sancto, Dei gratia est » (Super Lucam, in expositione prooemii). Itemque in eodem opere, hoc est, in Expositione ejusdem Evangelii, cum ad illum venisset locum, ubi Dominum ad Jerusalem pergentem Samaritani recipere noluerunt: « Simul disce, » inquit, « quia recipi noluit a non simplici mente conversis. Nam si voluisset, ex indevotis devotos fecisset. Cur autem non receperint eum, Evangelista ipse commemoravit dicens: Quia facies ejus erat euntis in Jerusalem» (Luc. IX, 53).«Discipuli autem recipi intra Samariam gestiebant. Sed Deus quos dignatur vocat, et quem vult religiosum facit » (Lib. 7 in Lucam, n. 27). Quid evidentius, quid illustrius a verbi Dei tractatoribus quaerimus, si et ab ipsis quod in Scripturis clarum est, audire delectat? Sed his duobus, qui sufficere debuerunt, sanctum Gregorium addamus et tertium, qui et credere in Deum, et quod credimus confiteri, Dei donum esse testatur, dicens: « Unius deitatis, quaeso vos, confitemini Trinitatem: si vero aliter vultis, dicite unius esse naturae; et Deus vocem dari vobis a sancto Spiritu deprecabitur: » id est, rogabitur Deus, ut permittat vobis dari vocem,
PL45.1025itiraf edebilmeniz için size ses verilmesine izin versin. "Çünkü verecektir, eminim; birinci olanı veren, ikinci olanı da verecektir." İman etmeyi veren, itiraf etmeyi de verecektir.
50. Bu kadar seçkin ve büyük öğretmenler şunları söylüyor: Tanrı'nın bize vermediği, bizimmiş gibi övüneceğimiz bir şey yoktur. Yüreğimiz ve düşüncelerimiz de elimizde değildir. Her şeyi Tanrı'ya veriyorlar ve şunları O'ndan aldığımızı itiraf ediyorlar: O'nda kalmak üzere O'na dönmeyi, iyi olanın bize de iyi görünmesini ve onu istemeyi, Tanrı'yı yüceltmeyi, Mesih'i kabul etmeyi, dindışıyken dindar ve inançlı kılınmayı, Teslis'in kendisine iman etmeyi ve iman ettiğimizi sesle de itiraf etmeyi. Bunları elbette Tanrı'nın lütfuna bağlıyor, Tanrı'nın armağanı olarak tanıyor, bizden değil O'ndan geldiğine tanıklık ediyorlar. Peki biri, onların Tanrı'nın bu lütfunu itiraf ederken, yalnız bilgililerin değil bilgisizlerin de itiraf ettiği önbilgisini inkâra cesaret ettiklerini söyleyecek mi? Şimdi eğer Tanrı'nın bunları verdiğini, vereceğini önceden bildiğini ve kimlere vereceğini bilmemesinin mümkün olmadığını biliyorlardıysa, Elçiler tarafından vaaz edilmiş olup yeni sapkınlara karşı daha büyük bir emek ve özenle savunduğumuz önceden belirlemeyi de şüphesiz biliyorlardı. Yine de itaati vaaz eden ve herkes elinden geldiğince insanları ateşle ona çağıran bu kişilere şöyle demek hiç doğru olmazdı: "Bizi kendisine alevlendirdiğiniz itaatin yüreğimizde soğumasını istemiyorsanız, yapmamızı öğütlediğiniz şeyi Tanrı'nın verdiğini itiraf ettiğiniz bu lütfu bize vaaz etmeyin."
51. Bu yüzden, Elçiler ve onların ardından gelip onları örnek alan Kilise öğretmenleri ikisini de yapıyordu, yani hem liyakatlerimize göre verilmeyen Tanrı lütfunu doğru olarak vaaz ediyor, hem de dindarca itaati kurtarıcı buyruklarla öğretiyorlardı. Öyleyse bizimkiler hakikatin yenilmez gücü karşısında sıkıştıklarında, "Tanrı'nın iyiliklerinin önceden belirlenmesi hakkında söylenen doğru olsa bile halka vaaz edilmemelidir" demeyi neden doğru sanıyorlar? Tam tersine, vaaz edilmelidir ki duyacak kulağı olan duysun. "Onlara beni tanıyacak bir yürek ve duyan kulaklar vereceğim" diyenden almadıysa kimin kulağı vardır? Elbette almamış olan reddetsin; yeter ki kavrayan alıp içsin, içip yaşasın. Çünkü dindarlık, duyacak kulağı olan Tanrı'ya doğru kulluk etsin diye vaaz edilmelidir. İffet, duyacak kulağı olan cinsel uzuvlarıyla yasak bir şey yapmasın diye vaaz edilmelidir. Sevgi, duyacak kulağı olan Tanrı'yı ve yakınını sevsin diye vaaz edilmelidir. Aynı şekilde Tanrı'nın iyiliklerinin bu önceden belirlenmesi de, duyacak kulağı olan kendisiyle değil Rabde övünsün diye vaaz edilmelidir.
52. Şunu söylemelerine ise çok şaşıyorum: "Az anlayan bunca yüreği bu tür bir tartışmanın belirsizliğiyle sarsmaya gerek yoktu; çünkü Katolik iman bunca yıl önceden belirleme hükmü olmadan, başkalarına karşı ama özellikle Pelagiusçulara karşı, hem başka Katoliklerin hem de bizim önceki kitaplarımızla aynı derecede faydalı olarak savunuldu." Başkalarını burada söylemeyeyim, kendi kitaplarımızın Pelagiusçular ortaya çıkmaya başlamadan önce de yazılıp yayımlandığını dikkate almıyorlar. O kitapların ne kadar çok yerinde, geleceği bilmeden Pelagiusçu sapkınlığa vurduğumuzu görmüyorlar. Çünkü Tanrı'nın bizi kötü yanılgılarımızdan ve ahlâkımızdan, iyi liyakatlerimiz önden gelmeksizin, karşılıksız merhametiyle kurtardığı lütfu vaaz ediyorduk. Bunu daha tam olarak, piskoposluğumun başında, mübarek hatıralı Milano Kilisesi piskoposu Simplicianus'a yazdığım tartışmada anlamaya başladım; imanın başlangıcının da Tanrı'nın armağanı olduğunu o zaman anladım ve savundum.
qua quod creditis, confiteri possitis. « Dabit enim, certus sum; qui dedit quod primum est, dabit et quod secundum est »(Gregorius Nazianzenus, Orat. 44 in Pentecosten); qui dedit credere, dabit et confiteri. 50. Isti tales tantique doctores dicentes non esse aliquid, de quo tanquam de nostro, quod nobis Deus non dederit, gloriemur; nec ipsum cor nostrum et cogitationes nostras in potestate nostra esse; et totum dantes Deo, atque ab ipso nos accipere confitentes, ut permansuri convertamur ad eum; ut id quod bonum est, nobis quoque videatur bonum, et velimus illud, ut honoremus Deum, et recipiamus Christum, ut ex indevotis efficiamur devoti et religiosi, ut in ipsam Trinitatem credamus, et confiteamur etiam voce quod credimus: haec utique gratiae Dei tribuunt, Dei munera agnoscunt, ab ipso nobis, non a nobis esse testantur. Numquid autem quisquam eos dicturus est, ita confessos istam Dei gratiam, ut auderent negare ejus praescientiam, quam non solum docti, sed indocti etiam confitentur? Porro si haec ita Deum noverant dare, ut non ignorarent eum daturum se esse praescisse, et quibus daturus esset non potuisse nescire; procul dubio noverant praedestinationem, quam per Apostolos praedicatam contra novos haereticos operosius diligentiusque defendimus: nec tamen eis obedientiam praedicantibus, et ad eam sicut quisque poterat ferventer hortantibus, ullo modo recte diceretur, Si non vultis obedientiam, ad quam nos accenditis, in nostro corde frigescere, nolite nobis istam Dei gratiam praedicare, qua Deum dare fatemini, quae ut nos faciamus hortamini. CAPUT XX. — 51. Quamobrem si et Apostoli, et doctores Ecclesiae qui eis successerunt eosque imitati sunt, utrumque faciebant, id est, et Dei gratiam, quae non secundum merita nostra datur, veraciter praedicabant, et piam obedientiam praeceptis salubribus instruebant: quid est quod invicta conclusi violentia veritatis recte se isti nostri dicere existimant, « Etsi verum est quod dicitur de praedestinatione beneficiorum Dei, non est tamen populis praedicandum » (Supra, in epistolis Prosperi et Hilarii). Praedicandum est prorsus, ut qui habet aures audiendi, audiat (Luc. VIII, 8). Quis autem habet, si non accepit ab illo qui ait, Dabo eis cor cognoscendi me, et aures audientes (Baruch II, 31)? Certe qui non accepit, rejiciat: dum tamen qui capit, sumat et bibat, bibat et vivat. Sicut enim praedicanda est pietas, ut ab eo qui habet aures audiendi, Deus recte colatur; praedicanda est pudicitia, ut ab eo qui habet aures audiendi, nihil genitalibus membris illicitum perpetretur; praedicanda est charitas, ut ab eo qui habet aures audiendi, Deus et proximus diligatur: ita praedicanda est et ista praedestinatio beneficiorum Dei, ut qui habet aures audiendi, non in se ipso, sed in Domino glorietur. 52. Quod autem dicunt, « non opus fuisse hujuscemodi disputationis incerto minus intelligentium tot corda turbari: quoniam non minus utiliter sine hac definitione praedestinationis per tot annos defensa est catholica fides, tum contra alios, tum maxime contra Pelagianos, tot catholicorum et aliorum et nostris praecedentibus libris » (Supra, in epistola Hilarii, n. 8, col. 957-958): multum miror eos dicere; nec attendere, ut de aliis hic taceam, ipsos libros nostros et antequam Pelagiani apparere coepissent, conscriptos et editos, et videre quam multis eorum locis futuram nescientes Pelagianam haeresim caedebamus, praedicando gratiam, qua nos Deus liberat a malis erroribus et moribus nostris, non praecedentibus bonis meritis nostris, faciens hoc secundum gratuitam misericordiam suam. Quod plenius sapere coepi in ea disputatione, quam scripsi ad beatae memoriae Simplicianum episcopum Mediolanensis Ecclesiae, in mei episcopatus exordio, quando et initium fidei donum Dei esse cognovi, et asserui.
