İçeriğe geç
Teslis Üzerine

Augustinus · Teslis Üzerine

I. Kitap

1Teslis üzerine tartıştıklarımızı okuyacak olan, önce şunu bilmelidir: Kalemimiz, imanın başlangıcını küçümseyip akla duydukları olgunlaşmamış ve sapkın bir sevgiyle aldananların iftiralarına karşı uyanık durmaktadır. Bunların bir kısmı, cisimsel şeyler hakkında ister bedenin hisleriyle deneyerek öğrendiklerini, ister insan zekâsının tabiatı ve çalışkanlığın canlılığıyla ya da sanatın yardımıyla kavradıklarını cisimsiz ve ruhanî şeylere aktarmaya çalışırlar; o şeyleri bunlarla ölçmek ve onlar hakkında bunlara göre kanaat edinmek isterler. Yine bazıları Tanrı hakkında, eğer bir şey düşünüyorlarsa, insan ruhunun tabiatına ya da hâllerine göre düşünürler; bu yanılgıdan yola çıkarak Tanrı hakkında tartışırken sözlerine çarpık ve aldatıcı kurallar koyarlar. Bir başka insan türü daha vardır: Bunlar kuşkusuz değişebilir olan bütün yaratılışın üstüne çıkmaya, bakışlarını Tanrı olan değişmez cevhere yükseltmeye çabalarlar; ama ölümlülüğün yüküyle ağırlaşmış oldukları için hem bilmediklerini biliyor görünmek isterler hem de bilmek istediklerini bilemezler. Kendi kanaatlerinden doğan peşin yargıları fazla cüretle ileri sürerek anlayışın yollarını kendilerine kapatırlar; bir kez savundukları görüşü değiştirmektense sapkın görüşlerini düzeltmemeyi yeğlerler. Saydığım üç türün hepsinin hastalığı işte budur: Tanrı hakkında cisme göre düşünenlerin de, ruh gibi ruhanî bir yaratığa göre düşünenlerin de, ne cisme ne ruhanî yaratığa göre düşünüp yine de Tanrı hakkında yanlış şeyler sananların da. Bu sonuncular hakikatten o ölçüde uzaktır ki düşündükleri şey ne cisimde, ne yapılmış ve yaratılmış ruhta, ne de Yaratıcı'nın kendisinde bulunur. Örneğin Tanrı'yı beyaz ya da kızıl sanan yanılır; ama yine de bunlar cisimde bulunur. Yine Tanrı'yı kâh unutan kâh hatırlayan ya da buna benzer bir şey sanan da yanılgı içindedir; ama yine de bunlar ruhta bulunur. Tanrı'nın kendi kendini doğuracak güçte olduğunu düşünen ise daha da çok yanılır; çünkü yalnız Tanrı böyle değildir, ruhanî ya da cisimsel hiçbir yaratık da böyle değildir: Var olmak için kendi kendini doğuran hiçbir şey yoktur.

  1. İşte insan ruhu bu tür yanlışlardan arınsın diye Kutsal Yazı, küçüklere uygun düşerek, hiçbir türden şeyin kelimelerinden kaçınmadı; aklımız bunlarla beslenerek adeta basamak basamak tanrısal ve yüce şeylere yükselsin istedi. Nitekim Tanrı'dan söz ederken cisimsel şeylerden alınmış kelimeler kullandı; örneğin "Kanatlarının gölgesinde koru beni" der. Ruhanî yaratıktan da birçok şeyi aktardı; bunlarla, öyle olmayan ama öyle söylenmesi gereken şeyi anlattı; "Ben kıskanç Tanrı'yım" ve "İnsanı yarattığıma pişmanım" sözlerinde olduğu gibi. Ama hiç var olmayan şeylerden, ne mecazlı söyleyişler kuracak ne de bilmeceler örecek tek bir isim almadı. Bu yüzden o üçüncü yanılgı türüyle hakikatten uzaklaşanlar daha zararlı ve daha boş bir biçimde kaybolup giderler; çünkü Tanrı hakkında ne onda ne de herhangi bir yaratıkta bulunabilecek bir şey varsayarlar. Tanrısal Yazı, yaratılışta bulunan şeylerden adeta çocuk oyuncakları yapmayı âdet edinmiştir; bunlarla zayıfların gönlü, kendi küçük ölçüsüne göre adım adım, yukarıdakileri aramaya ve aşağıdakileri bırakmaya yöneltilir. Tanrı hakkında asıl anlamıyla söylenen ve hiçbir yaratıkta bulunmayan sözleri ise Tanrısal Yazı seyrek kullanır; Musa'ya söylenen şu söz gibi: "Ben, olan'ım"; ve: "Olan, beni size gönderdi." Çünkü cisim de, ruh da bir anlamda "var" denildiği hâlde, Tanrı bunun kendine özgü bir anlamda anlaşılmasını istemeseydi elbette böyle söylemezdi. Havarinin "Ölümsüzlük yalnız ondadır" sözü de öyledir. Ruha da bir anlamda ölümsüz denir, ruh da ölümsüzdür; ama gerçek ölümsüzlük değişmezlik olmasaydı havari "yalnız ondadır" demezdi; bu değişmezliğe hiçbir yaratık sahip olamaz, çünkü o yalnız Yaratıcı'ya aittir. Yakup da bunu söyler: "Her iyi bağış ve her mükemmel armağan yukarıdan, ışıkların Babası'ndan iner; onda ne değişme vardır ne de dönmekten doğan bir gölge." Davut da: "Onları değiştireceksin, değişecekler; ama sen hep aynısın."

    1

    CAPUT I. 1. Lecturus haec quae de Trinitate disserimus, prius oportet ut noverit, stilum nostrum adversus eorum vigilare calumnias, qui fidei contemnentes initium, immaturo et perverso rationis amore falluntur. Quorum nonnulli ea quae de corporalibus rebus, sive per sensus corporeos experta noverunt, sive quae natura humani ingenii et diligentiae vivacitate vel artis adiutorio perceperunt, ad res incorporeas et spirituales transferre conantur, ut ex his illas metiri atque opinari velint. Sunt item alii qui secundum humani animi naturam vel affectum de Deo sentiunt, si quid sentiunt; et ex hoc errore, cum de Deo disputant, sermoni suo distortas et fallaces regulas figunt. Est item aliud hominum genus, eorum qui universam quidem creaturam, quae profecto mutabilis est, nituntur transcendere, ut ad incommutabilem substantiam quae Deus est, erigant intentionem: sed mortalitatis onere praegravati, cum et videri volunt scire quod nesciunt, et quod volunt scire non possunt; praesumptiones opinionum suarum audacius affirmando, intercludunt sibimet intellegentiae vias, magis eligentes sententiam suam non corrigere perversam, quam mutare defensam. Et hic quidem omnium morbus est trium generum quae proposui: et eorum scilicet qui secundum corpus de Deo sapiunt; et eorum qui secundum spiritualem creaturam, sicuti est anima; et eorum qui neque secundum corpus, neque secundum spiritualem creaturam, et tamen de Deo falsa existimant, eo remotiores a vero, quo id quod sapiunt, nec in corpore reperitur, nec in facto et condito spiritu, nec in ipso Creatore. Qui enim opinatur Deum, verbi gratia, candidum vel rutilum, fallitur; sed tamen haec inveniuntur in corpore. Rursus qui opinatur Deum nunc obliviscentem, nunc recordantem, vel si quid huiusmodi est, nihilominus in errore est; sed tamen haec inveniuntur in animo. Qui autem putat eius esse potentiae Deum, ut seipsum ipse genuerit, eo plus errat, quod non solum Deus ita non est, sed nec spiritualis nec corporalis creatura: nulla enim omnino res est quae se ipsam gignat ut sit. 2. Ut ergo ab huiusmodi falsitatibus humanus animus purgaretur, sancta Scriptura parvulis congruens, nullius generis rerum verba vitavit, ex quibus quasi gradatim ad divina atque sublimia noster intellectus velut nutritus assurgeret. Nam et verbis ex rebus corporalibus sumptis usa est, cum de Deo loqueretur; velut cum ait: In tegmine alarum tuarum protege me. Et de spirituali creatura multa transtulit, quibus significaret illud quod ita non esset, sed ita dici opus esset; sicuti est: Ego sum Deus zelans; et: Poenitet me hominem fecisse. De rebus autem quae omnino non sunt, non traxit aliqua vocabula, quibus vel figuraret locutiones, vel spissaret aenigmata. Unde perniciosius et inanius evanescunt, qui tertio illo genere erroris a veritate secluduntur, hoc suspicando de Deo, quod neque in ipso, neque in ulla creatura inveniri potest. Rebus enim quae in creatura inveniuntur, solet Scriptura divina velut infantilia oblectamenta formare, quibus infirmorum ad quaerenda superiora et inferiora deserenda, pro suo modulo tanquam passibus moveretur affectus. Quae vero proprie de Deo dicuntur, quaeque in nulla creatura inveniuntur, raro ponit Scriptura divina; sicut illud quod dictum est ad Moysen: Ego sum qui sum; et: Qui est, misit me ad vos. Cum enim esse aliquo modo dicatur et corpus et animus, nisi proprio quodam modo vellet intellegi, non id utique diceret. Et illud quod ait Apostolus: Qui solus habet immortalitatem: cum et anima modo quodam immortalis esse dicatur et sit, non diceret, solus habet, nisi quia vera immortalitas incommutabilitas est, quam nulla potest habere creatura; quoniam solius est Creatoris. Hoc et Iacobus dicit: Omne datum optimum, et omne donum perfectum desursum est, descendens a Patre luminum, apud quem non est commutatio, nec momenti obumbratio. Hoc et David: Mutabis ea, et mutabuntur; tu vero idem ipse es.

    1_2

  1. Bu yüzden, kendisinde hiçbir değişme olmadan değişebilir şeyleri yapan ve kendisinde zamana bağlı hiçbir hareket olmadan zamana bağlı şeyleri yaratan Tanrı cevherini görmek ve tam olarak bilmek zordur. Bunun için zihnimizin arınması gerekir; o söze sığmaz olan ancak böylece, söze sığmaz bir biçimde görülebilir. Bu arınmaya henüz sahip olmadığımız için imanla besleniyoruz ve onu kavramaya yatkın ve elverişli hâle gelelim diye daha katlanılabilir bazı yollardan götürülüyoruz. Bu yüzden havari, bilgeliğin ve ilmin bütün hazinelerinin Mesih'te gizli olduğunu söyler; ama onun lütfuyla yeniden doğmuş olsalar da hâlâ bedensel ve nefsanî olanlara, Mesih'te bebekler gibi olanlara onu, Baba'ya eşit olduğu tanrısal kudretiyle değil, çarmıha gerildiği insanî zayıflığıyla tanıttı. Nitekim şöyle der: "Aranızdayken İsa Mesih'ten, hem de çarmıha gerilmiş İsa Mesih'ten başka bir şey bilmemeye karar verdim." Ardından şöyle devam eder: "Ben de aranızda zayıflık, korku ve büyük bir titreme içinde bulundum." Biraz sonra da onlara der ki: "Kardeşler, ben de sizinle ruhanî kişilerle konuşur gibi değil, bedensel kişilerle konuşur gibi konuşabildim. Mesih'te bebekler olduğunuz için size katı yiyecek değil, süt içirdim; çünkü henüz yiyemiyordunuz, şimdi bile yiyemiyorsunuz." Bunu bazı kimselere söylediğimizde öfkelenir, kendilerine hakaret edildiğini sanırlar; çoğu zaman da bunu kendilerine söyleyenlerin söyleyecek bir şeyi olmadığına inanmayı, kendilerinin söyleneni kavrayamadıklarına inanmaya yeğlerler. Bazen onlara bir gerekçe de getiririz; ama Tanrı hakkında soru sorarken istedikleri gerekçeyi değil —çünkü ne onlar onu alabilecek durumdadır, ne de biz belki onu kavrayabilir ya da dile getirebiliriz—, istedikleri şeyi kavramaya ne kadar elverişsiz ve yetersiz olduklarını onlara gösterecek bir gerekçe. Ama istediklerini işitmedikleri için, ya bilgisizliğimizi gizlemek için kurnazca davrandığımızı, ya da bilgimizi onlardan kıskandığımız için kötü niyetle davrandığımızı sanırlar; böylece kızgın ve sarsılmış olarak çekip giderler.

    1_2
    1. Proinde substantiam Dei sine ulla sui commutatione mutabilia facientem, et sine ullo suo temporali motu temporalia creantem, intueri et plene nosse difficile est: et ideo est necessaria purgatio mentis nostrae, qua illud ineffabile ineffabiliter videri possit; qua nondum praediti, fide nutrimur, et per quaedam tolerabiliora, ut ad illud capiendum apti et habiles efficiamur, itinera ducimur. Unde Apostolus in Christo quidem dicit esse omnes thesauros sapientiae et scientiae absconditos: eum tamen quamvis iam gratia eius renatis, sed adhuc carnalibus et animalibus, tanquam parvulis in Christo, non ex divina virtute in qua aequalis est Patri, sed ex humana infirmitate ex qua crucifixus est, commendavit. Ait namque: Neque enim iudicavi me scire aliquid in vobis, nisi Iesum Christum, et hunc crucifixum. Deinde secutus ait: Et ego in infirmitate, et timore, et tremore multo fui apud vos. Et paulo post dicit eis: Et ego, fratres, non potui loqui vobis quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus. Quasi parvulis in Christo, lac potum dedi vobis, non escam: nondum enim poteratis; sed nec adhuc quidem potestis. Hoc cum dicitur quibusdam, irascuntur, et sibi contumeliose dici putant; et plerumque malunt credere eos potius, a quibus hoc audiunt, non habere quod dicant, quam se capere non posse quod dixerint. Et aliquando afferimus eis rationem, non quam petunt cum de Deo quaerunt; quia nec ipsi eam valent sumere, nec nos fortasse vel apprehendere vel proferre: sed qua demonstretur eis quam sint inhabiles minimeque idonei percipiendo quod exigunt. Sed quia non audiunt quod volunt, aut callide nos agere putant ut nostram occultemus imperitiam, aut malitiose quod eis invideamus peritiam; atque ita indignantes perturbatique discedunt.

    2

  1. Bu yüzden Rabbimiz Tanrı'nın yardımıyla, istedikleri o gerekçeyi de elimizden geldiğince vermeye girişeceğiz: Teslis'in bir, tek ve gerçek Tanrı olduğunu; Baba'nın, Oğul'un ve Kutsal Ruh'un bir ve aynı cevherden ya da özden olduklarının ne kadar doğru söylendiğini, inanıldığını ve anlaşıldığını göstereceğiz. Öyle ki bahanelerimizle aldatılmış olmasınlar, bizzat deneyerek görsünler: Hem en arınmış zihinlerce görülen o en yüksek iyinin var olduğunu, hem de onu görüp kavrayamamalarının sebebinin, insan zihninin zayıf bakışının imanın adaletiyle beslenip güçlenmedikçe böylesine üstün bir ışığa dikilememesi olduğunu. Ama önce Kutsal Yazıların otoritesine göre imanın böyle olup olmadığı gösterilmelidir. Sonra, Tanrı dilerse ve yardım ederse, kavrayıştan çok kibirle dolu oldukları için daha tehlikeli bir hastalığa yakalanmış olan bu geveze akıl yürütücülere belki şu hizmeti göreceğiz: Kuşku duyamayacakları bir şey bulsunlar; böylece bulamadıkları konularda hakikatin kendisinden ya da bizim tartışmalarımızdan değil, kendi zihinlerinden yakınsınlar. Ve içlerinde Tanrı'ya karşı biraz sevgi ya da korku varsa, imanın başlangıcına ve düzenine geri dönsünler; müminlerin şifası olarak kutsal Kilise'de kurulmuş olan yolun ne kadar şifalı olduğunu artık hissetsinler: Gözetilen dindarlık zayıf zihni değişmez hakikati kavrayabilecek biçimde iyileştirsin, düzensiz cüret onu zararlı bir yanlışın kanaatine yuvarlamasın. Bir yerde duraksarsam araştırmaktan bıkmayacağım; bir yerde yanılırsam öğrenmekten utanmayacağım.

    2

    CAPUT II. 4. Quapropter adiuvante Domino Deo nostro suscipiemus et eam ipsam quam flagitant, quantum possumus, reddere rationem, quod Trinitas sit unus et solus et verus Deus, et quam recte Pater et Filius et Spiritus sanctus unius eiusdemque substantiae vel essentiae dicatur, credatur, intellegatur; ut non quasi nostris excusationibus illudantur, sed reipsa experiantur, et esse illud summum bonum quod purgatissimis mentibus cernitur, et a se propterea cerni comprehendique non posse, quia humanae mentis acies invalida in tam excellenti luce non figitur, nisi per iustitiam fidei nutrita vegetetur. Sed primum secundum auctoritatem Scripturarum sanctarum, utrum ita se fides habeat, demonstrandum est. Deinde si voluerit et adiuverit Deus, istis garrulis ratiocinatoribus, elatioribus quam capacioribus, atque ideo morbo periculosiore laborantibus, sic fortasse serviemus, ut inveniant aliquid unde dubitare non possint, et ob hoc in eo quod invenire nequiverint, de suis mentibus potius quam de ipsa veritate, vel de nostris disputationibus conquerantur: atque ita si quid eis erga Deum vel amoris est vel timoris, ad initium fidei et ordinem redeant, iam sentientes quam salubriter in sancta Ecclesia medicina fidelium constituta sit, ut ad perceptionem incommutabilis veritatis imbecillem mentem observata pietas sanet, ne in opinionem noxiae falsitatis temeritas inordinata praecipitet. Nec pigebit autem me, sicubi haesito, quaerere; nec pudebit, sicubi erro, discere.

    3

  1. Bu yüzden bunları okuyan, benim kadar emin olduğu yerde benimle birlikte ilerlesin; benim kadar duraksadığı yerde benimle birlikte araştırsın; kendi yanılgısını fark ettiği yerde bana dönsün; benim yanılgımı fark ettiği yerde beni geri çağırsın. Böylece onun için "Yüzünü her zaman arayın" denen Tanrı'ya yönelerek sevginin yoluna birlikte girelim. Rabbimiz Tanrı'nın huzurunda bu dindar ve güvenli sözleşmeyi, yazdıklarımı okuyan herkesle, bütün yazılarımda ve en çok da Baba, Oğul ve Kutsal Ruh'tan oluşan Teslis'in birliğinin araştırıldığı bu yazılarda yapmış olayım; çünkü hiçbir konuda yanılmak bundan daha tehlikeli, hiçbir şeyi araştırmak bundan daha zahmetli, hiçbir şeyi bulmak bundan daha verimli değildir. Öyleyse okurken "Bu iyi söylenmemiş, çünkü anlamıyorum" diyen kimse benim imanımı değil, anlatımımı kınamış olur. Belki gerçekten daha açık söylenebilirdi; ama hiçbir insan her şeyde herkes tarafından anlaşılacak biçimde konuşmamıştır. Öyleyse sözümde bundan hoşnut olmayan kişi, beni anlamadığı hâlde bu tür konularla ve meselelerle uğraşmış başkalarını anlayıp anlamadığına baksın. Anlıyorsa kitabımı bıraksın, hatta isterse atsın; emeğini ve vaktini anladığı kimselere harcasın. Ama anladığı o yazarlar kadar rahat ve açık konuşamadım diye susmam gerektiğini de düşünmesin. Çünkü herkesin yazdığı her şey herkesin eline geçmez; bizim bu yazdıklarımızı anlayabilecek bazı kimseler o daha açık kitapları bulamayabilir ve hiç değilse bunlara rastlayabilir. Bu yüzden aynı meseleler hakkında bile, iman farklı olmasa da üslup farklı olarak, pek çok kişinin pek çok kitap yazması faydalıdır; böylece konunun kendisi pek çok kişiye ulaşır: kimine bu yoldan, kimine şu yoldan. Ama bunları anlamadığından yakınan kişi, bu tür şeyler hakkında özenle ve keskin bir zekâyla yapılmış hiçbir tartışmayı hiçbir zaman anlayamamışsa, ilerlemek için dualarla ve çabayla kendisiyle uğraşsın; beni susturmak için yakınmalarla ve hakaretlerle benimle uğraşmasın. Bunları okurken "Ne söylendiğini anlıyorum ama doğru söylenmemiş" diyen ise, isterse kendi görüşünü ortaya koysun ve yapabiliyorsa benimkini çürütsün. Bunu sevgiyle ve hakikatle yapar ve ben bu hayatta kalırsam bana da bildirmeye özen gösterirse, bu emeğin en bereketli meyvesini toplamış olurum. Bunu bana bildiremezse de, bildirebildiği kimselere benim isteğim ve rızamla bir iyilik etmiş olur. Ben ise Rabbin kanunu üzerinde, gece gündüz olmasa da hiç değilse ayırabildiğim kısa vakitlerde düşünüyorum; düşüncelerim unutulup kaçmasın diye onları yazıya geçiriyorum. Tanrı'nın merhametinden umuyorum ki bana kesin görünen bütün doğrularda beni sebatlı kılacak; başka türlü düşündüğüm bir şey varsa, onu da ister gizli ilham ve uyarılarla, ister kendi apaçık sözleriyle, ister kardeşlerle yapılan konuşmalarla bana kendisi açacaktır. Bunun için dua ediyorum; bu emanetimi ve arzumu, verdiğini korumaya ve vaat ettiğini vermeye fazlasıyla muktedir olan onun yanında saklıyorum.
  1. Elbette bazı ağır kavrayışlı kimselerin, kitaplarımın bazı yerlerinde benim düşünmediğim bir şeyi düşündüğümü ya da düşündüğüm bir şeyi düşünmediğimi sanacaklarını tahmin ediyorum. Ben sık ve karanlık yerlerden yol almak zorunda kalırken, beni izliyor gibi yapıp kavrayamadıkları için bir yanlışa saparlarsa, onların yanılgısının bana yüklenmemesi gerektiğini kim bilmez? Nitekim sapkınların bu kadar çok ve çeşitli yanılgısını da kimse haklı olarak tanrısal kitapların kutsal otoritelerine yükleyemez; oysa hepsi kendi yanlış ve aldatıcı kanaatlerini aynı Yazılara dayanarak savunmaya çalışır. Mesih'in kanunu, yani sevgi, en tatlı buyruğuyla bana açıkça öğütler ve emreder ki, insanlar benim düşünmediğim yanlış bir şeyi kitaplarımda düşündüğümü sandıklarında ve o yanlışı biri beğenmeyip biri beğendiğinde, yanlışı öven tarafından övülmektense yanlışı kınayan tarafından kınanmayı yeğleyeyim. Çünkü ilki, bunu düşünmediğim için beni haklı olarak kınamasa bile, yanılgının kendisini haklı olarak kınar; öbürü ise ne beni haklı olarak över —hakikatin kınadığı şeyi düşündüğümü sanmaktadır—, ne de hakikatin kınadığı görüşü. Öyleyse Rabbin adına üstlenilmiş olan işe girişelim.

