İçeriğe geç
Boethius

Boethius

Eutykhes'e ve Nestorius'a Karşı

Contra Eutychen et Nestorium

prAnicius Manlius Severinus Boethius'un, yüksek rütbeli, seçkin, ordinarius eski konsül ve patricius, Eutykhes'e ve Nestorius'a karşı kitabı başlıyor. Oğlu Boethius'tan aziz ve muhterem efendim baba Diyakon Ioannes'e.

pr

Anicii Manlii Severini Boethii V.C. et inl. excons. ord. patricii incipit liber contra Eutychen et Nestorium domino sancto ac venerabili patri Iohanni diacono Boethius filius

pr~2Toplantıda ortaya atılan mesele hakkında konuşalım diye seni uzun süre sabırsızlıkla bekledim. Ama hem sen işlerin seni engellediği için gelemedin hem de ben yarın için belirlenmiş işlerle meşgul olacağım; bu yüzden yüz yüze söylemek için sakladıklarımı yazıya döküyorum.

Hatırlarsın, toplantıda mektup okunurken şöyle denmişti: Eutykhes'çiler Mesih'in iki tabiattan oluştuğunu kabul ederler, ama iki tabiatta oluştuğunu reddederler; katolikler ise iki sözü de doğru bulurlar, çünkü gerçek imanın takipçileri onun hem iki tabiattan hem iki tabiatta oluştuğuna inanırlar. Bu sözün yeniliği beni sarstı. İki tabiattan ve iki tabiatta oluşan birleşmeler arasındaki farkı araştırıyordum; mektubu yazan piskoposun çok gerekli bularak atlamak istemediği bir şeyin önemli olduğunu, uyuşuk bir ihmalle geçilmemesi gerektiğini düşünüyordum. Orada herkes farkın açık olduğunu, işte hiç kapalılık bulunmadığını haykırıyordu; dağınık, düzensiz bir uğultu vardı; o kadar gürültünün içinde meseleye hafifçe dokunan bile çıkmadı, çözen şöyle dursun. En çok görmek istediğim kişiden uzakta oturuyordum; oturma düzenini hatırlarsan, ona arkamı dönmüştüm, aramızda pek çok kişi vardı. O kadar arzu etsem de, yargısına dair bir işaret alabileceğim yüzünü ve başının hareketini göremiyordum. Oysa ben ötekilerden fazla bir şey getirmiyordum, hatta daha az getiriyordum. Çünkü konu hakkında onlar kadar hiçbir şey bilmiyordum; ama onlardan daha azıyla geliyordum: sahte bir ilim küstahlığından yoksundum. İtiraf ederim, pek ağrıma gitti; bilgisizler sürüsü içinde sıkışıp sustum; delilerin arasında aklı başında sayılmak için çabalarsam haklı olarak deli görünmekten korktum.

Sonra bütün meseleleri zihnimde tartıp durdum. Aldığımı yutmadım, sık sık düşünerek geviş getirdim. Sonunda kapıyı çalan zihnime kapılar açıldı, arayana bulunan hakikat Eutykhes'çi yanılgının bütün bulutlarını dağıttı. O zaman en çok şaşırdığım şey, bilgisiz insanların bu cesareti oldu: Bilgisizlik kusurunu küstahlık ve utanmazlık bulutuyla örtmeye çalışıyorlar. Oysa çoğu zaman ortaya atılan şeyi bilmemekle kalmaz, bu tür tartışmalarda kendi söylediklerini bile anlamazlar; sanki bilgisizlik örtülünce daha kötü olmazmış gibi.

Ama onları bırakıp sana dönüyorum; bu yazı ne kadar küçük olursa olsun, önce incelemen ve tartman için sana gönderiyorum. Doğru olduğuna hükmedersen, adımı taşıyan yazıların arasına bunu da koymanı rica ederim. Bir şey çıkarılması, eklenmesi ya da değiştirilmesi gerekiyorsa bunu da bana geri gönder, senden geldiği gibi nüshalarıma aktarayım. Metin sonuna kadar bu şekilde yerleşince, yargısına hep başvurduğum kişiye gönderirim.

Şimdi konu bir kez konuşmadan yazıya geçtiğine göre, önce birbirinin zıddı iki uç olan Nestorius'un ve Eutykhes'in yanılgılarını uzaklaştıralım; sonra Tanrı'nın yardımıyla Hıristiyan imanının orta yolunu ortaya koyacağım. Birbirinin zıddı bu sapkın öğretilerde bütün mesele kişiler ve tabiatlar hakkındaki şüphe olduğuna göre, önce bunlar tarif edilmeli ve kendilerine özgü farklarla ayrılmalıdır.

pr~2

Anxie te quidem diuque sustinui, ut de ea quae in conuentu mota est quaestione loqueremur. Sed quoniam et tu quominus uenires occupatione distractus es et ego in crastinum constitutis negotiis implicabor, mando litteris quae coram loquenda seruaueram. Meministi enim, cum in concilio legeretur epistola, recitatum Eutychianos ex duabus naturis Christum consistere confiteri, in duabus negare: catholicos uero utrique dicto fidem praebere, nam et ex duabus eum naturis consistere et in duabus apud uerae fidei sectatores aequaliter credi. Cuius dicti nouitate percussus harum coniunctionum quae ex duabus naturis uel in duabus consisterent differentias inquirebam, multum scilicet referre ratus nec inerti neglegentia praetereundum, quod episcopus scriptor epistolae tamquam ualde necessarium praeterire noluisset. Hic omnes apertam esse differentiam nec quicquam in eo esse caliginis inconditum confusumque strepere nec ullus in tanto tumultu qui leuiter attingeret quaestionem, nedum qui expediret inuentus est. Adsederam ego ab eo quem maxime intueri cupiebam longius atque adeo, si situm sedentium recorderis, auersus pluribusque oppositis, ne si aegerrime quidem cuperem, uultum nutumque eius aspicere poteram ex quo mihi aliqua eius darentur signa iudicii. Atqui ego quidem nihil ceteris amplius afferebam, immo uero aliquid etiam minus. Nam de re proposita aeque nihil ceteris sentiebam; minus uero quam ceteri ipse afferebam, falsae scilicet scientiae praesumptionem. Tuli aegerrime, fateor, compressusque indoctorum grege conticui metuens ne iure uiderer insanus, si sanus inter furiosos haberi contenderem. Meditabar igitur dehinc omnes animo quaestiones nec deglutiebam quod acceperam, sed frequentis consilii iteratione ruminabam. Tandem igitur patuere pulsanti animo fores et ueritas inuenta quaerenti omnes nebulas Eutychiani reclusit erroris. Vnde mihi maxime subiit admirari, quaenam haec indoctorum hominum esset audacia qui inscientiae uitium praesumptionis atque inpudentiae nube conentur obducere, cum non modo saepe id quod proponatur ignorent, uerum in huiusmodi contentionibus ne id quidem quod ipsi loquantur intellegant, quasi non deterior fiat inscientiae causa, dum tegitur. Sed ab illis ad te transeo, cui hoc quantulumcumque est examinandum prius perpendendumque transmitto. Quod si recte se habere pronuntiaueris, peto ut mei nominis hoc quoque inseras chartis; sin uero uel minuendum aliquid uel addendum uel aliqua mutatione uariandum est, id quoque postulo remitti, meis exemplaribus ita ut a te reuertitur transcribendum. Quae ubi ad calcem ducta constiterint, tum demum eius cuius soleo iudicio censenda transmittam. Sed quoniam semel res a conlocutione transfertur ad stilum, prius extremi sibique contrarii Nestorii atque Eutychis summoueantur errores; post uero adiuuante deo, Christianae medietatem fidei temperabo. Quoniam uero in tota quaestione contrariarum sibimet αἱρεσέων de personis dubitatur atque naturis, haec primitus definienda sunt et propriis differentiis segreganda.

1I

Tabiat ya yalnız cisimler ya yalnız cevherler, yani cisimsel ve cisimsiz olanlar ya da herhangi bir tarzda var denen bütün şeyler için söylenebilir. Tabiat üç tarzda söylenebildiğine göre, şüphesiz üç tarzda tarif edilmelidir.

Tabiat bütün şeyler için söyleniyorsa, var olan her şeyi içine alabilen bir tarif verilmelidir. Şöyle olacaktır: Tabiat, var oldukları için bir şekilde anlayışla kavranabilen şeylere aittir. Bu tarifte hem arazlar hem cevherler tarif edilir; çünkü bunların hepsi anlayışla kavranabilir. "Bir şekilde" eklendi; çünkü Tanrı ve madde bütün ve tam bir anlayışla anlaşılamaz, ama öteki şeylerin yoksunluğuyla bir şekilde kavranır. "Var oldukları için" de ekledik; çünkü "hiçlik" sözü de bir şey bildirir, ama tabiat bildirmez. Bir şeyin var olduğunu değil, daha çok var olmamayı bildirir; her tabiat ise vardır. Tabiat bütün şeyler için söyleniyorsa, tabiatın tarifi yukarıda koyduğumuz olsun.

