Kavram
Intelligentia
- Yunanca
- νόησις (noēsis); σύνεσις (synesis)
- Latince
- intelligentia; intellectus
- Almanca
- Einsicht; Verstand
- Fransızca
- intelligence
- İngilizce
- intelligence, understanding
- Türkçe
- anlayış
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte intelligentia "kavrayış, anlayış, ince zekâ"dır. Cicero'da (De inventione II 160) basiretin (prudentia) üç kısmından biri: memoria, intelligentia, providentia (geçmişi hatırlama, şimdiyi anlama, geleceği öngörme). Augustinus bu retorik-ahlâkî üçlüyü De Trinitate X'da zihnin içine taşır: Zihin kendini hatırlar, kendini anlar ve kendini ister; her biri ötekileri kapsar: "Hafızam, anlayışım ve iradem olduğunu hatırlarım; anladığımı, istediğimi ve hatırladığımı anlarım" (X 11, 18).
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 1. yy | Cicero | basiretin kısmı: şimdiyi anlama | Cicero, De inventione II 160 |
| 399–420 | Augustinus | hafıza, anlayış ve irade: zihindeki Teslis sureti | Augustinus, De Trinitate X 11, 17–12, 19; XIV |
| 13. yy | Thomas Aquinas | intellectus ile ratio ayrımı; intelligentia meleklere de verilir | Summa theologiae I q. 79 |
Dönüşüm: Basiretin bir kısmından, zihnin kendini kavrayışına ve Teslis'in suretinin orta terimine.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | νόησις; σύνεσις | noēsis akılla kavrama; synesis anlayış, kavrayış. |
| Latince | intelligentia | inter-legere "arasından seçmek, okumak": anlamak. Augustinus, De Trinitate X 11, 17–12, 19: memoria, intelligentia, voluntas "hafıza, anlayış ve irade"; Teslis'in zihindeki ikinci, daha açık suretinin orta terimi. intellectus "akıl" (çekirdek terim) ve fiil intelligere "anlamak" ayrıca bağlanmaz. |
| Almanca / Fransızca | Einsicht, Verstand / intelligence | |
| İngilizce | intelligence, understanding |
Türkçe karşılığı
anlayış. zekâ: bugünkü anlamı (ölçülebilir yetenek) yanıltır. akıl: projede intellectus ve ratio için kullanılıyor. idrak: doğru, ama ağır ve tek yönlü. anlayış, fiil intelligere "anlamak" ile aynı kökten kurulan, hem yetiyi hem eylemi veren canlı kelime; okuma notundaki "hafıza, anlayış ve irade" ile tutarlı.
Augustinus'ta intelligentia zihnin kendisinden ayrı bir yeti değildir: "Hafıza, anlayış ve irade üç hayat değil tek hayat, üç zihin değil tek zihindir" (X 11, 18). "Anlayış" kelimesi bu birliği korur; "akıl" ise onu zihnin üstünde ya da yanında ayrı bir merci gibi gösterebilir.
Atıf ve kaynak notu
"Hafıza, anlayış, irade" üçlüsü sonradan "ruhun üç yetisi" diye okulsal bir şemaya dönüştü; Augustinus'un kendisi bunları ayrı yetiler değil, tek zihnin birbirini içeren üç ilişkisi olarak görür.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: anlayış, anlayışla, anlayışın, anlayışının, anlayışa, zekâ
Metinlerde işaretlendiği yerler
16 yer · 16 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.
- Augustinus, Teslis Üzerine118
- Augustinus, Tekvin'in Lafzî Tefsiri2.1
- Augustinus, Tanrı Devleti5.11
- Augustinus, Sebat Lütfu ÜzerinePL45.1013_2
- Boethius, Felsefenin Tesellisi4.P6_2
- Boethius, Teslis Üzerine2
- Boethius, Porphyrios'un Eisagoge'si Şerhi, Birinci ŞerhPL64.9_3
- Boethius, Aristoteles'in Önermeler Üzerine'si ŞerhiPL64.297_2
- Boethius, Aristoteles'in Önermeler Üzerine'si Şerhi (İkinci Şerh)PL64.405_2
- Boethius, Kategorik Kıyaslara GirişPL64.761
- Boethius, Kategorik Kıyas ÜzerinePL64.793
- Boethius, Cicero'nun Topika'sı ŞerhiPL64.1091
- Boethius, Aritmetik Üzerine32
- Sevillalı Isidorus, Farklar (Kelimelerin Hususiyeti Üzerine)2.23
- Sevillalı Isidorus, Hükümler1.13
- Hegel, Hukuk Felsefesinin Ana Hatları14