İçeriğe geç

Kavram

Memoria

Yunanca
μνήμη (mnēmē); μνημονική (mnēmonikē)
Latince
memoria; ars memoriae
Almanca
Gedächtnis
Fransızca
mémoire
İngilizce
memory
Türkçe
hafıza

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelikte "hatırlama gücü, hatıra". Retorikte hatibin konuşmayı ve karşı tarafın sözlerini akılda tutma yetisi ve bunu geliştirme sanatı. Quintilianus'ta hafıza buluşla üslup arasında "aracı bir el"dir (11.2.3) ve doğaçlama konuşmanın da temelidir (10.6.3, 10.7.2). Hafıza sanatı Simonides hikâyesine dayanır (11.2.11–16): ruhta işaretlenmiş yerlere (loci) imgeler (imagines, simulacra) yerleştirilir (11.2.17–22).

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 4. yy Platon Yazı hafızaya engeldir (Phaidros 275a); Quintilianus 11.2.9'da anılır —
MÖ 4. yy Aristoteles Peri mnēmēs kai anamnēseōs: hafıza ve hatırlama —
MÖ 1. yy Cicero De oratore II'de Simonides ve yerler yöntemi; Quintilianus 11.2.14, 11.2.21–22'de anılır Cicero, De oratore
MS 90'lar Quintilianus Retoriğin kısmı; yerler yöntemine çekince, bölme, dizim ve alıştırmayı öne çıkarır (XI 2) Quintilianus, Institutio oratoria

Dönüşüm: Retorik bir sanattan ruhun bir gücüne: Augustinus'ta (Confessiones X) memoria ruhun iç genişliğine ve Tanrı'yı aramanın yerine dönüşür.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca μνήμη; μνημονική mnēmē hafıza ve hatıra; mnēmonikē (tekhnē) hafıza sanatı. Platon'da anamnēsis (hatırlama) ayrı bir öğretidir.
Latince memoria; ars memoriae memor "hatırlayan" kökünden. Retoriğin beş kısmından dördüncüsü (inventio, dispositio, elocutio, memoria, pronuntiatio); Quintilianus III 3.1, XI 2. recordatio "hatırlama", ediscere "ezberlemek" ayrıca bağlanmaz.
Almanca / Fransızca Gedächtnis / mémoire
İngilizce memory

Türkçe karşılığı

hafıza. bellek: öz Türkçe, ama bugün bilişim ve psikoloji dilinde teknikleşmiştir. anımsama: eylemi verir, yetiyi vermez. hafıza, hem yetiyi hem retoriğin kısmını ("hafıza sanatı") karşılar ve Quintilianus'un "belagatin hazinesi" (11.2.1) benzetmesine uyar.

memoria hem tabiatın bir armağanı (yeti) hem de işlenebilir bir sanattır; Quintilianus ikisini birlikte savunur: "hafıza da öteki her şey gibi işlendikçe büyür" (11.2.1). "Hafıza" bu iki yönü birlikte taşır; "bellek" daha çok yetiyi, "ezber" yalnız ürünü verir.

Atıf ve kaynak notu

Quintilianus "hafıza sanatı"nı aktarır, ama ona güvenmez: yerler yöntemi ad listelerinde işe yarar, kesintisiz konuşmada ise "hafızanın ikili kaygısıyla" akışı engeller (11.2.23–26). Onun "tek ve en büyük hafıza sanatı" alıştırma ve emektir (11.2.40).

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: hafıza, hafızaya, hafızasından, Hafıza, hafızada, hafızası

Metinlerde işaretlendiği yerler

34 yer · 34 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.