    3

    CAPUT III. 5. Proinde quisquis haec legit, ubi pariter certus est, pergat mecum; ubi pariter haesitat, quaerat mecum; ubi errorem suum cognoscit, redeat ad me; ubi meum, revocet me. Ita ingrediamur simul caritatis viam, tendentes ad eum de quo dictum est: Quaerite faciem eius semper. Et hoc placitum pium atque tutum coram Domino Deo nostro cum omnibus inierim, qui ea quae scribo legunt, et in omnibus scriptis meis, maximeque in his ubi quaeritur unitas Trinitatis, Patris et Filii et Spiritus sancti; quia nec periculosius alicubi erratur, nec laboriosius aliquid quaeritur, nec fructuosius aliquid invenitur. Quisquis ergo cum legit dicit: Hoc non bene dictum est, quoniam non intellego; locutionem meam reprehendit, non fidem; et forte vere potuit dici planius; verumtamen nullus hominum ita locutus est, ut in omnibus ab omnibus intellegeretur. Videat ergo cui hoc in sermone meo displicet, utrum alios in talibus rebus quaestionibusque versatos intellegat, cum me non intellegit: et si ita est, ponat librum meum, vel etiam, si hoc videtur, abiciat; et eis potius quos intellegit, operam et tempus impendat. Non tamen propterea putet me tacere debuisse, quia non tam expedite ac dilucide quam illi quos intellegit, eloqui potui. Neque enim omnia quae ab omnibus conscribuntur, in omnium manus veniunt: et fieri potest ut nonnulli qui etiam haec nostra intellegere valent, illos planiores non inveniant libros, et in istos saltem incidant. Ideoque utile est, plures a pluribus fieri diverso stilo, non diversa fide, etiam de quaestionibus eisdem, ut ad plurimos res ipsa perveniat; ad alios sic, ad alios autem sic. At si ille qui se ista non intellexisse conqueritur, nulla unquam de talibus rebus diligenter et acute disputata intellegere potuit; secum agat votis et studiis ut proficiat, non mecum querelis et conviciis ut taceam. Qui vero haec legens dicit: Intellego quidem quid dictum sit, sed non vere dictum est; asserat, si placet, sententiam suam, et redarguat meam, si potest. Quod si cum caritate et veritate fecerit, mihique etiam (si in hac vita maneo) cognoscendum facere curaverit, uberrimum fructum laboris huius cepero. Quod si mihi non potuerit, quibus id potuerit, me volente ac libente praestiterit: ego tamen in lege Domini meditor, si non die ac nocte, saltem quibus temporum particulis possum; et meditationes meas, ne oblivione fugiant, stilo alligo: sperans de misericordia Dei, quod in omnibus veris quae certa mihi sunt, perseverantem me faciet; si quid autem aliter sapio, id quoque mihi ipse revelabit, sive per occultas inspirationes atque admonitiones, sive per manifesta eloquia sua, sive per fraternas sermocinationes. Hoc oro, et hoc depositum desideriumque meum penes ipsum habeo, qui mihi satis idoneus est custodire quae dedit, et reddere quae promisit. 6. Arbitror sane nonnullos tardiores, in quibusdam locis librorum meorum opinaturos me sensisse quod non sensi, aut non sensisse quod sensi. Quorum errorem mihi tribui non debere quis nesciat, si velut me sequentes neque apprehendentes deviaverint in aliquam falsitatem, dum cogor per quaedam densa et opaca viam carpere: quandoquidem nec ipsis sanctis divinorum librorum auctoritatibus ullo modo quisquam recte tribuerit tam multos et varios errores haereticorum; cum omnes ex eisdem Scripturis falsas atque fallaces opiniones suas conentur defendere? Admonet me plane ac mihi iubet suavissimo imperio lex Christi, hoc est caritas, ut cum aliquid falsi in libris meis me sensisse homines putant quod ego non sensi, atque idipsum falsum alteri displicet, alteri placet, malim me reprehendi a reprehensore falsitatis, quam ab eius laudatore laudari. Ab illo enim quamvis ego non recte, qui hoc non senserim, error tamen ipse recte vituperatur: ab hoc autem nec ego recte laudor a quo existimor id sensisse quod vituperat veritas, nec ipsa sententia quam vituperat veritas. Ergo in nomine Domini susceptum opus aggrediamur.

    4

  1. Teslis —ki Tanrı odur— üzerine benden önce yazmış olup okuyabildiğim, Eski ve Yeni Ahit'in tanrısal kitaplarını yorumlayan bütün Katolik yazarlar, Yazılara dayanarak şunu öğretmeyi amaçlamışlardır: Baba, Oğul ve Kutsal Ruh, bir ve aynı cevherin ayrılmaz eşitliği içinde tanrısal birliği gösterirler; bu yüzden üç tanrı değil, bir Tanrı'dırlar. Gerçi Baba Oğul'u doğurmuştur, bu yüzden Baba olan Oğul değildir; Oğul Baba'dan doğmuştur, bu yüzden Oğul olan Baba değildir; Kutsal Ruh da ne Baba'dır ne Oğul, yalnızca Baba'nın ve Oğul'un Ruhu'dur; kendisi de Baba'ya ve Oğul'a eşittir ve Teslis'in birliğine dahildir. Yine de Bakire Meryem'den doğan, Pontius Pilatus zamanında çarmıha gerilip gömülen, üçüncü gün dirilen ve göğe yükselen aynı Teslis değil, yalnız Oğul'dur. Vaftiz edilen İsa'nın üzerine güvercin görünümünde inen, ya da Rab göğe yükseldikten sonra Pentikost günü gökten şiddetli bir rüzgâr eser gibi bir ses gelince ateşe benzer, bölünmüş diller hâlinde her birinin üzerine konan da aynı Teslis değil, yalnız Kutsal Ruh'tur. Gökten "Sen benim Oğlum'sun" diyen de —ister Yahya onu vaftiz ettiğinde, ister üç öğrencinin yanında bulunduğu dağda, ister "Yücelttim ve yine yücelteceğim" diyen ses duyulduğunda— aynı Teslis değildir; bu yalnız Baba'nın Oğul'a yönelen sesiydi. Bununla birlikte Baba, Oğul ve Kutsal Ruh ayrılmaz oldukları gibi ayrılmaz biçimde de iş görürler. Katolik iman bu olduğuna göre, benim imanım da budur.

    4

    CAPUT IV. 7. Omnes quos legere potui, qui ante me scripserunt de Trinitate, quae Deus est, divinorum librorum veterum et novorum catholici tractatores, hoc intenderunt secundum Scripturas docere, quod Pater et Filius et Spiritus sanctus, unius eiusdemque substantiae inseparabili aequalitate divinam insinuent unitatem; ideoque non sint tres dii, sed unus Deus: quamvis Pater Filium genuerit, et ideo Filius non sit qui Pater est; Filiusque a Patre sit genitus, et ideo Pater non sit qui Filius est; Spiritusque sanctus nec Pater sit nec Filius, sed tantum Patris et Filii Spiritus, Patri et Filio etiam ipse coaequalis, et ad Trinitatis pertinens unitatem. Non tamen eamdem Trinitatem natam de virgine Maria, et sub Pontio Pilato crucifixam et sepultam, tertio die resurrexisse, et in caelum ascendisse, sed tantummodo Filium. Nec eamdem Trinitatem descendisse in specie columbae super Iesum baptizatum; aut die Pentecostes post ascensionem Domini, sonitu facto de caelo quasi ferretur flatus vehemens, et linguis divisis velut ignis sedisse super unumquemque eorum, sed tantummodo Spiritum sanctum. Nec eamdem Trinitatem dixisse de caelo: Tu es Filius meus, sive cum baptizatus est a Ioanne, sive in monte quando cum illo erant tres discipuli; aut quando sonuit vox dicens: Et clarificavi, et iterum clarificabo: sed tantummodo Patris vocem fuisse ad Filium factam; quamvis Pater et Filius et Spiritus sanctus, sicut inseparabiles sunt, ita inseparabiliter operentur. Haec et mea fides est, quando haec est catholica fides.

    5

  1. Ama bazıları bu imanda şunu duyunca sarsılırlar: Baba Tanrı'dır, Oğul Tanrı'dır, Kutsal Ruh Tanrı'dır; yine de bu Teslis üç tanrı değil, bir Tanrı'dır. Bunu nasıl anlayacaklarını sorarlar; özellikle de Teslis'in Tanrı'nın yaptığı her işte ayrılmaz biçimde iş gördüğü söylendiği hâlde, Oğul'un sesi olmayan bir Baba sesinin duyulduğu, bedende doğanın, acı çekenin, dirilenin ve göğe yükselenin yalnız Oğul olduğu, güvercin görünümünde gelenin de yalnız Kutsal Ruh olduğu söylendiğinde. Yalnız Baba'nın olan o sesi Teslis'in nasıl yaptığını, içinde yalnız Oğul'un Bakire'den doğduğu o bedeni aynı Teslis'in nasıl yarattığını, içinde yalnız Kutsal Ruh'un göründüğü o güvercin görünümünü bizzat o Teslis'in nasıl meydana getirdiğini anlamak isterler. Yoksa Teslis ayrılmaz biçimde iş görmüyor demektir; Baba başka şeyler, Oğul başka şeyler, Kutsal Ruh başka şeyler yapıyordur; ya da bazı şeyleri birlikte, bazılarını birbirlerinden ayrı yapıyorlarsa, Teslis artık ayrılmaz değildir. Kutsal Ruh'un Teslis'te nasıl bulunduğu da onları düşündürür: O hem Baba'nın hem Oğul'un Ruhu'dur, ama onu ne Baba, ne Oğul, ne de ikisi birlikte doğurmuştur. İnsanlar bunları sorup bizi bıktırdıklarına göre, zayıflığımız Tanrı'nın armağanıyla bu konuda bir şey anlıyorsa, onlara elimizden geldiğince açıklayalım; kişiyi eritip tüketen kıskançlıkla yol yürümeyelim. Bu tür şeyler üzerine hiç düşünmediğimizi söylersek yalan söylemiş oluruz; bunların düşüncelerimizde yer ettiğini itiraf edersek —çünkü hakikati araştırma sevgisi bizi sürükler—, bu konuda ne düşünüp bulabildiğimizi onlara bildirmemizi sevginin hakkıyla isterler. Bunu, sanki erişmiş ya da yetkinleşmişim gibi yapmıyorum —havari Pavlus bile kavradığını düşünmüyorsa, onun ayaklarının çok altında yatan ben nasıl düşünebilirim?—, kendi küçük ölçüme göre yapıyorum: Ardımda kalanları unutup önümdekilere uzanıyor ve yukarıdan gelen çağrının ödülüne doğru gayretle koşuyorsam, bu yolun ne kadarını aldığımı, nereye vardığımı, sona kadar geriye ne kadar koşu kaldığını açmam benden isteniyor; hür sevginin kendilerine hizmet etmeye beni zorladığı kimseler istiyor bunu. Tanrı bunu da bağışlayacaktır: Onlara okuyacakları şeyleri sunarken kendim de ilerlemeliyim, soru soranlara cevap vermeye çalışırken aradığım şeyi kendim de bulmalıyım. Bu yüzden Rabbimiz Tanrı'nın buyruğu ve yardımıyla bu işi, bildiğim şeyleri otoriteyle anlatmaktan çok, onları dindarlıkla tartışarak öğrenmek için üstlendim.

    5

    CAPUT V. 8. Sed in ea nonnulli perturbantur, cum audiunt Deum Patrem, et Deum Filium, et Deum Spiritum sanctum, et tamen hanc Trinitatem non tres deos, sed unum Deum; et quemadmodum id intellegant quaerunt: praesertim cum dicitur, inseparabiliter operari Trinitatem in omni re quam Deus operatur, et tamen quamdam vocem Patris sonuisse, quae vox Filii non sit; in carne autem natum, et passum, et resurrexisse, et in caelum ascendisse nonnisi Filium; in columbae autem specie venisse nonnisi Spiritum sanctum: intellegere volunt, quomodo et illam vocem, quae nonnisi Patris fuit, Trinitas fecerit; et illam carnem, in qua nonnisi Filius de Virgine natus est, eadem Trinitas creaverit; et illam columbae speciem, in qua nonnisi Spiritus sanctus apparuit, illa ipsa Trinitas operata sit. Alioquin non inseparabiliter Trinitas operatur, sed alia Pater facit, alia Filius, alia Spiritus sanctus: aut si quaedam simul faciunt, quaedam sine invicem, iam non inseparabilis est Trinitas. Movet etiam quomodo Spiritus sanctus in Trinitate sit, quem nec Pater, nec Filius, nec ambo genuerint, cum sit Spiritus et Patris et Filii. Quia ergo quaerunt ista homines, et taedio nobis sunt; si quid hinc ex dono Dei sapit infirmitas nostra, edisseramus eis ut possumus, neque cum invidia tabescente iter habeamus. Si dicimus nihil nos de talibus rebus cogitare solere, mentimur: si autem fatemur habitare ista in cogitationibus nostris, quoniam rapimur amore indagandae veritatis, flagitant iure caritatis ut eis indicemus quid hinc excogitare potuerimus: non quia iam acceperim, aut perfectus sim (nam si Paulus apostolus, quanto magis ego longe infra illius pedes iacens non me arbitror apprehendisse?), sed pro modulo meo, si ea quae retro sunt obliviscor, et in anteriora me extendo, et secundum intentionem sequor ad palmam supernae vocationis, quantum eiusdem viae peregerim, et quo pervenerim, unde mihi in finem reliquus cursus est, ut aperiam desideratur a me, illis desiderantibus quibus me servire cogit libera caritas. Oportet autem, et donabit Deus, ut eis ministrando quae legant, ipse quoque proficiam; et eis cupiens respondere quaerentibus, ipse quoque inveniam quod quaerebam. Ergo suscepi haec, iubente atque adiuvante Domino Deo nostro, non tam cognita cum auctoritate disserere, quam ea cum pietate disserendo cognoscere.

    6

  1. Rabbimiz İsa Mesih'in Tanrı olmadığını, ya da gerçek Tanrı olmadığını, ya Baba'yla birlikte bir ve tek Tanrı olmadığını, ya da değişebilir olduğu için gerçekten ölümsüz olmadığını söyleyenler, tanrısal tanıklıkların apaçık ve uyumlu sesiyle çürütülmüşlerdir. Şu sözler bunlardandır: "Başlangıçta Söz vardı, Söz Tanrı'nın yanındaydı ve Söz Tanrı'ydı." Çünkü Tanrı'nın Sözü'nden Tanrı'nın biricik Oğlu'nu anladığımız açıktır; Yuhanna, zamanda Bakire'den gerçekleşen bedenleşmesinin doğumu yüzünden onun için sonra şöyle der: "Ve Söz beden oldu ve aramızda yaşadı." Onun yalnız Tanrı olduğunu değil, Baba'yla aynı cevherden olduğunu da şöyle gösterir: "Ve Söz Tanrı'ydı" dedikten sonra şöyle der: "O, başlangıçta Tanrı'nın yanındaydı; her şey onun aracılığıyla yapıldı ve onsuz hiçbir şey yapılmadı." Burada "her şey" derken yalnız yapılmış olanları, yani bütün yaratılmışları kastediyor. Buradan, her şeyin kendisi aracılığıyla yapıldığı varlığın kendisinin yapılmadığı apaçık görünür. Yapılmamışsa yaratık değildir; yaratık değilse Baba'yla aynı cevherdendir. Çünkü Tanrı olmayan her cevher yaratıktır, yaratık olmayan da Tanrı'dır. Oğul, Baba hangi cevherdense o cevherden değilse, demek ki yapılmış bir cevherdir; yapılmış bir cevherse, her şey onun aracılığıyla yapılmamıştır; oysa her şey onun aracılığıyla yapılmıştır; öyleyse Baba'yla bir ve aynı cevherdendir. Bu yüzden yalnız Tanrı değil, gerçek Tanrı'dır da. Aynı Yuhanna bunu mektubunda en açık biçimde söyler: "Biliyoruz ki Tanrı'nın Oğlu geldi ve gerçek Tanrı'yı tanıyalım diye bize anlayış verdi; biz de onun gerçek Oğlu İsa Mesih'teyiz. Gerçek Tanrı ve ebedî hayat odur."
  1. Buradan şu da anlaşılır: Havari Pavlus "Ölümsüzlük yalnız ondadır" sözünü yalnız Baba için değil, Teslis'in kendisi olan bir ve tek Tanrı için söylemiştir. Çünkü ebedî hayatın kendisi herhangi bir değişebilirlik bakımından ölümlü değildir; bu yüzden ebedî hayat olan Tanrı'nın Oğlu da "Ölümsüzlük yalnız ondadır" denen yerde Baba'yla birlikte anlaşılır. Çünkü biz de bu ebedî hayattan pay alarak kendi küçük ölçümüzde ölümsüz oluyoruz. Ama pay aldığımız ebedî hayatın kendisi başka şeydir, ondan pay alarak ebediyen yaşayacak olan biz başka. Havari "Mübarek ve tek hükümdar Baba, Kralların Kralı ve Rablerin Rabbi, ölümsüzlük yalnız onda olan, onu kendi vakitlerinde gösterecektir" demiş olsaydı bile, Oğul'un bundan ayrı tutulduğunu anlamamız gerekmezdi. Çünkü Oğul'un kendisi de başka bir yerde Bilgelik'in ağzından konuşarak —Tanrı'nın Bilgeliği odur— "Göğün çevresini tek başıma dolaştım" der; ama bununla Baba'yı kendinden ayırmaz. Öyleyse "Ölümsüzlük yalnız ondadır" sözünü Oğul'u dışarıda bırakıp yalnız Baba için anlamak hiç gerekmez; çünkü söz şöyledir: "Rabbimiz İsa Mesih'in gelişine kadar buyruğu lekesiz ve kusursuz tut; o gelişi kendi vakitlerinde mübarek ve tek hükümdar, Kralların Kralı ve Rablerin Rabbi gösterecektir; ölümsüzlük yalnız ondadır, yaklaşılamaz ışıkta oturur; onu insanlardan hiç kimse görmedi, göremez de; onur ve şan çağlar boyu onundur. Amin." Bu sözlerde ne Baba, ne Oğul, ne de Kutsal Ruh özel olarak anılmıştır; "mübarek ve tek hükümdar, Kralların Kralı ve Rablerin Rabbi" anılmıştır; bu da bir, tek ve gerçek Tanrı olan Teslis'in kendisidir.

    6

    CAPUT VI. 9. Qui dixerunt Dominum nostrum Iesum Christum non esse Deum, aut non esse verum Deum, aut non cum Patre unum et solum Deum, aut non vere immortalem, quia mutabilem, manifestissima divinorum testimoniorum et consona voce convicti sunt; unde sunt illa: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Manifestum est enim quod Verbum Dei, Filium Dei unicum accipimus, de quo post dicit: Et Verbum caro factum est, et habitavit in nobis, propter nativitatem incarnationis eius, quae facta est in tempore ex Virgine. In eo autem declarat, non tantum Deum esse, sed etiam eiusdem cum Patre substantiae, quia cum dixisset: Et Deus erat Verbum: Hoc erat, inquit, in principio apud Deum; omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. Neque enim dicit, omnia, nisi quae facta sunt, id est omnem creaturam. Unde liquido apparet ipsum factum non esse per quem facta sunt omnia. Et si factus non est, creatura non est: si autem creatura non est, eiusdem cum Patre substantiae est. Omnis enim substantia quae Deus non est, creatura est; et quae creatura non est, Deus est. Et si non est Filius eiusdem substantiae cuius Pater, ergo facta substantia est: si facta substantia est, non omnia per ipsum facta sunt: at omnia per ipsum facta sunt; unius igitur eiusdemque cum Patre substantiae est. Et ideo non tantum Deus, sed et verus Deus. Quod idem Ioannes apertissime in Epistola sua dicit: Scimus quod Filius Dei venerit, et dederit nobis intellectum ut cognoscamus verum Deum, et simus in vero Filio eius Iesu Christo. Hic est verus Deus, et vita aeterna. 10. Hinc etiam consequenter intellegitur non tantummodo de Patre dixisse apostolum Paulum: Qui solus habet immortalitatem; sed de uno et solo Deo quod est ipsa Trinitas. Neque enim ipsa vita aeterna mortalis est secundum aliquam mutabilitatem: ac per hoc Filius Dei, quia vita aeterna est, cum Patre etiam ipse intellegitur, ubi dictum est: Qui solus habet immortalitatem. Eius enim vitae aeternae et nos participes facti, pro modulo nostro immortales efficimur. Sed aliud est ipsa cuius participes efficimur, vita aeterna; aliud nos qui eius participatione vivemus in aeternum. Si enim dixisset: Quem temporibus propriis ostendet Pater beatus et solus potens, Rex regum et Dominus dominantium, qui solus habet immortalitatem, nec sic inde separatum Filium oporteret intellegi. Neque enim, quia ipse Filius alibi loquens voce Sapientiae (ipse est enim Dei Sapientia) ait: Gyrum caeli circuivi sola, separavit a se Patrem: quanto magis ergo non est necesse ut tantummodo de Patre praeter Filium intellegatur, quod dictum est: Qui solus habet immortalitatem, cum ita dictum sit: Ut serves, inquit, mandatum sine macula, irreprehensibile, usque in adventum Domini nostri Iesu Christi: quem temporibus propriis ostendet beatus et solus potens, Rex regum et Dominus dominantium; qui solus habet immortalitatem, et lucem habitat inaccessibilem; quem nemo hominum vidit, nec videre potest; cui est honor et gloria in saecula saeculorum. Amen. In quibus verbis, nec Pater proprie nominatus est, nec Filius, nec Spiritus sanctus; sed beatus et solus potens, Rex regum et Dominus dominantium, quod est unus et solus et verus Deus ipsa Trinitas.