Tabiat yalnız cevherler için söyleniyorsa, cevherlerin hepsi ya cisimsel ya cisimsiz olduğuna göre, cevherleri bildiren tabiat için şu tarifi veririz: Tabiat, etkileyebilen ya da etkilenebilendir. Hem etkilenen hem etkileyen şeyler, bütün cisimler ve cisimlerin ruhudur; çünkü ruh bedende ve bedenden hem etkiler hem etkilenir. Yalnız etkileyen ise Tanrı ve öteki ilahî varlıklardır. Böylece tabiatın yalnız cevherlere uygulanan bu anlamının tarifi elinde. Bununla cevherin tarifi de verilmiştir; çünkü tabiat adı cevheri gösteriyorsa, tabiatı betimlediğimizde cevher de betimlenmiş olur.

Tabiat adı cisimsiz cevherleri bırakıp yalnız cisimsel cevherlere daraltılırsa, öyle ki yalnız cisimsel cevherlerin tabiatı olduğu düşünülürse, Aristoteles'in, onun gibi düşünenlerin ve çeşitli felsefelerin takipçileri gibi, tabiatın yalnız cisimlerde bulunduğunu kabul edenlerin yaptığı gibi tarif ederiz. Tarifi şöyledir: Tabiat, arazî olarak değil kendiliğinden hareketin ilkesidir. "Hareketin ilkesi" dedim, çünkü her cismin kendine özgü hareketi vardır: ateş yukarı, toprak aşağı gider. Tabiatın arazî olarak değil kendiliğinden hareketin ilkesi olduğunu söylememin sebebi şudur: Tahta bir yatak da zorunlu olarak aşağı gider, ama aşağı gidişi arazî değildir. Tahta olduğu için, yani toprak olduğu için ağırlığıyla aşağı çekilir. Yatak olduğu için değil, toprak olduğu için düşer; yani toprağın başına yatak olmak gelmiştir. Bu yüzden ona tabiatça tahta, sanatça yatak deriz.

Tabiatın bir anlamı daha vardır: Altının ve gümüşün tabiatının farklı olduğunu söylerken şeylerin özelliğini göstermek isteriz. Tabiatın bu anlamı şöyle tarif edilir: Tabiat, her şeye suret veren türsel farktır. Tabiat bu kadar tarzda söylenip tarif edildiğine göre, hem katolikler hem Nestorius son tarife göre Mesih'te iki tabiat bulunduğunu kabul ederler; çünkü Tanrı ile insanda aynı farklar bulunmaz.

1

Natura igitur aut de solis corporibus dici potest aut de solis substantiis, id est corporeis atque incorporeis, aut de omnibus rebus quae quocumque modo esse dicuntur. Cum igitur tribus modis natura dici possit, tribus modis sine dubio definienda est. Nam si de omnibus rebus naturam dici placet, talis definitio dabitur quae res omnes quae sunt possit includere. Erit ergo huiusmodi; natura est earum rerum quae, cum sint, quoquo modo intellectu capi possunt. In hac igitur definitione et accidentia et substantiae definiuntur; haec enim omnia intellectu capi possunt. Additum uero est quoquo modo, quoniam deus et materia integro perfectoque intellectu intellegi non possunt, sed aliquo tamen modo ceterarum rerum priuatione capiuntur. Idcirco uero adiunximus quae cum sint, quoniam etiam ipsum nihil significat aliquid sed non naturam. Neque enim quod sit aliquid sed potius non esse significat; omnis uero natura est. Et si de omnibus quidem rebus naturam dici placet, haec sit naturae definitio quam superius proposuimus. Sin uero de solis substantiis natura dicitur, quoniam substantiae omnes aut corporeae sunt aut incorporeae, dabimus definitionem naturae substantias significanti huiusmodi: natura est uel quod facere uel quod pati possit. Pati quidem ac facere, ut omnia corporea atque corporeorum anima; haec enim in corpore et a corpore et facit et patitur. Facere uero tantum ut deus ceteraque diuina. Habes igitur definitionem eius quoque significationis naturae quae tantum substantiis applicatur. Qua in re substantiae quoque est reddita definitio. Nam si nomen naturae substantiam monstrat, cum naturam descripsimus substantiae quoque est assignata descriptio. Quod si naturae nomen relictis incorporeis substantiis ad corporales usque contrahitur, ut corporeae tantum substantiae naturam habere uideantur, sicut Aristoteles ceterique et eiusmodi et multimodae philosophiae sectatores putant, definiemus eam, ut hi etiam qui naturam non nisi in corporibus esse posuerunt. Est autem eius definitio hoc modo: natura est motus principium per se non per accidens. Quod motus principium dixi hoc est, quoniam corpus omne habet proprium motum, ut ignis sursum, terra deorsum. Item quod per se principium motus naturam esse proposui et non per accidens, tale est, quoniam lectum quoque ligneum deorsum ferri necesse est, sed non deorsum per accidens fertur. Idcirco enim quia lignum est, quod est terra, pondere et grauitate deducitur. Non enim quia lectus est, deorsum cadit, sed quia terra est, id est quia terrae contigit, ut lectus esset; unde fit ut lignum naturaliter esse dicamus, lectum uero artificialiter. Est etiam alia significatio naturae per quam dicimus diuersam esse naturam auri atque argenti in hoc proprietatem rerum monstrare cupientes, quae significatio naturae definietur hoc modo: natura est unam quamque rem informans specifica differentia. Cum igitur tot modis uel dicatur uel definiatur natura, tam catholici quam Nestorius secundum ultimam definitionem duas in Christo naturas esse constituunt; neque enim easdem in deum atque hominem differentias conuenire.

2II

Kişiye gelince, ona hangi tarifin uyacağı konusunda çok şüphe edilebilir. Her tabiatın kişisi varsa, tabiat ile kişi arasında nasıl bir ayrım olabileceği çözülmez bir düğümdür. Kişi tabiata eşit değilse, kişi tabiatın sınırı ve alanı içinde bulunuyorsa, kişinin hangi tabiatlara kadar ulaştığını, yani hangi tabiatların kişi sahibi olduğunu, hangilerinin kişi adından ayrıldığını söylemek zordur. Şu kadarı açıktır: Kişinin altında tabiat bulunur ve kişi tabiatsız yüklenemez. Bunu araştıranlar şöyle izlemelidir.

Kişi tabiatsız olamayacağına, tabiatların bir kısmı cevher, bir kısmı araz olduğuna ve kişinin arazlarda bulunamayacağını gördüğümüze göre (beyazlığın, siyahlığın ya da büyüklüğün kişisi olduğunu kim söyleyebilir?), geriye kişinin cevherlerde söylenmesi kalır. Cevherlerin bir kısmı cisimsel, bir kısmı cisimsizdir. Cisimsellerin bir kısmı canlı, bir kısmı cansızdır; canlıların bir kısmı hisseden, bir kısmı hissetmeyendir; hissedenlerin bir kısmı akıllı, bir kısmı akılsızdır. Cisimsizlerin de bir kısmı akıllıdır, bir kısmı değildir: hayvanların hayat ilkesi gibi. Akıllı olanların biri tabiatça değişmez ve etkilenmezdir: Tanrı gibi. Öteki yaratılışla değişir ve etkilenir; ama cevherin lütfuyla değişmezlik sağlamlığına geçmemişse: melekler ve ruh gibi.

Bunların hepsinden açıktır ki, canlı olmayan cisimlerde kişi denemez (hiç kimse taşın kişisi olduğunu söylemez); hissi olmayan canlıların da kişisi yoktur (ağacın kişisi yoktur). Anlayışı ve aklı olmayanın da yoktur (atın, öküzün ve yalnız hisleriyle dilsiz ve akılsız yaşayan öteki hayvanların kişisi yoktur). Ama insanın kişisi vardır deriz, Tanrı'nın vardır deriz, meleğin vardır deriz.

Yine cevherlerin bir kısmı küllî, bir kısmı cüzîdir. Küllî olanlar ferdlere yüklenir: insan, hayvan, taş, tahta ve bu türden cinsler ya da türler gibi. Çünkü "insan" tek tek insanlara, "hayvan" tek tek hayvanlara, "taş" ve "tahta" tek tek taşlara ve tahtalara söylenir. Cüzî olanlar ise başkalarına yüklenmez: Cicero, Platon, şu Akhilleus heykelinin yapıldığı şu taş, şu masanın yapıldığı şu tahta gibi. Bütün bunlarda kişi asla küllî olanlarda değil, yalnız tekil ve ferdî olanlarda söylenebilir. Çünkü cins olarak hayvanın ya da insanın kişisi yoktur; Cicero'nun, Platon'un ya da tek tek ferdlerin kişileri vardır.

