Kavram
Voluntas
- Yunanca
- βούλησις (boulēsis); karş. προαίρεσις (prohairesis)
- Latince
- voluntas
- Almanca
- Wille
- Fransızca
- volonté
- İngilizce
- will
- Türkçe
- irade
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte istek, gönül, birine karşı iyi niyet ("iraden benim isteğimi geri çevirmedi", Fat. 3). Felsefede ruhun dışarıdan ve önceden gelen bir sebebe bağlı olmayan hareketi: "İradî hareket, elimizde olma ve bize boyun eğme tabiatını kendi içinde taşır" (Fat. 25). Karneades'e göre Epikurosçular atom sapması yerine bunu savunmalıydı (Fat. 23).
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 3. yy | Khrysippos | Ortak ve yakın sebepler; onay elimizdedir | assensio |
| MÖ 2. yy | Karneades | İradenin dışarıdan önceden gelen sebebi yoktur | Cicero, De fato |
| MÖ 45 | Cicero | boulēsis = voluntas (bilgenin akla uygun isteği) | Cicero, Tusculanae 4.12 |
| MÖ 44 | Cicero | İradî hareket ve kader | Cicero, De fato |
| 387–395 | Augustinus | Günahın ilk sebebi iradedir, ötesinde sebep aranmaz; irade elimizde olduğu için hürdür ve Tanrı'nın önbilgisi onu zorlamaz | Augustinus, De libero arbitrio II 19–20, III 3, 17 |
| 391–392 | Augustinus | İradenin tarifi: hiçbir şeyin zorlamadığı, bir şeyi kaybetmemeye ya da elde etmeye yönelik ruh hareketi; günah yalnız iradededir, bu yüzden iki ayrı ruh tabiatı gerekmez | Augustinus, De duabus animabus 14–17 |
| 6. yy | Boethius | Takdir, kader ve insan iradesi (Consolatio V) |
Dönüşüm: gündelik "istek"ten Stoacı sebepler zincirine karşı "elimizde olan"a; Augustinus'ta ahlâkın ve günahın merkezine.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | βούλησις (boulēsis); προαίρεσις (prohairesis) | Stoada boulēsis bilgenin akla uygun isteği (Tusc. 4.12'de Cicero bunu voluntas diye çevirir); Aristoteles'te ve Epiktetos'ta prohairesis tercih, seçme gücü. |
| Latince | voluntas | velle "istemek" fiilinden. Cicero'da hem gündelik "gönül, istek, iyi niyet" hem de felsefî "iradî hareket" (motus animi voluntarius, Fat. 23, 25); "elimizde olan" (in nostra potestate) ile birlikte geçer. |
| Almanca / Fransızca | Wille / volonté | |
| İngilizce | will |
Türkçe karşılığı
irade. istenç: öz Türkçe ama köksüz türetme. dilek, istek: appetitus ve cupiditas'la karışır. gönül: gündelik anlamı (iyi niyet) verir, felsefî anlamı vermez. Tercih: irade; "hür irade" liberum arbitrium'a ayrılır, Cicero'nun voluntas libera'sı da böyle verilir.
"İrade" kelam geleneğinde (irade-i cüz'iyye / külliyye) Tanrı ile insan arasındaki yetki paylaşımını çağrıştırır; Cicero'nun voluntas'ı ise Stoacı sebepler zincirine karşı ruhun kendi hareketidir. Augustinus'ta kelime ağırlaşır: sevginin ve günahın yeri, liberum arbitrium'un taşıyıcısı.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: irade, iradenin, iradesiyle, iradesi, iradesinin, iradesini
Metinlerde işaretlendiği yerler
73 yer · 73 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.