    6_2

  1. Belki ardından gelen söz bu anlayışı bulandırır: "Onu insanlardan hiç kimse görmedi, göremez de." Oysa bu söz Mesih'e de, onun tanrılığı bakımından uygulanabilir; Yahudiler onun bedenini görüp çarmıha gerdikleri hâlde tanrılığını görmediler. Tanrılık insan gözüyle hiçbir şekilde görülemez; ancak onu görenlerin artık insan değil, insandan öte oldukları bir görüşle görülür. Öyleyse "mübarek ve tek hükümdar" sözünden, Rabbimiz İsa Mesih'in gelişini kendi vakitlerinde gösterecek olan Teslis Tanrı'nın kendisi haklı olarak anlaşılır. Çünkü "Ölümsüzlük yalnız ondadır" sözü, "Harikaları yalnız o yapar" sözü gibi söylenmiştir. Bu sözün kimin için söylendiğini kabul ettiklerini bilmek isterim. Yalnız Baba için ise, Oğul'un kendisinin söylediği "Baba ne yaparsa Oğul da aynısını aynı biçimde yapar" sözü nasıl doğru olur? Harikalar arasında ölüleri diriltip onlara hayat vermekten daha harika bir şey var mı? Oysa aynı Oğul şöyle der: "Baba ölüleri nasıl diriltip hayat veriyorsa, Oğul da dilediklerine öyle hayat verir." Öyleyse bu sözler ne yalnız Baba'nın ne de yalnız Oğul'un anlaşılmasına izin verdiği, kuşkusuz bir, gerçek ve tek Tanrı'nın, yani Baba'nın, Oğul'un ve Kutsal Ruh'un anlaşılmasını gerektirdiği hâlde, harikaları nasıl yalnız Baba yapıyor olur?
  1. Yine aynı havari "Bizim için bir tek Tanrı, Baba vardır; her şey ondandır, biz de ondayız; bir tek Rab, İsa Mesih vardır; her şey onun aracılığıyladır, biz de onun aracılığıyla varız" dediğinde, onun da Yuhanna'nın "Her şey onun aracılığıyla yapıldı" sözündeki gibi yaratılmış her şeyi kastettiğinden kim kuşku duyar? Bu yüzden şunu soruyorum: Başka bir yerde "Çünkü her şey ondan, onun aracılığıyla ve ondadır; ona çağlar boyu şan olsun. Amin" derken kimi kastediyor? Baba'yı, Oğul'u ve Kutsal Ruh'u kastediyorsa ve her kişiye bir şey yükleniyorsa —"ondan" Baba'dan, "onun aracılığıyla" Oğul aracılığıyla, "onda" Kutsal Ruh'ta—, Baba'nın, Oğul'un ve Kutsal Ruh'un bir Tanrı olduğu apaçıktır; çünkü havari tekil olarak "ona çağlar boyu şan olsun" diye eklemiştir. Nitekim bu düşünceye başladığı yerde "Ey Baba'nın, ya da Oğul'un, ya da Kutsal Ruh'un zenginliğinin, bilgeliğinin ve ilminin derinliği!" demez; şöyle der: "Ey Tanrı'nın zenginliğinin, bilgeliğinin ve ilminin derinliği! Yargıları ne kadar kavranılmaz, yolları ne kadar izi sürülmezdir! Rabbin düşüncesini kim bildi? Ya da kim onun danışmanı oldu? Ya da kim ona önceden bir şey verdi de karşılığı ona ödenecek? Çünkü her şey ondan, onun aracılığıyla ve ondadır; ona çağlar boyu şan olsun. Amin." Yok eğer bunun yalnız Baba için anlaşılmasını istiyorlarsa, nasıl olur da burada söylendiği gibi her şey Baba aracılığıyla olur, Korintliler'e mektupta "Ve bir tek Rab, İsa Mesih vardır; her şey onun aracılığıyladır" dediği gibi ve Yuhanna İncili'nde "Her şey onun aracılığıyla yapıldı" dendiği gibi her şey Oğul aracılığıyla olur? Çünkü bazı şeyler Baba aracılığıyla, bazıları Oğul aracılığıyla olsaydı, artık ne her şey Baba aracılığıyla, ne de her şey Oğul aracılığıyla olurdu. Her şey Baba aracılığıyla ve her şey Oğul aracılığıyla ise, Baba aracılığıyla olanlar Oğul aracılığıyla olanların aynısıdır. Öyleyse Oğul Baba'ya eşittir ve Baba'nın ve Oğul'un işleyişi ayrılmazdır. Çünkü Baba, Oğul'un kendisinin yapmadığı Oğul'u yapmış olsaydı, her şey Oğul aracılığıyla yapılmış olmazdı; oysa her şey Oğul aracılığıyla yapılmıştır; demek ki kendisi yapılmamıştır, yapılmış olan her şeyi Baba'yla birlikte yapmıştır. Gerçi havari "eşit" kelimesinin kendisini de söylemekten geri durmamış, en açık biçimde şöyle demiştir: "O, Tanrı suretinde olduğu hâlde, Tanrı'ya eşit olmayı bir gasp saymadı." Burada, başka bir yerde de olduğu gibi, Baba'ya özel olarak Tanrı der: "Mesih'in başı da Tanrı'dır."

    6_2
    1. Nisi forte quae sequuntur, perturbabunt hunc intellectum, quia dixit: Quem nemo hominum vidit, nec videre potest: cum hoc etiam ad Christum pertinere secundum eius divinitatem accipiatur, quam non viderunt Iudaei, qui tamen carnem viderunt et crucifixerunt. Videri autem divinitas humano visu nullo modo potest: sed eo visu videtur, quo iam qui vident, non homines, sed ultra homines sunt. Recte ergo ipse Deus Trinitas intellegitur beatus et solus potens, ostendens adventum Domini nostri Iesu Christi temporibus propriis. Sic enim dictum est: Solus habet immortalitatem; quomodo dictum est: Qui facit mirabilia solus. Quod velim scire de quo dictum accipiant: si de Patre tantum, quomodo ergo verum est, quod ipse Filius dicit: Quaecumque enim Pater facit, haec eadem et Filius facit similiter? An quidquam est inter mirabilia mirabilius quam resuscitare et vivificare mortuos? Dicit autem idem Filius: Sicut Pater suscitat mortuos et vivificat, sic et Filius quos vult vivificat. Quomodo ergo solus Pater facit mirabilia, cum haec verba nec Patrem tantum, nec Filium tantum permittant intellegi, sed utique Deum unum verum solum, id est, Patrem et Filium et Spiritum sanctum? 12. Item cum dicit idem apostolus: Nobis unus Deus Pater, ex quo omnia, et nos in ipso; et unus Dominus Iesus Christus, per quem omnia, et nos per ipsum; quis dubitet eum omnia quae creata sunt dicere, sicut Ioannes: Omnia per ipsum facta sunt? Quaero itaque de quo dicat alio loco: Quoniam ex ipso, et per ipsum, et in ipso sunt omnia: ipsi gloria in saecula saeculorum. Amen. Si enim de Patre et Filio et Spiritu sancto, ut singulis personis singula tribuantur; ex ipso, ex Patre; per ipsum, per Filium; in ipso, in Spiritu sancto: manifestum quod Pater et Filius et Spiritus sanctus unus Deus est, quando singulariter intulit: Ipsi gloria in saecula saeculorum. Unde enim coepit hunc sensum, non ait: O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Patris, aut Filii, aut Spiritus sancti; sed: sapientiae et scientiae Dei! Quam inscrutabilia sunt iudicia eius, et investigabiles viae eius! Quis enim cognovit mentem Domini? Aut quis consiliarius eius fuit? Aut quis prior dedit illi, et retribuetur ei? Quoniam ex ipso, et per ipsum, et in ipso sunt omnia: ipsi gloria in saecula saeculorum. Amen. Si autem hoc de Patre tantummodo intellegi volunt, quomodo ergo omnia per Patrem sunt, sicut hic dicitur; et omnia per Filium, sicut ad Corinthios ubi ait: Et unus Dominus Iesus Christus, per quem omnia; et sicut in Evangelio Ioannis: Omnia per ipsum facta sunt? Si enim alia per Patrem, alia per Filium, iam non omnia per Patrem, nec omnia per Filium. Si autem omnia per Patrem, et omnia per Filium; eadem per Patrem, quae per Filium. Aequalis est ergo Patri Filius, et inseparabilis operatio est Patris et Filii. Quia si vel Filium fecit Pater quem non fecit ipse Filius, non omnia per Filium facta sunt: at omnia per Filium facta sunt; ipse igitur factus non est, ut cum Patre faceret omnia quae facta sunt. Quanquam nec ab ipso verbo tacuerit Apostolus, et apertissime omnino dixerit: Qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo: hic Deum proprie Patrem appellans, sicut alibi: Caput autem Christi, Deus.

    6_3

  1. Aynı şekilde Kutsal Ruh hakkında da tanıklıklar toplanmıştır; bizden önce bu konuları tartışanlar onları bol bol kullanmışlardır: Onun da Tanrı olduğunu, yaratık olmadığını gösteren tanıklıklar. Yaratık değilse yalnız Tanrı değil —çünkü insanlara da "tanrılar" denmiştir—, gerçek Tanrı'dır da. Öyleyse Baba'ya ve Oğul'a tamamen eşittir, Teslis'in birliği içinde onlarla aynı cevherden ve onlar gibi ebedîdir. Kutsal Ruh'un yaratık olmadığı en çok, yaratığa değil Yaratıcı'ya hizmet etmemizin buyrulduğu yerde iyice açığa çıkar. Bu hizmet, sevgiyle birbirimize hizmet etmemizin buyrulduğu anlamda —Yunancada douleuein— değil, yalnız Tanrı'ya hizmet edilen anlamdadır; buna Yunancada latreuein denir. Bu yüzden Tanrı'ya borçlu olunan bu hizmeti putlara sunanlara idololatrai (putperest) denir. Nitekim "Tanrın Rab'be tapacak ve yalnız ona hizmet edeceksin" sözü bu hizmet anlamında söylenmiştir. Bu, Yunanca Kutsal Yazı'da daha belirgindir: Orada latreuseis yazılıdır. Öyleyse "Tanrın Rab'be tapacak ve yalnız ona hizmet edeceksin" dendiği için böyle bir hizmetle yaratığa hizmet etmemiz yasaklanıyorsa —havari de Yaratıcı yerine yaratığa tapıp hizmet edenleri bu yüzden lanetler—, bütün kutsalların böyle bir hizmet sunduğu Kutsal Ruh kuşkusuz yaratık değildir. Nitekim havari şöyle der: "Çünkü asıl sünnetliler biziz, Tanrı'nın Ruhu'na hizmet edenler"; Yunancada burada latreuontes geçer. Pek çok Latince elyazmasında da böyledir: "Tanrı'nın Ruhu'na hizmet eden biz"; Yunanca elyazmalarının ise hepsinde ya da hemen hemen hepsinde. Bazı Latince nüshalarda ise "Tanrı'nın Ruhu'na hizmet ediyoruz" değil, "ruhla Tanrı'ya hizmet ediyoruz" okuyuşunu bulduk. Ama bu konuda yanılan ve daha ağır bir otoriteye boyun eğmeyi reddedenler, elyazmalarında şu sözün de farklı okunduğunu mu buluyorlar: "Bedenlerinizin, Tanrı'dan aldığınız ve içinizde olan Kutsal Ruh'un tapınağı olduğunu bilmiyor musunuz?" Mesih'in uzuvlarının, kendi görüşlerine göre Mesih'ten daha aşağı bir yaratığın tapınağı olduğunu söylemeye cüret etmekten daha delice ve daha saygısız ne olabilir? Çünkü havari başka bir yerde şöyle der: "Bedenleriniz Mesih'in uzuvlarıdır." Mesih'in uzuvları olanlar Kutsal Ruh'un tapınağıysa, Kutsal Ruh yaratık değildir; çünkü bedenimizi kime tapınak olarak sunuyorsak, ona ancak Tanrı'ya sunulması gereken o hizmeti, Yunancada latreia denen hizmeti borçlu olmamız zorunludur. Bu yüzden ardından şöyle der: "Öyleyse Tanrı'yı bedeninizde yüceltin."

    6_3
    1. Similiter et de Spiritu sancto collecta sunt testimonia, quibus ante nos qui haec disputaverunt, abundantius usi sunt, quia et ipse Deus, et non creatura. Quod si non creatura, non tantum Deus (nam et homines dicti sunt dii), sed etiam verus Deus. Ergo Patri et Filio prorsus aequalis, et in Trinitatis unitate consubstantialis et coaeternus. Maxime vero illo loco satis claret, quod Spiritus sanctus non sit creatura, ubi iubemur non servire creaturae, sed Creatori: non eo modo quo iubemur per caritatem servire invicem, quod est graece δουλεύειν; sed eo modo quo tantum Deo servitur, quod est graece λατρεύειν. Unde idololatrae dicuntur qui simulacris eam servitutem exhibent quae debetur Deo. Secundum hanc enim servitutem dictum est: Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli servies. Nam et hoc distinctius in graeca Scriptura invenitur; λατρεύσεις enim habet. Porro si tali servitute creaturae servire prohibemur, quandoquidem dictum est: Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli servies; unde et Apostolus detestatur eos qui coluerunt, et servierunt creaturae, potius quam Creatori: non est utique creatura Spiritus sanctus, cui ab omnibus sanctis talis servitus exhibetur, dicente Apostolo: Nos enim sumus circumcisio, Spiritui Dei servientes, quod est in graeco λατρεύοντες. Plures enim codices etiam latini sic habent: qui Spiritui Dei servimus: graeci autem omnes, aut pene omnes. In nonnullis autem exemplaribus latinis invenimus non: Spiritui Dei servimus; sed: spiritu Deo servimus. Sed qui in hoc errant, et auctoritati graviori cedere detrectant, numquid et illud varium in codicibus reperiunt: Nescitis quia corpora vestra templum in vobis est Spiritus sancti, quem habetis a Deo? Quid autem insanius magisque sacrilegum est, quam ut quisquam dicere audeat membra Christi templum esse creaturae minoris secundum ipsos, quam Christus est? Alio enim loco dicit: Corpora vestra membra sunt Christi. Si autem quae membra sunt Christi, templum est Spiritus sancti, non est creatura Spiritus sanctus: quia cui corpus nostrum templum exhibemus, necesse est ut huic eam servitutem debeamus, qua nonnisi Deo serviendum est, quae graece appellatur λατρεία. Unde consequenter dicit: Glorificate ergo Deum in corpore vestro.

    7

  1. Bu ve buna benzer Kutsal Yazı tanıklıklarıyla —dediğim gibi bizden öncekiler bunları bol bol kullanarak sapkınların bu tür iftiralarını ya da yanılgılarını çürütmüşlerdir— imanımıza Teslis'in birliği ve eşitliği tanıtılır. Ama Tanrı'nın Sözü'nün kurtuluşumuzu yeniden kurmak için gerçekleşen bedenleşmesi yüzünden —insan Mesih İsa, Tanrı'yla insanlar arasında aracı olsun diye— kutsal kitaplarda pek çok şey Baba'nın Oğul'dan büyük olduğunu ima edecek, hatta apaçık gösterecek biçimde söylenir. Bu yüzden Yazıların bütün dizisini yeterince özenle incelemeyen ya da gözden geçirmeyen insanlar yanıldılar; Mesih İsa hakkında insan olarak söylenmiş şeyleri, onun bedenleşmeden önce ebedî olan ve ebedî olmayı sürdüren cevherine aktarmaya çalıştılar. Bunlar Oğul'un Baba'dan küçük olduğunu söylerler; çünkü bizzat Rab'bin ağzından "Baba benden büyüktür" diye yazılmıştır. Ama hakikat bu anlamda Oğul'un kendinden de küçük olduğunu gösterir. Çünkü kul suretini alarak kendini boşaltan, nasıl kendinden de küçük olmuş olmasın? Ama o kul suretini, Baba'ya eşit olduğu Tanrı suretini yitirecek biçimde almadı. Öyleyse kul sureti Tanrı sureti yitirilmeyecek biçimde alındıysa —hem kul suretinde hem Tanrı suretinde Baba Tanrı'nın biricik Oğlu aynı kişidir: Tanrı suretinde Baba'ya eşit, kul suretinde Tanrı'yla insanlar arasındaki aracı, insan Mesih İsa—, Tanrı suretinde kendinden de büyük, kul suretinde ise kendinden de küçük olduğunu kim anlamaz? Bu yüzden Kutsal Yazı her ikisini de boşuna söylemez: hem Oğul'un Baba'ya eşit olduğunu hem de Baba'nın Oğul'dan büyük olduğunu. Birincisi Tanrı sureti yüzünden, ikincisi kul sureti yüzünden söylenmiş olarak, hiçbir karışıklığa düşmeden anlaşılır. Bütün kutsal Yazılarda bu meseleyi çözmek için bu kural bize havari Pavlus'un mektubunun bir bölümünden çıkar; orada bu ayrım daha açık biçimde ortaya konur. Şöyle der: "O, Tanrı suretinde olduğu hâlde Tanrı'ya eşit olmayı bir gasp saymadı; kul suretini alıp insanlara benzer hâle gelerek kendini boşalttı ve kılığıyla bir insan olarak bulundu." Öyleyse Tanrı'nın Oğlu tabiatça Baba Tanrı'ya eşit, kılıkça ondan küçüktür. Çünkü aldığı kul suretinde Baba'dan küçüktür; bunu almadan önce de içinde bulunduğu Tanrı suretinde ise Baba'ya eşittir. Tanrı suretinde, her şeyin kendisi aracılığıyla yapıldığı Söz'dür; kul suretinde ise "kanun altında olanları kurtarmak için bir kadından doğdu, kanun altında doğdu." Bu yüzden Tanrı suretinde insanı yaptı, kul suretinde insan oldu. Çünkü Baba insanı Oğul olmadan tek başına yapmış olsaydı, "İnsanı kendi suretimizde ve benzerliğimizde yapalım" diye yazılmazdı. Öyleyse Tanrı sureti kul suretini aldığı için her ikisi de Tanrı'dır ve her ikisi de insandır: Ama alan Tanrı olduğu için her ikisi Tanrı'dır, alınan insan olduğu için her ikisi insandır. Bu alınışla biri öbürüne dönüşüp değişmiş değildir: Ne tanrılık, tanrılık olmaktan çıkacak biçimde yaratığa dönüştü, ne de yaratık, yaratık olmaktan çıkacak biçimde tanrılığa.

    7

    CAPUT VII. 14. His et talibus divinarum Scripturarum testimoniis, quibus, ut dixi, priores nostri copiosius usi, expugnaverunt haereticorum tales calumnias vel errores, insinuatur fidei nostrae unitas et aequalitas Trinitatis. Sed quia multa in sanctis Libris propter incarnationem Verbi Dei, quae pro salute nostra reparanda facta est, ut mediator Dei et hominum esset homo Christus Iesus, ita dicuntur, ut maiorem Filio Patrem significent, vel etiam apertissime ostendant; erraverunt homines minus diligenter scrutantes vel intuentes universam seriem Scripturarum, et ea quae de Christo Iesu secundum hominem dicta sunt, ad eius substantiam quae ante incarnationem sempiterna erat, et sempiterna est, transferre conati sunt. Et illi quidem dicunt minorem Filium esse quam Pater est, quia scriptum est ipso Domino dicente: Pater maior me est. Veritas autem ostendit secundum istum modum etiam se ipso minorem Filium. Quomodo enim non etiam se ipso minor factus est, qui semetipsum exinanivit, formam servi accipiens? Neque enim sic accepit formam servi, ut amitteret formam Dei, in qua erat aequalis Patri. Si ergo ita accepta est forma servi, ut non amitteretur forma Dei, cum et in forma servi et in forma Dei idem ipse sit Filius unigenitus Dei Patris, in forma Dei aequalis Patri, in forma servi mediator Dei et hominum homo Christus Iesus; quis non intellegat quod in forma Dei etiam ipse se ipso maior est, in forma autem servi etiam se ipso minor est? Non itaque immerito Scriptura utrumque dicit, et aequalem Patri Filium, et Patrem maiorem Filio. Illud enim propter formam Dei, hoc autem propter formam servi, sine ulla confusione intellegitur. Et haec nobis regula per omnes sacras Scripturas dissolvendae huius quaestionis, ex uno capitulo Epistolae Pauli apostoli promitur, ubi manifestius ista distinctio commendatur. Ait enim: Qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo; sed semetipsum exinanivit, formam servi accipiens, in similitudinem hominum factus, et habitu inventus ut homo. Est ergo Dei Filius Deo Patri natura aequalis, habitu minor. In forma enim servi quam accepit, minor est Patre: in forma autem Dei in qua erat etiam antequam hanc accepisset, aequalis est Patri. In forma Dei, Verbum per quod facta sunt omnia: in forma autem servi, factus ex muliere, factus sub Lege, ut eos qui sub Lege erant, redimeret. Proinde in forma Dei fecit hominem: in forma servi factus est homo. Nam si Pater tantum sine Filio fecisset hominem, non scriptum esset: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram. Ergo quia forma Dei accepit formam servi, utrumque Deus et utrumque homo: sed utrumque Deus propter accipientem Deum, utrumque autem homo propter acceptum hominem. Neque enim illa susceptione alterum eorum in alterum conversum atque mutatum est: nec divinitas quippe in creaturam mutata est, ut desisteret esse divinitas; nec creatura in divinitatem, ut desisteret esse creatura.