PL45.1025_253. Küçük eserlerimden hangisi İtiraflarım kitaplarından daha sık ve daha hoşnutlukla tanınabilirdi? Bunları da Pelagiusçu sapkınlık ortaya çıkmadan önce yayımlamıştım; orada Tanrımıza sık sık şöyle dedim: "Buyurduğunu ver ve dilediğini buyur." Roma'da bir kardeşim ve piskopos arkadaşım bu sözlerimi Pelagius'un yanında andığında o buna katlanamadı, oldukça öfkeli itiraz ederek bunları ananla az kalsın kavga edecekti. Peki Tanrı'nın ilk ve en çok buyurduğu, O'na iman etmemiz değil midir? Demek ki bunu da O verir, eğer O'na "Buyurduğunu ver" demek doğruysa. Aynı kitaplarda dönüşümü anlatırken, Tanrı'nın beni pek sefil ve öfkeli bir geveze diliyle yıktığım imana döndürdüğünü, annemin sadakatli ve her gün dökülen gözyaşlarıyla helâk olmamamın bağışlandığını gösterecek şekilde anlattığımı hatırlıyorsunuz, değil mi? Orada elbette, Tanrı'nın lütfuyla, doğru imandan yalnız yüz çevirmiş değil ona karşı çıkan insan iradelerini de ona döndürdüğünü vaaz ettim. İlerleyen sebat için Tanrı'ya nasıl yalvardığımı biliyorsunuz, istediğinizde gözden de geçirebilirsiniz. Bu eserde dilediğim ya da övdüğüm Tanrı'nın bütün armağanlarını Tanrı'nın vereceğini önceden bildiğini, kimlere vereceğini bilmemesinin hiçbir zaman mümkün olmadığını reddetmeyi bırakın, kim kuşku duymaya bile cesaret edebilir? Azizlerin açık ve kesin önceden belirlenmesi budur. Sonradan Pelagiusçulara karşı tartışırken zorunluluk bizi bunu daha özenle ve daha büyük emekle savunmaya itti. Çünkü öğrendik ki, her sapkınlık Kilise'ye kendine özgü sorular getirmiş ve bunlara karşı Kutsal Yazı, böyle bir zorunluluk olmadığında olacağından daha özenle savunulmuştur. Önceden belirlemenin öne çıkarıldığı Kutsal Yazı yerlerini bu emeğimizle daha bol ve daha ince biçimde savunmaya bizi zorlayan ne idi? Pelagiusçuların, Tanrı'nın lütfunun liyakatlerimize göre verildiğini söylemesi değil mi? Bu ise lütfu büsbütün inkâr etmekten başka nedir?
54. İşte Tanrı'ya karşı nankör olan, bizi kurtaran Tanrı'nın karşılıksız iyiliklerine düşman olan bu görüş yıkılsın diye,
- Quid autem meorum opusculorum frequentius et delectabilius innotescere potuit, quam libri Confessionum mearum? Cum et ipsos ediderim antequam Pelagiana haeresis exstitisset; in eis certe dixi Deo nostro, et saepe dixi: « Da quod jubes, et jube quod vis » ( Lib. 10, capp. 19, 31, 37 ). Quae mea verba Pelagius Romae, cum a quodam fratre et coepiscopo meo fuissent eo praesente commemorata, ferre non potuit, et contradicens aliquanto commotius, pene cum eo qui illa commemoraverat litigavit. Quid vero primitus et maxime Deus jubet, nisi ut credamus in eum? Et hoc ergo ipse dat, si bene illi dictum est, « Da quod jubes. » Et in eisdem etiam libris quod de mea conversione narravi ( Lib. 8, capp. xi, 12, et lib. 9, cap. 8), Deo me convertente ad eam fidem, quam miserrima et furiosissima loquacitate vastabam, nonne ita narratum esse meministis, ut ostenderem me fidelibus et quotidianis matris meae lacrymis ne perirem fuisse concessum? Ubi utique praedicavi, non solum aversas a recta fide, sed adversas etiam rectae fidei, Deum sua gratia ad eam convertere hominum voluntates. De proficiente porro perseverantia quemadmodum Deum rogaverim, et scitis, et poteratis recensere cum vultis. Omnia itaque Dei dona quae in eodem opere sive optavi, sive laudavi, quis, non dicam negare, sed dubitare saltem audeat Deum daturum se esse praescisse, et quibus daturus fuerit, nunquam potuisse nescire? Haec est praedestinatio manifesta et certa sanctorum: quam postea diligentius et operosius, cum jam contra Pelagianos disputaremus, defendere necessitas compulit. Didicimus enim singulas quasque haereses intulisse Ecclesiae proprias quaestiones contra quas diligentius defenderetur Scriptura divina, quam si nulla talis necessitas cogeret. Quid autem coegit loca Scripturarum, quibus praedestinatio commendata est, copiosius et enucleatius isto nostro labore defendi, nisi quod Pelagiani dicunt gratiam Dei secundum merita nostra dari? quod quid est aliud quam gratiae omnino negatio? CAPUT XXI. — 54. Haec ergo ut ingrata Deo sententia destruatur, gratuitis Dei beneficiis quibus liberamur
PL45.1027imanın başlangıcını ve imanda sona kadar sebatı, Kutsal Yazılara göre (bu konuda çok şey söyledik), Tanrı'nın armağanları olarak savunuyoruz. Çünkü imanın başlangıcının bizden geldiğini, öteki armağanları onunla hak ettiğimizi söylersek, Pelagiusçular Tanrı'nın lütfunun liyakatlerimize göre verildiği sonucunu çıkarırlar. Katolik iman bundan öyle ürkmüştür ki, Pelagius'un kendisi hüküm giyme korkusuyla bunu kınamıştır. Yine sebatımızın Rab'den değil bizden geldiğini söylersek, onlar, imanın başlangıcına da sonuna sahip olduğumuz gibi bizden sahip olduğumuzu söyleyecek ve şöyle akıl yürüteceklerdir: Sona kadar kalmaya kendimizden sahipsek, başlangıca kendimizden sahip olmamız evleviyetle gerekir, çünkü tamamlamak başlamaktan daha büyüktür. Böylece yine Tanrı'nın lütfunun liyakatlerimize göre verildiği sonucunu çıkarırlar. Ama ikisi de Tanrı'nın armağanıysa ve Tanrı bu armağanlarını vereceğini önceden bildiyse (bunu kim reddedebilir?), önceden belirleme vaaz edilmelidir; öyle ki Tanrı'nın gerçek lütfu, yani liyakatlerimize göre verilmeyen lütuf, aşılmaz bir surla savunulabilsin.