- Cicero, Kader Üzerine9
- Cicero, Topika62
- Cicero, Vazifeler Üzerine1.28
- Lucretius, Şeylerin Tabiatı Üzerine2.255
- Seneca, İnayet Üzerine5.5
- Seneca, Öfke Üzerine1.8.1
- Seneca, Mutlu Hayat Üzerine8.1
- Seneca, Merhamet Üzerine1.8.7
- Seneca, İyilikler Üzerine1.1.8
- Seneca, Tabiat Meseleleri2.38.3
- Seneca, Lucilius'a Ahlâk Mektupları1.6.3
- Quintilianus, Hatiplik Eğitimi5.10.50
- Augustinus, Akademikler'e Karşı2.2
- Augustinus, Mutlu Hayat Üzerine1
- Augustinus, Düzen Üzerine1.1
- Augustinus, İç Konuşmalar1_3
- Augustinus, Ruhun Ölümsüzlüğü Üzerine6
- Augustinus, Ruhun Büyüklüğü Üzerine22
- Augustinus, Musiki Üzerine62
- Augustinus, Öğretmen Üzerine1
- Augustinus, Hür İrade Üzerine1
- Augustinus, Katolik Kilisesinin ve Maniheistlerin Ahlâkı Üzerine26
- Augustinus, Maniheistlere Karşı Tekvin Üzerine2
- Augustinus, Hakiki Din Üzerine12
- Augustinus, İnanmanın Faydası Üzerine10
- Augustinus, İki Ruh Üzerine9
- Augustinus, Seksen Üç Muhtelif Mesele1
- Augustinus, İman ve İnanç Formülü Üzerine4
- Augustinus, Yalan Üzerine3
- Augustinus, Simplicianus'a Muhtelif Meseleler1_11
- Augustinus, Hristiyan Öğretisi Üzerine41
- Augustinus, İtiraflar2.6
- Augustinus, İyinin Tabiatı Üzerine5
- Augustinus, Teslis Üzerine11
- Augustinus, Tekvin'in Lafzî Tefsiri1.6
- Augustinus, Tanrı Devleti1.9_2
- Augustinus, El Kitabı (İman, Ümit ve Sevgi Üzerine)15
- Augustinus, Ruh ve Harf Üzerine20
- Augustinus, Tabiat ve Lütuf Üzerine1
- Augustinus, Lütuf ve Hür İrade ÜzerinePL44.883
- Augustinus, İkaz ve Lütuf ÜzerinePL44.919
- Augustinus, Azizlerin Takdiri ÜzerinePL44.961
- Augustinus, Sebat Lütfu ÜzerinePL45.995
- Augustinus, Tashihler1.9.2
- Boethius, Felsefenin Tesellisi3.P11
- Boethius, Cevherler Nasıl İyidir1_2
- Boethius, Katolik İman Üzerine1_2
- Boethius, Eutykhes'e ve Nestorius'a Karşı8
- Boethius, Aristoteles'in Önermeler Üzerine'si ŞerhiPL64.335_2
- Boethius, Aristoteles'in Önermeler Üzerine'si Şerhi (İkinci Şerh)PL64.409
- Boethius, Cicero'nun Topika'sı ŞerhiPL64.1149
- Sevillalı Isidorus, Etimolojiler1.4_2
- Sevillalı Isidorus, Farklar (Kelimelerin Hususiyeti Üzerine)1.14
- Sevillalı Isidorus, Hükümler1.8
- Sevillalı Isidorus, Eşanlamlılar (Günahkâr Ruhun Ağıtı)1_7
- Sevillalı Isidorus, Kilise Vazifeleri Üzerine1.30
- Descartes, İlk Felsefe Üzerine Meditasyonlar13
- Descartes, Felsefenin İlkeleriAT8.003
- Descartes, Ruhun TutkularıAT11.338
- Descartes, Zihnin Yönetimi İçin KurallarAT10.419
- Kant, Saf Aklın EleştirisiAA03.017
- Kant, Ahlâk Metafiziğinin TemellendirilmesiAA04.388
- Hegel, Tinin Fenomenolojisi245
- Hegel, Mantık Bilimi134
- Hegel, Hukuk Felsefesinin Ana Hatları14
- Nietzsche, Tragedyanın DoğuşuGT-5.1
- Nietzsche, Şen İlimFW-347
- Nietzsche, İyinin ve Kötünün ÖtesindeJGB-19
- Nietzsche, Ahlâkın Soykütüğü ÜzerineGM-Vorrede-2
- Nietzsche, Putların AlacakaranlığıGD-Sprueche-18
- Nietzsche, DeccalAC-14
- Nietzsche, Ecce HomoEH-Weise-2
- Nietzsche, Tan KızıllığıM-130