    8

  1. Havarinin şu sözüne gelince: "Her şey ona boyun eğdirildiğinde, o zaman Oğul'un kendisi de her şeyi ona boyun eğdirene boyun eğecektir." Bu ya, kimse Mesih'in insan yaratılışından alınmış kılığının sonradan tanrılığın kendisine —ya da daha kısa söyleyeyim, Tanrılığa (deitas)— dönüşeceğini sanmasın diye söylenmiştir; oysa Tanrılık yaratık değildir, Teslis'in cisimsiz, değişmez, kendisiyle aynı cevherden ve ebedî olan birliğidir, onun tabiatıdır. Ya da biri, bazılarının düşündüğü gibi, "O zaman Oğul'un kendisi de her şeyi ona boyun eğdirene boyun eğecektir" sözünün, bu boyun eğişin yaratığın Yaratıcı'nın cevherine ya da özüne değişmesi ve dönüşmesi, yani yaratığın cevheri olan şeyin Yaratıcı'nın cevheri olması olacağına inanılsın diye söylendiğini ileri sürerse, en azından hiç kuşku götürmeyen şunu kabul eder: Rab "Baba benden büyüktür" dediğinde bu henüz gerçekleşmemişti. Çünkü bunu yalnız göğe yükselmeden önce değil, acı çekip ölülerden dirilmeden önce de söyledi. Ondaki insan tabiatının Tanrılığın cevherine değişip dönüşeceğini düşünenler, "O zaman Oğul'un kendisi de her şeyi ona boyun eğdirene boyun eğecektir" sözünü, sanki "O zaman İnsanoğlu'nun kendisi ve Tanrı'nın Sözü'nce alınmış insan tabiatı, her şeyi ona boyun eğdirenin tabiatına dönüşecektir" denmiş gibi anlarlar ve bunun, Mesih yargı gününden sonra krallığı Tanrı'ya ve Baba'ya teslim ettiğinde olacağını düşünürler. Böylece bu kanaate göre bile Baba, Bakire'den alınmış kul suretinden hâlâ büyüktür. Yok eğer bazıları insan Mesih İsa'nın şimdiden Tanrı'nın cevherine dönüşmüş olduğunu da ileri sürerse, en azından şunu inkâr edemezler: Acı çekmeden önce "Çünkü Baba benden büyüktür" derken insan tabiatı hâlâ duruyordu. Bu yüzden bu sözün şu anlamda söylendiğinden hiç kuşku yoktur: Tanrı suretinde Oğul'un eşit olduğu Baba, kul suretinden büyüktür. Kimse havarinin "Her şeyin ona boyun eğdirildiğini söylediğinde, her şeyi ona boyun eğdirenin bunun dışında olduğu açıktır" sözünü işitince, bunun Baba hakkında, her şeyi Oğul'a o boyun eğdirmiş olduğu için söylendiğini anlayıp Oğul'un her şeyi kendine boyun eğdirmediğini sanmasın. Havari bunu Filipililer'e şöyle diyerek gösterir: "Bizim yurttaşlığımız ise göklerdedir; oradan Kurtarıcı'yı, Rab İsa Mesih'i bekliyoruz. O, her şeyi kendine boyun eğdirebilen etkin gücüyle düşkün bedenimizin biçimini değiştirip onu kendi yüce bedenine benzer kılacaktır." Çünkü Baba'nın ve Oğul'un işleyişi ayrılmazdır. Yoksa Baba her şeyi kendine boyun eğdirmiş olmaz, krallığı ona teslim eden ve her hükümranlığı, her gücü ve her kudreti ortadan kaldıran Oğul ona boyun eğdirmiş olurdu. Nitekim şu sözler Oğul için söylenmiştir: "Krallığı Tanrı'ya ve Baba'ya teslim ettiğinde, her hükümranlığı, her gücü ve her kudreti ortadan kaldırdığında" der. Çünkü ortadan kaldıran, boyun eğdirendir.
  1. Mesih'in krallığı Tanrı'ya ve Baba'ya, onu kendinden alacak biçimde teslim edeceğini de düşünmeyelim; çünkü boş konuşan bazıları buna da inandı. "Krallığı Tanrı'ya ve Baba'ya teslim ettiğinde" denince kendisi bundan ayrılmış olmaz; çünkü Baba'yla birlikte bir Tanrı'dır. Ama tanrısal Yazılara ilgisiz ve çekişmeye hevesli olanları, orada geçen "-e kadar" (donec) kelimesi aldatır. Çünkü ardından şöyle gelir: "Çünkü o, bütün düşmanlarını ayaklarının altına koyana kadar hüküm sürmelidir"; sanki koyduktan sonra artık hüküm sürmeyecekmiş gibi. Bunun şu söz gibi söylendiğini anlamazlar: "Yüreği sağlamdır; düşmanlarının üstünde olduğunu görene kadar sarsılmayacak." Çünkü gördükten sonra sarsılacak değildir. Öyleyse "Krallığı Tanrı'ya ve Baba'ya teslim ettiğinde" ne demektir? Sanki Tanrı ve Baba'nın şimdi krallığı yok mu? Bunun anlamı şudur: Tanrı'yla insanlar arasındaki aracı, insan Mesih İsa, imanla yaşayan bütün adillerde şimdi hüküm sürmektedir ve onları, aynı havarinin "yüz yüze" dediği o görmeye götürecektir. "Krallığı Tanrı'ya ve Baba'ya teslim ettiğinde" sözü, sanki "İnananları Tanrı ve Baba'nın seyrine götürdüğünde" denmiş gibi söylenmiştir. Nitekim şöyle der: "Her şey bana Babam tarafından teslim edildi. Oğul'u Baba'dan başka kimse tanımaz;

    8

    CAPUT VIII. 15. Illud autem quod dicit Apostolus: Cum autem ei omnia subiecta fuerint, tunc et ipse Filius subiectus erit ei qui illi subiecit omnia; aut ideo dictum est, ne quisquam putaret habitum Christi, qui ex humana creatura susceptus est, conversum iri postea in ipsam divinitatem, vel, ut certius expresserim, deitatem, quae non est creatura, sed est unitas Trinitatis incorporea et incommutabilis et sibimet consubstantialis et coaeterna natura. Aut si quisquam contendit, ut aliqui senserunt, ita dictum: Et ipse Filius subiectus erit ei qui illi subiecit omnia, ut ipsam subiectionem, commutationem et conversionem credat futuram creaturae in ipsam substantiam vel essentiam Creatoris, id est, ut quae fuerat substantia creaturae, fiat substantia Creatoris; certe vel hoc concedit, quod non habet ullam dubitationem, nondum hoc fuisse factum cum Dominus diceret: Pater maior me est. Dixit enim hoc non solum antequam ascendisset in caelum, verum etiam antequam passus resurrexisset a mortuis. Illi autem qui putant humanam in eo naturam in deitatis substantiam mutari atque converti, et ita dictum: Tunc et ipse Filius subiectus erit ei qui illi subiecit omnia, ac si diceretur: Tunc et ipse Filius hominis et a Verbo Dei suscepta humana natura commutabitur in eius naturam, qui ei subiecit omnia; tunc futurum putant, cum post diem iudicii tradiderit regnum Deo et Patri. Ac per hoc etiam secundum istam opinionem adhuc Pater maior est, quam quae de Virgine servi forma accepta est. Quod si aliqui et hoc affirmant, quod iam fuerit in Dei substantiam mutatus homo Christus Iesus; illud certe negare non possunt, quod adhuc natura hominis manebat, quando ante passionem dicebat: Quoniam Pater maior me est: unde nulla cunctatio est secundum hoc dictum esse, quod forma servi maior est Pater, cui in forma Dei aequalis est Filius. Nec quisquam cum audierit quod ait Apostolus: Cum autem dixerit, quia omnia subiecta sunt ei, manifestum quia praeter eum qui illi subiecit omnia, ita existimet de Patre intellegendum, quod subiecerit omnia Filio, ut ipsum Filium sibi omnia subiecisse non putet. Quod Apostolus ad Philippenses ostendit dicens: Nostra autem conversatio in caelis est, unde et Salvatorem exspectamus Dominum Iesum Christum, qui transfigurabit corpus humilitatis nostrae, conforme ut fiat corpori gloriae suae, secundum operationem suam, qua possit etiam sibi subicere omnia. Inseparabilis enim operatio est Patris et Filii. Alioquin nec ipse Pater sibi subiecit omnia, sed Filius ei subiecit, qui ei regnum tradit, et evacuat omnem principatum et omnem potestatem et virtutem. De Filio quippe ista dicta sunt: Cum tradiderit, inquit, regnum Deo et Patri, cum evacuaverit omnem principatum et omnem potestatem et virtutem. Ipse enim subicit, qui evacuat. 16. Nec sic arbitremur Christum traditurum regnum Deo et Patri, ut adimat sibi. Nam et hoc quidam vaniloqui crediderunt. Cum enim dicitur: tradiderit regnum Deo et Patri, non separatur ipse; quia simul cum Patre unus Deus est. Sed divinarum Scripturarum incuriosos et contentionum studiosos fallit verbum quod positum est, donec. Ita namque sequitur: Oportet enim illum regnare, donec ponat omnes inimicos suos sub pedibus suis: tanquam cum posuerit, non sit regnaturus. Nec intellegunt ita dictum, sicuti est illud: Confirmatum est cor eius; non commovebitur, donec videat super inimicos suos. Non enim cum viderit, iam commovebitur. Quid ergo est: Cum tradiderit regnum Deo et Patri? quasi modo non habeat regnum Deus et Pater? Sed quia omnes iustos, in quibus nunc regnat ex fide viventibus mediator Dei et hominum homo Christus Iesus, perducturus est ad speciem, quam visionem dicit idem apostolus: Facie ad faciem; ita dictum est: Cum tradiderit regnum Deo et Patri, ac si diceretur: Cum perduxerit credentes ad contemplationem Dei et Patris. Sic enim dicit: Omnia mihi tradita sunt a Patre meo: et nemo novit

    8_2

Baba'yı da Oğul'dan ve Oğul'un onu açmak istediği kişiden başka kimse tanımaz." Oğul her hükümranlığı, her gücü ve her kudreti ortadan kaldırdığında, Baba Oğul tarafından açılacaktır; yani melek hükümranlıkları, güçleri ve kudretleri aracılığıyla benzerlikler sunmaya artık gerek kalmayacaktır. Ezgiler Ezgisi'nde geline söylenen şu sözün onların ağzından söylendiğini anlamak yersiz değildir: "Kral yatağına çekilene kadar sana gümüş benekli altın benzerlikler yapacağız"; yani Mesih kendi gizliliğinde kaldığı sürece. Çünkü "hayatınız Mesih'le birlikte Tanrı'da gizlidir; hayatınız olan Mesih göründüğünde, o zaman siz de onunla birlikte yücelik içinde görüneceksiniz." Bu gerçekleşmeden önce şimdi aynada bulanık bir bilmece hâlinde, yani benzerlikler içinde görüyoruz; o zaman ise yüz yüze göreceğiz.

  1. Çünkü bu seyir bize bütün eylemlerin gayesi ve sevinçlerin ebedî yetkinliği olarak vaat edilmiştir. "Tanrı'nın çocuklarıyız, ne olacağımız henüz açığa çıkmadı; biliyoruz ki o göründüğünde ona benzer olacağız, çünkü onu olduğu gibi göreceğiz." Kulu Musa'ya "Ben, olan'ım. İsrailoğulları'na şöyle diyeceksin: 'Olan', beni size gönderdi" dediği şeyi, ebediyen yaşadığımızda seyredeceğiz. Nitekim şöyle der: "Ebedî hayat şudur: Seni, tek gerçek Tanrı'yı ve gönderdiğin İsa Mesih'i tanımaları." Bu, Rab gelip karanlıkta gizli olanları aydınlattığında, bu ölümlülüğün ve bozulmanın karanlıkları geçip gittiğinde olacaktır. O zaman bizim sabahımız gelecek; Mezmur'da onun için şöyle denir: "Sabahleyin senin huzurunda duracağım ve seyredeceğim." "Krallığı Tanrı'ya ve Baba'ya teslim ettiğinde" sözünün bu seyir hakkında söylendiğini anlıyorum; yani Tanrı'yla insanlar arasındaki aracı, insan Mesih İsa, şimdi imanla yaşayan ve kendisinin onlarda hüküm sürdüğü adilleri Tanrı ve Baba'nın seyrine götürdüğünde. Burada yanılıyorsam, daha iyi anlayan beni düzeltsin; bana başka türlü görünmüyor. Çünkü onun seyrine eriştiğimizde başka bir şey aramayacağız; sevincimiz umutta olduğu sürece bu seyir şimdi yoktur. "Görülen umut, umut değildir; insan gördüğü şeyi neden umsun? Ama görmediğimizi umuyorsak, sabırla bekleriz"; kral yatağına çekildiği sürece. O zaman şu yazılan gerçekleşecek: "Yüzünle beni sevince boğacaksın." O sevinçten öte hiçbir şey aranmayacak; çünkü ötesinde aranacak bir şey olmayacak. Çünkü Baba bize gösterilecek ve bu bize yetecek. Filipus bunu iyi anlamıştı; bu yüzden Rab'be "Bize Baba'yı göster, bu bize yeter" dedi. Ama aynı şeyi "Rab, bize kendini göster, bu bize yeter" diye de söyleyebileceğini henüz anlamamıştı. Bunu anlasın diye Rab ona şu cevabı verdi: "Bunca zamandır sizinle birlikteyim de beni tanımadın mı, Filipus? Beni gören Baba'yı da görmüştür." Ama Filipus'un bunu görebilmeden önce imanla yaşamasını istediği için devam edip şöyle dedi: "Benim Baba'da, Baba'nın da bende olduğuna inanmıyor musun?" Çünkü bedende olduğumuz sürece Rab'den uzakta gurbetteyiz; çünkü görerek değil, imanla yürüyoruz. Seyir imanın ödülüdür; yürekler bu ödüle imanla arındırılarak hazırlanır; nitekim "Onların yüreklerini imanla arındırarak" diye yazılmıştır. Yüreklerin o seyir için arındırıldığı en çok şu sözle kanıtlanır: "Ne mutlu yüreği temiz olanlara! Çünkü onlar Tanrı'yı görecekler." Ve ebedî hayat bu olduğu için Tanrı Mezmur'da şöyle der: "Onu uzun günlerle doyuracağım ve ona kurtarışımı göstereceğim." Öyleyse "Bize Oğul'u göster" de işitsek, "Bize Baba'yı göster" de işitsek, aynı değerdedir; çünkü biri öbürü olmadan gösterilemez. Nitekim kendisinin de dediği gibi birdirler: "Ben ve Baba biriz." Nihayet bu ayrılmazlık yüzünden, bazen yalnız Baba'nın ya da yalnız Oğul'un yüzüyle bizi sevince boğacağını söylemek yeterli olur.

    8_2

    Filium, nisi Pater; et nemo novit Patrem, nisi Filius, et cui voluerit Filius revelare. Tunc revelabitur a Filio Pater, cum evacuaverit omnem principatum et omnem potestatem et virtutem; id est, ut necessaria non sit dispensatio similitudinum per angelicos principatus et potestates et virtutes. Ex quarum persona non inconvenienter intellegitur dici in Cantico canticorum ad sponsam: Similitudines auri faciemus tibi cum distinctionibus argenti, quoadusque rex in recubitu suo est, id est, quoadusque Christus in secreto suo est; quia vita vestra abscondita est cum Christo in Deo: cum Christus apparuerit vita vestra, tunc et vos cum ipso apparebitis in gloria. Quod antequam fiat, videmus nunc per speculum in aenigmate, hoc est in similitudinibus; tunc autem, facie ad faciem. 17. Haec enim nobis contemplatio promittitur actionum omnium finis atque aeterna perfectio gaudiorum. Filii enim Dei sumus, et nondum apparuit quid erimus: scimus quia cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est. Quod enim dixit famulo suo Moysi: Ego sum qui sum. Haec dices filiis Israel: Qui est, misit me ad vos; hoc contemplabimur cum vivemus in aeternum. Ita quippe ait: Haec autem est vita aeterna, ut cognoscant te unum verum Deum, et quem misisti Iesum Christum. Hoc fiet cum venerit Dominus, et illuminaverit occulta tenebrarum, cum tenebrae mortalitatis huius corruptionisque transierint. Tunc erit mane nostrum, de quo in Psalmo dicitur: Mane astabo tibi, et contemplabor. De hac contemplatione intellego dictum: Cum tradiderit regnum Deo et Patri: id est, cum perduxerit iustos, in quibus nunc ex fide viventibus regnat mediator Dei et hominum homo Christus Iesus, ad contemplationem Dei et Patris. Si desipio hic, corrigat me qui melius sapit: mihi aliud non videtur. Neque enim quaeremus aliud, cum ad illius contemplationem pervenerimus, quae nunc non est, quamdiu gaudium nostrum in spe est. Spes autem quae videtur, non est spes: quod enim videt quis, quid sperat? Si autem quod non videmus speramus, per patientiam exspectamus, quoadusque rex in recubitu suo est. Tunc erit quod scriptum est: Adimplebis me laetitia cum vultu tuo. Illa laetitia nihil amplius requiretur; quia nec erit quod amplius requiratur. Ostendetur enim nobis Pater, et sufficiet nobis. Quod bene intellexerat Philippus, ut diceret Domino: Ostende nobis Patrem, et sufficit nobis: sed nondum intellexerat, eo quoque modo idipsum se potuisse dicere: Domine, ostende nobis te, et sufficit nobis. Ut enim hoc intellegeret, responsum ei a Domino est: Tanto tempore vobiscum sum, et non cognovistis me? Philippe, qui vidit me, vidit et Patrem. Sed quia volebat eum ex fide vivere antequam illud posset videre, secutus est, et ait: Non credis quia ego in Patre, et Pater in me est? Quamdiu enim sumus in corpore, peregrinamur a Domino. Per fidem enim ambulamus, non per speciem. Contemplatio quippe merces est fidei, cui mercedi per fidem corda mundantur; sicut scriptum est: Mundans fide corda eorum. Probatur autem quod illi contemplationi corda mundentur, illa maxime sententia: Beati mundicordes, quoniam ipsi Deum videbunt. Et quia haec est vita aeterna, dicit Deus in Psalmo: Longitudine dierum replebo eum, et ostendam illi salutare meum. Sive ergo audiamus: Ostende nobis Filium; sive audiamus: Ostende nobis Patrem: tantumdem valet; quia neuter sine altero potest ostendi. Unum quippe sunt, sicut et ipse ait: Ego et Pater unum sumus. Denique propter ipsam inseparabilitatem, sufficienter aliquando nominatur vel Pater solus, vel Filius solus adimpleturus nos laetitia cum vultu suo.