55. Bana gelince, bizi seven bütün dostlarımıza yetmeyen İkaz ve Lütuf Üzerine adlı kitapta, sona kadar sebat etmenin de Tanrı'nın armağanı olduğunu öyle ortaya koyduğumu sanıyorum ki, unutkanlığım beni yanıltmıyorsa bundan önce hiçbir yerde ya da hemen hemen hiçbir yerde bu kadar açık ve seçik yazmamıştım. Ama bunu şimdi, benden önce kimsenin söylemediği bir şey gibi söylemedim. Mübarek Cyprianus, Rabbin Duası üzerine yazdığı eserde, gösterdiğimiz gibi, dileklerimizi öyle açıklamıştır ki, daha ilk dilekte sebat istediğimizi söylemiştir; vaftizde kutsanmış olduğumuz hâlde "Adın kutsansın" diyerek, olmaya başladığımız şeyde sebat etmeyi dilediğimizi savunmuştur. Beni sevdikleri için onlara nankör olmamam gereken kişiler, yazdığınıza göre tartışma konusu olan dışında bütün eserlerimi benimsediklerini bildirenler, şuna baksınlar: Piskoposluğumun başında, Pelagiusçu sapkınlık ortaya çıkmadan önce Milano piskoposu Simplicianus'a yazdığım iki kitaptan birincisinin son bölümlerinde, Tanrı'nın lütfunun liyakatlerimize göre verilmediğini şüpheye düşürecek bir şey kalmış mıdır? Orada imanın başlangıcının da Tanrı'nın armağanı olduğunu yeterince işlememiş miyim? Orada söylenenlerden, açıkça ifade edilmemiş olsa da, sona kadar sebatın da ancak bizi krallığı ve yüceliği için önceden belirleyen tarafından bağışlandığı sonuç olarak çıkmıyor mu? Sonra, aziz Nola piskoposu Paulinus'a Pelagiusçulara karşı yazdığım ve şimdi karşı çıkmaya başladıkları mektubu pek çok yıl önce yayımlamadım mı? Pelagiusçularla en şiddetli çatışma içinde çarpıştığımız sırada Roma Kilisesi presbiteri Sixtus'a yazdığım mektuba da baksınlar; onun da Paulinus'a yazılan gibi olduğunu görecekler. Buradan hatırlasınlar ki, şimdi onların hoşuna gitmemesi şaşılacak olan bu sözler, birkaç yıl önce Pelagiusçu sapkınlığa karşı söylenmiş ve yazılmıştır. Yine de kimsenin bütün yazdıklarımı, yanılmadığımı açıkça gördüğü yerler dışında beni izleyecek şekilde benimsemesini istemem. Nitekim küçük eserlerimi tashih etmeye giriştiğim kitapları şimdi bu yüzden yazıyorum: Kendimi bile her şeyde izlemediğimi göstermek için. Tanrı'nın merhametiyle ilerleyerek yazdığımı düşünüyorum, ama yetkinlikle başlamadım. Hatta bu yaşımda bile yazıda hiç yanılmama yetkinliğine vardığımı söylesem, doğruluktan çok küstahlıkla konuşmuş olurum. Ama yanılgının ne kadar ve hangi konularda olduğu, insanın onu ne kadar kolay düzelttiği ya da hangi inatla savunmaya çalıştığı önemlidir. Çünkü bu hayatın son günü bir insanı böyle ilerlerken bulursa, ilerleyişinde eksik kalanlar ona eklenecek, cezalandırılacak değil tamamlanacak biri sayılacaktır; böyle bir insan için ümit vardır.
inimica, et initium fidei et in ea usque in finem perseverantiam secundum Scripturas, unde jam multa diximus, dona Dei esse defendimus. Quoniam si a nobis esse dicimus initium fidei, ut eo caetera Dei dona mereamur accipere; concludunt Pelagiani, gratiam Dei secundum merita nostra dari. Quod ita exhorruit catholica fides, ut damnari timens, hoc Pelagius ipse damnaverit. Itemque si dicimus a nobis esse perseverantiam nostram, non a Domino; respondent illi, ita nos a nobis habere initium fidei, sicut finem, sic argumentantes, multo magis nos habere a nobis illud initium, si a nobis habemus permanere usque in finem, cum perficere quam inchoare sit majus: ac sic identidem concludunt, gratiam Dei secundum merita nostra dari. Si autem utrumque Dei donum est, et haec Deus dona sua ( quod negare quis potest? ) daturum se esse praescivit; praedestinatio praedicanda est, ut possit vera Dei gratia, hoc est, quae non secundum merita nostra datur, insuperabili munitione defendi. 55. Et ego quidem in illo libro, cujus est titulus, De Correptione et Gratia, qui sufficere non potuit omnibus dilectoribus nostris, puto me ita posuisse donum Dei esse, etiam perseverare usque in finem ( De Correptione et Gratia, n. 10 ), ut hoc antea, si me non fallit oblivio, tam expresse atque evidenter, vel nusquam, vel pene nusquam scripserim. Sed ita hoc nunc dixi, ut non ante me nemo dixerit. Beatus quippe Cyprianus in Oratione Dominica, sicut jam ostendimus, petitiones nostras ita exposuit, ut in ipsa prima petitione perseverantiam nos diceret poscere; id nos orare asserens, dicendo, Sanctificetur nomen tuum ( Matth. VI, 9), cum jam in Baptismate sanctificati fuerimus; ut in eo quod esse coepimus, perseveremus. Videant tamen ii, quibus amantibus me, ingratus esse non debeo, qui praeter hoc quod in quaestionem venit, omnia mea, sicut scribitis, se profitentur amplecti: videant, inquam, utrum in primi libri posterioribus partibus, eorum duorum quos mei episcopatus initio, antequam Pelagiana haeresis appareret, ad Simplicianum Mediolanensem episcopum scripsi, remanserit aliquid quo vocetur in dubium, gratiam Dei non secundum merita nostra dari: et utrum ibi non satis egerim, etiam initium fidei esse donum Dei: et utrum ex iis quae ibi dicta sunt, non consequenter eluceat, etsi non sit expressum, etiam usque in finem perseverantiam non nisi ab eo donari, qui nos praedestinavit in suum regnum et gloriam. Deinde ipsam epistolam, quam jam contra Pelagianos ad sanctum Paulinum Nolanum episcopum feci, cui epistolae contradicere modo coeperunt, nonne ante annos plurimos edidi? Eam quoque inspiciant, quam dedi ad Sixtum Romanae Ecclesiae presbyterum, quando adversus Pelagianos acerrima conflictatione certavimus; et talem reperient, qualis illa est ad Paulinum. Unde recolant, adversus haeresim Pelagianam jam ante aliquot annos ista dicta esse atque conscripta, quae nunc eis displicere mirandum est. Quamvis neminem velim sic amplecti omnia mea, ut me sequatur, nisi in iis in quibus me non errasse perspexerit. Nam propterea nunc facio libros, in quibus opuscula mea retractanda suscepi, ut nec me ipsum in omnibus me secutum fuisse demonstrem, sed proficienter me existimo Deo miserante scripsisse, non tamen a perfectione coepisse: quandoquidem arrogantius loquor quam verius, si vel nunc dico me ad perfectionem sine ullo errore scribendi jam in ista aetate venisse. Sed interest quantum et in quibus rebus erretur; et quam facile quisque corrigat, vel quanta pertinacia suum defendere conetur errorem. Bonae quippe spei est homo, si eum sic proficientem dies ultimus vitae hujus invenerit, ut adjiciantur ei quae proficienti defuerunt, et perficiendus quam puniendus potius judicetur.
