Kavram
Primordia
- Yunanca
- ἄτομα (atoma), ἀρχαί (arkhai), στοιχεῖα (stoikheia)
- Latince
- primordia (rerum); corpora prima, semina rerum, genitalia corpora, materies, elementa
- Almanca
- Urkörper, Atome
- Fransızca
- corps premiers, atomes
- İngilizce
- first beginnings
- Türkçe
- ilk başlangıçlar (ilk cisimler, şeylerin tohumları)
Gündelik anlamdan felsefi anlama
primordium gündelikte bir işin başlangıcıdır (primordia urbis). Lucretius onu bütün şeylerin kendilerinden doğduğu ve sonunda yine onlara çözüldüğü, bölünmez, ölümsüz, katı cisimlerin adı yapar.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 5. yy | Leukippos, Demokritos | Bölünmez cisimler ve boşluk | atomon |
| MÖ 4.–3. yy | Epikuros | atoma; ağırlık ve sapma | |
| MÖ 1. yy | Lucretius | primordia rerum, semina, corpora prima; hiçbir şey yoktan var olmaz, hiçbir şey yokluğa gitmez | Lucretius, De rerum natura I |
| MÖ 45 | Cicero | individua corpora, atomi (Epikurosçuluğun eleştirisi) | Cicero, De finibus I |
Dönüşüm: Yunanca teknik terimden Latince imge kümesine (başlangıç, tohum, beden).
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | ἄτομα, ἀρχαί, στοιχεῖα | Epikuros'ta bölünmez cisimler (atoma sōmata). |
| Latince | primordia (rerum) | primus + ordiri "başlamak": "ilk başlangıçlar". Lucretius Yunanca atomus kelimesini hiç kullanmaz; aynı şeye dönüşümlü olarak primordia rerum, corpora prima "ilk cisimler", semina rerum "şeylerin tohumları", genitalia corpora "doğurucu cisimler", materies "madde", elementa "öğeler" der (DRN 1.54–61). |
| Almanca / Fransızca | Urkörper / corps premiers | |
| İngilizce | first beginnings |
Türkçe karşılığı
ilk başlangıçlar. atom: doğru ama Lucretius'un kaçındığı ödünç teknik kelimeyi geri getirir; ilkeler: principium / arkhē ile karışır; ilk öğeler: elementa'ya ayrılmalı. Tercih: primordia = ilk başlangıçlar; öteki adlar harfiyen (ilk cisimler, tohumlar, doğurucu cisimler, madde) verilir ki şairin imge çeşitliliği kaybolmasın.
"Atom" demek, Lucretius'un şiirini fizik ders kitabına çevirir. "Tohum" ve "başlangıç" imgeleri ise maddenin doğurucu, verimli yanını öne çıkarır: Lucretius'ta atomlar ölü parçacıklar değil, natura creatrix'in (yaratıcı tabiatın) tohumlarıdır.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: ilk başlangıçlarını, ilk başlangıçların, ilk başlangıçları
Metinlerde işaretlendiği yerler
3 yer · 3 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.