İçeriğe geç

Kavram

Intelligentia

Yunanca
νόησις (noēsis); σύνεσις (synesis)
Latince
intelligentia; intellectus
Almanca
Einsicht; Verstand
Fransızca
intelligence
İngilizce
intelligence, understanding
Türkçe
anlayış

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelikte intelligentia "kavrayış, anlayış, ince zekâ"dır. Cicero'da (De inventione II 160) basiretin (prudentia) üç kısmından biri: memoria, intelligentia, providentia (geçmişi hatırlama, şimdiyi anlama, geleceği öngörme). Augustinus bu retorik-ahlâkî üçlüyü De Trinitate X'da zihnin içine taşır: Zihin kendini hatırlar, kendini anlar ve kendini ister; her biri ötekileri kapsar: "Hafızam, anlayışım ve iradem olduğunu hatırlarım; anladığımı, istediğimi ve hatırladığımı anlarım" (X 11, 18).

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 1. yy Cicero basiretin kısmı: şimdiyi anlama Cicero, De inventione II 160
399–420 Augustinus hafıza, anlayış ve irade: zihindeki Teslis sureti Augustinus, De Trinitate X 11, 17–12, 19; XIV
13. yy Thomas Aquinas intellectus ile ratio ayrımı; intelligentia meleklere de verilir Summa theologiae I q. 79

Dönüşüm: Basiretin bir kısmından, zihnin kendini kavrayışına ve Teslis'in suretinin orta terimine.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca νόησις; σύνεσις noēsis akılla kavrama; synesis anlayış, kavrayış.
Latince intelligentia inter-legere "arasından seçmek, okumak": anlamak. Augustinus, De Trinitate X 11, 17–12, 19: memoria, intelligentia, voluntas "hafıza, anlayış ve irade"; Teslis'in zihindeki ikinci, daha açık suretinin orta terimi. intellectus "akıl" (çekirdek terim) ve fiil intelligere "anlamak" ayrıca bağlanmaz.
Almanca / Fransızca Einsicht, Verstand / intelligence
İngilizce intelligence, understanding

Türkçe karşılığı

anlayış. zekâ: bugünkü anlamı (ölçülebilir yetenek) yanıltır. akıl: projede intellectus ve ratio için kullanılıyor. idrak: doğru, ama ağır ve tek yönlü. anlayış, fiil intelligere "anlamak" ile aynı kökten kurulan, hem yetiyi hem eylemi veren canlı kelime; okuma notundaki "hafıza, anlayış ve irade" ile tutarlı.

Augustinus'ta intelligentia zihnin kendisinden ayrı bir yeti değildir: "Hafıza, anlayış ve irade üç hayat değil tek hayat, üç zihin değil tek zihindir" (X 11, 18). "Anlayış" kelimesi bu birliği korur; "akıl" ise onu zihnin üstünde ya da yanında ayrı bir merci gibi gösterebilir.

Atıf ve kaynak notu

"Hafıza, anlayış, irade" üçlüsü sonradan "ruhun üç yetisi" diye okulsal bir şemaya dönüştü; Augustinus'un kendisi bunları ayrı yetiler değil, tek zihnin birbirini içeren üç ilişkisi olarak görür.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: anlayış, anlayışla, anlayışın, anlayışının, anlayışa, zekâ

Metinlerde işaretlendiği yerler

16 yer · 16 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.