Kavram
Locus
- Yunanca
- τόπος (topos)
- Latince
- locus, loci; sedes argumenti
- Almanca
- Topos, Fundort (der Argumente)
- Fransızca
- lieu (commun)
- İngilizce
- place; topic
- Türkçe
- yer (delil yeri)
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte yer, konum. Retorikte ve diyalektikte delillerin "yuvası" (sedes): tarif, parçalara ayırma, işaretleme (etimoloji), aynı kökten kelimeler, cins, tür, benzerlik, fark, zıt, eşlik edenler, öncekiler, sonrakiler, bağdaşmayanlar, sebepler, sonuçlar, karşılaştırma (Top. 8–23, 71). Bunlar konuya bağlı (in eo ipso de quo agitur) yerlerdir; dışarıdan alınan (extrinsecus) yer ise otorite ve tanıklıktır (Top. 24, 72–78). Bulma sanatı (ars inveniendi, Yunanca topikē), yargılama sanatından (dialektikē) önce gelir (Top. 6).
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 4. yy | Aristoteles | Topika, Retorik II.23: kıyas ve enthymēma yerleri | topos |
| MÖ 84 civarı | Cicero | Kişiye ve eyleme bağlı delil yerleri | Cicero, De inventione |
| MÖ 46 | Cicero | Konu başlığı; delillerin kaynağı | Cicero, Partitiones oratoriae |
| MÖ 44 | Cicero | locus est argumenti sedes; on altı yer ve dışarıdan alınan tanıklık | Cicero, Topica |
| 6. yy | Boethius | In Topica Ciceronis, De topicis differentiis: maxima propositio ve differentia | Boethius, De topicis differentiis |
Dönüşüm: Aristoteles'te diyalektik bir kıyas kalıbı; Cicero'da hukukçuya ve hatibe sunulan bir buluş listesi; Boethius'ta en genel önerme (maxima propositio) ile onu ayıran fark (differentia); Ortaçağ'da loci mantık ders kitaplarının konusu; Rönesans'ta (Agricola) yeniden buluş sanatı; modern dilde "ortak yer" (locus communis) basmakalıp söz anlamına iner.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | τόπος (topos) | Aristoteles'in Topika'sında ve Retorik'inde akıl yürütmenin "yeri": birçok kıyasın içinden çıkarılabildiği genel kalıp. Mekân anlamındaki topos için bkz. topos. |
| Latince | locus (çoğ. loci); sedes argumenti | Cicero'nun tarifi: locus est argumenti sedes "yer, delilin yuvasıdır" (Top. 8). loci communes "ortak yerler": birçok davada kullanılabilen hazır savlar. |
| Almanca / Fransızca | Topos, Fundort / lieu | |
| İngilizce | place; topic |
Türkçe karşılığı
yer (delil yeri). konu başlığı: Partitiones oratoriae çevirisinde kullanıldı; anlaşılır, ama Cicero'nun mekân mecazını (saklı şeyin yerini bilmek) kaybettirir. mahal, menba: eski mantık dilinde var, bugün ağır. topik: Yunanca terimi korur, ama eserin adına ayrılmış. Tercih: Topika'da "yer"; mecaz korunur ve Cicero'nun "saklı şeylerin yeri gösterilince bulunmaları kolaydır" (Top. 7) benzetmesi Türkçede de işler.
"Konu başlığı" yeri bir içindekiler listesi gibi okur; "yer" ise onu delillerin saklandığı ve aranarak bulunduğu bir depo gibi okur. Cicero'nun kendi mecazı ikincisidir: inventio "bulma", yerini bilenin işidir.
Atıf ve kaynak notu
Cicero Topica'yı Aristoteles'e dayandırır (Top. 1–7), ama listesi Aristoteles'inkiyle örtüşmez; Akademik ve Stoacı el kitaplarından geldiği düşünülür.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: yer, yerleri, ortak yerler, yerlerin, yere
Metinlerde işaretlendiği yerler
6 yer · 6 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.