2

Sed de persona maxime dubitari potest, quaenam ei definitio possit aptari. Si enim omnis habet natura personam, indissolubilis nodus est, quaenam inter naturam personamque possit esse discretio; aut si non aequatur persona naturae, sed infra terminum spatiumque naturae persona subsistit, difficile dictu est ad quas usque naturas persona perueniat, id est quas naturas conueniat habere personam, quas personae vocabulo segregari. Nam illud quidem manifestum est personae subiectam esse naturam nec praeter naturam personam posse praedicari. Vestiganda sunt igitur haec inquirentibus hoc modo. Quoniam praeter naturam non potest esse persona quoniamque naturae aliae sunt substantiae, aliae accidentes et uidemus personam in accidentibus non posse constitui (quis enim dicat ullam albedinis vel nigredinis vel magnitudinis esse personam?), relinquitur ergo ut personam in substantiis dici conueniat. Sed substantiarum aliae sunt corporeae, aliae incorporeae. Corporearum uero aliae sunt uiuentes, aliae minime; uiuentium aliae sunt sensibiles, aliae minime; sensibilium aliae rationales, aliae inrationales. Item incorporearum aliae sunt rationales, aliae minime, ut pecudum uitae; rationalium uero alia est inmutabilis atque inpassibilis per naturam ut deus, alia per creationem mutabilis atque passibilis, nisi inpassibilis gratia substantiae ad inpassibilitatis firmitudinem permutetur ut angelorum atque animae. Ex quibus omnibus neque in non uiuentibus corporibus personam posse dici manifestum est (nullus enim lapidis ullam dicit esse personam), neque rursus eorum uiuentium quae sensu carent (neque enim ulla persona est arboris), nec uero eius quae intellectu ac ratione deseritur (nulla est enim persona equi uel bouis ceterorumque animalium quae muta ac sine ratione uitam solis sensibus degunt), at hominis dicimus esse personam, dicimus dei, dicimus angeli. Rursus substantiarum aliae sunt uniuersales, aliae particulares. Vniuersales sunt quae de singulis praedicantur ut homo, animal, lapis, lignum ceteraque huiusmodi quae uel genera uel species sunt; nam et homo de singulis hominibus et animal de singulis animalibus lapisque ac lignum de singulis lapidibus ac lignis dicuntur. Particularia uero sunt quae de aliis minime praedicantur ut Cicero, Plato, lapis hic unde haec Achillis statua facta est, lignum hoc unde haec mensa composita est. Sed in his omnibus nusquam in uniuersalibus persona dici potest, sed in singularibus tantum atque in indiuiduis, animalis enim uel generalis hominis nulla persona est, sed uel Ciceronis uel Platonis uel singulorum indiuiduorum personae singulae nuncupantur.

3III

Bu yüzden kişi yalnız cevherlerde ve onlardan da akıllı olanlarda bulunuyorsa, her cevher de tabiatsa ve küllî olanlarda değil ferdlerde bulunuyorsa, kişinin tarifi bulunmuştur: akıllı tabiatın ferdî cevheri. Bu tarifle biz Yunanların hypostasis dediği şeyin sınırını çizmiş olduk.

Kişi adı başka bir yerden aktarılmış görünür: Komedi ve tragedyalarda, oyunlarda yer alan insanları canlandıran maskelerden. Persona kelimesi, sondan ikinci hecesi uzatılarak, personare'den (ses vermek) gelir. Vurgu sondan üçüncü heceye konursa, sonus'tan (ses) geldiği apaçık görünür; sesten gelmesinin sebebi, maskenin oyuğunun sesi zorunlu olarak büyütmesidir. Yunanlar da bu maskelere prosōpa der; çünkü yüze takılır ve gözlerin önünde yüzü örter: "gözlerin önüne konmak" (para tou pros ōpas tithesthai). Oyuncular maske takarak, dediğimiz gibi tragedyada ya da komedide yer alan ferdî insanları, yani Hekabe'yi, Medea'yı, Simon'u, Khremes'i canlandırırdı. Bu yüzden suretiyle belirgin olarak tanınan öteki insanlara da Latinler persona, Yunanlar prosōpa adını verdi.

Yunanlar akıllı tabiatın ferdî kendi başına varlığına (subsistentia) hypostasis adını vererek çok daha isabetli davrandılar. Biz ise kelime yoksulluğu yüzünden aktarma adı koruduk; onların hypostasis dediğine kişi diyoruz. Ama dilde daha usta olan Yunanistan, ferdî kendi başına varlığa hypostasis der. Yunanların işleyip Latince çeviriye aktarılmış konularda Yunanca sözle söyleyeyim: "Özler küllî olanlarda bulunabilir, ama yalnız ferdî ve cüzî olanlarda cevher olarak dururlar." Çünkü küllî şeylerin anlaşılması cüzî olanlardan alınır. Bu yüzden kendi başına varlıklar küllî olanlarda bulunur, ama cevher olmayı cüzî olanlarda kazanır; bu yüzden cüzî olarak cevher olarak duran kendi başına varlıklara haklı olarak hypostaseis dediler.

Daha dikkatli ve ince bakana kendi başına varlık ile cevher aynı görünmez. Yunanların ousiōsis ya da ousiōsthai dediğine biz kendi başına varlık (subsistentia) ya da kendi başına var olmak (subsistere) deriz; onların hypostasis ya da hyphistasthai dediğini biz cevher (substantia) ya da altında durmak (substare) diye çeviririz. Var olabilmek için arazlara ihtiyaç duymayan şey, kendi başına vardır. Arazların var olabilmesi için onlara bir dayanak sağlayan şey ise altlarında durur; çünkü arazlara dayanak olduğu sürece onların altında durur. Bu yüzden cinsler ve türler yalnız kendi başlarına vardır; çünkü arazlar cinslere ve türlere gelmez. Ferdler ise hem kendi başlarına var olur hem altta durur. Var olmak için arazlara ihtiyaç duymazlar; çünkü kendilerine özgü türsel farklarla zaten suret almışlardır; arazların var olabilmesini ise dayanak olarak sağlarlar. Bu yüzden einai ve ousiōsthai "var olmak" ve "kendi başına var olmak", hyphistasthai ise "altında durmak" anlamına gelir.

Marcus Tullius'un şaka yaptığı gibi, Yunanistan kelime yoksulu değildir: Öz, kendi başına varlık, cevher ve kişi için ayrı ayrı adları vardır: öze ousia, kendi başına varlığa ousiōsis, cevhere hypostasis, kişiye prosōpon der. Yunanlar ferdî cevherlere hypostaseis dedi; çünkü bunlar ötekilerin altında bulunur, arazlar gibi şeylerin altına konmuş ve dayanak olmuşlardır. Bu yüzden biz de onlara, altına konmuş olduklarından cevher deriz, onların hypostaseis dediği gibi. Aynı cevherlere prosōpa da dediklerine göre, biz de onlara kişi diyebiliriz. Demek ki ousia ile öz, ousiōsis ile kendi başına varlık, hypostasis ile cevher, prosōpon ile kişi aynıdır.

Yunanca konuşan biri, bizim akılsız hayvanlar için cevher adını yüklememize karşın, onlar için neden hypostasis demez? Sebebi şudur: Bu ad daha üstün olanlara ayrılmıştır; öyle ki üstün olan, hyphistasthai, yani altında durmak tarifine göre değilse bile, hypostasis ya da cevher adıyla ayırt edilsin.

Demek ki insanda hem öz, yani ousia, hem kendi başına varlık, yani ousiōsis, hem hypostasis, yani cevher, hem de prosōpon, yani kişi vardır. Ousia ve özdür, çünkü vardır; ousiōsis ve kendi başına varlıktır, çünkü hiçbir dayanakta değildir; hypostasis ve cevherdir, çünkü kendi başına varlık olmayan ötekilerin altındadır; prosōpon ve kişidir, çünkü akıllı bir ferddir. Tanrı da ousia ve özdür; çünkü vardır ve her şeyin varlığının kaynağı olarak en yüksek ölçüde kendisidir.

