Kavram
Natura
- Yunanca
- φύσις (physis)
- Latince
- natura; naturā
- Almanca
- Natur
- Fransızca
- nature
- İngilizce
- nature
- Türkçe
- tabiat / tabiatça
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte bir şeyin doğuştan gelen yapısı, mizacı. Felsefede: her şeyin özü; evreni düzenleyen akıllı ilke (Stoa: natura = tanrı = akıl); ahlâkın ölçüsü.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 1. yy | Lucretius | De rerum natura: atomlardan kurulan şeylerin tabiatı | Lucretius, De rerum natura I–VI |
| MÖ 52 civarı | Cicero | Kanun tabiata yerleşmiş en yüksek akıldır | Cicero, De legibus I |
| MÖ 45 | Cicero | Tabiata uygun ilk şeyler (prima naturae) | Cicero, De finibus III–V |
| MÖ 45 | Cicero | Tanrıların tabiatı; tabiat sanatkâr bir ateştir (2.57) | Cicero, De natura deorum |
| MÖ 44 | Cicero | Tabiatı bir tanrı gibi izlemek | Cicero, De senectute 5 |
| 6. yy | Boethius | natura'nın dört tanımı (Contra Eutychen 1) | |
| 415 | Augustinus | Yaratılan iyi tabiat ile kusurlanmış tabiat ayrımı; tabiatın hekime muhtaç oluşu | Augustinus, De natura et gratia 3, 81 |
Dönüşüm: doğuştan gelen yapıdan evrensel akıllı ilkeye; Hristiyan geleneğinde lütfun (gratia) karşısında yaratılmış tabiata.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | φύσις (physis) | Bkz. physis. |
| Latince | natura | nasci "doğmak" fiilinden: "doğuş, doğuştan olan yapı"; Yunanca physis (phyein "büyümek") ile aynı imge. Cicero'da hem bir şeyin özü (natura deorum), hem evreni düzenleyen ilke, hem de ahlâkın ölçüsü (naturam sequi). |
| Almanca / Fransızca | Natur / nature | |
| İngilizce | nature |
Türkçe karşılığı
tabiat / tabiatça. doğa: öz Türkçe, ama modern fizik ve çevre çağrışımlarıyla "insan dışı dünya"ya daralır. yaratılış: dinî bir yaratıcıyı ima eder. Tercih: tabiat; "bir şeyin tabiatı" kullanımı "öz" anlamını da korur.
"Doğa" denince ormanlar ve yıldızlar akla gelir; "insanın doğası", "tanrıların doğası" zorlanır. "Tabiat" hem dış dünyayı hem bir şeyin özünü, hem de Stoacıların "tabiata uygun yaşa" ilkesini tek kelimede taşır.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: tabiat, tabiatın, tabiatı, tabiatça, Tabiat, tabiatını
Metinlerde işaretlendiği yerler
110 yer · 110 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.
- Cicero, Buluş Üzerine1.2
- Cicero, Hatip Üzerine1.17
- Cicero, Hitabetin Bölümleri7
- Cicero, Devlet Üzerine1.1
- Cicero, Kanunlar Üzerine1.2
- Cicero, Brutus25
- Cicero, Hatip4
- Cicero, Hatiplerin En İyi Türü Üzerine10
- Cicero, Stoacıların Paradoksları1.14
- Cicero, Akademik Meseleler1.6
- Cicero, Lucullus11
- Cicero, En Yüksek İyi ve Kötü Üzerine1.11
- Cicero, Tusculum Sohbetleri1.2
- Cicero, Tanrıların Tabiatı Üzerine1.1
- Cicero, Timaios1
- Cicero, İhtiyarlık Üzerine4
- Cicero, Kehanet Üzerine1.1
- Cicero, Kader Üzerine5
- Cicero, Topika6
- Cicero, Dostluk Üzerine7
- Cicero, Vazifeler Üzerine1.5
- Lucretius, Şeylerin Tabiatı Üzerine1.16
- Seneca, İnayet Üzerine1.5
- Seneca, Bilgenin Sarsılmazlığı Üzerine3.3
- Seneca, Öfke Üzerine1.1.6
- Seneca, Marcia'ya Teselli1.6
- Seneca, Mutlu Hayat Üzerine1.1
- Seneca, Çekilip Kendine Kalmak Üzerine4.2
- Seneca, Ruh Huzuru Üzerine2.9
- Seneca, Hayatın Kısalığı Üzerine1.1
- Seneca, Polybius'a Teselli1
- Seneca, Annesi Helvia'ya Teselli5.1
- Seneca, Merhamet Üzerine1.1.5