    8_3

  1. Her ikisinin Ruhu da, yani Baba'nın ve Oğul'un Ruhu da bundan ayrı tutulmaz. Kutsal Ruh'a özel olarak hakikatin Ruhu denir; bu dünya onu kabul edemez. Çünkü bizim tam sevincimiz, ötesinde bir şey olmayan sevincimiz, suretinde yaratıldığımız Teslis Tanrı'nın tadına varmaktır. Bu yüzden bazen Kutsal Ruh hakkında, saadetimiz için sanki yalnız o yetermiş gibi konuşulur; o da tek başına yeter, çünkü Baba'dan ve Oğul'dan ayrılamaz; nasıl ki Baba tek başına yeter, çünkü Oğul'dan ve Kutsal Ruh'tan ayrılamaz; Oğul da tek başına yeter, çünkü Baba'dan ve Kutsal Ruh'tan ayrılamaz. Nitekim şu söz ne anlama gelir: "Beni seviyorsanız buyruklarımı tutun; ben de Baba'dan dileyeceğim, o da sizinle ebediyen kalsın diye size başka bir yardımcı, hakikatin Ruhu'nu verecek; bu dünya onu kabul edemez", yani dünyayı sevenler kabul edemez? Çünkü "nefsanî insan Tanrı'nın Ruhu'na ait olanları kabul etmez." Ama "Ben de Baba'dan dileyeceğim, o da size başka bir yardımcı verecek" sözü, sanki yalnız Oğul yetmezmiş gibi söylenmiş görünebilir. Oysa başka bir yerde Kutsal Ruh için, sanki tamamen tek başına yetermiş gibi şöyle denmiştir: "O, hakikatin Ruhu geldiğinde size bütün hakikati öğretecek." Peki Oğul buradan ayrı mı tutuluyor; sanki kendisi bütün hakikati öğretmiyormuş, ya da Oğul'un öğretmeye pek gücü yetmeyen şeyi Kutsal Ruh tamamlıyormuş gibi? Öyleyse isterlerse, Oğul'dan küçük demeyi âdet edindikleri Kutsal Ruh'un Oğul'dan büyük olduğunu söylesinler! Yoksa "Yalnız o" ya da "Ondan başka kimse size bütün hakikati öğretmeyecek" denmediği için mi, Oğul'un da onunla birlikte öğrettiğine inanılmasına izin veriyorlar? O hâlde havari, "Tanrı'ya ait olanları da Tanrı'nın Ruhu'ndan başka kimse bilmez" derken Oğul'u Tanrı'ya ait olanları bilmekten ayırmış mı oldu? Öyle ki bu sapkınlar artık buradan, Tanrı'ya ait olanları Oğul'a da, büyüğün küçüğe öğrettiği gibi, ancak Kutsal Ruh'un öğrettiğini söyleyebilsinler? Oysa Oğul'un kendisi ona o kadar büyük yer verir ki şöyle der: "Size bunları söylediğim için yüreğiniz kederle doldu. Ama size doğruyu söylüyorum: Benim gitmem sizin için iyidir; çünkü gitmezsem yardımcı size gelmeyecek."

    8_3
    1. Nec inde separatur utriusque Spiritus, id est Patris et Filii Spiritus. Qui Spiritus sanctus proprie dicitur Spiritus veritatis, quem hic mundus accipere non potest. Hoc est enim plenum gaudium nostrum, quo amplius non est, frui Trinitate Deo ad cuius imaginem facti sumus. Propter hoc aliquando ita loquitur de Spiritu sancto tanquam solus ipse sufficiat ad beatitudinem nostram: et ideo solus sufficit, quia separari a Patre et Filio non potest; sicut Pater solus sufficit, quia separari a Filio et Spiritu sancto non potest; et Filius ideo sufficit solus, quia separari a Patre et Spiritu sancto non potest. Quid enim sibi vult quod ait: Si diligitis me, mandata mea servate; et ego rogabo Patrem, et alium advocatum dabit vobis, ut vobiscum sit in aeternum, Spiritum veritatis, quem hic mundus accipere non potest, id est, dilectores mundi? Animalis enim homo non percipit ea quae sunt Spiritus Dei. Sed adhuc potest videri ideo dictum: Et ego rogabo Patrem, et alium advocatum dabit vobis, quasi non solus Filius sufficiat. Illo autem loco ita de illo dictum est tanquam solus omnino sufficiat: Cum venerit ille Spiritus veritatis, docebit vos omnem veritatem. Numquid ergo separatur hinc Filius, tanquam ipse non doceat omnem veritatem, aut quasi hoc impleat Spiritus sanctus quod minus potuit docere Filius? Dicant ergo, si placet, maiorem esse Filio Spiritum sanctum, quem minorem illo solent dicere. An quia non dictum est: Ipse solus; aut: Nemo, nisi ipse, vos docebit omnem veritatem; ideo permittunt ut cum illo docere credatur et Filius? Apostolus ergo Filium separavit ab sciendis iis quae Dei sunt, ubi ait: Sic et quae Dei sunt, nemo scit, nisi Spiritus Dei: ut iam isti perversi possint ex hoc dicere, quod et Filium non doceat quae Dei sunt nisi Spiritus sanctus, tanquam maior minorem; cui Filius ipse tantum tribuit, ut diceret: Quia haec locutus sum vobis, tristitia implevit cor vestrum. Sed ego veritatem dico: expedit vobis ut ego eam; nam si non abiero, advocatus non veniet ad vos.

    9

Bunu Tanrı'nın Sözü ile Kutsal Ruh arasında bir eşitsizlik bulunduğu için söylemedi; sanki İnsanoğlu'nun onların yanında bulunması, Oğul gibi kul suretini alarak kendini boşaltmamış olduğu için küçük olmayan o Ruh'un gelmesine engel oluyormuş gibi söyledi. Öyleyse kul suretinin onların gözü önünden kaldırılması gerekiyordu; ona baktıkça Mesih'i yalnız gördükleri şeyden ibaret sanıyorlardı. "Beni sevseydiniz, Baba'ya gittiğim için sevinirdiniz; çünkü Baba benden büyüktür" sözü de buradan gelir; yani: Baba'ya gitmem bu yüzden gereklidir; çünkü beni böyle gördükçe gördüğünüz şeyden Baba'dan küçük olduğumu sanıyorsunuz; böylece yaratıkla ve alınmış kılıkla meşgul olarak Baba'yla aramdaki eşitliği anlamıyorsunuz. "Bana dokunma; çünkü henüz Baba'ya yükselmedim" sözü de buradandır. Çünkü dokunma, bilmeye adeta bir son çizer. Bu yüzden kendisine yönelen yüreğin yönelişinin, onu yalnız görünen şeyden ibaret sanarak orada son bulmasını istemiyordu. Baba'ya yükselmek ise, Baba'ya eşit olduğu biçimde görülmekti; böylece bize yeten görmenin sonu orada olacaktı. Yine bazen yalnız Oğul için onun yettiği söylenir ve sevgimizin ve arzumuzun bütün ödülü onun görülmesinde vaat edilir. Nitekim şöyle der: "Buyruklarıma sahip olan ve onları tutan, beni seven odur. Beni seveni de Babam sevecek; ben de onu seveceğim ve kendimi ona göstereceğim." Burada "Ona Baba'yı da göstereceğim" demediği için Baba'yı ayırmış mı oldu? Hayır; "Ben ve Baba biriz" sözü doğru olduğu için, Baba gösterildiğinde onda olan Oğul da gösterilir, Oğul gösterildiğinde de onda olan Baba gösterilir. Öyleyse "Ve kendimi ona göstereceğim" dediğinde Baba'yı da gösterdiği anlaşıldığı gibi, "Krallığı Tanrı'ya ve Baba'ya teslim ettiğinde" sözünden de krallığı kendinden almadığı anlaşılır. Çünkü inananları Tanrı ve Baba'nın seyrine götürdüğünde, "Ve kendimi ona göstereceğim" diyen, onları kuşkusuz kendi seyrine de götürecektir. Bu yüzden Yahuda ona "Rab, ne oldu da kendini dünyaya değil de bize göstereceksin?" dediğinde, İsa ona tutarlı olarak şöyle cevap verdi: "Beni seven sözümü tutar; Babam da onu sever; biz de ona gelir, onun yanında konaklarız." İşte yalnız kendini, kendisini sevene göstermekle kalmaz; Baba'yla birlikte ona gelir ve yanında konaklar.

  1. Yoksa Baba ve Oğul kendilerini sevenin yanında konaklarken Kutsal Ruh'un bu konaktan dışlandığı mı sanılacak? Öyleyse yukarıda Kutsal Ruh için söylediği şu söz ne anlama gelir: "Dünya onu kabul edemez, çünkü onu görmez; siz onu tanıyorsunuz, çünkü sizinle kalır ve sizdedir"? Öyleyse "sizinle kalır ve sizdedir" denen Ruh bu konaktan ayrı tutulmamıştır. Meğer ki biri, Baba ile Oğul kendilerini sevenin yanında konaklamak için geldiklerinde Kutsal Ruh'un oradan ayrılıp sanki büyüklere yer açacağını düşünecek kadar saçmalasın. Ama bu bedensel düşünceye Kutsal Yazı karşı çıkar; çünkü biraz yukarıda şöyle der: "Ben de Baba'dan dileyeceğim, o da sizinle ebediyen kalsın diye size başka bir yardımcı verecek." Öyleyse Baba ve Oğul gelince ayrılmayacak, aynı konakta onlarla birlikte ebediyen kalacaktır; çünkü ne o onlarsız gelir, ne onlar onsuz. Ama Teslis'i tanıtmak için, kişiler de tek tek anılarak bazı şeyler ayrı ayrı söylenir; yine de aynı Teslis'in birliği ve Baba'nın, Oğul'un ve Kutsal Ruh'un tek cevheri ve Tanrılığı yüzünden, öbür kişiler dışarıda bırakılmış olarak anlaşılmaz.

    9

    CAPUT IX. Hoc autem dixit, non propter inaequalitatem Verbi Dei et Spiritus sancti, sed tanquam impedimento esset praesentia Filii hominis apud eos, quominus veniret ille qui minor non esset, quia semetipsum non exinanivit, formam servi accipiens, sicut Filius. Oportebat ergo ut auferretur ab oculis eorum forma servi, quam intuentes, hoc solum esse Christum putabant quod videbant. Inde est et illud quod ait: Si diligeretis me, gauderetis utique, quoniam eo ad Patrem; quia Pater maior me est: id est, propterea me oportet ire ad Patrem, quia dum me ita videtis, ex hoc quod videtis, aestimatis quia minor sum Patre, atque ita circa creaturam susceptumque habitum occupati, aequalitatem quam cum Patre habeo non intellegitis. Inde est et illud: Noli me tangere; nondum enim ascendi ad Patrem. Tactus enim tanquam finem facit notionis. Ideoque nolebat in eo esse finem intenti cordis in se, ut hoc quod videbatur tantummodo putaretur. Ascensio autem ad Patrem erat ita videri, sicut aequalis est Patri, ut ibi esset finis visionis, quae sufficit nobis. Aliquando item de Filio solo dicitur, quod ipse sufficiat, et in eius visione merces tota promittitur dilectionis et desiderii nostri. Sic enim ait: Qui habet mandata mea et custodit ea, ille est qui diligit me. Qui autem me diligit, diligetur a Patre meo; et ego diligam eum, et ostendam me ipsum illi. Numquid hic, quia non dixit: Ostendam illi et Patrem, ideo separavit Patrem? Sed quia verum est: Ego et Pater unum sumus; cum Pater ostenditur, et Filius ostenditur qui in illo est; et cum Filius ostenditur, etiam Pater ostenditur qui in illo est. Sicut ergo cum ait: Et ostendam me ipsum illi, intellegitur quia ostendit et Patrem; ita et in eo quod dicitur: Cum tradiderit regnum Deo et Patri, intellegitur quia non adimit sibi. Quoniam cum perducet credentes ad contemplationem Dei et Patris, profecto perducet ad contemplationem suam, qui dixit: Et ostendam illi me ipsum. Et ideo consequenter, cum dixisset illi Iudas: Domine, quid factum est, quia ostensurus es te nobis, et non huic mundo? respondit Iesus, et dixit illi: Si quis diligit me, sermonem meum servabit; et Pater meus diliget illum, et ad eum veniemus, et mansionem apud eum faciemus. Ecce quia non solum se ipsum ostendit ei a quo diligitur, quia simul cum Patre venit ad eum, et mansionem facit apud eum. 19. An forte putabitur mansionem in dilectore suo facientibus Patre et Filio exclusus esse ab hac mansione Spiritus sanctus? Quid est ergo quod superius ait de Spiritu sancto: Quem hic mundus accipere non potest, quoniam non videt illum: nostis illum vos, quia vobiscum manet, et in vobis est? Non itaque ab hac mansione separatus est, de quo dictum est: vobiscum manet, et in vobis est. Nisi forte quisquam sic absurdus est, ut arbitretur, cum Pater et Filius venerint ut mansionem apud dilectorem suum faciant, discessurum inde Spiritum sanctum, et tanquam locum daturum esse maioribus. Sed huic carnali cogitationi occurrit Scriptura: paulo quippe superius ait: Et ego rogabo Patrem, et alium advocatum dabit vobis, ut vobiscum sit in aeternum. Non ergo discedet Patre et Filio venientibus, sed in eadem mansione cum ipsis erit in aeternum; quia nec ille sine ipsis venit, nec illi sine ipso. Sed propter insinuationem Trinitatis, personis etiam singulis nominatis dicuntur quaedam separatim; non tamen aliis separatis intelleguntur, propter eiusdem Trinitatis unitatem unamque substantiam atque deitatem Patris et Filii et Spiritus sancti.

    10

  1. Öyleyse Rabbimiz İsa Mesih krallığı Tanrı'ya ve Baba'ya, ne kendisi ne de Kutsal Ruh bundan ayrılmış olarak, inananları Tanrı'nın seyrine götürdüğünde teslim edecektir; orada bütün iyi eylemlerin gayesi, ebedî dinlenme ve bizden asla alınmayacak sevinç vardır. "Sizi yine göreceğim, yüreğiniz sevinecek ve sevincinizi sizden kimse alamayacak" sözüyle bunu işaret eder. Bu sevincin bir benzerliğini, Rab'bin ayaklarının dibinde oturup onun sözüne kulak veren Meryem önceden göstermişti: Her türlü eylemden uzak, dingin, bu hayatın taşıyabildiği ölçüde hakikate yönelmiş olarak, bununla ebediyen olacak olanı önceden canlandırıyordu. Kız kardeşi Marta, iyi ve faydalı olsa da dinlenme gelince geçip gidecek olan zorunlu bir işle uğraşırken, o Rab'bin sözünde dinleniyordu. Bu yüzden kız kardeşinin kendisine yardım etmediğinden yakınan Marta'ya Rab şu cevabı verdi: "Meryem en iyi payı seçti; bu ondan alınmayacak." Marta'nın yaptığına kötü bir pay demedi; ama alınmayacak olan bu payın en iyisi olduğunu söyledi. Çünkü ihtiyacın hizmetinde olan pay, ihtiyacın kendisi geçip gidince alınacaktır. Geçip gidecek iyi işin ödülü, kalıcı olacak dinlenmedir. Öyleyse o seyirde Tanrı her şeyde her şey olacaktır; çünkü ondan başka hiçbir şey aranmayacak, yalnız onunla aydınlanmak ve onun tadına doyasıya varmak yetecektir. Bu yüzden içinde Ruh'un söze dökülmez iniltilerle aracılık ettiği kişi şöyle der: "Rab'den tek bir şey diledim, onu arayacağım: Rab'bin hazzını seyretmek için hayatımın bütün günlerinde Rab'bin evinde oturmayı." Çünkü Tanrı'yla insanlar arasındaki aracı, insan Mesih İsa krallığı Tanrı'ya ve Baba'ya teslim ettiğinde Baba Tanrı'yı, Oğul'u ve Kutsal Ruh'u seyredeceğiz. O zaman aracımız ve kâhinimiz, Tanrı'nın Oğlu ve İnsanoğlu artık bizim için aracılık etmeyecek; kendisi de, bizim için kul suretini almış bir kâhin olduğu ölçüde, her şeyi kendisine boyun eğdirene ve kendisinin her şeyi boyun eğdirdiğine boyun eğecek. Böylece Tanrı olduğu ölçüde bizi onunla birlikte kendine boyun eğmiş tutacak, kâhin olduğu ölçüde de bizimle birlikte ona boyun eğmiş olacak. Bu yüzden Oğul hem Tanrı hem insan olduğundan, Oğul'daki insan, Baba'daki Oğul'un olduğundan daha çok başka bir cevherdir; nasıl ki bir insanda bir arada olsalar da benim bedenim benim ruhuma göre, başka bir insanın ruhunun benim ruhuma göre olduğundan daha çok başka bir cevherdir.

    10

    CAPUT X. 20. Tradet itaque regnum Deo et Patri Dominus noster Iesus Christus, non se inde separato, nec Spiritu sancto, quando perducet credentes ad contemplationem Dei, ubi est finis omnium bonarum actionum, et requies sempiterna, et gaudium quod nunquam auferetur a nobis. Hoc enim significat in eo quod ait: Iterum videbo vos, et gaudebit cor vestrum, et gaudium vestrum nemo auferet a vobis. Huius gaudii similitudinem praesignabat Maria sedens ad pedes Domini, et intenta in verbum eius; quieta scilicet ab omni actione, et intenta in veritatem secundum quemdam modum, cuius capax est ista vita, quo tamen praefiguraret illud quod futurum est in aeternum. Martha quippe sorore sua in necessitatis actione conversante, quamvis bona et utili, tamen, cum requies successerit, transitura, ipsa requiescebat in verbo Domini. Et ideo Dominus conquerenti Marthae quod eam soror non adiuvaret, respondit: Maria optimam partem elegit, quae non auferetur ab ea. Non partem malam dixit quod agebat Martha; sed istam optimam quae non auferetur. Illa enim quae in ministerio indigentiae est, cum indigentia ipsa transierit, auferetur. Boni quippe operis transituri merces est requies permansura. In illa igitur contemplatione Deus erit omnia in omnibus; quia nihil ab illo aliud requiretur, sed solo ipso illustrari perfruique sufficiet. Ideoque ille in quo Spiritus interpellat gemitibus inenarrabilibus: Unam, inquit, petii a Domino, hanc requiram; ut inhabitem in domo Domini per omnes dies vitae meae, ut contempler delectationem Domini. Contemplabimur enim Deum Patrem et Filium et Spiritum sanctum, cum mediator Dei et hominum homo Christus Iesus tradiderit regnum Deo et Patri, ut iam non interpellet pro nobis mediator et sacerdos noster, Filius Dei et Filius hominis; sed et ipse in quantum sacerdos est assumpta propter nos servi forma, subiectus sit ei qui illi subiecit omnia, et cui subiecit omnia; ut in quantum Deus est, cum illo nos subiectos habeat, in quantum sacerdos, nobiscum illi subiectus sit. Quapropter cum Filius sit et Deus et homo, alia substantia homo potius in Filio, quam Filius in Patre: sicut caro animae meae alia substantia est ad animam meam, quamvis in uno homine, quam anima alterius hominis ad animam meam.

    10_2

  1. Öyleyse krallığı Tanrı'ya ve Baba'ya teslim ettiğinde, yani aracının şimdi kendileri için aracılık ettiği, inanan ve imanla yaşayan kimseleri, ona ermek için iç çekip inlediğimiz o seyre götürdüğünde, emek ve inilti geçip gidince, krallığı Tanrı'ya ve Baba'ya teslim etmiş olarak artık bizim için aracılık etmeyecektir. Bunu şöyle diyerek işaret eder: "Bunları size benzetmelerle söyledim; artık size benzetmelerle konuşmayacağım, Baba'yı size açıkça bildireceğim saat gelecek"; yani görme yüz yüze olduğunda artık benzetmeler olmayacak. "Baba'yı size açıkça bildireceğim" sözü de "Baba'yı size açıkça göstereceğim" demektir. "Bildireceğim" der, çünkü onun Sözü'dür. Ardından şöyle devam eder: "O gün benim adımla dileyeceksiniz; size, sizin için Baba'dan dileyeceğim demiyorum; çünkü Baba'nın kendisi sizi seviyor, çünkü siz beni sevdiniz ve benim Tanrı'dan çıkıp geldiğime inandınız. Baba'dan çıkıp bu dünyaya geldim; yine dünyayı bırakıyor ve Baba'ya gidiyorum." "Baba'dan çıktım" ne demektir? Baba'ya eşit olduğum o surette değil, başka türlü, yani alınmış yaratıkta daha küçük olarak göründüm, demek değil mi? "Bu dünyaya geldim" ne demektir? Kendimi boşaltarak aldığım kul suretini bu dünyayı seven günahkârların gözlerine de gösterdim, demek değil mi? "Yine dünyayı bırakıyorum" ne demektir? Dünyayı sevenlerin bakışından, gördükleri şeyi kaldırıyorum, demek değil mi? "Baba'ya gidiyorum" ne demektir? Müminlerime, Baba'ya eşit olduğum biçimde anlaşılmam gerektiğini öğretiyorum, demek değil mi? Buna inananlar imandan görmeye, yani o görmenin kendisine götürülmeye layık görülecekler; onları oraya götürdüğü için krallığı Tanrı'ya ve Baba'ya teslim edeceği söylenmiştir. Çünkü kanıyla kurtardığı müminlerine onun krallığı denmiştir; şimdi onlar için aracılık eder; ama o zaman onları Baba'ya eşit olduğu yerde kendine bağlayınca artık onlar için Baba'dan dilemeyecektir. "Çünkü Baba'nın kendisi sizi seviyor" der. Çünkü Baba'dan küçük olduğu ölçüde diler; eşit olduğu ölçüde ise Baba'yla birlikte dileği kabul eder. Bu yüzden "Çünkü Baba'nın kendisi sizi seviyor" demekle kendini bundan elbette ayırmaz; yukarıda andığım ve yeterince açıkladığım şeye göre anlaşılmasını ister: Teslis'teki her kişi çoğu zaman öbürleri de orada anlaşılacak biçimde anılır. Öyleyse "Çünkü Baba'nın kendisi sizi seviyor" sözü, bunun ardından Oğul'un ve Kutsal Ruh'un da anlaşılacağı biçimde söylenmiştir. Bu, öz Oğlu'nu esirgemeyip hepimiz için onu feda eden Tanrı'nın bizi şimdi sevmediği anlamına gelmez; Tanrı bizi şimdi olduğumuz gibi değil, olacağımız gibi sever. Çünkü kimi nasıl severse, onu ebediyen öyle korur; bu da şimdi bizim için aracılık eden, krallığı Tanrı'ya ve Baba'ya teslim ettiğinde olacaktır; o zaman artık Baba'dan dilemeyecek, çünkü Baba'nın kendisi bizi sevmektedir. Peki hangi liyakatle? İmanın liyakatiyle değilse hangisiyle? Vaat edileni görmeden önce onunla inanırız. Çünkü onunla görmeye ulaşacağız; böylece Tanrı bizi, olmamızı sevdiği gibi olduğumuzda sevecektir; şimdi öyle olduğumuz için nefret ettiği gibi değil. Tanrı hep öyle kalmak istemememiz için bizi yüreklendirir ve buna güç verir.