3

Quocirca si persona in solis substantiis est atque in his rationabilibus substantiaque omnis natura est nec in uniuersalibus sed in indiuiduis constat, reperta personae est definitio; naturae rationabilis indiuidua substantia. Sed nos hac definitione eam quam Graeci ὑπόστασιν dicunt terminauimus. Nomen enim personae uidetur aliunde traductum, ex his scilicet personis quae in comoediis tragoediisque eos quorum interest homines repraesentabant. Persona uero dicta est a personando circumflexa paenultima. Quod si acuatur antepaenultima, apertissime a sono dicta uidebitur; idcirco autem a sono, quia concauitate ipsa maior necesse est uoluatur sonus. Graeci quoque has personas πρόσωπα uocant ab eo quod ponantur in facie atque ante oculos obtegant uultum: παρὰ τοῦ πρὸς ὦπας τίθεσθαι. Sed quoniam personis inductis histriones indiuiduos homines quorum intererat in tragoedia uel in comoedia ut dictum est repraesentabant, id est Hecubam uel Medeam uel Simonem uel Chremetem, idcirco ceteros quoque homines, quorum certa pro sui forma esset agnitio, et Latini personam et Graeci πρόσωπα nuncupauerunt. Longe uero illi signatius naturae rationabilis indiuiduam subsistentiam ὑποστάσεως nomine uocauerunt, nos uero per inopiam significantium uocum translaticiam retinuimus nuncupationem, eam quam illi ὑπόστασιν dicunt personam uocantes; sed peritior Graecia sermonum ὑπόστασιν uocat indiuiduam subsistentiam. Atque, uti Graeca utar oratione in rebus quae a Graecis agitata Latina interpretatione translata sunt: αἱ οὐσίαι ἐν τοῖς καθόλου εἶναι δύνανται: ἐν τοῖς ἀτόμοις καὶ κατὰ μέρος μόνοις ὑφίστανται, id est: essentiae in uniuersalibus quidem esse possunt, in solis uero indiuiduis et particularibus substant. Intellectus enim uniuersalium rerum ex particularibus sumptus est. Quocirca cum ipsae subsistentiae in uniuersalibus quidem sint, in particularibus uero capiant substantiam, iure subsistentias particulariter substantes ὑποστάσεις appellauerunt. Neque enim pensius subtiliusque intuenti idem uidebitur esse subsistentia quod substantia. Nam quod Graeci οὐσίωσιν vel οὐσιῶσθαι dicunt, id nos subsistentiam vel subsistere appellamus; quod uero illi ὑπόστασιν vel ὑφίστασθαι, id nos substantiam uel substare interpretamur. Subsistit enim quod ipsum accidentibus, ut possit esse, non indiget. Substat autem id quod aliis accidentibus subiectum quoddam, ut esse valeant, subministrat; sub illis enim stat, dum subiectum est accidentibus. Itaque genera vel species subsistunt tantum; neque enim accidentia generibus speciebusue contingunt. Indiuidua uero non modo subsistunt uerum etiam substant, nam neque ipsa indigent accidentibus ut sint; informata enim sunt iam propriis et specificis differentiis et accidentibus ut esse possint ministrant, dum sunt scilicet subiecta. Quocirca εἶναι atque οὐσιῶσθαι esse atque subsistere, ὑφίστασθαι uero substare intellegitur. Neque enim uerborum inops Graecia est, ut Marcus Tullius alludit, sed essentiam, subsistentiam, substantiam, personam totidem nominibus reddit, essentiam quidem οὐσίαν, subsistentiam uero οὐσίωσιν, substantiam ὑπόστασιν, personam πρόσωπον appellans. Ideo autem ὑποστάσεις Graeci indiuiduas substantias vocaverunt, quoniam ceteris subsunt et quibusdam quasi accidentibus subpositae subiectaeque sunt; atque idcirco nos quoque eas substantias nuncupamus quasi subpositas, quas illi ὑποστάσεις cumque etiam πρόσωπα nuncupent easdem substantias, possumus nos quoque nuncupare personas. Idem est igitur οὐσίαν esse quod essentiam, idem οὐσίωσιν quod subsistentiam, idem ὑπόστασιν quod substantiam, idem πρόσωπον quod personam. Quare autem de inrationabilibus animalibus Graecus ὑπόστασιν non dicat, sicut nos de eisdem nomen substantiae praedicamus, haec ratio est, quoniam hoc melioribus applicatum est, ut aliqua id quod est excellentius, tametsi non descriptione naturae secundum id quod ὑφίστασθαι atque substare est, at certe ὑποστάσεως uel substantiae uocabulis discerneretur. Est igitur et hominis quidem essentia, id est οὐσία, et subsistentia, id est οὐσίωσις, et ὑπόστασις, id est substantia, et πρόσωπον id est persona; οὐσία quidem atque essentia quoniam est, οὐσίωσις uero atque subsistentia quoniam in nullo subiecto est, ὑπόστασις uero atque substantia, quoniam subest ceteris quae subsistentiae non sunt, id est οὐσιώσεις; est πρόσωπον atque persona, quoniam est rationabile indiuiduum. Deus quoque et οὐσία est et essentia, est enim et maxime ipse est a quo omnium esse proficiscitur.

3_2Ousiōsis, yani kendi başına varlıktır (hiçbir şeye ihtiyaç duymadan kendi başına vardır) ve hyphistasthai'dır, çünkü altta durur. Bu yüzden ulûhiyetin tek bir ousia'sı ya da ousiōsis'i, yani özü ya da kendi başına varlığı, ama üç hypostasis'i, yani üç cevheri vardır deriz. Bu tarzda Teslis'in tek özü, üç cevheri ve üç kişisi olduğu söylenmiştir. Kilisenin konuşma âdeti Tanrı'da üç cevher denmesini dışlamasaydı, Tanrı için cevher denmesi, öteki şeylerin altına bir dayanak gibi konmasından değil; onların hepsinin başında olduğu gibi, onların hepsine ousiōsthai, yani kendi başına var olmayı sağlayarak ilke gibi altlarında bulunmasından ötürü görünürdü.

3_2

Est οὐσίωσις, id est subsistentia (subsistit enim nullo indigens), et ὑφίστασθαι; substat enim. Vnde etiam dicimus unam esse οὐσίαν uel οὐσίωσιν, id est essentiam uel subsistentiam deitatis, sed tres ὑποστάσεις id est tres substantias. Et quidem secundum hunc modum dixere unam trinitatis essentiam, tres substantias tresque personas. Nisi enim tres in deo substantias ecclesiasticus loquendi usus excluderet, uideretur idcirco de deo dici substantia, non quod ipse ceteris rebus quasi subiectum supponeretur, sed quod idem omnibus uti praeesset ita etiam quasi principium subesset rebus, dum eis omnibus οὐσιῶσθαι uel subsistere subministrat.

4IV

Bütün bunlar, tabiat ile kişi, yani ousia ile hypostasis arasındaki farkı göstermek için söylenmiş olsun. Her birine hangi adın verilmesi gerektiği ise kilisenin konuşma tarzına kalsın. Şimdilik tabiat ile kişi arasında söylediğimiz fark kesinleşsin: Tabiat, herhangi bir cevherin türsel özelliğidir; kişi ise akıllı tabiatın ferdî cevheridir.

Nestorius bu kişinin Mesih'te ikili olduğunu kabul eder; bunun sebebi, bütün tabiatlarda kişi denebileceğini sanmasıdır. Böyle varsayarak ve Mesih'te ikili tabiat bulunduğu kanısıyla, ikili kişi bulunduğunu da söyler. Bunun yanlış olduğunu hem yukarıdaki tarif ispat eder hem şu delil açıkça gösterir. Mesih'in kişisi bir değilse ve iki tabiatı, yani insan ve Tanrı tabiatı olduğu açıksa (ikisini de akıldan ayıracak kadar akılsız kimse yoktur), iki kişi var gibi görünür; çünkü kişi, dediğimiz gibi, akıllı tabiatın ferdî cevheridir. Peki insan ile Tanrı'nın birleşmesi nasıl olmuştur? İki cisim yan yana konunca yalnız yer olarak birleşmesi ve birinin keyfiyetinden ötekine hiçbir şey geçmemesi gibi mi? Yunanlar bu birleşme tarzına kata parathesin (yan yana koyma) der. İnsanlık ulûhiyete böyle bağlandıysa, ikisinden hiçbir şey meydana gelmemiştir; dolayısıyla Mesih hiçbir şeydir. Çünkü adın kendisi tekilliğiyle bir şey bildirir. İki kişi kalarak yukarıda dediğimiz gibi tabiatların birleşmesi olduysa, ikisinden bir şey meydana gelemez; çünkü iki kişiden hiçbir zaman bir şey olamaz. O hâlde Nestorius'a göre Mesih tek bir şey değildir, dolayısıyla hiçbir şey değildir. Çünkü bir olmayan var da olamaz; varlık ile bir birbirine döner ve bir olan her şey vardır. Çok şeyden bir araya gelenler bile, bir yığın ya da koro gibi, yine birdir.

Mesih'in var olduğunu ise açıkça ve dürüstçe itiraf ediyoruz; o hâlde Mesih'in bir olduğunu söylüyoruz. Öyleyse Mesih'in kişisi de şüphesiz zorunlu olarak birdir. İki kişi olsaydı bir olamazdı; iki Mesih olduğunu söylemek ise başı dönmüş bir zihnin deliliğinden başka bir şey değildir. Neden iki Mesih demeye cesaret etsin, biri insan biri Tanrı? Ya da insan olana da Mesih diyecekse, birleşmeden gelen hiçbir benzerlikleri ve bağları yokken Tanrı olana neden Mesih diyor? En farklı tabiatlar için neden aynı adı kötüye kullansın? Mesih'i tarif etmek zorunda kalsa, kendi deyişiyle iki Mesih'e bir tek tarif cevheri veremez. Tanrı'nın ve insanın cevheri farklıysa, ikisinde Mesih adı bir ise, ama farklı cevherlerin birleşmesinin bir kişi meydana getirdiğine inanılmıyorsa, Mesih adı eşsesli olur ve hiçbir tarifle kuşatılamaz. Hangi kutsal yazıda Mesih adı ikilenir? Kurtarıcının gelişiyle ne yeni şey olmuştur? Katoliklerde hem imanın hakikati hem mucizenin nadirliği sabittir. Çünkü yalnız Tanrı olanın tabiatının, ondan son derece farklı insan tabiatıyla birleşmesi ve böylece birbirinden ayrı tabiatlardan bir kişinin meydana gelmesi ne büyük, ne yeni, ne bir kez olup başka hiçbir çağda olamayacak bir şeydir! Nestorius'un görüşüne göre ise ne yeni oldu? "İnsanlık ve ulûhiyet kendi kişilerini korur" diyor. Ulûhiyetin ve insanlığın kendine özgü kişisi ne zaman yoktu? Ne zaman olmayacak? Ya da İsa'nın doğumunda, her iki kişi ayrı olduğundan her iki tabiat da ayrı olmuşsa, herhangi bir insanın doğumundan fazla ne oldu? Kişiler kaldığı için orada tabiatların hiçbir birleşmesi olamazdı; tıpkı herhangi bir insanda kendi kişisi varken ona en üstün cevher olan ulûhiyetin bağlanmaması gibi.

