İçeriğe geç

Kavram

Simulacrum

Yunanca
εἴδωλον (eidōlon); τύπος (typos, Epikuros)
Latince
simulacrum; imago, effigies, figura (Lucretius'ta yakın anlamlı)
Almanca
Abbild, Bildchen, Idol (Epikur-Forschung: „Eidola")
Fransızca
simulacre
İngilizce
image, simulacrum
Türkçe
hayal

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelikte simulacrum heykel, put, resim ya da ölünün gölgesidir (Ennius'un Homeros'u: DRN 1.123). Lucretius'ta her şeyin yüzeyinden durmadan akan, cismin biçimini ve rengini koruyan, inanılmaz hızla taşınan son derece ince atom zarlarıdır. Görme bunların göze çarpmasıyla, düşünme ve rüya daha ince hayallerin doğrudan zihne girmesiyle olur; Kentaur gibi hiç var olmamış şeylerin görüntüsü hayallerin havada birbirine karışmasından doğar (4.732 vd.). Böylece hayaletler ve tanrı görüntüleri tabiatla açıklanır, ölüm korkusunun bir kaynağı kurutulur.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 5. yy Demokritos eidōla: görme kuramı eidolon
MÖ 4.–3. yy Epikuros eidōla / typoi: algının ve düşüncenin maddî aracı Herodotos'a Mektup 46–53
MÖ 1. yy Lucretius simulacra: görme, ayna, rüya, düşünme, yanılsamalar; aşkın beslendiği boş hayaller (4.1094 vd.) Lucretius, De rerum natura IV
MÖ 1. yy Cicero imagines: Epikuros'un tanrı görüntüleri kuramının eleştirisi Cicero, De natura deorum I

Dönüşüm: putun ve hayaletin adı olan kelime, Lucretius'ta algının maddî açıklamasına dönüşür; Hristiyan Latincesinde yeniden "put" anlamına çekilir; 20. yüzyılda (Deleuze, Baudrillard) "aslı olmayan kopya" anlamıyla yeniden canlanır.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca εἴδωλον Demokritos'ta ve Epikuros'ta (Herodotos'a Mektup 46–50) cisimlerin yüzeyinden kopup gözle zihne ulaşan ince atom zarları; Epikuros bunlara typoi "kalıplar" da der. Bkz. eidolon.
Latince simulacrum, -i simulare "benzetmek, taklit etmek" (similis "benzer") fiilinden, "benzetilmiş şey": gündelikte heykel, put, tasvir, hayalet. Lucretius eidōla için bunu teknik terim yapar (DRN 4.35: quae rerum simulacra vocamus); yanında imago "görüntü", effigies "tasvir", figura "biçim", membrana "zar", cortex "kabuk" gibi yakın kelimeleri kullanır. Cicero aynı kavram için imago der (De natura deorum 1.105–110, Ad familiares 15.16'da spectra).
Almanca / Fransızca Abbild, Bildchen / simulacre
İngilizce image, simulacrum

Türkçe karşılığı

hayal. suret: projenin çekirdek tablosunda forma için ayrıldı; ayrıca "aslına sadık kopya" çağrışımı taşır, oysa Lucretius'un simulacra'sı bozulur, birbirine karışır, kendiliğinden de oluşur. imge: Platon notunda eidōlon cins adı için kullanıldı; modern-edebî bir kelime, Lucretius'un somut, uçuşan "zar" imgesini soyutlaştırır. görüntü: imago için ayrıldı. hayalet: yalnız ölü görüntüsünü verir. Tercih: hayal; Arapça kökünde hem "gölge, yansıma" (ayna hayali) hem "zihinde beliren şekil" hem de "hayalet" anlamı bulunduğundan Lucretius'un üç kullanımını (aynadaki yansıma, görme ve düşünme, rüya ve ölü görüntüsü) tek kelimede toplar. III. kitapta (3.430 vd.) da "hayal" denmişti.

"Hayal" Türkçede bugün çoğunlukla "gerçek olmayan, kurgu" demektir; Lucretius'ta ise simulacra son derece gerçek, maddî cisimlerdir: görme, rüya ve düşünme bunlar sayesinde olur. Yanılgı hayallerde değil, zihnin onlara eklediği kanaattedir (DRN 4.462–468). Kelimenin eski anlamı ("aynadaki hayal") okurun aklında tutulmalıdır.

Atıf ve kaynak notu

Kuram Epikuros'undur (o da Demokritos'tan alır); Latince terim Lucretius'undur.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: hayallerin, hayalleri, hayali

Metinlerde işaretlendiği yerler

4 yer · 4 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.