    10_2
    1. Cum ergo tradiderit regnum Deo et Patri, id est, cum credentes et viventes ex fide, pro quibus nunc mediator interpellat, perduxerit ad contemplationem, cui percipiendae suspiramus et gemimus, et cum transierit labor et gemitus, iam non interpellabit pro nobis tradito regno Deo et Patri. Hoc significans ait: Haec vobis locutus sum in similitudinibus: veniet hora, quando iam non in similitudinibus loquar vobis, sed manifeste de Patre nuntiabo vobis; id est, iam non erunt similitudines, cum visio fuerit facie ad faciem. Hoc est enim quod ait: sed manifeste de Patre nuntiabo vobis; ac si diceret: manifeste Patrem ostendam vobis. Nuntiabo quippe ait, quia Verbum eius est. Sequitur enim et dicit: Illa die in nomine meo petetis, et non dico vobis quia ego rogabo Patrem: ipse enim Pater amat vos, quia vos me amastis, et credidistis quia a Deo exivi. Exivi a Patre, et veni in hunc mundum: iterum relinquo mundum, et vado ad Patrem. Quid est: A Patre exivi; nisi, non in ea forma qua aequalis sum Patri, sed aliter, id est, in assumpta creatura minor apparui? Et quid est: Veni in hunc mundum; nisi, formam servi, quam me exinaniens accepi, etiam peccatorum qui mundum istum diligunt, oculis demonstravi? Et quid est: Iterum relinquo mundum; nisi, ab aspectu dilectorum mundi aufero quod viderunt? Et quid est: Vado ad Patrem; nisi, doceo me sic intellegendum a fidelibus meis, quomodo aequalis sum Patri? Hoc qui credunt, digni habebuntur perduci a fide ad speciem, id est ad ipsam visionem, quo perducens dictus est tradere regnum Deo et Patri. Fideles quippe eius quos redemit sanguine suo, dicti sunt regnum eius, pro quibus nunc interpellat: tunc autem illic eos sibi faciens inhaerere, ubi aequalis est Patri, non iam rogabit Patrem pro eis. Ipse enim, inquit, Pater amat vos. Ex hoc enim rogat, quo minor est Patre: quo vero aequalis est, exaudit cum Patre. Unde se ab eo quod dixit: Ipse enim Pater amat vos, utique ipse non separat; sed secundum ea facit intellegi quae supra commemoravi, satisque insinuavi, plerumque ita nominari unamquamque in Trinitate personam, ut et aliae illic intellegantur. Sic itaque dictum est: Ipse enim Pater amat vos, ut consequenter intellegatur et Filius et Spiritus sanctus: non quia modo nos non amat, qui proprio Filio non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit eum; sed tales nos amat Deus, quales futuri sumus, non quales sumus. Quales enim amat, tales in aeternum conservat: quod tunc erit, cum tradiderit regnum Deo et Patri, qui nunc interpellat pro nobis, ut iam non roget Patrem, quia ipse Pater amat nos. Quo autem merito, nisi fidei, qua credimus antequam illud quod promittitur videamus? Per hanc enim perveniemus ad speciem, ut tales amet, quales amat ut simus; non quales odit quia sumus, et hortatur ac praestat ne tales esse semper velimus.

    11

  1. Öyleyse Tanrı'nın Oğlu hakkında Yazıları anlamanın bu kuralını bildiğimize göre —onlarda neyin, onun Baba'ya eşit olduğu Tanrı suretine göre, neyin de Baba'dan küçük olduğu, aldığı kul suretine göre söylendiğini ayırt etmek—, kutsal kitapların sözleri sanki birbirine zıt ve aykırıymış gibi sarsılmayacağız. Çünkü Tanrı suretine göre hem Oğul hem Kutsal Ruh Baba'ya eşittir; daha önce gösterdiğimiz gibi ikisi de yaratık değildir. Kul suretine göre ise Oğul Baba'dan küçüktür, çünkü kendisi "Baba benden büyüktür" demiştir; kendinden küçüktür, çünkü onun için "Kendini boşalttı" denmiştir; Kutsal Ruh'tan küçüktür, çünkü kendisi şöyle der: "İnsanoğlu'na karşı küfreden bağışlanacak; ama Kutsal Ruh'a karşı küfreden bağışlanmayacak." Mucizelerini de onda yaptı; şöyle der: "Ben cinleri Tanrı'nın Ruhu'yla kovuyorsam, Tanrı'nın krallığı kuşkusuz üzerinize gelmiştir." Yeşaya'da da şöyle der —bu bölümü kendisi havrada okudu ve hiçbir kuşkuya yer bırakmadan onun kendisinde gerçekleştiğini gösterdi—: "Rab'bin Ruhu üzerimdedir; bu yüzden beni meshetti; yoksullara müjdeyi duyurmak, tutsaklara salıverilişi ilan etmek için beni gönderdi" ve devamı. Bunları yapmak için gönderildiğini söyler, çünkü Rab'bin Ruhu onun üzerindedir. Tanrı suretine göre her şey onun aracılığıyla yapıldı; kul suretine göre ise kendisi bir kadından doğdu, kanun altında doğdu. Tanrı suretine göre kendisi ve Baba birdir; kul suretine göre kendi iradesini değil, kendisini gönderenin iradesini yapmaya geldi. Tanrı suretine göre, Baba'nın kendisinde hayatı olduğu gibi Oğul'a da kendisinde hayat sahibi olmayı verdi; kul suretine göre canı ölesiye kederlidir ve "Baba, mümkünse bu kâse benden geçsin" der. Tanrı suretine göre kendisi gerçek Tanrı ve ebedî hayattır; kul suretine göre ölüme, hem de çarmıh ölümüne kadar itaat etti.
  1. Tanrı suretine göre Baba'nın sahip olduğu her şey onundur ve "Benim olan her şey senindir, senin olan da benim" der; kul suretine göre ise öğretisi kendisinin değil, kendisini gönderenindir.

    11

    CAPUT XI. 22. Quapropter, cognita ista regula intellegendarum Scripturarum de Filio Dei, ut distinguamus quid in eis sonet secundum formam Dei, in qua aequalis est Patri, et quid secundum formam servi quam accepit, in qua minor est Patre, non conturbabimur tanquam contrariis ac repugnantibus inter se sanctorum Librorum sententiis. Nam secundum formam Dei aequalis est Patri et Filius et Spiritus sanctus, quia neuter eorum creatura est, sicut iam ostendimus: secundum autem formam servi, minor est Patre, quia ipse dixit: Pater maior me est: minor est se ipso, quia de illo dictum est: Semetipsum exinanivit: minor est Spiritu sancto, quia ipse ait: Qui dixerit blasphemiam in Filium hominis, remittetur ei; qui autem dixerit in Spiritum sanctum, non remittetur ei. Et in ipso virtutes operatus est, dicens: Si ego in Spiritu Dei eicio daemonia, certe supervenit super vos regnum Dei. Et apud Isaiam dicit, quam lectionem ipse in synagoga recitavit, et de se completam sine scrupulo dubitationis ostendit: Spiritus, inquit, Domini super me; propter quod unxit me, evangelizare pauperibus misit me, praedicare captivis remissionem, et cetera: ad quae facienda ideo dicit se missum, quia Spiritus Domini est super eum. Secundum formam Dei, omnia per ipsum facta sunt: secundum formam servi, ipse factus est ex muliere, factus sub Lege. Secundum formam Dei, ipse et Pater unum sunt: secundum formam servi, non venit facere voluntatem suam, sed voluntatem eius qui eum misit. Secundum formam Dei, sicut habet Pater vitam in semetipso, sic dedit et Filio vitam habere in semetipso: secundum formam servi, tristis est anima eius usque ad mortem; et: Pater, inquit, si fieri potest, transeat a me iste calix. Secundum formam Dei, ipse est verus Deus et vita aeterna: secundum formam servi, factus est oboediens usque ad mortem, mortem autem crucis. 23. Secundum formam Dei, omnia quae habet Pater, ipsius sunt: et: Omnia mea tua sunt, inquit, et tua mea. Secundum formam servi, non est doctrina ipsius, sed illius qui eum misit.

    12

Yine: "O günü ve saati ne gökteki melekler ne de Oğul bilir, Baba'dan başka kimse bilmez." Bunu, başkalarını bilmez bıraktığı anlamda bilmez; yani o zaman öğrencilerine bildirecek biçimde bilmiyordu. Nitekim İbrahim'e "Şimdi Tanrı'dan korktuğunu bildim" denmiştir; yani "şimdi bilmeni sağladım"; çünkü İbrahim o denenmede sınanınca kendini kendisine tanıttı. Rab o günü ve saati de öğrencilerine uygun bir zamanda kuşkusuz söyleyecekti; gelecekteki bir şeyden geçmişteymiş gibi söz ederek şöyle der: "Artık size kul demiyorum, dost diyorum. Çünkü kul efendisinin iradesini bilmez; ama size dost dedim, çünkü Babam'dan işittiğim her şeyi size bildirdim." Henüz bunu yapmamıştı; ama kesinlikle yapacağı için sanki yapmış gibi konuştu. Nitekim onlara şöyle der: "Size söyleyecek daha çok şeyim var, ama şimdi onları taşıyamazsınız." Bunların arasında o günün ve saatin de bulunduğu anlaşılır. Havari de şöyle der: "Aranızdayken Mesih İsa'dan, hem de çarmıha gerilmiş Mesih'ten başka bir şey bilmemeye karar verdim." Çünkü Mesih'in Tanrılığı hakkında daha yüksek şeyleri kavrayamayanlarla konuşuyordu. Biraz sonra onlara şöyle de der: "Sizinle ruhanî kişilerle konuşur gibi değil, bedensel kişilerle konuşur gibi konuşabildim." Öyleyse onların arasında, onların kendisi aracılığıyla bilemeyecekleri şeyi bilmiyordu; ve yalnız onların kendisi aracılığıyla bilmeleri gereken şeyi bildiğini söylüyordu. Nihayet yetkinler arasında, küçükler arasında bilmediği şeyi biliyordu; çünkü orada şöyle der: "Yetkinler arasında bilgelikten söz ediyoruz." Gizli olan hendeğe "kör hendek" denir; birinin gizlediği şeyi bilmediği de aynı söyleyiş türüyle söylenir. Çünkü Yazılar insanların kullanımında bulunmayan hiçbir söyleyiş türüyle konuşmaz; elbette insanlarla konuşurlar.

  1. Tanrı suretine göre şöyle denmiştir: "Bütün tepelerden önce beni doğurdu", yani yaratıkların bütün yüksekliklerinden önce; ve: "Seni sabah yıldızından önce doğurdum", yani bütün zamanlardan ve zamana bağlı şeylerden önce. Kul suretine göre ise şöyle denmiştir: "Rab beni yollarının başlangıcında yarattı." Çünkü Tanrı suretine göre "Ben hakikatim", kul suretine göre de "Ben yolum" dedi. Ölüler arasından ilk doğan olarak, başı olduğu Kilise'sine Tanrı'nın krallığına, ebedî hayata, bedenin ölümsüzlüğüne bile giden yolu açtı; bu yüzden Tanrı'nın yollarının başlangıcında, onun işleri için yaratıldı. Çünkü Tanrı suretine göre bizimle konuşan başlangıç odur; Tanrı göğü ve yeri bu başlangıçta yaptı. Kul suretine göre ise "gerdeğinden çıkan güvey"dir. Tanrı suretine göre "bütün yaratılışın ilk doğanıdır, kendisi her şeyden öncedir ve her şey onda var olur"; kul suretine göre "bedenin, Kilise'nin başıdır." Tanrı suretine göre şanın Rabbidir. Buradan, kendi kutsallarını onun yücelttiği açıktır. Çünkü "önceden belirlediklerini çağırdı da; çağırdıklarını akladı da; akladıklarını yüceltti de." Onun için dinsizi aklayan denmiştir; onun için adil ve aklayan denmiştir. Öyleyse akladıklarını yüceltti de ise, aklayan aynı zamanda yücelten de odur; yani dediğim gibi şanın Rabbi. Yine de kul suretine göre, kendi yüceltilmeleri için kaygılanan öğrencilere şu cevabı verdi: "Sağımda ya da solumda oturmayı size vermek bana ait değildir; Babam tarafından kimler için hazırlandıysa onlarındır."

    12

    CAPUT XII. Et: De die et hora nemo scit, neque Angeli in caelo, neque Filius, nisi Pater. Hoc enim nescit, quod nescientes facit, id est, quod non ita sciebat ut tunc discipulis indicaret: sicut dictum est ad Abraham: Nunc cognovi quod timeas Deum, id est, nunc feci ut cognosceres; quia et ipse sibi in illa tentatione probatus innotuit. Nam et illud utique dicturus erat discipulis tempore opportuno, de quo futuro tanquam praeterito loquens, ait: Iam non dico vos servos, sed amicos. Servus enim nescit voluntatem domini sui: vos autem dixi amicos, quia omnia quaecumque audivi a Patre meo, nota vobis feci: quod nondum fecerat, sed quia certo facturus erat, quasi iam fecisset locutus est. Ipsis enim ait: Multa vobis habeo dicere; sed non potestis illa portare modo. Inter quae intellegitur et: De die et hora. Nam et Apostolus: Neque enim iudicavi me, inquit, scire aliquid in vobis, nisi Christum Iesum, et hunc crucifixum. Eis enim loquebatur, qui capere altiora de Christi deitate non poterant. Quibus etiam paulo post dicit: Non potui vobis loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus. Hoc ergo inter illos nesciebat, quod per illum scire non poterant. Et hoc solum se scire dicebat, quod eos per illum scire oportebat. Denique sciebat inter perfectos, quod inter parvulos nesciebat: ibi quippe ait: Sapientiam loquimur inter perfectos. Eo namque genere locutionis nescire quisque dicitur quod occultat, quo dicitur fossa caeca quae occulta est. Neque enim aliquo genere loquuntur Scripturae, quod in consuetudine humana non inveniatur; quia utique hominibus loquuntur. 24. Secundum formam Dei dictum est: Ante omnes colles genuit me, id est, ante omnes altitudines creaturarum; et: Ante luciferum genui te, id est, ante omnia tempora et temporalia: secundum formam autem servi dictum est: Dominus creavit me in principio viarum suarum. Quia secundum formam Dei dixit: Ego sum veritas; et secundum formam servi: Ego sum via. Quia enim ipse primogenitus a mortuis iter fecit Ecclesiae suae ad regnum Dei ad vitam aeternam, cui caput est ad immortalitatem etiam corporis, ideo creatus est in principio viarum Dei in opera eius. Secundum formam enim Dei, principium est quod et loquitur nobis; in quo principio fecit Deus caelum et terram: secundum autem formam servi, Sponsus procedens de thalamo suo. Secundum formam Dei, Primogenitus omnis creaturae, et ipse ante omnes est, et omnia in illo constant: secundum formam servi, Ipse est caput corporis Ecclesiae. Secundum formam Dei, Dominus est gloriae. Unde manifestum est, quod ipse glorificet sanctos suos. Quos enim praedestinavit, ipsos et vocavit; et quos vocavit, ipsos et iustificavit; quos autem iustificavit, ipsos et glorificavit. De illo quippe dictum est quod iustificet impium; de illo dictum est quod sit iustus et iustificans. Si ergo quos iustificavit, ipsos et glorificavit, qui iustificat ipse et glorificat, qui est, ut dixi, Dominus gloriae. Secundum formam tamen servi satagentibus discipulis de glorificatione sua, respondit: Sedere ad dexteram vel ad sinistram meam non est meum dare vobis, sed quibus paratum est a Patre meo.

    12_2

  1. Babası tarafından hazırlanan, Oğul'un kendisi tarafından da hazırlanmıştır; çünkü kendisi ve Baba birdir. Bu Teslis'te, bir ve aynı cevherin ayrılmaz işleyişi yüzünden, hepsine ait olanın tanrısal söyleyişlerin pek çok tarzında tek tek her biri için de söylendiğini artık gösterdik. Nitekim Kutsal Ruh için de şöyle der: "Gittiğimde onu size göndereceğim." "Göndereceğiz" demedi; sanki onu Baba değil yalnız Oğul gönderecekmiş gibi söyledi; oysa başka bir yerde şöyle der: "Sizin yanınızda kalırken bunları size söyledim; ama Baba'nın benim adımla göndereceği yardımcı, Kutsal Ruh, size her şeyi açıklayacak." Burada da yine, sanki onu Oğul da göndermeyecekmiş, yalnız Baba gönderecekmiş gibi söylenmiştir. Öyleyse bunlar nasılsa "Babam tarafından kimler için hazırlandıysa" sözü de öyledir: Dilediği kimseler için şan tahtlarını Baba'yla birlikte kendisinin de hazırladığının anlaşılmasını istedi. Ama biri şöyle diyebilir: Orada Kutsal Ruh'tan söz ederken onu kendisinin göndereceğini, Baba'nın göndereceğini inkâr etmeyecek biçimde söyledi; başka bir yerde de Baba'nın göndereceğini, kendisinin göndereceğini inkâr etmeyecek biçimde söyledi; burada ise açıkça "Vermek bana ait değildir" dedi ve ardından bunların Baba tarafından hazırlandığını söyledi. Ama önceden ortaya koyduğumuz şey de buydu: Bu kul suretine göre söylenmiştir. Öyle ki "Vermek bana ait değildir" sözünü, sanki "Bunu vermek insan gücüne ait değildir" denmiş gibi anlayalım; böylece onun bunu, Tanrı olarak Baba'ya eşit olduğu güç sayesinde verdiği anlaşılsın. "Vermek bana ait değildir" der; yani: Bunları insan gücüyle vermem, "Babam tarafından kimler için hazırlandıysa onlarındır"; ama şimdiden şunu da anla: Baba'nın sahip olduğu her şey benimse, bu da kuşkusuz benimdir ve bunları Baba'yla birlikte ben hazırladım.
  1. Şunu da soruyorum: "Biri sözlerimi işitmezse, onu ben yargılamam" sözü nasıl söylenmiştir? Belki burada "onu ben yargılamam" sözünü, orada "vermek bana ait değildir" dediği gibi söyledi. Ama burada ardından ne geliyor? "Çünkü dünyayı yargılamaya değil, dünyayı kurtarmaya geldim" der; sonra şunu ekler: "Beni reddeden ve sözlerimi kabul etmeyenin onu yargılayacak biri vardır." Burada Baba'yı anlardık, eğer şunu eklemeseydi: "Söylediğim söz, son gün onu yargılayacak." Peki, "onu ben yargılamam" dediği için artık ne Oğul yargılayacak ne de Baba, yalnız Oğul'un söylediği söz mü yargılayacak? Hayır; ardından geleni de dinle: "Çünkü ben kendiliğimden konuşmadım; beni gönderen Baba, ne diyeceğime ve ne söyleyeceğime dair bana buyruk verdi; ve biliyorum ki onun buyruğu ebedî hayattır. Öyleyse söylediklerimi, Baba bana nasıl dediyse öyle söylüyorum." Yargılayan Oğul değil de Oğul'un söylediği sözse; Oğul'un söylediği söz de, Oğul kendiliğinden konuşmadığı, kendisini gönderen Baba ne diyeceğine ve ne söyleyeceğine dair ona buyruk verdiği için yargılıyorsa, Oğul'un söylediği sözün sahibi olan Baba yargılıyor demektir; Baba'nın Sözü ise Oğul'un ta kendisidir. Çünkü Baba'nın buyruğu başka, Baba'nın Sözü başka değildir; nitekim buna hem söz hem buyruk dedi. Öyleyse bakalım, "Ben kendiliğimden konuşmadım" derken bundan "Ben kendiliğimden doğmadım" anlaşılmasını istemiş olmasın? Çünkü Baba'nın Sözü konuşuyorsa kendini söylüyordur; çünkü Baba'nın Sözü kendisidir. Nitekim çoğu zaman "Baba bana verdi" der; bununla Baba'nın onu doğurduğunun anlaşılmasını ister: Sanki zaten var olan ve sahip olmayan birine bir şey vermiş gibi değil; sahip olsun diye vermiş olması, var olsun diye onu doğurmuş olmasıdır. Çünkü Tanrı'nın Oğlu, her şeyin kendisi aracılığıyla yapıldığı biricik olarak, bedenleşmeden ve yaratığı almadan önce, yaratık gibi bir şey olup başka bir şeye sahip değildir; sahip olduğu şey, olduğu şeyin kendisidir. Bu, kavramaya yetenekli biri için şu yerde daha açık söylenir: "Baba'nın kendisinde hayatı olduğu gibi, Oğul'a da kendisinde hayat sahibi olmayı verdi." Çünkü zaten var olan ve hayatı olmayan birine kendisinde hayat sahibi olmayı vermedi; çünkü o, var olduğu şeyle hayattır. Öyleyse "Oğul'a kendisinde hayat sahibi olmayı verdi" demek, Oğul'u değişmez hayat olsun diye doğurdu demektir; bu da ebedî hayattır. Öyleyse Tanrı'nın Sözü Tanrı'nın Oğlu ise ve Tanrı'nın Oğlu, Yuhanna'nın mektubunda dediği gibi gerçek Tanrı ve ebedî hayatsa, burada da Rab "Söylediğim söz son gün onu yargılayacak" derken ve o sözün Baba'nın sözü ve Baba'nın buyruğu, o buyruğun da ebedî hayat olduğunu söylerken başka neyi tanıyoruz? "Ve biliyorum ki onun buyruğu ebedî hayattır" der.

