İçeriğe geç

Kavram

Ratio

Yunanca
λόγος (logos)
Latince
ratio
Almanca
Vernunft, Grund, Rechnung
Fransızca
raison
İngilizce
reason
Türkçe
akıl (bağlama göre hesap, gerekçe, yol)

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelikte hesap, alışveriş hesabı, iş. Felsefede insanı hayvandan ayıran güç; evreni yöneten ilahî akıl (Stoa).

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 3. yy Stoa logos: evrene yayılmış akıl logos
MÖ 52 civarı Cicero recta ratio: doğru akıl ve kanun Cicero, De legibus I
MÖ 45 Cicero Tanrıların ve insanların ortak aklı Cicero, De natura deorum II
5. yy Augustinus ratio – intellectus; inanç ve akıl

Dönüşüm: hesaptan akla; Ortaçağda ratio (adım adım akıl yürütme) ile intellectus (doğrudan kavrayış) ayrımı.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca λόγος (logos); λογισμός Bkz. logos.
Latince ratio reor "hesaplamak, saymak, hükmetmek" fiilinden: önce "hesap". Sonra gerekçe, yöntem, sistem, öğreti, akıl. Cicero Yunanca logos'un iki yüzünü ratio et oratio (akıl ve söz) diye ayırır (De off. 1.50).
Almanca / Fransızca Vernunft, Grund, Rechnung / raison Almanca üç kelimeye böler; Fransızca raison "sebep" anlamını da korur.
İngilizce reason

Türkçe karşılığı

akıl; hesap, gerekçe, yol. Tek karşılık yoktur. us: öz Türkçe ama köksüz. Tercih: felsefî bağlamda akıl; ratio reddere "hesap vermek", ratio vivendi "yaşama yolu", rationes "gerekçeler".

Ratio'yu her yerde "akıl" diye çevirmek Cicero'yu soyutlaştırır; Romalı kulak kelimede hâlâ hesap defterini duyar. Bağlama göre "hesap", "gerekçe", "yol" yazmak anlamı korur, ama tutarlılığı bozar; bu yüzden felsefî bağlamda "akıl" bağlayıcıdır.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: akıl, aklın, akla, aklıyla, akılla, aklı

Metinlerde işaretlendiği yerler

82 yer · 82 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.