Belki de İsa'ya, yani insan kişisine, ulûhiyet onunla harikalar yaptığı için Mesih diyordur. Olsun. Peki Tanrı'nın kendisine neden Mesih adını verir? Tanrı'nın günlük hareketlerle harikalar yaptığı unsurlara da neden aynı adı vermeye cesaret etmez? Akılsız cevherler Mesih adını alabilecek bir kişiye sahip olamadığı için mi? Peki kutsal insanlarda ve dindarlıkla göze çarpanlarda ulûhiyetin açık etkisi görülmüyor mu? İnsanlığın üstlenilmesinde birleşmeden bir kişi olmuyorsa, kutsal adamları da aynı adla anmamak için hiçbir sebep kalmaz.

4

Sed haec omnia idcirco sint dicta, ut differentiam naturae atque personae id est οὐσίας atque ὑποστάσεως monstraremus. Quo uero nomine unumquodque oporteat appellari, ecclesiasticae sit locutionis arbitrium. Hoc interim constet quod inter naturam personamque differre praediximus, quoniam natura est cuiuslibet substantiae specificata proprietas, persona uero rationabilis naturae indiuidua substantia. Hanc in Christo Nestorius duplicem esse constituit eo scilicet traductus errore, quod putauerit in omnibus naturis dici posse personam. Hoc enim praesumpto, quoniam in Christo duplicem naturam esse censebat, duplicem quoque personam esse confessus est. Qua in re eum falsum esse cum definitio superius dicta conuincat, tum haec argumentatio evidenter eius declarabit errorem. Si enim non est Christi una persona duasque naturas esse manifestum est, hominis scilicet atque dei (nec tam erit insipiens quisquam, ut utramque earum a ratione seiungat), sequitur ut duae uideantur esse personae; est enim persona ut dictum est naturae rationabilis indiuidua substantia. Quae est igitur facta hominis deique coniunctio? Num ita quasi cum duo corpora sibimet apponuntur, ut tantum locis iuncta sint et nihil in alterum ex alterius qualitate perueniat? Quem coniunctionis Graeci modum κατὰ παράθεσιν uocant. Sed si ita humanitas diuinitati coniuncta est, nihil horum ex utrisque confectum est ac per hoc nihil est Christus. Nomen quippe ipsum unum quiddam significat singularitate uocabuli. At si duabus personis manentibus ea coniunctio qualem superius diximus facta est naturarum, unum ex duobus effici nihil potuit; omnino enim ex duabus personis nihil umquam fieri potest. Nihil igitur unum secundum Nestorium Christus est ac per hoc omnino nihil. Quod enim non est unum, nec esse omnino potest; esse enim atque unum conuertitur et quodcumque unum est est. Etiam ea quae ex pluribus coniunguntur ut acernus, chorus, unum tamen sunt. Sed esse Christum manifeste ac ueraciter confitemur; unum igitur esse dicimus Christum. Quod si ita est, unam quoque Christi sine dubitatione personam esse necesse est. Nam si duae personae essent, unus esse non posset; duos uero esse dicere Christos nihil est aliud nisi praecipitatae mentis insania. Cur enim omnino duos audeat Christos uocare, unum hominem alium deum? Vel cur eum qui deus est Christum uocat, si eum quoque qui homo est Christum est appellaturus, cum nihil simile, nihil habeant ex copulatione coniunctum? Cur simili nomine diuersissimis abutatur naturis, cum, si Christum definire cogitur, utrisque ut ipse dicit Christis non possit unam definitionis adhibere substantiam? Si enim dei atque hominis diuersa substantia est unumque in utrisque Christi nomen nec diuersarum coniunctio substantiarum unam creditur fecisse personam, aequiuocum nomen est Christi et nulla potest definitione concludi. Quibus autem umquam scripturis nomen Christi geminatur? Quid uero noui per aduentum saluatoris effectum est? Nam catholicis et fidei ueritas et raritas miraculi constat. Quam enim magnum est quamque nouum, quam quod semel nec ullo alio saeculo possit euenire, ut eius qui solus est deus natura cum humana quae ab eo erat diuersissima conueniret atque ita ex distantibus naturis una fieret copulatione persona! Secundum Nestorii uero sententiam quid contingit noui? Seruant, inquit, proprias humanitas diuinitasque personas. Quando enim non fuit diuinitatis propria humanitatisque persona? Quando uero non erit? Vel quid amplius in Iesu generatione contingit quam in cuiuslibet alterius, si discretis utrisque personis discretae etiam fuere naturae? Ita enim personis manentibus illic nulla naturarum potuit esse coniunctio, ut in quolibet homine, cuius cum propria persona subsistat, nulla est ei excellentissimae substantiae coniuncta diuinitas. Sed fortasse Iesum, id est personam hominis, idcirco Christum uocet, quoniam per eam mira quaedam sit operata diuinitas. Esto. Deum uero ipsum Christi appellatione cur uocet? Cur uero non elementa quoque ipsa simili audeat appellare uocabulo per quae deus mira quaedam cotidianis motibus operatur? An quia inrationabiles substantiae non possunt habere personam qua Christi uocabulum excipere possint? Nonne in sanctis hominibus ac pietate conspicuis apertus diuinitatis actus agnoscitur? Nihil enim intererit, cur non sanctos quoque uiros eadem appellatione dignetur, si in adsumptione humanitatis non est una ex coniunctione persona.

4_2Ama belki şöyle der: "Onlara da Mesih dendiğini kabul ediyorum, ama gerçek Mesih'in suretinde." İnsan ile Tanrı'dan bir kişi birleşmemişse, hepsini bakireden doğduğuna inanılan kadar gerçek Mesih sayarız. Çünkü onda Tanrı ile insanın birleşmesinden bir kişi oluşmamıştır; tıpkı Tanrı'nın ruhuyla gelecek Mesih'i önceden bildirenlerde olmadığı gibi, ki onlara da bu yüzden Mesih denmiştir.

Kişiler kaldığına göre, insanlığın ulûhiyet tarafından üstlenildiğine hiçbir şekilde inanılmayacağı sonucu çıkar. Çünkü kişiler ve tabiatlar bakımından aynı derecede ayrı olanlar tamamen ayrıdır; evet, tamamen ayrıdır. Kişiler kaldıysa, insanlar ile öküzler bile Mesih'teki ulûhiyet ile insanlıktan daha ayrı değildir. İnsanlar ve öküzler en azından tek bir hayvan ortaklığıyla birleşir; cinse göre ortak bir cevherleri ve külliliğin toplayışında aynı tabiatları vardır. Tanrı ile insan ise, tabiat farklılığı altında kişi ayrımının da kaldığına inanılıyorsa, her bakımdan ayrı olur. O hâlde insan soyu kurtulmamıştır; Mesih'in doğumuyla bize hiçbir kurtuluş gelmemiştir; bu kadar peygamberin yazısı inanan halkı aldatmıştır; Mesih'in doğumuyla dünyaya kurtuluş vaat eden bütün Eski Ahit'in otoritesi hor görülsün! Kişide de tabiatta olduğu kadar farklılık varsa, kurtuluşun gelmediği açıktır. Çünkü üstlendiğine inanılanı kurtarmıştır; tabiat ve kişi ayrımı aynı derecede devam ediyorsa hiçbir üstlenme anlaşılamaz. Kişi kaldığı için üstlenilemeyen, haklı olarak Mesih'in doğumuyla kurtarılamaz görünür. O hâlde insan tabiatı Mesih'in doğumuyla kurtulmamıştır; buna inanmak dinsizliktir. Bu görüşe saldırıp onu kırabilecek çok şey varsa da, deliller bolluğundan şimdilik bu kadarını tatmak yeter.

4_2

Sed dicat forsitan, Illos quoque Christos uocari fateor, sed ad imaginem ueri Christi. Quod si nulla ex homine atque deo una persona coniuncta est, omnes ita ueros Christos arbitrabimur ut hunc qui ex uirgine genitus creditur. Nulla quippe in hoc adunata persona est ex dei atque hominis copulatione sicut nec in eis, qui dei spiritu de uenturo Christo praedicebant. propter quod etiam ipsi quoque appellati sunt Christi. Iam uero sequitur, ut personis manentibus nullo modo a diuinitate humanitas credatur adsumpta. Omnino enim disiuncta sunt quae aeque personis naturisque separantur, prorsus inquam disiuncta sunt nec magis inter se homines bouesque disiuncti quam diuinitas in Christo humanitasque discreta est, si mansere personae. Homines quippe ac boues una animalis communitate iunguntur; est enim illis secundum genus communis substantia eademque in uniuersalitatis collectione natura. Deo uero atque homini quid non erit diuersa ratione disiunctum, si sub diuersitate naturae personarum quoque credatur mansisse discretus? Non est igitur saluatum genus humanum, nulla in nos salus Christi generatione processit, tot prophetarum scripturae populum inlusere credentem, omnis ueteris testamenti spernatur auctoritas per quam salus mundo Christi generatione promittitur. Non autem prouenisse manifestum est, si eadem in persona est quae in natura diuersitas. Eundem quippe saluum fecit quem creditur adsumpsisse; nulla uero intellegi adsumptio potest, si manet aeque naturae personaeque discretio. Igitur qui adsumi manente persona non potuit, iure non uidebitur per Christi generationem potuisse saluari. Non est igitur per generationem Christi hominum saluata natura,—quod credi nefas est. Sed quamquam permulta sint quae hunc sensum inpugnare ualeant atque perfringere, de argumentorum copia tamen haec interim libasse sufficiat.