    12_2
    1. Quod autem paratum est a Patre eius, et ab ipso Filio paratum est: quia ipse et Pater unum sunt. Iam enim ostendimus in hac Trinitate per multos divinarum locutionum modos, etiam de singulis dici quod omnium est, propter inseparabilem operationem unius eiusdemque substantiae. Sicut et de Spiritu sancto dicit: Cum ego iero, mittam illum ad vos. Non dixit: Mittemus; sed ita quasi tantum Filius eum missurus esset, et non Pater; cum alio loco dicat: Haec locutus sum vobis apud vos manens; advocatus autem Spiritus sanctus, quem mittet Pater in nomine meo, ille vobis declarabit omnia. Hic rursus ita dictum est, quasi non eum missurus esset et Filius, sed tantum Pater. Sicut ergo ista, ita et illud quod ait: sed quibus paratum est a Patre meo: cum Patre se intellegi voluit parare sedes gloriae quibus vellet. Sed dicit aliquis: Illic cum de Spiritu sancto loqueretur, ita se missurum ait, ut non negaret Patrem missurum; et alio loco ita Patrem, ut non negaret se missurum: hic vero aperte ait: Non est meum dare; atque ita secutus, a Patre dixit ista praeparata. Sed hoc est quod praestruximus secundum formam servi dictum: ut ita intellegeremus: Non est meum dare, ac si diceretur: Non est humanae potestatis hoc dare: ut per illud intellegatur hoc dare, per quod Deus aequalis est Patri. Non est meum, inquit, dare, id est, non humana potestate ista do, sed quibus paratum est a Patre meo: sed iam tu intellege, quia si omnia quae habet Pater, mea sunt, et hoc utique meum est, et cum Patre ista paravi. 26. Nam et illud quaero, quomodo dictum sit: Si quis non audit verba mea, ego non iudicabo illum. Fortassis enim ita hic dixit: Ego non iudicabo illum, quemadmodum ibi: Non est meum dare. Sed quid hic sequitur? Non enim veni, inquit, ut iudicem mundum, sed ut salvum faciam mundum: deinde adiungit et dicit: Qui me spernit et non accipit verba mea, habet qui se iudicet. Hic iam intellegeremus Patrem, nisi adiungeret et diceret: Verbum quod locutus sum, ipsum iudicabit illum in novissimo die. Quid igitur, iam nec Filius iudicabit, quia dixit: Ego non iudicabo illum? nec Pater, sed verbum quod locutus est Filius? Imo audi adhuc quod sequitur: Quia ego, inquit, non ex me locutus sum, sed qui me misit Pater, ille mandatum mihi dedit quid dicam, et quid loquar; et scio quia mandatum eius vita aeterna est. Quae ergo ego loquor, ita ut dixit mihi Pater, sic loquor. Si ergo non iudicat Filius, sed verbum quod locutus est Filius; ideo autem iudicat verbum quod locutus est Filius, quia non ex se locutus est Filius, sed qui misit eum Pater mandatum dedit ei quid dicat, et quid loquatur: Pater utique iudicat, cuius verbum est quod locutus est Filius, atque ipsum Verbum Patris idem ipse est Filius. Non enim aliud est mandatum Patris, aliud Verbum Patris: nam et verbum hoc appellavit, et mandatum. Videamus ergo ne forte quod ait: Ego non ex me locutus sum, hoc intellegi voluerit: Ego non ex me natus sum. Si enim Verbum Patris loquitur, se ipsum loquitur, quia ipse est Verbum Patris. Plerumque enim dicit: Dedit mihi Pater: in quo vult intellegi quod eum genuerit Pater: non ut tanquam iam exsistenti et non habenti dederit aliquid; sed ipsum dedisse ut haberet, genuisse est ut esset. Non enim sicut creatura, ita Dei Filius ante incarnationem et ante assumptam creaturam, unigenitus per quem facta sunt omnia, aliud est, et aliud habet: sed hoc ipsum est, quod est id quod habet. Quod illo loco manifestius dicitur, si quis ad capiendum sit idoneus, ubi ait: Sicut habet Pater vitam in semetipso, ita dedit Filio vitam habere in semetipso. Neque enim iam exsistenti et vitam non habenti dedit ut haberet vitam in semetipso, cum eo ipso quod est, vita sit. Hoc est ergo, dedit Filio vitam habere in semetipso, genuit Filium esse incommutabilem vitam, quod est vita aeterna. Cum ergo Verbum Dei sit Filius Dei, et Filius Dei sit verus Deus et vita aeterna, sicut in Epistola sua dicit Ioannes; etiam hic quid aliud agnoscimus, cum dicit Dominus: Verbum quod locutus sum, ipsum iudicabit eum in novissimo die; et ipsum verbum, Patris verbum esse dicit et mandatum Patris, ipsumque mandatum vitam aeternam? Et scio, inquit, quia mandatum eius vita aeterna est.

    12_3

  1. Bu yüzden şunu soruyorum: "Ben yargılamayacağım, ama söylediğim söz yargılayacak" sözünü nasıl anlayalım? Devamından anlaşıldığına göre bu, sanki "Ben yargılamayacağım, ama Baba'nın Sözü yargılayacak" denmiş gibi söylenmiştir. Baba'nın Sözü ise Tanrı'nın Oğlu'nun kendisidir. Öyleyse "Ben yargılamayacağım, ama ben yargılayacağım" diye mi anlamak gerekir? Bu, ancak şöyle doğru olabilir: Ben İnsanoğlu olduğum için insan gücüyle yargılamayacağım; ama Tanrı'nın Oğlu olduğum için Söz'ün gücüyle yargılayacağım. Yok eğer "Ben yargılamayacağım, ama ben yargılayacağım" sözleri birbirine zıt ve aykırı görünüyorsa, "Benim öğretim benim değildir" dediği yere ne diyeceğiz? Nasıl benim, nasıl benim değil? "Bu öğreti benim değildir" demedi; "Benim öğretim benim değildir" dedi: Kendisinin dediği öğretiye kendisinin değil dedi. Bu nasıl doğru olur, birine göre kendisinin, öbürüne göre kendisinin değil demediyse: Tanrı suretine göre kendisinin, kul suretine göre kendisinin değil? Çünkü "benim değildir, beni gönderenindir" derken bizi Söz'ün kendisine döndürür. Çünkü Baba'nın öğretisi, biricik Oğul olan Baba'nın Sözü'dür. "Bana inanan bana inanmaz" sözü de ne anlama gelir? Nasıl ona, nasıl ona değil? "Bana inanan bana değil, beni gönderene inanır" sözü böylesine zıt ve kendisiyle çelişen bir söz olarak nasıl anlaşılabilir, şöyle anlamadıkça: Bana inanan, gördüğü şeye inanmaz —umudumuz yaratıkta olmasın diye—; insan gözlerine onda görünmek için yaratığı alan ve böylece kendisini Baba'ya eşit olarak seyretmek için yürekleri imanla arındıran kişiye inanır? Bu yüzden inananların yönelişini Baba'ya bağlayıp "Bana değil, beni gönderene inanır" derken kendini Baba'dan, yani kendisini gönderenden elbette ayırmak istemedi; eşit olduğu Baba'ya nasıl inanılıyorsa kendisine de öyle inanılsın istedi. Bunu başka bir yerde açıkça söyler: "Tanrı'ya inanın, bana da inanın"; yani Tanrı'ya nasıl inanıyorsanız bana da öyle inanın; çünkü ben ve Baba bir Tanrı'yız. Öyleyse burada "Bana değil, beni gönderene inanır" diyerek insanların imanını sanki kendinden alıp Baba'ya aktarmış, ama yine de kendini ondan elbette ayırmamışsa, "Vermek bana ait değildir; Babam tarafından kimler için hazırlandıysa onlarındır" sözünde de ikisinin neye göre alınması gerektiği, sanırım, açıktır. "Ben yargılamayacağım" sözü de böyledir; oysa kendisi dirileri ve ölüleri yargılayacaktır. Ama insan gücüyle yargılamayacağı için Tanrılığa dönerek, onları yükseltmek için aşağı indiği insanların yüreklerini yukarı kaldırır.

    12_3
    1. Quaero itaque quomodo intellegamus: Ego non iudicabo; sed verbum quod locutus sum iudicabit: quod ex consequentibus apparet ita dictum, ac si diceret: Ego non iudicabo; sed verbum Patris iudicabit. Verbum autem Patris est ipse Filius Dei. Siccine intellegendum est: Ego non iudicabo, sed ego iudicabo? Quomodo potest istud esse verum, nisi ita: Ego scilicet non iudicabo ex potestate humana, quia Filius hominis sum; sed ego iudicabo ex potestate Verbi, quoniam Filius Dei sum. Aut si contraria et repugnantia videntur: Ego non iudicabo, sed ego iudicabo: quid illic dicemus, ubi ait: Mea doctrina non est mea? Quomodo mea, quomodo non mea? Non enim dixit: Ista doctrina non est mea; sed: Mea doctrina non est mea: quam dixit suam, eamdem dixit non suam. Quomodo istud verum est, nisi secundum aliud suam dixerit; secundum aliud, non suam: secundum formam Dei, suam; secundum formam servi, non suam? Cum enim dicit: non est mea, sed eius qui me misit, ad ipsum Verbum nos facit recurrere. Doctrina enim Patris est Verbum Patris, qui est unicus Filius. Quid sibi et illud vult: Qui in me credit, non in me credit? Quomodo in ipsum, quomodo non in ipsum? Quomodo tam contrarium sibique adversum potest intellegi: Qui in me credit, inquit, non in me credit, sed in eum qui me misit: nisi ita intellegas: Qui in me credit, non in hoc quod videt credit, ne sit spes nostra in creatura; sed in illo qui suscepit creaturam, in qua humanis oculis appareret, ac sic ad se aequalem Patri contemplandum per fidem corda mundaret? Ideoque ad Patrem referens intentionem credentium, et dicens: Non in me credit, sed in eum qui me misit, non utique se a Patre, id est ab illo qui eum misit, voluit separari: sed ut sic in eum crederetur, quomodo in Patrem cui est aequalis. Quod aperte alio loco dicit: Credite in Deum, et in me credite: id est, Sicut creditis in Deum, sic et in me; quia ego et Pater unus Deus. Sicuti ergo hic, tanquam abstulit a se fidem hominum, et in Patrem transtulit, dicendo: Non in me credit, sed in eum qui me misit, a quo tamen se utique non separavit: sic etiam quod ait: Non est meum dare, sed quibus paratum est a Patre meo, puto clarere secundum quid utrumque accipiendum sit. Tale est enim et illud: Ego non iudicabo; cum ipse iudicaturus sit vivos et mortuos: sed quia non ex potestate humana, propterea recurrens ad deitatem, sursum erigit corda hominum, propter quae sublevanda descendit.

    13

  1. Ama aldığı kul sureti yüzünden İnsanoğlu olan, içinde bulunduğu Tanrı sureti yüzünden Tanrı'nın Oğlu olanın aynısı olmasaydı, havari Pavlus bu çağın önderleri hakkında şöyle demezdi: "Bilselerdi, şanın Rabbini asla çarmıha germezlerdi." Çünkü kul suretinden ötürü çarmıha gerildi; yine de çarmıha gerilen şanın Rabbiydi. O alınış öyle bir alınıştı ki Tanrı'yı insan, insanı Tanrı yaptı. Yine de neyin ne yüzünden, neyin neye göre söylendiğini, Rab'bin yardımıyla, basiretli, özenli ve dindar okur anlar. İşte Tanrı olduğu bakımdan, yani şanın Rabbi olduğu bakımdan kendi kullarını yücelttiğini söyledik; yine de şanın Rabbi çarmıha gerildi; çünkü tanrılığın kudretinden değil bedenin zayıflığından ötürü, haklı olarak Tanrı'nın da çarmıha gerildiği söylenir. Aynı şekilde Tanrı olduğu bakımdan, yani insan gücüyle değil tanrısal güçle yargıladığını söyleriz; yine de şanın Rabbi nasıl çarmıha gerildiyse, insanın kendisi de yargılayacaktır. Nitekim açıkça şöyle der: "İnsanoğlu kendi şanı içinde, bütün melekler de onunla birlikte geldiğinde, bütün uluslar onun önünde toplanacak"; ve o yerde gelecek yargı hakkında son hükme kadar bildirilen öbür şeyler. Kötülükte direndikleri için o yargıda cezalandırılacak olan Yahudiler de, başka bir yerde yazıldığı gibi, "deştikleri kişiyi görecekler." İyiler de kötüler de dirilerin ve ölülerin yargıcını göreceklerine göre, kötüler onu kuşkusuz ancak İnsanoğlu olduğu surete göre görebilecekler; ama yargılandığı alçaklık içinde değil, yargılayacağı parlaklık içinde. Baba'ya eşit olduğu o Tanrı suretini ise dinsizler kuşkusuz görmeyecekler; çünkü yüreği temiz değildirler: "Ne mutlu yüreği temiz olanlara! Çünkü onlar Tanrı'yı görecekler." Bu görme, adillere en yüksek ödül olarak vaat edilen yüz yüze görmedir; bu da o krallığı Tanrı'ya ve Baba'ya teslim ettiğinde gerçekleşecektir. Bunda kendi suretinin görülmesinin de anlaşılmasını ister; o zaman bütün yaratılış, Tanrı'nın Oğlu'nun İnsanoğlu olduğu yaratılış da Tanrı'ya boyun eğmiş olacaktır. Çünkü Oğul'un kendisi de bu yaratılışa göre o zaman, Tanrı her şeyde her şey olsun diye, her şeyi kendisine boyun eğdirene boyun eğecektir. Yoksa yargıç Tanrı'nın Oğlu, Baba'ya eşit olduğu surette, yargılayacağı zaman dinsizlere de görünecekse, kendisini sevene büyük bir şey olarak "Ben de onu seveceğim ve kendimi ona göstereceğim" diye vaat ettiği şey nedir? Bu yüzden İnsanoğlu yargılayacaktır, ama insan gücüyle değil, Tanrı'nın Oğlu olduğu güçle; ve yine Tanrı'nın Oğlu yargılayacaktır, ama Tanrı olarak Baba'ya eşit olduğu surette değil, İnsanoğlu olduğu surette görünerek.

    13

    CAPUT XIII. 28. Nisi tamen ipse idem esset Filius hominis propter formam servi quam accepit, qui est Filius Dei propter Dei formam in qua est; non diceret Paulus apostolus de principibus huius saeculi: Si enim cognovissent, nunquam Dominum gloriae crucifixissent. Ex forma enim servi crucifixus est, et tamen Dominus gloriae crucifixus est. Talis enim erat illa susceptio, quae Deum hominem faceret, et hominem Deum. Quid tamen propter quid, et quid secundum quid dicatur, adiuvante Domino prudens et diligens et pius lector intellegit. Nam ecce diximus quia secundum id quod Deus est, glorificat suos, secundum hoc utique quod Dominus gloriae est; et tamen Dominus gloriae crucifixus est, quia recte dicitur et Deus crucifixus, non ex virtute divinitatis, sed ex infirmitate carnis: sicut dicimus, quia secundum id quod Deus est iudicat, hoc est ex potestate divina, non ex humana; et tamen ipse homo iudicaturus est, sicut Dominus gloriae crucifixus est: ita enim aperte dicit: Cum venerit Filius hominis in gloria sua, et omnes Angeli cum eo, tunc congregabuntur ante eum omnes gentes; et cetera quae de futuro iudicio usque ad ultimam sententiam in eo loco praedicantur. Et Iudaei quippe qui in malitia perseverantes, in illo iudicio puniendi sunt, sicuti alibi scriptum est, videbunt in quem pupugerunt. Cum enim et boni et mali visuri sint iudicem vivorum et mortuorum, procul dubio eum videre mali non poterunt, nisi secundum formam qua filius hominis est; sed tamen in claritate in qua iudicabit, non in humilitate in qua iudicatus est. Ceterum illam Dei formam in qua aequalis est Patri, procul dubio impii non videbunt. Non enim sunt mundicordes: Beati enim mundicordes, quoniam ipsi Deum videbunt. Et ipsa visio est facie ad faciem, quae summum praemium promittitur iustis; et ipsa fiet, cum tradet regnum Deo et Patri; in quo et suae formae visionem vult intellegi, subiecta Deo universa creatura, et ipsa in qua Filius Dei filius hominis factus est. Quia secundum hanc et ipse Filius tunc subiectus illi erit, qui ei subiecit omnia, ut sit Deus omnia in omnibus. Alioquin si Filius Dei iudex in forma qua aequalis est Patri, etiam impiis cum iudicaturus est apparebit, quid est quod pro magno dilectori suo pollicetur dicens: Et ego diligam eum, et ostendam me ipsum illi? Quapropter Filius hominis iudicaturus est, nec tamen ex humana potestate, sed ex ea qua Filius Dei est: et rursus Filius Dei iudicaturus est, nec tamen in ea forma apparens, in qua Deus est aequalis Patri, sed in ea qua filius hominis est.

    13_2

  1. Bu yüzden ikisi de söylenebilir: hem "İnsanoğlu yargılayacak" hem de "İnsanoğlu yargılamayacak". İnsanoğlu yargılayacak, öyle ki "İnsanoğlu geldiğinde bütün uluslar onun önünde toplanacak" sözü doğru olsun; İnsanoğlu yargılamayacak, öyle ki "Ben yargılamayacağım" ve "Ben kendi şanımı aramıyorum; arayan ve yargılayan biri var" sözleri doğru olsun. Çünkü yargıda Tanrı suretinin değil İnsanoğlu suretinin görüneceği bakımından Baba'nın kendisi de yargılamayacaktır; nitekim buna göre şöyle denmiştir: "Baba kimseyi yargılamaz, bütün yargıyı Oğul'a verdi." Bu söz, yukarıda andığımız, "Oğul'a kendisinde hayat sahibi olmayı verdi" dediği ve Oğul'u böyle doğurduğunu anlattığı söyleyişle mi söylenmiştir? Yoksa havarinin şu sözünde sözünü ettiği söyleyişle mi: "Bu yüzden onu diriltti ve ona her adın üstünde olan adı bağışladı"? Bu ikincisi İnsanoğlu için söylenmiştir; Tanrı'nın Oğlu, İnsanoğlu olarak ölülerden diriltildi. Çünkü Tanrı suretinde Baba'ya eşit olan, kul suretini alarak kendini boşalttığı andan itibaren, havarinin ardından sıraladığı şeyleri o kul suretinde hem yapar, hem çeker, hem alır: "Kendini alçalttı, ölüme, hem de çarmıh ölümüne kadar itaat etti; bu yüzden Tanrı da onu yükseltti ve ona her adın üstünde olan adı bağışladı; öyle ki İsa'nın adı anılınca göktekiler, yerdekiler ve yer altındakiler, hepsi diz çöksün ve her dil İsa Mesih'in Rab olduğunu, Baba Tanrı'nın şanı içinde olduğunu itiraf etsin." Öyleyse "Bütün yargıyı Oğul'a verdi" sözünün bu söyleyişlerden hangisine göre söylendiği buradan yeterince açıktır: Eğer "Oğul'a kendisinde hayat sahibi olmayı verdi" sözünün anlamında söylenseydi, "Baba kimseyi yargılamaz" denmezdi. Çünkü Baba Oğul'u kendine eşit olarak doğurduğu bakımdan onunla birlikte yargılar. Öyleyse bu söz, yargıda Tanrı suretinin değil İnsanoğlu suretinin görüneceği anlamında söylenmiştir. Bu, bütün yargıyı Oğul'a verenin yargılamayacağı anlamına gelmez; çünkü Oğul onun için "Arayan ve yargılayan biri var" der. Ama "Baba kimseyi yargılamaz, bütün yargıyı Oğul'a verdi" sözü, sanki "Dirilerin ve ölülerin yargısında Baba'yı kimse görmeyecek, herkes Oğul'u görecek" denmiş gibi söylenmiştir; çünkü o İnsanoğlu'dur da, öyle ki dinsizler de onu görebilsin; çünkü onlar da deştikleri kişiyi görecekler.

    13_2
    1. Itaque utrumque dici potest; et: Filius hominis iudicabit; et: Non Filius hominis iudicabit: quia Filius hominis iudicabit, ut verum sit quod ait: Cum venerit Filius hominis, tunc congregabuntur ante eum omnes gentes; et non Filius hominis iudicabit, ut verum sit quod ait: Ego non iudicabo; et: Ego non quaero gloriam meam; est qui quaerat, et iudicet. Nam secundum id quod in iudicio non forma Dei, sed forma filii hominis apparebit, nec ipse Pater iudicabit; secundum hoc enim dictum est: Pater non iudicat quemquam, sed omne iudicium dedit Filio. Quod utrum ex illa locutione dictum sit, quam supra commemoravimus, ubi ait: Sic dedit Filio habere vitam in semetipso, ut significaret quia sic genuit Filium: an ex illa de qua loquitur Apostolus dicens: Propter quod eum suscitavit, et donavit illi nomen quod est super omne nomen. Hoc enim de filio hominis dictum est, secundum quem Dei Filius excitatus est a mortuis. Ille quippe in forma Dei aequalis Patri, ex quo se exinanivit, formam servi accipiens, in ipsa forma servi et agit, et patitur, et accipit, quae consequenter contexit Apostolus: Humiliavit se, factus oboediens usque ad mortem, mortem autem crucis: propter quod et Deus illum exaltavit, et donavit ei nomen, quod est super omne nomen, ut in nomine Iesu omne genu flectatur, caelestium, terrestrium et infernorum, et omnis lingua confiteatur quia Dominus Iesus Christus in gloria est Dei Patris. Utrum ergo secundum illam, an secundum istam locutionem dictum sit: Omne iudicium dedit Filio, satis hinc apparet, quia si secundum illud diceretur secundum quod dictum est: Dedit Filio habere vitam in semetipso; non utique diceretur: Pater non iudicat quemquam. Secundum hoc enim quod aequalem Pater genuit Filium, iudicat cum illo. Secundum hoc ergo dictum est, quod in iudicio, non forma Dei, sed forma filii hominis apparebit. Non quia non iudicabit qui dedit omne iudicium Filio, cum de illo dicat Filius: Est qui quaerat, et iudicet: sed ita est dictum: Pater non iudicat quemquam, sed omne iudicium dedit Filio; ac si diceretur: Patrem nemo videbit in iudicio vivorum et mortuorum, sed omnes Filium: quia et filius hominis est, ut possit et ab impiis videri, cum et illi videbunt in quem pupugerunt.