PL45.1027_256. Bu yüzden, emeğimin bir faydası kendilerine ulaştığı için, beni sevmeden önce bu sayede beni seven insanlara karşı nankör olmak istemiyorsam, bizi önce sevmemiş ve kendisini sevenler kılmamış olsaydı sevemeyeceğimiz Tanrı'ya karşı nasıl olabilirim? Çünkü sevgi O'ndandır; yalnız kendisini sevenler değil, vaaz edenler de yaptığı büyük kişiler böyle demiştir. Peki nankörlük, Tanrı'nın lütfunu liyakatlerimize göre verildiğini söyleyerek inkâr etmekten başka nedir? Katolik iman bundan Pelagiusçularda ürkmüş ve bunu Pelagius'un kendisine ağır bir suç olarak yüklemiştir; Pelagius da bunu Tanrı'nın hakikatine duyduğu sevgiden değil, ama yine de hüküm giyme korkusundan kınamıştır. Tanrı'nın lütfunun liyakatlerimize göre verildiğini söylemekten Katolik bir mümin gibi ürken kişi, imanın kendisini de, mümin olmak üzere merhamete ulaştığı Tanrı lütfundan ayırmasın. Dolayısıyla sona kadar sebatı da Tanrı'nın lütfuna versin; ayartıya sokulmamak için her gün istediği merhamete onunla ulaşır. İmanın başlangıcı ile sebatın tamamlanması arasında ise, doğru yaşamamızı sağlayan orta armağanlar vardır; bunların imanın dileğiyle Tanrı'dan bize bağışlandığını onlar da kabul ediyor. Bütün bunları, yani imanın başlangıcını ve sona kadar öteki armağanlarını, Tanrı çağırdıklarına vereceğini önceden bilmiştir. Demek ki önceden belirlemeye karşı çıkmak ya da ondan kuşku duymak aşırı bir kavgacılıktır.
57. Yine de bu, bilgisiz ya da ağır kavrayışlı kalabalık yanında, sanki kendi vaazıyla bir şekilde çürütülüyormuş gibi görünecek şekilde vaaz edilmemelidir. Nitekim Tanrı'nın, onların elbette inkâr edemeyeceği önbilgisi de, insanlara "İster koşun ister uyuyun, yanılmaz olanın önceden bildiği neyse o olacaksınız" denirse çürütülmüş gibi görünür. Yararlı bir ilacı bile faydasız ya da zararlı olacak şekilde sarmak, hileci ya da bilgisiz hekimin işidir. Ama şöyle demek gerekir: "Ödülü alacak şekilde koşun" ve koşunuzla, kurallara uygun koşacak olanlar olarak önceden bilindiğinizi anlayın;
- Quocirca, si hominibus, qui propterea me dilexerunt, quia pervenit ad eos, antequam me diligerent, aliqua mei laboris utilitas, nolo existere ingratus: quanto magis Deo, quem non diligeremus, nisi prius dilexisset nos, et fecisset dilectores suos? quoniam charitas ex ipso est (I Joan. IV, 7): sicut dixerunt quos fecit magnos, non solum amatores, verum etiam praedicatores suos. Quid est autem ingratum esse, quam negare ipsam gratiam Dei, dicendo eam secundum merita nostra dari? Quod in Pelagianis fides catholica exhorruit, quod ipsi Pelagio capitale crimen objecit: quod ipse Pelagius, non quidem amore veritatis Dei, sed tamen suae damnationis timore damnavit. Quisquis autem dicere gratiam Dei secundum merita nostra dari, sicut catholicus fidelis exhorret; nec ipsam fidem subtrahat Dei gratiae, qua misericordiam consecutus est ut fidelis esset: ac per hoc gratiae Dei tribuat perseverantiam quoque usque in finem, qua misericordiam consequitur, quam poscit quotidie, ne inferatur in tentationem. Inter initium autem fidei et perfectionem perseverantiae, media sunt illa, quibus recte vivimus, quae ipsi etiam donari nobis a Deo fide impetrante consentiunt. Haec autem omnia, initium scilicet fidei, et caetera usque in finem dona sua, Deus largiturum se vocatis suis esse praescivit. Nimiae igitur contentionis est, praedestinationi contradicere, vel de praedestinatione dubitare. CAPUT XXII. — 57. Quae tamen non ita populis praedicanda est, ut apud imperitam vel tardioris intelligentiae multitudinem redargui quodam modo ipsa sua praedicatione videatur: sicut redargui videtur et praescientia Dei (quam certe negare non possunt), si dicatur hominibus, « Sive curratis, sive dormiatis, quod vos praescivit qui falli non potest, hoc eritis. » Dolosi autem vel imperiti medici est, etiam utile medicamentum sic alligare, ut aut non prosit, aut obsit. Sed dicendum est, Sic currite, ut comprehendatis (I Cor. IX, 24), atque ut ipso cursu vestro ita vos esse praecognitos noveritis, ut legitime curreretis: et
PL45.1029Tanrı'nın önbilgisi başka nasıl vaaz edilirse edilsin, insanın tembelliğini kovacak şekilde vaaz edilsin.
58. Şu hâlde, Tanrı iradesinin önceden belirleme konusundaki kesin hükmü şöyle olsa da: Kimi imansızlıktan, itaat etme iradesini alarak imana döner ya da imanda sebat eder. Lanetli günahların zevkinde oyalanan ötekiler ise, onlar da önceden belirlenmişse, merhamet eden lütfun yardımı henüz kendilerini kaldırmadığı için henüz kalkmamışlardır. Çünkü henüz çağrılmamış olup Tanrı'nın lütfuyla seçilmek üzere önceden belirlediği kişiler varsa, seçilmiş olmayı isteyecekleri ve olacakları bu lütfu alacaklardır. İtaat edip de O'nun krallığı ve yüceliği için önceden belirlenmemiş kişiler varsa, bunlar geçicidir, aynı itaatte sona kadar kalmayacaklardır. Bunlar doğru olsa da, pek çok kişi dinlerken, söz onlara çevrilip mektubunuza aldığınız ve yukarıda aktardığım şu sözlerle anlatılmamalıdır: "Tanrı iradesinin önceden belirleme konusundaki kesin hükmü şudur: Kiminiz imansızlıktan, itaat iradesini alarak imana geldiniz." "Kiminiz" demeye ne gerek var? Tanrı'nın Kilisesi'ne, iman edenlere konuşuyorsak, neden bazılarının imana geldiğini söyleyip ötekilere haksızlık ediyor görünelim? Oysa daha uygun olarak şöyle diyebiliriz: "Tanrı iradesinin önceden belirleme konusundaki kesin hükmü şudur: İtaat etme iradesini alarak imansızlıktan imana geldiniz, sebatı alarak da imanda kalıyorsunuz."
59. Devamındaki şu söz de hiç söylenmemelidir: "Günahların zevkinde oyalanan ötekiler ise, merhamet eden lütfun yardımı sizi henüz kaldırmadığı için kalkmadınız." Bunun yerine şöyle demek hem güzel hem uygundur, hem de gereklidir: "Lanetli günahların zevkinde hâlâ oyalananlarınız varsa, en kurtarıcı terbiyeye sarılın. Ama bunu yaptığınızda, kendi işlerinizle olmuş gibi böbürlenmeyin ya da almamış gibi övünmeyin. Çünkü iyi iradesi uyarınca sizde hem istemeyi hem de yapmayı işleyen Tanrı'dır; O'nun yolunu isteyesiniz diye adımlarınızı Rab yönlendirir. İyi ve doğru koşunuzdan ise ilâhî lütfun önceden belirlemesine ait olduğunuzu öğrenin."
60. Yine devamında söylenen şu söz: "Ama henüz çağrılmamış olup Tanrı'nın lütfuyla seçilmek üzere önceden belirlediği kişiler varsa, istemenizi ve seçilmiş olmanızı sağlayan bu lütfu alacaksınız." Bu, herhangi insanlarla değil Mesih'in Kilisesi'yle konuştuğumuzu düşünürsek, söylenebileceğinden daha sert söylenmiştir. Neden şöyle denmesin: "Henüz çağrılmamış olanlar varsa, çağrılmaları için dua edelim." Belki de dualarımızla bağışlansınlar diye önceden belirlenmişlerdir; böylece onları isteyen ve seçilmiş kılan bu lütfu alacaklardır. Önceden belirlediği her şeyi yerine getiren Tanrı, iman düşmanları için de dua etmemizi bu yüzden istemiştir; öyle ki imansızlara da iman etmeyi kendisinin verdiğini ve istemeyenleri isteyen kıldığını anlayalım.