5V

Şimdi Eutykhes'e geçmek gerekiyor. O, eskilerin izinden çıkıp zıt yanılgıya koştu: Mesih'te ikili kişiye inanmak şöyle dursun, onda ikili tabiat bile kabul edilmemelidir, dedi; insan öyle üstlenilmiştir ki Tanrı ile birleşme gerçekleşmiş ve insan tabiatı kalmamıştır. Onun yanılgısı Nestorius'unkiyle aynı kaynaktan akar. Nestorius, ikili kişi olmadan ikili tabiat olamayacağını sandı ve Mesih'te ikili tabiat kabul ettiği için ikili kişi bulunduğuna inandı. Eutykhes de kişinin ikilenmesi olmadan ikili tabiat olmayacağını sandı; ikili kişiyi kabul etmediğinden, tabiatın bir olması gerektiği sonucuna vardı. Böylece Nestorius, Mesih'te ikili tabiat bulunduğunu doğru olarak tutarken saygısızca iki kişi kabul eder; Eutykhes ise bir kişi olduğuna doğru olarak inanırken dinsizce bir tabiat olduğuna da inanır.

Şeylerin açıklığı karşısında sıkışınca, çünkü insan tabiatının başka, Tanrı tabiatının başka olduğu açıktır, Eutykhes birleşmeden önce Mesih'te iki tabiat, birleşmeden sonra bir tabiat olduğunu kabul ettiğini söyler. Bu görüş ne demek istediğini açıkça söylemez. Yine de deliliğini inceleyelim: Bu birleşme ya doğum zamanında ya diriliş zamanında olmuştur. Doğum zamanında olduysa, doğumdan önce de Meryem'den alınmamış, başka bir tarzda hazırlanmış bir insan teni bulunduğunu düşünüyor gibidir. Bakire Meryem de, kendisinden alınmamış tenin doğması için konmuştur; önceden var olan o ten bölünmüş ve ulûhiyetin cevherinden ayrılmıştı; bakireden doğunca Tanrı ile birleşti ve tek tabiat oluştu.

5

Transeundum quippe est ad Eutychen qui cum a ueterum orbitis esset euagatus, in contrarium cucurrit errorem asserens tantum abesse, ut in Christo gemina persona credatur, ut ne naturam quidem in eo duplicem oporteat confiteri; ita quippe esse adsumptum hominem, ut ea sit adunatio facta cum deo, ut natura humana non manserit. Huius error ex eodem quo Nestorii fonte prolabitur. Nam sicut Nestorius arbitratur non posse esse naturam duplicem quin persona fieret duplex, atque ideo, cum in Christo naturam duplicem confiteretur, duplicem credidit esse personam, ita quoque Eutyches non putauit naturam duplicem esse sine duplicatione personae et cum non confiteretur duplicem esse personam, arbitratus est consequens, ut una uideretur esse natura. Itaque Nestorius recte tenens duplicem in Christo esse naturam sacrilege confitetur duas esse personas; Eutyches uero recte credens unam esse personam impie credit unam quoque esse naturam. Qui conuictus euidentia rerum, quandoquidem manifestum est aliam naturam esse hominis aliam dei, ait duas se confiteri in Christo naturas ante adunationem, unam uero post adunationem. Quae sententia non aperte quod uult eloquitur. Vt tamen eius dementiam perscrutemur, adunatio haec aut tempore generationis facta est aut tempore resurrectionis. Sed si tempore generationis facta est, uidetur putare et ante generationem fuisse humanam carnem non a Maria sumptam sed aliquo

5_2

modo alio praeparatam, Mariam uero uirginem appositam ex qua caro nasceretur quae ab ea sumpta non esset, illam uero carnem quae antea fuerit esse et diuisam atque a diuinitatis substantia separatam; cum ex uirgine natus est, adunatum esse deo, ut una uideretur facta esse natura. Vel si haec eius sententia non est, illa esse poterit dicentis duas ante adunationem, unam post adunationem, si adunatio generatione perfecta est, ut corpus quidem a Maria sumpserit, sed, antequam sumeret, diuersam deitatis humanitatisque fuisse naturam; sumptam uero unam factam atque in diuinitatis cessisse substantiam. Quod si hanc adunationem non putat generatione sed resurrectione factam, rursus id duobus fieri arbitratur modis; aut enim genito Christo et non adsumente de Maria corpus aut adsumente ab eadem carnem, usque dum resurgeret quidem, duas fuisse naturas, post resurrectionem unam factam. De quibus illud disiunctum nascitur, quod interrogabimus hoc modo: natus ex Maria Christus aut ab ea carnem humanam traxit aut minime. Si non confitetur ex ea traxisse, dicat quo homine indutus aduenerit, utrumne eo qui deciderat praeuaricatione peccati an alio? Si eo de cuius semine ductus est homo, quem uestita diuinitas est? Nam si ex semine Abrahae atque Dauid et postremo Mariae non fuit caro illa qua natus est, ostendat ex cuius hominis sit carne deriuatus, quoniam post primum hominem caro omnis humana ex humana carne deducitur. Sed si quem dixerit hominem a quo generatio sumpta sit saluatoris praeter Mariam uirginem, et ipse errore confundetur et adscribere mendacii notam summae diuinitati inlusus ipse uidebitur, quando quod Abrahae atque Dauid promittitur in sanctis diuinationibus, ut ex eorum semine toti mundo salus oriatur, aliis distribuit, cum praesertim, si humana caro sumpta est, non ab alio sumi potuerit nisi unde etiam procreabatur. Si igitur a Maria non est sumptum corpus humanum sed a quolibet alio, per Mariam tamen est procreatum quod fuerat praeuaricatione corruptum, superius dicto repellitur argumento. Quod si non eo homine Christus indutus est qui pro peccati poena sustinuerat mortem, illud eueniet ex nullius hominis semine talem potuisse nasci qui fuerit sine originalis poena peccati. Ex nullo igitur talis sumpta est caro; unde fit ut nouiter uideatur esse formata. Sed haec aut ita hominum uisa est oculis, ut humanum putaretur corpus quod reuera non esset humanum, quippe quod nulli originali subiaceret poenae, aut noua quaedam uera nec poenae peccati subiacens originalis ad tempus hominis natura formata est? Si uerum hominis corpus non fuit, aperte arguitur mentita diuinitas, quae ostenderet hominibus corpus, quod cum uerum non esset, tum fallerentur ii qui uerum esse arbitrarentur. At si noua ueraque non ex homine sumpta caro formata est, quo tanta tragoedia generationis? Vbi ambitus passionis? Ego quippe ne in homine quidem non stulte fieri puto quod inutiliter factum est. Ad quam uero utilitatem facta probabitur tanta humilitas diuinitatis, si homo qui periit generatione ac passione Christi saluatus non est, quoniam negatur adsumptus? Rursus igitur sicut ab eodem Nestorii fonte Eutychis error principium sumpsit, ita ad eundem finem relabitur, ut secundum Eutychen quoque non sit saluatum genus humanum, quoniam non is qui aeger esset et saluatione curaque egeret, adsumptus est. Traxisse autem hanc sententiam uidetur, si tamen huius erroris fuit ut crederet non fuisse corpus Christi uere ex homine sed extra atque adeo in caelo formatum, quoniam cum eo in caelum creditur ascendisse. Quod exemplum continet tale: non ascendit in caelum, nisi qui de caelo descendit.

6Bu onun görüşü değilse, birleşmeden önce iki, sonra bir tabiat diyenin görüşü, birleşme doğumla tamamlandıysa, şu olabilir: Bedeni Meryem'den aldı, ama almadan önce ulûhiyetin ve insanlığın tabiatı farklıydı; alınan ise bir oldu ve ulûhiyetin cevherine geçti. Bu birleşmenin doğumla değil dirilişle olduğunu düşünüyorsa, bunun da iki tarzda olduğunu sanır: Mesih doğmuş ve bedeni Meryem'den almamıştır ya da teni ondan almıştır; ve dirilene kadar iki tabiat vardı, dirilişten sonra bir oldu.

