İçeriğe geç

Kavram

Voluntas

Yunanca
βούλησις (boulēsis); karş. προαίρεσις (prohairesis)
Latince
voluntas
Almanca
Wille
Fransızca
volonté
İngilizce
will
Türkçe
irade

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelikte istek, gönül, birine karşı iyi niyet ("iraden benim isteğimi geri çevirmedi", Fat. 3). Felsefede ruhun dışarıdan ve önceden gelen bir sebebe bağlı olmayan hareketi: "İradî hareket, elimizde olma ve bize boyun eğme tabiatını kendi içinde taşır" (Fat. 25). Karneades'e göre Epikurosçular atom sapması yerine bunu savunmalıydı (Fat. 23).

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 3. yy Khrysippos Ortak ve yakın sebepler; onay elimizdedir assensio
MÖ 2. yy Karneades İradenin dışarıdan önceden gelen sebebi yoktur Cicero, De fato
MÖ 45 Cicero boulēsis = voluntas (bilgenin akla uygun isteği) Cicero, Tusculanae 4.12
MÖ 44 Cicero İradî hareket ve kader Cicero, De fato
387–395 Augustinus Günahın ilk sebebi iradedir, ötesinde sebep aranmaz; irade elimizde olduğu için hürdür ve Tanrı'nın önbilgisi onu zorlamaz Augustinus, De libero arbitrio II 19–20, III 3, 17
391–392 Augustinus İradenin tarifi: hiçbir şeyin zorlamadığı, bir şeyi kaybetmemeye ya da elde etmeye yönelik ruh hareketi; günah yalnız iradededir, bu yüzden iki ayrı ruh tabiatı gerekmez Augustinus, De duabus animabus 14–17
6. yy Boethius Takdir, kader ve insan iradesi (Consolatio V)

Dönüşüm: gündelik "istek"ten Stoacı sebepler zincirine karşı "elimizde olan"a; Augustinus'ta ahlâkın ve günahın merkezine.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca βούλησις (boulēsis); προαίρεσις (prohairesis) Stoada boulēsis bilgenin akla uygun isteği (Tusc. 4.12'de Cicero bunu voluntas diye çevirir); Aristoteles'te ve Epiktetos'ta prohairesis tercih, seçme gücü.
Latince voluntas velle "istemek" fiilinden. Cicero'da hem gündelik "gönül, istek, iyi niyet" hem de felsefî "iradî hareket" (motus animi voluntarius, Fat. 23, 25); "elimizde olan" (in nostra potestate) ile birlikte geçer.
Almanca / Fransızca Wille / volonté
İngilizce will

Türkçe karşılığı

irade. istenç: öz Türkçe ama köksüz türetme. dilek, istek: appetitus ve cupiditas'la karışır. gönül: gündelik anlamı (iyi niyet) verir, felsefî anlamı vermez. Tercih: irade; "hür irade" liberum arbitrium'a ayrılır, Cicero'nun voluntas libera'sı da böyle verilir.

"İrade" kelam geleneğinde (irade-i cüz'iyye / külliyye) Tanrı ile insan arasındaki yetki paylaşımını çağrıştırır; Cicero'nun voluntas'ı ise Stoacı sebepler zincirine karşı ruhun kendi hareketidir. Augustinus'ta kelime ağırlaşır: sevginin ve günahın yeri, liberum arbitrium'un taşıyıcısı.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: irade, iradenin, iradesiyle, iradesi, iradesinin, iradesini

Metinlerde işaretlendiği yerler

73 yer · 73 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.