si quo alio modo Dei praescientia praedicari potest, ut hominis segnitia repellatur. 58. Quamvis ergo ita se habeat de praedestinatione definita sententia voluntatis Dei, ut alii ex infidelitate, accepta voluntate obediendi, convertantur ad fidem, vel perseverent in fide; caeteri vero qui in peccatorum damnabilium delectatione remorantur, si et ipsi praedestinati sunt, ideo nondum surrexerunt, quia nondum eos adjutorium gratiae miserantis erexit: si qui enim nondum sunt vocati, quos gratia sua praedestinavit eligendos, accipient eamdem gratiam, qua electi esse velint et sint; si qui autem obediunt, sed in regnum ejus et gloriam praedestinati non sunt, temporales sunt, nec usque in finem in eadem obedientia permanebunt: quamvis ergo haec vera sint, non tamen isto modo dicenda sunt audientibus multis, ut sermo ad ipsos etiam convertatur, eisque dicantur illa istorum verba, quae vestris litteris indidistis, et quae superius interposui: « Ita se habet de praedestinatione definita sententia voluntatis Dei, ut alii ex vobis de infidelitate, accepta obediendi voluntate, veneritis ad fidem. » Quid opus est dici, « alii ex vobis? » Si enim Ecclesiae Dei loquimur, si credentibus loquimur, cur alios eorum ad fidem venisse dicentes, caeteris facere videamur injuriam; cum possimus congruentius dicere: Ita se habet de praedestinatione definita sententia voluntatis Dei, ut ex infidelitate veneritis ad fidem accepta voluntate obediendi, et accepta perseverantia permaneatis in fide? 59. Nec illud quod sequitur, est omnino dicendum, id est: « Caeteri vero qui in peccatorum delectatione remoramini, ideo nondum surrexistis, quia necdum vos adjutorium gratiae miserantis erexit. » Cum bene et convenienter dici possit et debeat, Si qui autem adhuc in peccatorum damnabilium delectatione remoramini, apprehendite saluberrimam disciplinam: quod tamen cum feceritis, nolite extolli quasi de operibus vestris, aut gloriari quasi hoc non acceperitis; Deus est enim qui operatur in vobis et velle et operari, pro bona voluntate (Philipp. II, 13); et a Domino gressus vestri diriguntur, ut ejus viam velitis (Psal. XXXVI, 23): de ipso autem cursu vestro bono rectoque condiscite vos ad praedestinationem divinae gratiae pertinere. 60. Item quod sequitur, et dicitur, « Verumtamen si qui estis nondum vocati, quos gratia sua praedestinaverit eligendos, accipietis eamdem gratiam, qua velitis et sitis electi: » durius dicitur quam dici potest, si nos non quibuslibet hominibus loqui, sed Christi Ecclesiae cogitemus. Cur enim non potius ita dicitur: Et si qui sunt nondum vocati, pro eis ut vocentur oremus? Fortassis enim sic praedestinati sunt, ut nostris orationibus concedantur, et accipiant eamdem gratiam, qua velint atque efficiantur electi. Deus enim qui omnia quae praedestinavit implevit, ideo et pro inimicis fidei orare nos voluit; ut hinc intelligeremus, quod ipse etiam infidelibus donet ut credant, et volentes ex nolentibus faciat.
PL45.1029_261. Bu sözlere eklenen şeyi ise, Hıristiyan halk arasında herhangi bir zayıf kişinin nasıl sabırla dinleyebileceğine şaşıyorum. Onlara deniyor ki: "İtaat edenler arasında da reddedilmek üzere önceden belirlenmiş kişiler varsa, itaat gücü sizden geri alınacak ve itaati bırakacaksınız." Bunu söylemek, lanet okumak ya da bir şekilde kötülük kehanetinde bulunmaktan başka nedir? Sebat etmeyenler hakkında da bir şey söylemek uygun görülüyor ya da gerekiyorsa, neden hiç değilse az önce söylediğim gibi söylenmesin? Önce şu olsun: bu, halk içinde dinleyenlerin kendileri hakkında değil, onlara başkaları hakkında söylensin; yani "İtaat edenleriniz, reddedilmek üzere önceden belirlendiyseniz" denmesin, "İtaat edenler varsa" denip gerisi ikinci değil üçüncü şahısla söylensin. Çünkü istenecek değil, tiksinilecek bir şey söyleniyor. Konuşan kişi "İtaat edenleriniz varsa ve reddedilmek üzere önceden belirlendiyseniz, itaat gücü sizden geri alınacak ve itaati bırakacaksınız" dediğinde, bu şey dinleyenlerin yüzüne seslenilerek son derece sert ve nefret uyandırıcı biçimde çarpılır. Şöyle denirse görüşten ne eksilir: "İtaat edip de O'nun krallığı ve yüceliği için önceden belirlenmemiş kişiler varsa, bunlar geçicidir, aynı itaatte sona kadar kalmayacaklardır." Aynı şey böyle daha doğru ve daha uygun söylenmiş olmaz mı? Böylece bu kadar büyük kötülüğü sanki onların kendilerine diliyor gibi görünmeyiz; başkaları hakkında anlatırız ki bundan nefret etsinler, daha iyisini ümit edip dua ederek kendilerine ait olmadığını düşünsünler. Oysa onların söylenmesi gerektiğini sandığı biçimde, aynı görüş hemen hemen aynı sözlerle, onların elbette inkâr edemeyeceği Tanrı önbilgisi hakkında da şöyle ifade edilebilir: "İtaat edenleriniz varsa ve reddedilecekleri önceden bilindiyse, itaati bırakacaksınız." Bu elbette tamamen doğrudur. Evet, ama son derece kötü, uygunsuz ve yersizdir; söz yanlış olduğu için değil, insan zayıflığının sağlığına faydalı biçimde uygulanmadığı için.
62. Önceden belirlemenin vaazında kullanılması gerektiğini söylediğimiz tarzın da, halka konuşan kişiye, şunu ya da bunun gibi bir şeyi eklemedikçe yeteceğini sanmıyorum: "Şu hâlde siz itaat sebatını da her en iyi bağışın ve her eksiksiz armağanın indiği Işıklar Babası'ndan ümit etmeli, her gün dua ederek dilemeli ve bunu yaparak O'nun halkının önceden belirlenmesinden uzak olmadığınıza güvenmelisiniz; çünkü bunu yapmanızı da O bahşeder. Ümidinizi kendinize değil O'na bağlamanız buyruluyor diye kendinizden ümit kesmek sizden uzak olsun. Çünkü
- Jam vero quod illis verbis connectitur, miror si ullo modo potest in populo christiano quisquam infirmus patienter audire, cum dicitur eis: « Et si qui obeditis, si praedestinati estis rejiciendi, subtrahentur obediendi vires, ut obedire cessetis. » Hoc enim dicere, quid videtur aliud esse, quam maledicere, aut mala quodam modo prophetare? Sed si et de iis qui non perseverant, aliquid placet dicere, vel necesse est; cur non potius ita saltem dicitur, ut paulo ante a me dictum est: primum, ut non de ipsis, qui in populo audiunt, hoc dicatur, sed de aliis ad ipsos; id est, ut non dicatur, « Si qui obeditis, si praedestinati estis rejiciendi: » sed, Si qui obediunt; et caetera per verbi personam tertiam, non per secundam? Res enim non optabilis, sed abominabilis dicitur, et durissime atque odiosissime quasi in audientium frontem compellando colliditur, quando qui eis loquitur, dicit, « Et si qui estis qui obeditis, si praedestinati estis rejiciendi, subtrahentur obediendi vires; ut obedire cessetis. » Quid enim sententiae deperit, si ita dicatur: Si qui autem obediunt, sed in regnum ejus et gloriam praedestinati non sunt, temporales sunt, nec usque in finem in eadem obedientia permanebunt? Nonne et verius eadem res et congruentius dicitur, ut non ipsis tantum malum tanquam optare videamur, sed de aliis referre, quod oderint, nec ad se existiment pertinere, sperando orandoque meliora? Illo autem modo, quo id dicendum putant, eadem sententia eisdem pene verbis etiam de praescientia Dei, quam certe negare non possunt, pronuntiari potest, ut dicatur, « Et si qui obeditis, si praesciti estis rejiciendi, obedire cessabitis. » Nempe hoc verissimum est: ita sane, sed improbissimum, importunissimum, incongruentissimum; non falso eloquio, sed non salubriter valetudini humanae infirmitatis apposito. 62. Illum etiam modum, quo utendum esse in praedestinationis praedicatione nos diximus, loquenti apud populum non existimo debere sufficere, nisi hoc vel hujusmodi aliquid addat, ut dicat: Vos itaque etiam ipsam obediendi perseverantiam a Patre luminum, a quo descendit omne datum optimum et omne donum perfectum (Jacobi I, 17), sperare debetis, et quotidianis orationibus poscere, atque hoc faciendo confidere, non vos esse a praedestinatione populi ejus alienos; quia etiam hoc ut faciatis, ipse largitur. Absit autem a vobis, ideo desperare de vobis, quoniam spem vestram in ipso habere jubemini, non in vobis. Maledictus enim omnis qui spem habet
PL45.1031insana ümit bağlayan herkes lanetlidir; Rabbe güvenmek insana güvenmekten iyidir, çünkü O'na güvenenlerin hepsi mesuttur. Bu ümide sarılarak Rabbe korkuyla kulluk edin, O'nun önünde titreyerek sevinin. Çünkü yalan söylemeyen Tanrı'nın ebedî zamanlardan önce vaat oğullarına vaat ettiği ebedî hayattan, yeryüzünde bir denenme olan bu hayat tamamlanmadıkça kimse emin olamaz. Ama her gün 'Bizi ayartıya sokma' dediğimiz O, bu hayatın sonuna kadar kendisinde sebat etmemizi sağlayacaktır." Bunlar ve bunun gibi şeyler ister az sayıda Hıristiyana ister Kilise kalabalığına söylendiğinde, azizlerin önceden belirlenmesini ve Tanrı'nın gerçek lütfunu, yani liyakatlerimize göre verilmeyen lütfu, Kutsal Yazı'nın vaaz ettiği gibi vaaz etmekten neden korkalım? Yoksa insanın, ümidini Tanrı'ya bağlaması gerektiği gösterildiğinde kendinden ümit keseceğinden, ama en büyük kibirle ve en büyük bahtsızlıkla kendine bağlasaydı ümit kesmeyeceğinden mi korkmalıyız?