Buradan bir ikilem doğar; şöyle soracağız: Meryem'den doğan Mesih ya ondan insan teni aldı ya almadı. Ondan aldığını kabul etmiyorsa, hangi insana bürünerek geldiğini söylesin: günah suçuyla düşen insana mı, yoksa başkasına mı? Soyundan gelen insana büründüyse, ulûhiyet hangi insana bürünmüştür? Doğduğu ten İbrahim'in, Davut'un ve sonunda Meryem'in soyundan değilse, hangi insanın teninden geldiğini göstersin; çünkü ilk insandan sonra bütün insan teni insan teninden gelir. Bakire Meryem dışında Kurtarıcının doğumunun alındığı bir insan gösterirse, hem kendisi yanılgıda karışıklığa düşer hem de aldanarak en yüce ulûhiyete yalan lekesi sürmüş olur; çünkü İbrahim'e ve Davut'a, soylarından bütün dünyaya kurtuluş doğacağını kutsal kehanetlerde vaat ettiği şeyi başkalarına verir. Üstelik insan teni alındıysa, ancak doğduğu yerden alınabilirdi. Demek ki insan bedeni Meryem'den değil başka birinden alındıysa ve suçla bozulmuş olan Meryem aracılığıyla doğduysa, yukarıdaki delille reddedilir.

Mesih, günahın cezası olarak ölüme katlanmış insana bürünmediyse, hiçbir insanın soyundan, aslî günahın cezası taşımayan biri doğamayacağı sonucu çıkar. Demek ki böyle bir ten hiç kimseden alınmamıştır; bundan onun yeni yaratılmış olduğu çıkar. Peki bu ten, aslî cezaya tabi olmadığı için gerçekte insan bedeni değilken insanların gözüne insan bedeni gibi mi göründü, yoksa aslî günah cezasına tabi olmayan yeni ve gerçek bir insan tabiatı geçici olarak mı yaratıldı? İnsanın gerçek bedeni olmadıysa, ulûhiyet açıkça yalan söylemekle suçlanır; çünkü insanlara gerçek olmayan bir beden göstermiş, gerçek sananlar aldanmıştır. İnsandan alınmamış yeni ve gerçek bir ten yaratıldıysa, bu kadar büyük doğum tragedyası neye yarar? Çilenin bu kadar uzun yolu neden? Ben insanda bile, faydasız yapılanın aptalca olmadığını sanmam. Ulûhiyetin bu kadar büyük alçalması ne fayda sağlamış olacak, eğer yok olan insan, üstlenildiği reddedildiği için, Mesih'in doğumu ve çilesiyle kurtarılmadıysa?

Eutykhes'in yanılgısı, Nestorius'unkiyle aynı kaynaktan başladığı gibi, aynı sonuca da varır: Eutykhes'e göre de insan soyu kurtulmamıştır; çünkü hasta olan, kurtuluşa ve tedaviye muhtaç olan üstlenilmemiştir. Bu yanılgıya düştüyse, görüşünü, Mesih'in bedeninin gerçekten insandan değil dışarıda, gökte yaratıldığı inancından çıkarmış görünür; çünkü Mesih'in bedenle göğe çıktığına inanılır. Şu ifadeye dayanır: "Göğe çıkan, ancak gökten inendir."

VI

Mesih'in Meryem'den aldığı bedenin üstlenildiğine inanılmazsa, bu konuda yeterince söylenmiş görünüyor. Beden Meryem'den üstlenildiyse ve insan ve Tanrı tabiatı tam olarak kalmadıysa, bu üç tarzda olabilir: Ya ulûhiyet insanlığa dönüştürülmüştür ya insanlık ulûhiyete ya da ikisi birbirine öyle karışmıştır ki hiçbir cevher kendi suretini koruyamamıştır.

Ulûhiyet insanlığa dönüştürüldüyse, ki buna inanmak dinsizliktir, insanlık değişmez bir cevher olarak kalırken ulûhiyet değişmiş; tabiatça etkilenen ve değişen olan değişmez kalmış, tabiatça değişmez ve etkilenmez olduğuna inanılan değişken bir şeye dönüşmüş olur. Bu hiçbir şekilde olamaz.

Belki de insan tabiatının ulûhiyete döndüğü düşünülsün. Ulûhiyet Mesih'in doğumunda hem insan ruhunu hem bedeni kabul ettiyse bu nasıl olabilir? Çünkü her şey her şeye dönüşemez ve değişemez. Cevherlerin bir kısmı cisimsel, bir kısmı cisimsiz olduğuna göre, ne cisimsel olan cisimsize ne cisimsiz olan cisimsele dönüşebilir; cisimsizler de kendi suretlerini birbirine değiştirmez. Yalnız tek bir maddeyi ortak dayanak olarak taşıyanlar birbirine dönüşüp dönüşebilir; bunların da hepsi değil, yalnız birbirini etkileyebilen ve birbirinden etkilenebilenler. Bu şöyle ispat edilir: Tunç taşa dönüşemez, aynı tunç ota da dönüşemez; bir cisim, birbirine geçen şeylerin maddesi aynı olmadıkça ve birbirini etkileyip birbirinden etkilenemedikçe, başka bir cisme dönüşemez. Şarap ile su karıştırılınca ikisi de birbirine etkiyi ve etkilenmeyi paylaşabilir. Suyun keyfiyeti şarabın keyfiyetinden etkilenebilir, şarabın keyfiyeti de suyun keyfiyetinden etkilenebilir. Bu yüzden su çok, şarap az olursa karıştı denmez, biri ötekinin keyfiyetiyle bozulur. Birisi şarabı denize dökerse, şarap denize karışmış olmaz, denizde bozulmuş olur; çünkü suyun keyfiyeti kütlesinin büyüklüğü yüzünden şarabın keyfiyetinden etkilenmemiş, daha çok kendi büyüklüğüyle şarabın keyfiyetini kendine dönüştürmüştür. Birbirini etkileyebilen ve birbirinden etkilenebilen tabiatlar ölçülü, birbirine eşit ya da pek az eşitsizse, karışırlar ve keyfiyetlerinin ortasında kaynaşırlar.

Bunlar cisimlerde olur, hem de hepsinde değil, yalnız ortak ve aynı maddeye dayanarak birbirini etkileyebilen ve birbirinden etkilenebilenlerde. Oluş ve bozuluşta bulunan her cismin ortak bir maddesi var gibidir, ama her cisim her cisimden etkilenemez ya da her cisme etki edemez. Cisimler ise cisimsizlere hiçbir şekilde dönüşemez; çünkü keyfiyetleri alarak birbirine dönüşecek ortak bir maddeye sahip değildirler. Cisimsiz cevherlerin bütün tabiatı hiçbir madde temeline dayanmaz; altında madde bulunmayan cisim de yoktur. Durum böyleyken ve tabiatça ortak maddeye sahip olanlar bile, birbirini etkileme ve etkilenme gücü olmadıkça birbirine geçmiyorsa, ortak maddesi olmayan, üstelik biri cisim gibi madde temeline dayanan, öteki cisimsiz gibi hiç madde dayanağına ihtiyaç duymayan şeyler birbirine çok daha az dönüşür. O hâlde cisim cisimsiz bir türe dönüşemez; cisimsiz şeyler de bir karışımla birbirine dönüşemez. Çünkü ortak maddesi olmayanlar birbirine dönüşemez. Cisimsiz şeylerin ise hiçbir maddesi yoktur; demek ki birbirine dönüşemezler. Ruh ve Tanrı ise haklı olarak cisimsiz cevherler sayılır; o hâlde insan ruhu, kendisini üstlenen ulûhiyete dönüşmemiştir. Ne beden ne ruh ulûhiyete dönüşebildiyse, insanlığın Tanrı'ya dönüşmesi hiçbir şekilde olamaz.

İkisinin birbirine karışmasına ise çok daha az inanılabilir; çünkü ne cisimsizlik cisme geçebilir ne de tersine cisim cisimsizliğe; aralarında cevherlerin birbirinin keyfiyetine dönüşeceği ortak bir madde dayanağı yoktur.

Ama bunlar, Mesih'in iki tabiattan oluştuğunu, iki tabiatta oluşmadığını söylüyorlar. Demek istedikleri şudur: İki şeyden oluşan şey, oluştuğu şeyler kalmadan da bir olabilir;

