Kavram
Memoria
- Yunanca
- μνήμη (mnēmē); μνημονική (mnēmonikē)
- Latince
- memoria; ars memoriae
- Almanca
- Gedächtnis
- Fransızca
- mémoire
- İngilizce
- memory
- Türkçe
- hafıza
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte "hatırlama gücü, hatıra". Retorikte hatibin konuşmayı ve karşı tarafın sözlerini akılda tutma yetisi ve bunu geliştirme sanatı. Quintilianus'ta hafıza buluşla üslup arasında "aracı bir el"dir (11.2.3) ve doğaçlama konuşmanın da temelidir (10.6.3, 10.7.2). Hafıza sanatı Simonides hikâyesine dayanır (11.2.11–16): ruhta işaretlenmiş yerlere (loci) imgeler (imagines, simulacra) yerleştirilir (11.2.17–22).
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 4. yy | Platon | Yazı hafızaya engeldir (Phaidros 275a); Quintilianus 11.2.9'da anılır | — |
| MÖ 4. yy | Aristoteles | Peri mnēmēs kai anamnēseōs: hafıza ve hatırlama | — |
| MÖ 1. yy | Cicero | De oratore II'de Simonides ve yerler yöntemi; Quintilianus 11.2.14, 11.2.21–22'de anılır | Cicero, De oratore |
| MS 90'lar | Quintilianus | Retoriğin kısmı; yerler yöntemine çekince, bölme, dizim ve alıştırmayı öne çıkarır (XI 2) | Quintilianus, Institutio oratoria |
Dönüşüm: Retorik bir sanattan ruhun bir gücüne: Augustinus'ta (Confessiones X) memoria ruhun iç genişliğine ve Tanrı'yı aramanın yerine dönüşür.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | μνήμη; μνημονική | mnēmē hafıza ve hatıra; mnēmonikē (tekhnē) hafıza sanatı. Platon'da anamnēsis (hatırlama) ayrı bir öğretidir. |
| Latince | memoria; ars memoriae | memor "hatırlayan" kökünden. Retoriğin beş kısmından dördüncüsü (inventio, dispositio, elocutio, memoria, pronuntiatio); Quintilianus III 3.1, XI 2. recordatio "hatırlama", ediscere "ezberlemek" ayrıca bağlanmaz. |
| Almanca / Fransızca | Gedächtnis / mémoire | |
| İngilizce | memory |
Türkçe karşılığı
hafıza. bellek: öz Türkçe, ama bugün bilişim ve psikoloji dilinde teknikleşmiştir. anımsama: eylemi verir, yetiyi vermez. hafıza, hem yetiyi hem retoriğin kısmını ("hafıza sanatı") karşılar ve Quintilianus'un "belagatin hazinesi" (11.2.1) benzetmesine uyar.
memoria hem tabiatın bir armağanı (yeti) hem de işlenebilir bir sanattır; Quintilianus ikisini birlikte savunur: "hafıza da öteki her şey gibi işlendikçe büyür" (11.2.1). "Hafıza" bu iki yönü birlikte taşır; "bellek" daha çok yetiyi, "ezber" yalnız ürünü verir.
Atıf ve kaynak notu
Quintilianus "hafıza sanatı"nı aktarır, ama ona güvenmez: yerler yöntemi ad listelerinde işe yarar, kesintisiz konuşmada ise "hafızanın ikili kaygısıyla" akışı engeller (11.2.23–26). Onun "tek ve en büyük hafıza sanatı" alıştırma ve emektir (11.2.40).
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: hafıza, hafızaya, hafızasından, Hafıza, hafızada, hafızası
Metinlerde işaretlendiği yerler
34 yer · 34 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.
- Quintilianus, Hatiplik Eğitimi1.1.19
- Augustinus, Akademikler'e Karşı1.20
- Augustinus, Düzen Üzerine1.26
- Augustinus, İç Konuşmalar1
- Augustinus, Ruhun Ölümsüzlüğü Üzerine3
- Augustinus, Ruhun Büyüklüğü Üzerine5
- Augustinus, Musiki Üzerine4_2
- Augustinus, Öğretmen Üzerine1
- Augustinus, Hür İrade Üzerine33
- Augustinus, Maniheistlere Karşı Tekvin Üzerine23
- Augustinus, Seksen Üç Muhtelif Mesele1_7
- Augustinus, Simplicianus'a Muhtelif Meseleler1_28
- Augustinus, Hristiyan Öğretisi Üzerine49
- Augustinus, İtiraflar1.9
- Augustinus, İyinin Tabiatı Üzerine13
- Augustinus, Teslis Üzerine98
- Augustinus, Tekvin'in Lafzî Tefsiri3.8
- Augustinus, Tanrı Devleti5.11
- Boethius, Felsefenin Tesellisi3.P2
- Boethius, Aristoteles'in Önermeler Üzerine'si Şerhi (İkinci Şerh)PL64.409
- Boethius, Topik Farklar ÜzerinePL64.1185
- Boethius, Cicero'nun Topika'sı ŞerhiPL64.1043
- Sevillalı Isidorus, Etimolojiler1.3
- Sevillalı Isidorus, Farklar (Kelimelerin Hususiyeti Üzerine)1.6
- Sevillalı Isidorus, Hükümler1.13
- Sevillalı Isidorus, Eşanlamlılar (Günahkâr Ruhun Ağıtı)1_7
- Sevillalı Isidorus, Kilise Vazifeleri Üzerine2.13
- Descartes, Yöntem Üzerine Konuşma23
- Descartes, Ruhun TutkularıAT11.384
- Descartes, Zihnin Yönetimi İçin Kurallar
- Hegel, Tinin Fenomenolojisi100
- Hegel, Felsefî Bilimler Ansiklopedisinin Ana Hatları175
- Hegel, Tarih Felsefesi Dersleri37
- Nietzsche, Ahlâkın Soykütüğü ÜzerineGM-II-1