63. Keşke yüreği ağır ve zayıf olanlar, Kutsal Yazıları ya da açıklamalarını anlayamayanlar ya da henüz anlayamayanlar, bu meseledeki tartışmalarımızı duysalar da duymasalar da, Kilise'nin başlangıcından beri sahip olduğu ve bu çağ bitene kadar sahip olacağı dualarına baksalardı. Çünkü şimdi yeni sapkınlara karşı yalnız anmakla kalmayıp açıkça korumak ve savunmak zorunda kaldığımız bu konuda Kilise, karşısında sıkıştıran bir düşman yokken vaazlarında açıkça söylemeyi gerekli görmese de dualarında hiçbir zaman susmamıştır. Kilise'de imansızlar ve düşmanları için, iman etsinler diye ne zaman dua edilmedi? Hangi müminin imansız bir dostu, yakını ya da eşi olup da Rab'den onun için Hıristiyan imanına itaat eden bir zihin dilemediği görülmüştür? Kim, Rabde kalmak için kendisine dua etmemiştir? Kâhin müminlerin üzerine Rab'bi çağırıp "Ya Rab, onlara sona kadar sende sebat etmeyi ver" dediğinde, kim bunu sesiyle bir yana, düşüncesiyle bile kınamaya kalkmıştır? Tersine, onun böyle kutsamasına iman eden yürek ve itiraf eden ağızla "Âmin" diye cevap vermemiş midir? Müminler Rabbin Duasında, özellikle "Bizi ayartıya sokma" derken kutsal itaatte sebat etmekten başka ne diliyorlar? Demek ki Kilise bu dualarla nasıl doğduysa, Tanrı'nın lütfunun alanların liyakatlerine göre verilmediğine inanan bu imanla da öyle doğmuş, büyümüş ve büyümektedir. Çünkü Kilise, Tanrı'nın kendisinden yüz çevirmiş ve karşı çıkan insan iradelerini O'na döndürdüğüne inanmasaydı, imansızlara iman verilmesi için dua etmezdi. Rabbin yüreğimizi öyle elinde tuttuğuna inanmasaydı, Mesih'in imanında, dünyanın ayartılarına aldanmadan ve yenilmeden sebat etmek için de dua etmezdi. Öyle ki, yalnız kendi irademizle tuttuğumuz iyiliği, bizde istemeyi işleyen O olmadıkça tutamayız. Çünkü Kilise bunları O'ndan dileyip de kendisine kendi kendinden verildiğini sansaydı, gerçek değil, göstermelik dualar etmiş olurdu; bu bizden uzak olsun. Rab'den dilediğini almayı arzu eden kim, bunu O'ndan değil de kendi kendisinden aldığını düşünürse gerçekten inleyebilir?
in homine (Jerem. XVII, 5): et bonum est confidere in Domino quam confidere in homine (Psal. CXVII, 8); quia beati omnes qui confidunt in eum. Hanc spem tenentes, servite Domino in timore, et exsultate ei cum tremore (Psal. II, 13, 11): quoniam de vita aeterna, quam filiis promissionis promisit non mendax Deus ante tempora aeterna, nemo potest esse securus, nisi consummata fuerit ista vita, quae tentatio est super terram (Job VII, 1): sed faciet nos perseverare in se usque in ejus vitae finem, cui quotidie dicimus, Ne nos inferas in tentationem (Matth. VI, 13). Haec atque hujusmodi cum dicuntur, sive paucis christianis sive multitudini Ecclesiae, cur metuimus sanctorum praedestinationem et veram Dei gratiam, id est, quae non secundum merita nostra datur, sicut eam sancta Scriptura praedicat, praedicare? An vero timendum est, ne tunc de se homo desperet, quando spes ejus ponenda demonstratur in Deo, non autem desperaret, si eam in se ipso superbissimus et infelicissimus poneret? CAPUT XXIII. — 63. Atque utinam tardi corde et infirmi, qui non possunt, vel nondum possunt Scripturas vel earum expositiones intelligere, sic audirent vel non audirent in hac quaestione disputationes nostras, ut magis intuerentur orationes suas, quas semper habuit et habebit Ecclesia ab exordiis suis, donec finiatur hoc saeculum. De hac enim re, quam nunc adversus novos haereticos, non commemorare tantum, sed plane tueri et defensare compellimur, nunquam tacuit in precibus suis, etsi aliquando in sermonibus exserendam nullo urgente adversario non putavit. Quando enim non oratum est in Ecclesia pro infidelibus atque inimicis ejus ut crederent? Quando fidelis quisquam amicum, proximum, conjugem habuit infidelem, et non ei petivit a Domino mentem obedientem in christianam fidem? Quis autem sibi unquam non oravit, ut in Domino permaneret? Aut quis sacerdotem super fideles Dominum invocantem, si quando dixit, Da illis, Domine, in te perseverare usque in finem; non solum voce ausus est, sed saltem cogitatione reprehendere; ac non potius super ejus talem benedictionem, et corde credente et ore confitente respondit, Amen: cum aliud in ipsa oratione dominica non orent fideles, dicentes maxime illud, Ne nos inferas in tentationem; nisi ut in sancta obedientia perseverent? Sicut ergo in his orationibus, ita et in hac fide nata est, et crescit, et crevit Ecclesia, qua fide creditur gratiam Dei non secundum merita accipientium dari. Quandoquidem non oraret Ecclesia ut daretur infidelibus fides, nisi Deum crederet et aversas et adversas hominum ad se convertere voluntates: nec oraret Ecclesia ut perseveraret in fide Christi, non decepta vel victa tentationibus mundi, nisi crederet Dominum sic in potestate habere cor nostrum, ut bonum quod non tenemus nisi propria voluntate, non tamen teneamus nisi ipse in nobis operetur et velle. Nam si haec ab ipso quidem poscit Ecclesia, sed a se ipsa sibi dari putat; non veras, sed perfunctorias orationes habet: quod absit a nobis. Quis enim veraciter gemat, desiderans accipere quod orat a Domino, si hoc a se ipso se sumere existimet, non ab illo?