    13_3

  1. Bunu açıkça göstermekten çok tahmin ediyormuş gibi görünmeyelim diye, aynı Rab'bin kesin ve açık bir sözünü ortaya koyalım; bununla, "Baba kimseyi yargılamaz, bütün yargıyı Oğul'a verdi" demesinin sebebinin şu olduğunu gösterelim: Yargıç İnsanoğlu suretinde görünecektir; bu suret Baba'nın değil Oğul'undur; hem de Oğul'un Baba'ya eşit olduğu sureti değil, Baba'dan küçük olduğu sureti; öyle ki yargıda hem iyiler hem kötüler onu görebilsin. Çünkü biraz sonra şöyle der: "Doğrusu size derim ki, sözümü işiten ve beni gönderene inanan ebedî hayata sahiptir; yargıya gelmeyecek, ölümden hayata geçecektir." Bu ebedî hayat, kötülere ait olmayan o görmedir. Ardından şöyle gelir: "Doğrusu, doğrusu size derim ki, ölülerin Tanrı Oğlu'nun sesini işitecekleri saat geliyor, hatta şimdidir; işitenler yaşayacak." Bu da, onun bedenleşmesi hakkında Tanrı'nın Oğlu olduğuna inanacak biçimde işiten dindarlara özgüdür; yani onu kendileri için kul suretinde Baba'dan küçük olmuş olarak kabul edip Tanrı suretinde Baba'ya eşit olduğuna inananlara. Bu yüzden devam eder ve tam bunu vurgulayarak der ki: "Çünkü Baba'nın kendisinde hayatı olduğu gibi, Oğul'a da kendisinde hayat sahibi olmayı verdi." Sonra yargıya geleceği parlaklığın görülmesine geçer; bu görme dinsizlerle adillerin ortak görmesi olacaktır. Çünkü devam edip der ki: "Ve ona yargıyı yerine getirme yetkisini de verdi, çünkü İnsanoğlu'dur." Sanırım bundan daha açık bir şey yoktur. Çünkü Tanrı'nın Oğlu olarak Baba'ya eşit olduğu için bu yargıyı yerine getirme yetkisini almaz, onu gizlilik içinde Baba'yla birlikte zaten taşır; ama iyiler ve kötüler onu yargılarken görsün diye, İnsanoğlu olduğu için bu yetkiyi alır. Çünkü İnsanoğlu'nun görülmesi kötülere de sunulacaktır; Tanrı suretinin görülmesi ise ancak yüreği temiz olanlara, çünkü Tanrı'yı onlar görecekler; yani yalnız, sevgilerine kendini göstereceğini vaat ettiği dindarlara. Bu yüzden ardından ne geldiğine bak: "Buna şaşmayın" der. Bize neye şaşmayı yasaklıyor? Anlamayan herkesin gerçekten şaştığı şeye değil mi: Baba'nın ona yargıyı yerine getirme yetkisini İnsanoğlu olduğu için verdiğini söylemesine; oysa daha çok "Tanrı'nın Oğlu olduğu için" demesi beklenirdi. Ama haksızlar Tanrı'nın Oğlu'nu, Tanrı suretinde Baba'ya eşit olduğu bakımdan göremezler; oysa dirilerin ve ölülerin yargıcını, onun önünde yargılanacakları zaman adiller de haksızlar da görmelidir. Bu yüzden şöyle der: "Buna şaşmayın; çünkü mezarlarda olanların hepsinin onun sesini işiteceği saat geliyor; iyilik yapmış olanlar hayata dirilmek, kötülük yapmış olanlar yargıya dirilmek üzere çıkacaklar." İşte bunun için o yetkiyi İnsanoğlu olduğu için alması gerekiyordu: Dirilen herkes onu, herkesin görebileceği surette görsün; ama kimi mahkûmiyete, kimi ebedî hayata. Ebedî hayat, dinsizlere verilmeyen o görmeden başka nedir? "Seni, tek gerçek Tanrı'yı ve gönderdiğin İsa Mesih'i tanımaları" der. İsa Mesih'in kendisini de nasıl tanıyacaklar? Kendini onlara gösterecek olan tek gerçek Tanrı olarak; cezalandırılacaklara da İnsanoğlu suretinde kendini göstereceği gibi değil.

    13_3
    1. Quod ne coniicere potius quam aperte demonstrare videamur, proferamus eiusdem Domini certam manifestamque sententiam, qua ostendamus ipsam fuisse causam ut diceret: Pater non iudicat quemquam, sed omne iudicium dedit Filio, quia iudex in forma filii hominis apparebit, quae forma non est Patris, sed Filii; nec ea Filii in qua aequalis est Patri, sed in qua minor est Patre; ut sit in iudicio conspicuus et bonis et malis. Paulo enim post dicit: Amen dico vobis, quia qui verbum meum audit et credit ei qui misit me, habet vitam aeternam, et in iudicium non veniet, sed transiet a morte in vitam. Haec vita aeterna est illa visio, quae non pertinet ad malos. Deinde sequitur: Amen, amen dico vobis, quia veniet hora, et nunc est, cum mortui audient vocem Filii Dei, et qui audierint vivent. Et hoc proprium est piorum qui sic audiunt de incarnatione eius, ut credant, quia Filius Dei est; id est, sic eum propter se factum accipiunt minorem Patre in forma servi, ut credant quia aequalis est Patri in forma Dei. Et ideo sequitur, et hoc ipsum commendans dicit: Sicut enim Pater habet vitam in semetipso, ita dedit et Filio vitam habere in semetipso. Deinde venit ad visionem suae claritatis, in qua venturus est ad iudicium; quae visio communis erit et impiis et iustis. Sequitur enim et dicit: Et potestatem dedit ei et iudicium facere, quoniam Filius hominis est. Puto nihil esse manifestius. Nam quia Filius Dei est aequalis Patri, non accipit hanc potestatem iudicii faciendi, sed habet illam cum Patre in occulto: accipit autem illam, ut boni et mali eum videant iudicantem, quia filius hominis est. Visio quippe filii hominis exhibebitur et malis: nam visio formae Dei nonnisi mundis corde, quia ipsi Deum videbunt; id est, solis piis quorum dilectioni hoc ipsum promittit, quia se ipsum ostendet illis. Et ideo vide quid sequatur: Nolite mirari hoc, inquit. Quid nos prohibet mirari, nisi illud quod revera miratur omnis qui non intellegit, ut ideo diceret Patrem dedisse ei potestatem et iudicium facere, quia filius hominis est; cum magis quasi hoc exspectaretur ut diceret, quoniam Filius Dei est? Sed quia Filium Dei secundum id quod in forma Dei aequalis est Patri videre iniqui non possunt; oportet autem ut iudicem vivorum et mortuorum, cum coram iudicabuntur, et iusti videant et iniqui: Nolite, inquit, hoc mirari, quoniam veniet hora, in qua omnes qui in monumentis sunt, audient vocem eius: et prodibunt qui bona gesserunt, in resurrectionem vitae; qui autem mala gesserunt, in resurrectionem iudicii. Ad hoc ergo oportebat ut ideo acciperet illam potestatem, quia filius hominis est, ut resurgentes omnes viderent eum in forma, in qua videri ab omnibus potest, sed alii ad damnationem, alii ad vitam aeternam. Quae est autem vita aeterna nisi illa visio, quae non conceditur impiis? Ut cognoscant te, inquit, unum verum Deum, et quem misisti Iesum Christum. Quomodo et ipsum Iesum Christum, nisi quemadmodum unum verum Deum, qui ostendet se ipsum illis; non quomodo se ostendet etiam puniendis in forma filii hominis?

    13_4

  1. Tanrı'nın yüreği temiz olanlara göründüğü o görmeye göre iyidir; çünkü "Tanrı yüreği doğru olanlara, İsrail'e ne kadar iyidir!" Kötüler ise yargıcı gördüklerinde, o onlara iyi görünmeyecek; çünkü yürekten ona sevinmeyecekler; o zaman yeryüzünün bütün oymakları dövünecek, elbette bütün kötülerin ve imansızların sayısı içinde. Bu yüzden onu "iyi öğretmen" diye anıp ebedî hayata erişmek için ondan öğüt isteyen adama da şu cevabı verdi: "Bana iyi hakkında neden soru soruyorsun? Bir olan Tanrı'dan başka iyi yoktur." Oysa başka bir yerde Rab'bin kendisi insana da iyi der: "İyi insan yüreğinin iyi hazinesinden iyi şeyler çıkarır; kötü insan da yüreğinin kötü hazinesinden kötü şeyler çıkarır." Ama o adam ebedî hayatı arıyordu; ebedî hayat ise Tanrı'nın cezaya değil ebedî sevince görüldüğü o seyirdedir; o ise kiminle konuştuğunu anlamıyor, onu yalnız İnsanoğlu sanıyordu. Bu yüzden "Bana iyi hakkında neden soru soruyorsun?" der; yani: Bu gördüğün surete neden iyi hakkında soru soruyor ve gördüğüne bakarak bana iyi öğretmen diyorsun? Bu, İnsanoğlu'nun suretidir; bu suret alınmıştır; bu suret yargıda yalnız adillere değil dinsizlere de görünecektir; ve bu suretin görülmesi kötülük yapanlar için iyi olmayacaktır. Oysa benim suretimin bir görülmesi daha vardır: O surette iken Tanrı'ya eşit olmayı bir gasp saymadım, bunu almak için kendimi boşalttım. Öyleyse o bir olan Tanrı, Baba, Oğul ve Kutsal Ruh, ancak adillerden alınmayacak bir sevinç için görünecektir; o gelecek sevince, "Rab'den tek bir şey diledim, onu arayacağım: Rab'bin hazzını seyretmek için hayatımın bütün günlerinde Rab'bin evinde oturmayı" diyen kişi iç çeker. Öyleyse bir Tanrı'nın kendisi, tek iyi odur; çünkü onu kimse yas ve feryat için değil, yalnız kurtuluş ve gerçek sevinç için görür. O surete göre beni anlıyorsan iyiyim; yalnız bu surete göre anlıyorsan bana iyi hakkında neden soru soruyorsun? Eğer deştikleri kişiyi görecek olanlar arasındaysan, bu görme senin için kötü olacaktır, çünkü cezalandırıcı olacaktır. Rab'bin "Bana iyi hakkında neden soru soruyorsun? Bir olan Tanrı'dan başka iyi yoktur" sözünü bu anlamda söylediği, andığım kanıtlara göre inandırıcıdır. Çünkü Tanrı'nın değişmez ve insan gözüne görünmez cevherini seyredeceğimiz o Tanrı görülmesi yalnız kutsallara vaat edilir; havari Pavlus ona "yüz yüze" der; havari Yuhanna onun için "Ona benzer olacağız, çünkü onu olduğu gibi göreceğiz" der; onun için "Rab'den tek bir şey diledim: Rab'bin hazzını seyretmek" denir; onun için Rab'bin kendisi "Ben de onu seveceğim ve kendimi ona göstereceğim" der; yalnız onun için yüreklerimizi imanla arındırırız, Tanrı'yı görecek olan yüreği temiz mutlular olalım diye; bu görme hakkında söylenmiş başka ne varsa da öyledir; sevginin gözünü onu aramaya çeviren herkes bunları bütün Yazılara bol bol serpiştirilmiş bulur. İşte yalnız bu görme bizim en yüksek iyimizdir; doğru olarak yaptığımız her şeyi ona erişmek için yapmamız buyrulur. Önceden bildirilmiş olan İnsanoğlu'nun o görülmesi ise —bütün uluslar onun önünde toplandığında ve ona "Rab, seni ne zaman aç ve susuz gördük?" ve benzerlerini dediklerinde— ne ebedî ateşe gönderilecek dinsizler için iyi olacak, ne de adiller için en yüksek iyi olacak. Çünkü onları hâlâ, dünyanın kuruluşundan beri kendileri için hazırlanmış olan krallığa çağırmaktadır. Nitekim onlara "Ebedî ateşe gidin" diyeceği gibi, bunlara da "Gelin, Babam'ın kutsadıkları, sizin için hazırlanmış krallığı mirasınız olarak alın" diyecektir. Onlar ebedî yanmaya gidecekleri gibi, adiller de ebedî hayata gidecekler. Ebedî hayat nedir? "Seni, tek gerçek Tanrı'yı ve gönderdiğin İsa Mesih'i tanımaları" der. Ama artık, Baba'ya "Dünya var olmadan önce senin yanında sahip olduğum" dediği parlaklık içinde. Çünkü o zaman krallığı Tanrı'ya ve Baba'ya teslim edecektir; öyle ki iyi kul efendisinin sevincine girsin; Tanrı da kendi sahip olduklarını yüzünün gizliliğinde insanların telaşından, yani o hükmü işitince telaşa düşecek olanlardan saklasın. Adil kişi bu kötü haberden korkmayacaktır; yeter ki çadırda, yani Katolik Kilise'nin doğru imanında, dillerin çekişmesinden, yani sapkınların iftiralarından korunsun. Ama Rab'bin "Bana iyi hakkında neden soru soruyorsun? Bir olan Tanrı'dan başka iyi yoktur" sözlerinin başka bir anlamı varsa,

    13_4
    1. Secundum illam visionem bonus est, secundum quam visionem Deus apparet mundis corde: quoniam: Quam bonus Deus Israel rectis corde! Quando autem iudicem videbunt mali, non eis videbitur bonus; quia non ad eum gaudebunt corde, sed tunc se plangent omnes tribus terrae, in numero utique malorum omnium et infidelium. Propter hoc etiam illi qui eum dixerat magistrum bonum, quaerenti ab eo consilium consequendae vitae aeternae, respondit: Quid me interrogas de bono? Nemo bonus, nisi unus Deus. Cum et hominem alio loco dicat bonum ipse Dominus: Bonus homo, inquit, de bono thesauro cordis sui profert bona; et malus homo de malo thesauro cordis sui profert mala. Sed quia ille vitam aeternam quaerebat, vita autem aeterna est in illa contemplatione, qua non ad poenam videtur Deus, sed ad gaudium sempiternum; et non intellegebat cum quo loquebatur, qui tantummodo eum filium hominis arbitrabatur: Quid me interrogas, inquit, de bono? id est: Istam formam quam vides, quid interrogas de bono, et vocas me secundum quod vides magistrum bonum? Haec forma filii hominis est, haec forma accepta est, haec forma apparebit in iudicio, non tantum iustis, sed et impiis; et huius formae visio non erit in bonum eis qui male agunt. Est autem visio formae meae, in qua cum essem, non rapinam arbitratus sum esse aequalis Deo, sed ut hanc acciperem me ipsum exinanivi. Ille ergo unus Deus Pater et Filius et Spiritus sanctus, qui non apparebit nisi ad gaudium quod non auferetur a iustis; cui gaudio futuro suspirat qui dicit: Unam petii a Domino, hanc requiram; ut inhabitem in domo Domini per omnes dies vitae meae, ut contempler delectationem Domini: unus ergo Deus ipse est solus bonus, ob hoc, quia nemo eum videt ad luctum et planctum, sed tantum ad salutem et laetitiam veram. Secundum illam formam si me intellegis, bonus sum: si autem secundum hanc solam, quid me interrogas de bono? si inter illos es qui videbunt in quem pupugerunt; et ipsa visio malum eis erit, quia poenalis erit. Ex ista sententia dixisse Dominum: Quid me interrogas de bono? Nemo bonus, nisi unus Deus, his documentis quae commemoravi probabile est, quia visio illa Dei qua contemplabimur incommutabilem atque humanis oculis invisibilem Dei substantiam, quae solis sanctis promittitur, quam dicit apostolus Paulus, facie ad faciem; et de qua dicit apostolus Ioannes: Similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est; et de qua dicitur: Unam petii a Domino, ut contempler delectationem Domini; et de qua dicit ipse Dominus: Et ego diligam eum, et ostendam me ipsum illi; et propter quam solam fide corda mundamus, ut simus beati mundicordes, quoniam ipsi Deum videbunt; et si qua alia de ista visione dicta sunt, quae copiosissime sparsa per omnes Scripturas invenit quisquis ad eam quaerendam oculum amoris intendit: sola est summum bonum nostrum, cuius adipiscendi causa praecipimur agere quidquid recte agimus. Visio vero illa filii hominis quae praenuntiata est, cum congregabuntur ante eum omnes gentes, et dicent ei: Domine, quando te vidimus esurientem et sitientem? et cetera, nec bonum erit impiis qui mittentur in ignem aeternum, nec summum bonum erit iustis. Adhuc enim vocat eos ad regnum, quod eis paratum est ab initio mundi. Sicut enim illis dicet: Ite in ignem aeternum; ita istis: Venite, benedicti Patris mei, possidete paratum vobis regnum. Et sicut ibunt illi in ambustionem aeternam; sic iusti in vitam aeternam. Quid est autem vita aeterna, nisi: ut cognoscant te, inquit, unum verum Deum, et quem misisti Iesum Christum? Sed iam in ea claritate de qua dicit Patri: Quam habui apud te, priusquam mundus fieret. Tunc enim tradet regnum Deo et Patri, ut intret servus bonus in gaudium Domini sui, et abscondat eos quos possidet Deus in abscondito vultus sui a conturbatione hominum, eorum scilicet qui tunc conturbabuntur audientes illam sententiam: a quo auditu malo iustus non timebit, si modo protegatur in tabernaculo, id est in fide recta catholicae Ecclesiae, a contradictione linguarum, id est a calumniis haereticorum. Si vero est alius intellectus verborum Domini quibus ait: Quid me interrogas de bono? Nemo bonus, nisi unus Deus;

    13_5

yeter ki bu yüzden Baba'nın cevherinin, Oğul'un cevherinden daha iyi olduğuna inanılmasın —Oğul bu cevhere göre her şeyin kendisi aracılığıyla yapıldığı Söz'dür— ve o anlam sağlam öğretiden hiç uzaklaşmasın; o zaman gönül rahatlığıyla, yalnız bir anlamı değil, bulunabilecek bütün anlamları kullanalım. Çünkü sapkınların tuzaklarından kaçmak için ne kadar çok çıkış yolu açıksa, onlar o kadar güçlü biçimde çürütülürler. Ama henüz incelenmesi gerekenleri artık başka bir başlangıçtan ele alalım.

13_5

dum tamen non ideo credatur maioris bonitatis esse Patris quam Filii substantia, secundum quam Verbum est per quod facta sunt omnia, nihilque abhorret a sana doctrina: securi utamur, non uno tantum, sed quotquot reperiri potuerint. Tanto enim fortius convincuntur haeretici, quanto plures exitus patent ad eorum laqueos evitandos. Sed ea quae adhuc consideranda sunt, ab alio iam petamus exordio. LIBER SECUNDUS. PROOEMIUM. 1. Cum homines Deum quaerunt, et ad intellegentiam Trinitatis pro captu infirmitatis humanae animum intendunt; experti difficultates laboriosas, sive in ipsa acie mentis conantis intueri inaccessibilem lucem, sive in ipsa multiplici et multimoda locutione Litterarum sacrarum, ubi mihi non videtur nisi atteri anima, ut Christi gratia glorificata dulcescat: cum ad aliquid certum discussa omni ambiguitate pervenerint, facillime debent ignoscere errantibus in tanti pervestigatione secreti. Sed duo sunt quae in errore hominum difficillime tolerantur; praesumptio, priusquam veritas pateat; et, cum iam patuerit, praesumptae defensio falsitatis. A quibus duobus vitiis nimis inimicis inventioni veritatis, et tractationi divinorum sanctorumque Librorum, si me, ut precor et spero, Deus defenderit atque munierit scuto bonae voluntatis suae et gratia misericordiae suae, non ero segnis ad inquirendam substantiam Dei, sive per Scripturam eius, sive per creaturam. Quae utraque nobis ad hoc proponitur intuenda, ut ipse quaeratur, ipse diligatur, qui et illam inspiravit, et istam creavit. Nec trepidus ero ad proferendam sententiam meam, in qua magis amabo inspici a rectis, quam timebo morderi a perversis. Gratanter enim suscipit oculum columbinum pulcherrima et modestissima caritas; dentem autem caninum vel evitat cautissima humilitas, vel retundit solidissima veritas: magisque optabo a quolibet reprehendi, quam sive ab errante, sive ab adulante laudari. Nullus enim reprehensor formidandus est amatori veritatis. Etenim aut inimicus reprehensurus est, aut amicus. Si ergo inimicus insultat, ferendus est: amicus autem si errat, docendus; si docet, audiendus. Laudator vero et errans confirmat errorem, et adulans illicit in errorem. Emendabit ergo me iustus in misericordia, et arguet me; oleum autem peccatoris non impinguabit caput meum.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…