İçeriğe geç

Kavram

Locus

Yunanca
τόπος (topos)
Latince
locus, loci; sedes argumenti
Almanca
Topos, Fundort (der Argumente)
Fransızca
lieu (commun)
İngilizce
place; topic
Türkçe
yer (delil yeri)

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelikte yer, konum. Retorikte ve diyalektikte delillerin "yuvası" (sedes): tarif, parçalara ayırma, işaretleme (etimoloji), aynı kökten kelimeler, cins, tür, benzerlik, fark, zıt, eşlik edenler, öncekiler, sonrakiler, bağdaşmayanlar, sebepler, sonuçlar, karşılaştırma (Top. 8–23, 71). Bunlar konuya bağlı (in eo ipso de quo agitur) yerlerdir; dışarıdan alınan (extrinsecus) yer ise otorite ve tanıklıktır (Top. 24, 72–78). Bulma sanatı (ars inveniendi, Yunanca topikē), yargılama sanatından (dialektikē) önce gelir (Top. 6).

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 4. yy Aristoteles Topika, Retorik II.23: kıyas ve enthymēma yerleri topos
MÖ 84 civarı Cicero Kişiye ve eyleme bağlı delil yerleri Cicero, De inventione
MÖ 46 Cicero Konu başlığı; delillerin kaynağı Cicero, Partitiones oratoriae
MÖ 44 Cicero locus est argumenti sedes; on altı yer ve dışarıdan alınan tanıklık Cicero, Topica
6. yy Boethius In Topica Ciceronis, De topicis differentiis: maxima propositio ve differentia Boethius, De topicis differentiis

Dönüşüm: Aristoteles'te diyalektik bir kıyas kalıbı; Cicero'da hukukçuya ve hatibe sunulan bir buluş listesi; Boethius'ta en genel önerme (maxima propositio) ile onu ayıran fark (differentia); Ortaçağ'da loci mantık ders kitaplarının konusu; Rönesans'ta (Agricola) yeniden buluş sanatı; modern dilde "ortak yer" (locus communis) basmakalıp söz anlamına iner.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca τόπος (topos) Aristoteles'in Topika'sında ve Retorik'inde akıl yürütmenin "yeri": birçok kıyasın içinden çıkarılabildiği genel kalıp. Mekân anlamındaki topos için bkz. topos.
Latince locus (çoğ. loci); sedes argumenti Cicero'nun tarifi: locus est argumenti sedes "yer, delilin yuvasıdır" (Top. 8). loci communes "ortak yerler": birçok davada kullanılabilen hazır savlar.
Almanca / Fransızca Topos, Fundort / lieu
İngilizce place; topic

Türkçe karşılığı

yer (delil yeri). konu başlığı: Partitiones oratoriae çevirisinde kullanıldı; anlaşılır, ama Cicero'nun mekân mecazını (saklı şeyin yerini bilmek) kaybettirir. mahal, menba: eski mantık dilinde var, bugün ağır. topik: Yunanca terimi korur, ama eserin adına ayrılmış. Tercih: Topika'da "yer"; mecaz korunur ve Cicero'nun "saklı şeylerin yeri gösterilince bulunmaları kolaydır" (Top. 7) benzetmesi Türkçede de işler.

"Konu başlığı" yeri bir içindekiler listesi gibi okur; "yer" ise onu delillerin saklandığı ve aranarak bulunduğu bir depo gibi okur. Cicero'nun kendi mecazı ikincisidir: inventio "bulma", yerini bilenin işidir.

Atıf ve kaynak notu

Cicero Topica'yı Aristoteles'e dayandırır (Top. 1–7), ama listesi Aristoteles'inkiyle örtüşmez; Akademik ve Stoacı el kitaplarından geldiği düşünülür.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: yer, yerleri, ortak yerler, yerlerin, yere

Metinlerde işaretlendiği yerler

6 yer · 6 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.