PL45.1031_264. Üstelik "Neyi nasıl dilememiz gerektiğini bilmiyoruz" diyor Elçi, "ama Ruh'un kendisi tarif edilemez iniltilerle bizim için aracılık ediyor. Yürekleri araştıran, Ruh'un ne düşündüğünü bilir; çünkü azizler için Tanrı'ya göre aracılık ediyor." "Ruh'un kendisi aracılık ediyor" ne demektir? Aracılık ettirir demektir, tarif edilemez ama gerçek iniltilerle; çünkü Ruh hakikattir. Başka bir yerde söz ettiği de O'dur: "Tanrı, 'Abba, Baba' diye haykıran Oğlu'nun Ruh'unu yüreklerimize gönderdi." Burada "haykıran" nedir? Haykırtan demektir; sevinçli kıldığı için "sevinçli gün" dediğimiz o mecazla. Bunu başka bir yerde açıkça gösterir: "Çünkü yeniden korku içinde kölelik ruhunu almadınız, oğullar olarak benimsenme Ruh'unu aldınız; onda 'Abba, Baba' diye haykırıyoruz." Orada "haykıran" demişti, burada "onda haykırıyoruz" diyor; böylece, "haykıran" sözünü nasıl söylediğini, yani açıkladığım gibi haykırtan anlamında söylediğini gösteriyor. Buradan anlıyoruz ki, Tanrı'ya gerçek bir yürekle ve ruhanî olarak haykırmamız da Tanrı'nın armağanıdır. Şu hâlde, dilememizin, aramamızın, kapıyı çalmamızın bize verilmediğini, bizden geldiğini sananlar nasıl aldandıklarına dikkat etsinler. Lütfun liyakatimizle öncelendiğinin bu olduğunu söylüyorlar: dilediğimizde alınca, aradığımızda bulunca, kapıyı çalanlara açılınca lütuf ardından gelir. Dua etmenin, yani dilemenin, aramanın, kapıyı çalmanın da Tanrı'nın armağanı olduğunu anlamak istemiyorlar. Çünkü oğullar olarak benimsenme Ruh'unu aldık; onda "Abba, Baba" diye haykırıyoruz. Mübarek Ambrosius da bunu görmüştür. Şöyle der: "Tanrı'ya dua etmek de ruhanî lütfun işidir; yazılı olduğu gibi: Kimse Kutsal Ruh'ta olmadıkça 'İsa Rab'dir' diyemez."
65. Şu hâlde Kilise'nin Rab'den dilediği ve var olmaya başladığından beri hep dilemiş olduğu bu şeyleri, Tanrı çağırdıklarına vereceğini, önceden belirlemesinde artık vermiş olacak şekilde önceden bilmiştir. Elçi bunu hiçbir belirsizliğe yer bırakmadan açıklar. Timoteos'a şöyle yazar: "Bizi kurtaran ve kutsal çağrısıyla çağıran Tanrı'nın gücüne göre Müjde için emek ver. O bunu işlerimize göre değil, kendi tasarısına ve lütfuna göre yapmıştır. Bu lütuf ebedî zamanlardan önce Mesih İsa'da bize verilmiş, ama şimdi Kurtarıcımız İsa Mesih'in gelişiyle gün ışığına çıkmıştır." Şu hâlde, Kilise'nin imanında bir zamanlar, şimdi yeni sapkınlara karşı daha büyük özenle savunulan bu önceden belirlemenin ve lütfun hakikati bulunmadığını, Kilise'nin bir zamanlar ister imansızlar iman etsin, ister müminler sebat etsin diye dua etmediğini ya da gerçekten dua etmediğini söylemeye cesaret eden kişi söylesin. Bu iyilikler için hep dua etmişse, onların Tanrı'nın armağanı olduğuna elbette hep inanmıştır,
- Praesertim, quoniam quid oremus, sicut oportet, nescimus; sed ipse Spiritus, ait Apostolus, interpellat pro nobis gemitibus inenarrabilibus. Qui enim scrutatur corda, scit quid sapiat Spiritus, quia secundum Deum interpellat pro sanctis ( Rom. VIII, 26, 27 ). Quid est, ipse Spiritus interpellat, nisi, Interpellare facit, gemitibus inenarrabilibus, sed veracibus, quoniam veritas est Spiritus? Ipse est enim de quo alio loco dicit: Misit Deus Spiritum Filii sui in corda nostra, clamantem, Abba, Pater ( Galat. IV, 6). Et hic quid est, clamantem, nisi, Clamare facientem; tropo illo quo dicimus laetum diem, qui laetos facit? Quod alibi manifestat, ubi dicit: Non enim accepistis spiritum servitutis iterum in timore; sed accepistis Spiritum adoptionis filiorum, in quo clamamus, Abba, Pater ( VIII, 15). Ibi dixit, clamantem; hic vero, in quo clamamus: aperiens videlicet quomodo dixerit, clamantem, id est, sicut jam exposui, clamare facientem. Ubi intelligimus, et hoc ipsum esse donum Dei, ut veraci corde et spiritualiter clamemus ad Deum. Attendant ergo quomodo falluntur, qui putant esse a nobis, non dari nobis, ut petamus, quaeramus, pulsemus: et hoc esse dicunt, quod gratia praeceditur merito nostro, ut sequatur illa, cum accipimus petentes, et invenimus quaerentes, aperiturque pulsantibus: nec volunt intelligere etiam hoc divini muneris esse, ut oremus, hoc est, petamus, quaeramus, atque pulsemus. Accepimus enim Spiritum adoptionis filiorum, in quo clamamus, Abba, Pater. Quod vidit et beatus Ambrosius. Ait enim ( In Comment. super Isaiam): « Et orare Deum, gratiae spiritualis, est: sicut scriptum est, Nemo dicit, Dominus Jesus, nisi in Spiritu sancto » (I Cor. XII, 3). 65. Haec igitur quae poscit a Domino, et semper ex quo esse coepit, poposcit Ecclesia, ita Deus vocatis suis daturum se esse praescivit, ut in ipsa praedestinatione jam dederit: quod Apostolus sine ambiguitate declarat. Scribens quippe ad Timotheum: Collabora, inquit, Evangelio secundum virtutem Dei salvos nos facientis, et vocantis vocatione sua sancta; non secundum opera nostra, sed secundum suum propositum et gratiam, quae data est nobis in Christo Jesu ante tempora aeterna, manifestata autem nunc per adventum Salvatoris nostri Jesu Christi (II Tim. i, 8-10). Ille itaque dicat Ecclesiam aliquando in fide sua non habuisse veritatem praedestinationis hujus et gratiae, quae nunc contra novos haereticos cura diligentiore defenditur: ille, inquam, hoc dicat, qui dicere audet aliquando eam non orasse, vel non veraciter orasse, sive ut crederent infideles, sive ut perseverarent fideles. Quae bona si semper oravit, semper ea Dei dona esse utique credidit,
PL45.1033ve O'nun bunları önceden bildiğini inkâr etmek onun için hiçbir zaman caiz olmamıştır. Dolayısıyla Mesih'in Kilisesi, yeni sapkınlara karşı şimdi yeni bir özenle savunulan bu önceden belirleme imanına hiçbir zaman sahip olmamış değildir.
66. Daha fazla söze ne gerek var? Sanırım hem Rabbe iman etmeye başlamanın hem de sona kadar Rabde kalmanın Tanrı'nın armağanı olduğunu yeterince, hatta yeterinden fazla öğrettim. Tanrı'ya doğru kulluk edilen dindar hayata ait öteki iyiliklerin Tanrı'nın armağanı olduğunu, bunları kendileri için yazdığımız kişiler de kabul ediyor. Tanrı'nın bütün armağanlarını ve kimlere bahşedeceğini önceden bildiğini de inkâr edemezler. Şu hâlde, nasıl öteki şeyler, onları vaaz eden itaatle dinlensin diye vaaz edilmeliyse, önceden belirleme de, bunları itaatle dinleyen insanla, dolayısıyla kendisiyle değil, Rabde övünsün diye vaaz edilmelidir. Çünkü bu da Tanrı'nın buyruğudur; bu buyruğu itaatle dinlemek, yani övünenin Rabde övünmesi de, ötekiler gibi Tanrı'nın armağanıdır. Bu armağana sahip olmayan kişinin, başka neye sahip olursa olsun, boş yere sahip olduğunu söylemekten çekinmem. Pelagiusçuların buna sahip olmasını, bizimkilerin ise daha tam olarak sahip olmasını diliyoruz. Öyleyse tartışmalarda çabuk, dualarda tembel olmayalım. Dua edelim sevgililerim, dua edelim ki lütuf Tanrısı, düşmanlarımıza da, özellikle bizi seven kardeşlerimize de şunu anlamayı ve itiraf etmeyi versin: Hepimizin bir kişide düştüğü o muazzam ve tarif edilemez yıkımdan sonra, hiç kimse Tanrı'nın lütfundan başkasıyla kurtulmaz; bu lütuf da alanların liyakatlerine göre borç gibi ödenmez, hiçbir liyakat önden gelmeksizin gerçek lütuf olarak karşılıksız verilir.