- Seneca, İyilikler Üzerine1.1.8
- Seneca, Tabiat Meseleleri1.pr
- Seneca, Lucilius'a Ahlâk Mektupları1.1.3
- Quintilianus, Hatiplik Eğitimi1.pr.13
- Augustinus, Akademikler'e Karşı1.1
- Augustinus, Mutlu Hayat Üzerine1
- Augustinus, Düzen Üzerine1.2
- Augustinus, İç Konuşmalar3
- Augustinus, Ruhun Ölümsüzlüğü Üzerine6
- Augustinus, Ruhun Büyüklüğü Üzerine1
- Augustinus, Musiki Üzerine4
- Augustinus, Öğretmen Üzerine8_2
- Augustinus, Hür İrade Üzerine2
- Augustinus, Katolik Kilisesinin ve Maniheistlerin Ahlâkı Üzerine2
- Augustinus, Maniheistlere Karşı Tekvin Üzerine11
- Augustinus, Hakiki Din Üzerine
- Augustinus, İnanmanın Faydası Üzerine14
- Augustinus, İki Ruh Üzerine1
- Augustinus, Seksen Üç Muhtelif Mesele1_4
- Augustinus, İman ve İnanç Formülü Üzerine2
- Augustinus, Simplicianus'a Muhtelif Meseleler1_4
- Augustinus, Hristiyan Öğretisi Üzerine6
- Augustinus, İtiraflar1.16
- Augustinus, İyinin Tabiatı Üzerine1
- Augustinus, Teslis Üzerine1
- Augustinus, Tekvin'in Lafzî Tefsiri1.1
- Augustinus, Tanrı Devleti1.13
- Augustinus, El Kitabı (İman, Ümit ve Sevgi Üzerine)9
- Augustinus, Ruh ve Harf Üzerine43
- Augustinus, Tabiat ve Lütuf Üzerine1
- Augustinus, Lütuf ve Hür İrade ÜzerinePL44.895_2
- Augustinus, Azizlerin Takdiri ÜzerinePL44.967
- Augustinus, Sebat Lütfu ÜzerinePL45.1003
- Augustinus, Tashihler1.1.3
- Boethius, Felsefenin Tesellisi1.P2.1
- Boethius, Teslis Üzerine2
- Boethius, Cevherler Nasıl İyidir1_2
- Boethius, Katolik İman Üzerine1_2
- Boethius, Eutykhes'e ve Nestorius'a Karşıpr~2
- Boethius, Porphyrios'un Eisagoge'si Şerhi, Birinci ŞerhPL64.9_2
- Boethius, Aristoteles'in Kategoriler'i ŞerhiPL64.159_2
- Boethius, Aristoteles'in Önermeler Üzerine'si ŞerhiPL64.297_2
- Boethius, Aristoteles'in Önermeler Üzerine'si Şerhi (İkinci Şerh)PL64.395_2
- Boethius, Kategorik Kıyaslara GirişPL64.761
- Boethius, Kategorik Kıyas ÜzerinePL64.795
- Boethius, Şartlı Kıyaslar ÜzerinePL64.831
- Boethius, Bölme ÜzerinePL64.877
- Boethius, Topik Farklar ÜzerinePL64.1173
- Boethius, Cicero'nun Topika'sı ŞerhiPL64.1043
- Boethius, Aritmetik Üzerine19
- Boethius, Musiki ÜzerinePL63.1167
- Pseudo-Dionysios Areopagites, Dionysios Külliyatıs303
- Sevillalı Isidorus, Etimolojiler1.4_2
- Sevillalı Isidorus, Farklar (Kelimelerin Hususiyeti Üzerine)1.1
- Sevillalı Isidorus, Hükümler1.12
- Sevillalı Isidorus, Şeylerin Tabiatı Üzerinepr
- Sevillalı Isidorus, Eşanlamlılar (Günahkâr Ruhun Ağıtı)2
- Sevillalı Isidorus, Kilise Vazifeleri Üzerine1.26
- Sevillalı Isidorus, Yahudilere Karşı Katolik İman Üzerine1.1
- Thomas Aquinas, Varlık ve Öz Üzerine1.1
- Descartes, Zihnin Yönetimi İçin KurallarAT10.379
- Kant, Saf Aklın EleştirisiAA03.010
- Kant, İlim Olarak Ortaya Çıkabilecek Her Gelecek Metafiziğe ProlegomenaAA04.318
- Kant, Ahlâk Metafiziğinin TemellendirilmesiAA04.387
- Kant, Ebedî BarışaAA08.360
- Kant, Şu Soruya Cevap: Aydınlanma Nedir?AA08.035
- Hegel, Tinin Fenomenolojisi
- Hegel, Mantık Bilimi277
- Hegel, Hukuk Felsefesinin Ana Hatları28
- Hegel, Felsefî Bilimler Ansiklopedisinin Ana Hatları2
- Hegel, Tarih Felsefesi Dersleri49
- Nietzsche, İyinin ve Kötünün ÖtesindeJGB-9
- Nietzsche, Ahlâkın Soykütüğü ÜzerineGM-I-16
- Nietzsche, Putların AlacakaranlığıGD-Streifzuege-48
- Nietzsche, DeccalAC-15
- Nietzsche, Ecce HomoEH-Weise-1
- Nietzsche, Tan KızıllığıM-17