Kavram
Simulacrum
- Yunanca
- εἴδωλον (eidōlon); τύπος (typos, Epikuros)
- Latince
- simulacrum; imago, effigies, figura (Lucretius'ta yakın anlamlı)
- Almanca
- Abbild, Bildchen, Idol (Epikur-Forschung: „Eidola")
- Fransızca
- simulacre
- İngilizce
- image, simulacrum
- Türkçe
- hayal
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte simulacrum heykel, put, resim ya da ölünün gölgesidir (Ennius'un Homeros'u: DRN 1.123). Lucretius'ta her şeyin yüzeyinden durmadan akan, cismin biçimini ve rengini koruyan, inanılmaz hızla taşınan son derece ince atom zarlarıdır. Görme bunların göze çarpmasıyla, düşünme ve rüya daha ince hayallerin doğrudan zihne girmesiyle olur; Kentaur gibi hiç var olmamış şeylerin görüntüsü hayallerin havada birbirine karışmasından doğar (4.732 vd.). Böylece hayaletler ve tanrı görüntüleri tabiatla açıklanır, ölüm korkusunun bir kaynağı kurutulur.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 5. yy | Demokritos | eidōla: görme kuramı | eidolon |
| MÖ 4.–3. yy | Epikuros | eidōla / typoi: algının ve düşüncenin maddî aracı | Herodotos'a Mektup 46–53 |
| MÖ 1. yy | Lucretius | simulacra: görme, ayna, rüya, düşünme, yanılsamalar; aşkın beslendiği boş hayaller (4.1094 vd.) | Lucretius, De rerum natura IV |
| MÖ 1. yy | Cicero | imagines: Epikuros'un tanrı görüntüleri kuramının eleştirisi | Cicero, De natura deorum I |
Dönüşüm: putun ve hayaletin adı olan kelime, Lucretius'ta algının maddî açıklamasına dönüşür; Hristiyan Latincesinde yeniden "put" anlamına çekilir; 20. yüzyılda (Deleuze, Baudrillard) "aslı olmayan kopya" anlamıyla yeniden canlanır.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | εἴδωλον | Demokritos'ta ve Epikuros'ta (Herodotos'a Mektup 46–50) cisimlerin yüzeyinden kopup gözle zihne ulaşan ince atom zarları; Epikuros bunlara typoi "kalıplar" da der. Bkz. eidolon. |
| Latince | simulacrum, -i | simulare "benzetmek, taklit etmek" (similis "benzer") fiilinden, "benzetilmiş şey": gündelikte heykel, put, tasvir, hayalet. Lucretius eidōla için bunu teknik terim yapar (DRN 4.35: quae rerum simulacra vocamus); yanında imago "görüntü", effigies "tasvir", figura "biçim", membrana "zar", cortex "kabuk" gibi yakın kelimeleri kullanır. Cicero aynı kavram için imago der (De natura deorum 1.105–110, Ad familiares 15.16'da spectra). |
| Almanca / Fransızca | Abbild, Bildchen / simulacre | |
| İngilizce | image, simulacrum |
Türkçe karşılığı
hayal. suret: projenin çekirdek tablosunda forma için ayrıldı; ayrıca "aslına sadık kopya" çağrışımı taşır, oysa Lucretius'un simulacra'sı bozulur, birbirine karışır, kendiliğinden de oluşur. imge: Platon notunda eidōlon cins adı için kullanıldı; modern-edebî bir kelime, Lucretius'un somut, uçuşan "zar" imgesini soyutlaştırır. görüntü: imago için ayrıldı. hayalet: yalnız ölü görüntüsünü verir. Tercih: hayal; Arapça kökünde hem "gölge, yansıma" (ayna hayali) hem "zihinde beliren şekil" hem de "hayalet" anlamı bulunduğundan Lucretius'un üç kullanımını (aynadaki yansıma, görme ve düşünme, rüya ve ölü görüntüsü) tek kelimede toplar. III. kitapta (3.430 vd.) da "hayal" denmişti.
"Hayal" Türkçede bugün çoğunlukla "gerçek olmayan, kurgu" demektir; Lucretius'ta ise simulacra son derece gerçek, maddî cisimlerdir: görme, rüya ve düşünme bunlar sayesinde olur. Yanılgı hayallerde değil, zihnin onlara eklediği kanaattedir (DRN 4.462–468). Kelimenin eski anlamı ("aynadaki hayal") okurun aklında tutulmalıdır.
Atıf ve kaynak notu
Kuram Epikuros'undur (o da Demokritos'tan alır); Latince terim Lucretius'undur.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: hayallerin, hayalleri, hayali
Metinlerde işaretlendiği yerler
4 yer · 4 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.