67. Önceden belirlemenin İsa'nın kendisinden daha parlak bir örneği yoktur. Birinci kitapta da bunu tartışmıştım, bu kitabın sonunda da öne çıkarmayı seçtim: Önceden belirlemenin Aracı'nın kendisinden daha parlak bir örneği yoktur, diyorum. Bunu iyi anlamak isteyen her mümin O'na baksın, O'nda kendisini de bulsun. Mümin diyorum, yani O'nda gerçek insan tabiatını, bizim tabiatımızı iman edip itiraf eden kişi; bu tabiat, Tanrı Söz'ün onu tek bir şekilde üstlenmesiyle Tanrı'nın biricik Oğlu'na yükseltilmiştir, öyle ki üstlenen ile üstlenilen Teslis'te tek kişidir. Çünkü insan üstlenilince dörtlü olmadı, Teslis olarak kaldı; o tarif edilemez üstlenme, Tanrı ve insanda tek kişinin hakikatini sağladı. Çünkü biz Mesih'e, Maniheist sapkınlar gibi yalnız Tanrı demeyiz; Photinusçu sapkınlar gibi yalnız insan da demeyiz. İnsan tabiatına ait olduğu kesin olan şeylerden birini, ruhu ya da ruhtaki akıllı zihni, ya da kadından alınmış değil de tene dönüşüp değişen Söz'den yapılmış teni eksik bırakacak şekilde insan da demeyiz. Yanlış ve boş olan bu üç görüş, Apollinarisçi sapkınları çeşitli ve farklı üç kısma ayırmıştır. Biz şöyle deriz: Mesih, Baba Tanrı'dan zamanın hiçbir başlangıcı olmadan doğmuş gerçek Tanrı'dır; aynı kişi, zamanın belli bir doluluğunda insan olan anneden doğmuş gerçek insandır. Baba'dan küçük olduğu insanlığı, Baba'ya eşit olduğu tanrılığından hiçbir şey eksiltmez. Bu ikisi tek Mesih'tir. O, Tanrı olarak tam bir doğrulukla "Ben ve Baba biriz" demiş, insan olarak da tam bir doğrulukla "Baba benden büyüktür" demiştir. Şu hâlde, onu, iradesinin hiçbir önceki liyakati olmadan Davut'un soyundan hiç adaletsiz olmayacak adil bir insan yapan, adil olmayanları da iradelerinin hiçbir önceki liyakati olmadan adil yapar; öyle ki O baş, bunlar uzuvları olsun. O insanı, hiçbir önceki liyakati olmadan, ne kökenden alacağı ne de iradeyle işleyeceği, bağışlanması gereken hiçbir günahı olmayacak şekilde yapan, bunları da hiçbir önceki liyakatleri olmadan O'na iman edenler yapar ve bütün günahlarını bağışlar. O'nu hiç kötü iradesi olmamış ve olmayacak şekilde yapan, uzuvlarında da kötü iradeden iyi irade yapar. Demek ki hem O'nu hem bizi önceden belirlemiştir; çünkü hem O'nun başımız olması hem bizim O'nun bedeni olmamız için, bizim önden gelecek liyakatlerimizi değil, kendi gelecek işlerini önceden bilmiştir.
nec ab illo esse praecognita unquam ei negare fas fuit. Ac per hoc praedestinationis hujus fidem, quae contra novos haereticos nova sollicitudine nunc defenditur, nunquam Ecclesia Christi non habuit. CAPUT XXIV. — 66. Sed quid plura? Satis docuisse me existimo, vel potius plus quam satis, dona Dei esse, et incipere in Dominum credere, et usque in finem in Domino permanere. Caetera vero bona ad vitam piam, qua Deus recte colitur, pertinentia, etiam ipsi propter quos haec agimus, Dei dona esse concedunt. Omnia porro dona sua, et quibus ea fuerat largiturus, Deum praescisse negare non possunt. Sicut ergo caetera praedicanda sunt, ut qui ea praedicat, obedienter audiatur; ita praedestinatio praedicanda est, ut qui obedienter haec audit, non in homine, ac per hoc nec in se ipso, sed in Domino glorietur: quia et hoc Dei praeceptum est; et hoc praeceptum obedienter audire, id est, ut qui gloriatur, in Domino glorietur (I Cor. i, 31), similiter ut caetera, Dei donum est. Quod donum qui non habet, non dubito dicere, alia quaecumque habet, inaniter habet. Hoc Pelagianos optamus, ut habeant; isti autem nostri ut plenius habeant. Non itaque simus in disputationibus prompti, et in orationibus pigri. Oremus, dilectissimi, oremus, ut Deus gratiae det etiam inimicis nostris, maximeque fratribus et dilectoribus nostris, intelligere et confiteri, post ingentem et ineffabilem ruinam, qua in uno omnes cecidimus, neminem nisi gratia Dei liberari; eamque non secundum merita accipientium tanquam debitam reddi, sed tanquam veram gratiam nullis meritis praecedentibus gratis dari. 67. Nullum autem est illustrius praedestinationis exemplum quam ipse Jesus: unde et in primo libro jam disputavi (De Praedestinatione Sanctorum, nn. 30, 31), et in hujus fine commendare delegi: nullum est, inquam, illustrius praedestinationis exemplum quam ipse Mediator. Quisquis fidelis vult eam bene intelligere, attendat ipsum, atque in illo inveniat et se ipsum: fidelis, inquam, qui in eo veram naturam credit et confitetur humanam, id est nostram, quamvis singulariter suscipiente Deo Verbo, in unicum Filium Dei sublimatam, ita ut qui suscepit et quod suscepit una esset in Trinitate persona. Neque enim homine assumpto quaternitas facta est, sed Trinitas mansit, assumptione illa ineffabiliter faciente personae unius in Deo et homine veritatem. Quoniam non Deum tantum dicimus Christum, sicut haeretici Manichaei; nec hominem tantum, sicut haeretici Photiniani; nec ita hominem, ut aliquid minus habeat quod ad humanam certum est pertinere naturam, sive animam sive in ipsa anima mentem rationalem, sive carnem, non de femina sumptam, sed factam de Verbo in carnem converso atque mutato; quae omnia tria falsa et vana, haereticorum Apollinaristarum tres partes varias diversasque fecerunt: sed dicimus Christum Deum verum, natum de Deo Patre sine ullo initio temporis; eumdemque hominem verum, natum de homine matre certa plenitudine temporis; nec ejus humanitatem, qua minor est Patre, minuere aliquid ejus divinitati, qua aequalis est Patri. Hoc autem utrumque unus est Christus, qui et secundum Deum verissime dixit, Ego et Pater unum sumus (Joan. x, 30): et secundum hominem verissime dixit, Pater major me est (Id. xiv, 28). Qui ergo hunc fecit ex semine David hominem justum, qui nunquam esset injustus sine ullo merito praecedentis voluntatis ejus; ipse ex injustis facit justos, sine ullo merito praecedentis voluntatis ipsorum, ut ille caput, hi membra sint ejus. Qui ergo fecit illum hominem, sine ullis ejus praecedentibus meritis, nullum quod ei dimitteretur, vel origine trahere, vel voluntate perpetrare peccatum; ipse nullis eorum praecedentibus meritis facit credentes in eum, quibus dimittat omne peccatum: qui fecit illum talem, ut nunquam habuerit habiturusque sit voluntatem malam; ipse facit in membris ejus ex mala voluntate bonam. Et illum ergo et nos praedestinavit; quia et in illo ut esset caput nostrum, et in nobis ut ejus corpus essemus, non praecessura merita nostra, sed opera sua futura praescivit.
PL45.1033_268. Bunları okuyanlar anlıyorlarsa Tanrı'ya şükretsinler. Anlamayanlar, huzurundan ilim ve anlayış gelen iç öğretmenleri O olsun diye dua etsinler. Yanıldığımı düşünenler ise söylenenleri yeniden ve özenle düşünsünler; belki de yanılan kendileridir. Bana gelince, emeklerimi okuyanlar sayesinde yalnız daha bilgili değil daha düzeltilmiş de olduğumda, Tanrı'nın bana lütufkâr olduğunu kabul ederim. Bunu en çok Kilise öğretmenlerinden beklerim, eğer yazdıklarım ellerine geçer ve bilmeye tenezzül ederlerse.
- Qui legunt haec, si intelligunt, agant Deo gratias: qui autem non intelligunt, orent ut eorum ille sit doctor interior, a cujus facie est scientia et intellectus (Prov. II, sec. LXX). Qui vero errare me existimant, etiam atque etiam diligenter quae sunt dicta considerent, ne fortassis ipsi errent. Ego autem cum per eos qui meos labores legunt, non solum doctior, verum etiam emendatior fio, propitium mihi Deum agnosco: et hoc per Ecclesiae doctores maxime exspecto; si et in ipsorum manus venit, dignanturque nosse quod scribo.