6

Sed satis de ea parte dictum uidetur, si corpus quod Christus excepit ex Maria non credatur adsumptum. Si uero adsumptum est ex Maria neque permansit perfecta humana diuinaque natura, id tribus effici potuit modis: aut enim diuinitas in humanitatem translata est aut humanitas in diuinitatem aut utraeque in se ita temperatae sunt atque commixtae, ut neutra substantia propriam formam teneret. Sed si diuinitas in humanitatem translata est, factum est, quod credi nefas est, ut humanitate inmutabili substantia permanente diuinitas uerteretur et quod passibile atque mutabile naturaliter exsisteret, id inmutabile permaneret, quod uero inmutabile atque inpassibile naturaliter creditur, id in rem mutabilem uerteretur. Hoc igitur fieri nulla ratione contingit. Sed humana forsitan natura in deitatem uideatur esse conuersa. Hoc uero qui fieri potest, si diuinitas in generatione Christi et humanam animam suscepit et corpus? Non enim omnis res in rem omnem uerti ac transmutari potest. Nam cum substantiarum aliae sint corporeae, aliae incorporeae, neque corporea in incorpoream neque incorporea in eam quae corpus est mutari potest, nec uero incorporea in se inuicem formas proprias mutant; sola enim mutari transformarique in se possunt quae habent unius materiae commune subiectum, nec haec omnia, sed ea quae in se et facere et pati possunt. Id uero probatur hoc modo: neque enim potest aes in lapidem permutari nec uero idem aes in herbam nec quodlibet aliud corpus in quodlibet aliud transfigurari potest, nisi et eadem sit materia rerum in se transeuntium et a se et facere et pati possint, ut, cum uinum atque aqua miscentur, utraque sunt talia quae actum sibi passionemque communicent. Potest enim aquae qualitas a uini qualitate aliquid pati; potest item uini ab aquae qualitate aliquid pati. Atque idcirco si multum quidem fuerit aquae, uini uero paululum, non dicuntur inmixta, sed alterum alterius qualitate corrumpitur. Si quis enim uinum fundat in mare, non mixtum est mari uinum sed in mare corruptum, idcirco quoniam qualitas aquae multitudine sui corporis nihil passa est a qualitate uini, sed potius in se ipsam uini qualitatem propria multitudine commutauit. Si uero sint mediocres sibique aequales uel paulo inaequales naturae quae a se facere et pati possunt, illae miscentur et mediocribus inter se qualitatibus temperantur. Atque haec quidem in corporibus neque his omnibus, sed tantum quae a se, ut dictum est, et facere et pati possunt communi atque eadem materia subiecta. Omne enim corpus quod in generatione et corruptione subsistit communem uidetur habere materiam, sed non omne ab omni uel in omni uel facere aliquid uel pati potest. Corpora uero in incorporea nulla ratione poterunt permutari, quoniam nulla communi materia subiecta participant quae susceptis qualitatibus in alterutram permutetur. Omnis enim natura incorporeae substantiae nullo materiae nititur fundamento; nullum uero corpus est cui non sit materia subiecta. Quod cum ita sit cumque ne ea quidem quae communem materiam naturaliter habent in se transeant, nisi illis adsit potestas in se et a se faciendi ac patiendi, multo magis in se non permutabuntur quibus non modo communis materia non est, sed cum alia res materiae fundamento nititur ut corpus, alia omnino materiae subiecto non egeat ut incorporeum. Non igitur fieri potest, ut corpus in incorporalem speciem permutetur, nec uero fieri potest, ut incorporalia in sese commixtione aliqua permutentur. Quorum enim communis nulla materia est, nec in se uerti ac permutari queunt. Nulla autem est incorporalibus materia rebus; non poterunt igitur in se inuicem permutari. Sed anima et deus incorporeae substantiae recte creduntur; non est igitur humana anima in diuinitatem a qua adsumpta est permutata. Quod si neque corpus neque anima in diuinitatem potuit uerti, nullo modo fieri potuit, ut humanitas conuerteretur in deum. Multo minus uero credi potest, ut utraque in sese confunderentur, quoniam neque incorporalitas transire ad corpus potest neque rursus e conuerso corpus ad incorporalitatem, quando quidem nulla his materia subiecta communis est quae alterutris substantiarum qualitatibus permutetur. At hi ita aiunt ex duabus quidem naturis Christum consistere, in duabus uero minime, hoc scilicet intendentes, quoniam quod ex duabus consistit ita unum fieri potest, ut illa ex quibus dicitur constare non maneant;

6_2tıpkı bal suya karışınca ikisinin de kalmaması, birinin ötekiyle birleşerek bozulup üçüncü bir şey yapması gibi. Baldan ve sudan oluşan üçüncü şeye, ikisinden oluşur denir, ama ikisinde oluşur denmez. İkisinde oluşamaz, çünkü ikisinin tabiatı da kalmaz. İkisinden oluşabilir, birleşenler birbirinin keyfiyetiyle bozulmuş olsa da; ama böyle bir şey ikisinde oluşamaz; çünkü birbirine dökülenler kalmaz ve içinde oluşacağı iki şey bulunmaz; oysa keyfiyet değişmesiyle birbirine dökülmüş iki şeyden oluşmaktadır.

Katolikler ise akla uygun olarak ikisini de kabul eder: Mesih hem iki tabiattan hem iki tabiatta oluşur. Bunun nasıl söylendiğini az sonra açıklayacağım. Şimdi şu açıktır ki Eutykhes'in görüşü çürütülmüştür: İki tabiattan bir şeyin üç tarzda var olabileceği, ya ulûhiyetin insanlığa ya insanlığın ulûhiyete dönüşmesi ya da ikisinin karışması yoluyla olduğu, bunların hiçbirinin olamayacağı yukarıdaki delille gösterilmiştir.

6_2

ueluti cum mel aquae confunditur neutrum manet, sed alterum alterius copulatione corruptum quiddam tertium fecit, ita illud quidem quod ex melle atque aqua tertium fit constare ex utrisque dicitur, in utrisque uero negatur. Non enim poterit in utrisque constare, quando utrorumque natura non permanet. Ex utrisque enim constare potest, licet ea ex quibus coniungitur alterutra qualitate corrupta sint; in utrisque uero huiusmodi constare non poterit, quoniam ea quae in se transfusa sunt non manent ac non sunt utraque in quibus constare uideatur, cum ex utrisque constet in se inuicem qualitatum mutatione transfusis. Catholici uero utrumque rationabiliter confitentur, nam et ex utrisque naturis Christum et in utrisque consistere. Sed id qua ratione dicatur, paulo posterius explicabo. Nunc illud est manifestum conuictam esse Eutychis sententiam eo nomine, quod cum tribus modis fieri possit, ut ex duabus naturis una subsistat, ut aut diuinitas in humanitatem translata sit aut humanitas in diuinitatem aut utraque permixta sint, nullum horum modum fieri potuisse superius dicta argumentatione declaratur.

7VII

Geriye, katolik imanın dediği gibi Mesih'in hem iki tabiatta hem iki tabiattan nasıl oluştuğunu öğretmek kalır. Bir şeyin iki tabiattan oluşması iki anlama gelir. Birinde, bal ile su gibi bir şeyin iki tabiattan bir araya geldiğini söyleriz; bu, nasıl karışmış olursa olsunlar, ister biri ötekine dönüşsün ister ikisi birbirine karışsın, ikisinin de hiçbir şekilde kalmaması demektir. Eutykhes, Mesih'in iki tabiattan bu tarzda oluştuğunu söyler. İki şeyden oluşmanın öteki tarzı, iki şeyden bir araya gelen şeyin, birleştiği şeylerin kalmasıdır; onlar birbirine dönüşmez; altın ve mücevherlerden yapılmış taç gibi. Burada ne altın mücevhere dönüşmüştür ne mücevher altına; ikisi de kalır, kendi suretini yitirmez. Şeylerden oluşan böyle şeylere, oluştuğu şeylerde de oluşur deriz. Çünkü tacın mücevherde ve altında oluştuğunu söyleyebiliriz; tacın içinde oluştuğu mücevherler ve altın vardır. Önceki tarzda ise, ikisinden birleşen şeyin içinde oluştuğu bal ve su yoktur.

Katolik iman, Mesih'te iki tabiatın kaldığını, tam olarak sürdüğünü ve birinin ötekine dönüşmediğini kabul ettiğine göre, haklı olarak Mesih'in hem iki tabiatta hem iki tabiattan oluştuğunu söyler: ikisinde, çünkü ikisi de kalır; ikisinden, çünkü kalan ikisinin birleşmesiyle Mesih'in bir kişisi olur. Ama katolik iman Mesih'in iki tabiattan birleştiğini Eutykhes'in dediği anlamda tutmaz. O, iki tabiattan birleşmeye öyle bir anlam verir ki, iki tabiatta oluştuğunu kabul etmez, çünkü ikisi de kalmaz. Katolik ise iki tabiattan oluşmaya, ona en yakın olan ve iki tabiatta oluştuğunu kabul edeni koruyan anlamı verir. Demek ki "ikisinden oluşmak" eşseslidir, daha doğrusu çift anlamlıdır; iki farklı anlam taşır: Birinde birleşen şeyin birleştiği cevherlerin kalmadığını, ötekinde ikisinden öyle birleştiğini ki ikisinin de kaldığını bildirir.

Eşseslilik ve belirsizlik düğümü çözülünce, sağlam ve gerçek katolik imanının içerdiği şeye karşı söylenecek bir şey kalmaz. Aynı Mesih tam insandır, aynı Mesih Tanrı'dır; tam insan ve Tanrı olan aynı kişi, bir olan Tanrı ve Tanrı'nın Oğludur. Tam Tanrı'nın üstüne insan eklenince Teslis'e dörtlük eklenmez; aynı ve tek kişi Teslis'in sayısını tamamlar. Öyle ki onda insanlık acı çektiği hâlde Tanrı'nın acı çektiği söylenir; ulûhiyetin kendisi insanlık olduğu için değil, ulûhiyet tarafından üstlenildiği için. Yine insan olana Tanrı'nın oğlu denir, ulûhiyet cevheriyle değil insanlıkla; bu insanlık yine de ulûhiyete tabiatça birlik içinde bağlıdır. Anlayışla bunlar böyle ayrılıp birleştirilse de, bir ve aynı kişi hem tam insan hem Tanrı'dır: Tanrı'dır, çünkü Baba'nın cevherinden doğmuştur; insandır, çünkü bakire Meryem'den doğmuştur. Yine insan olan Tanrı'dır, çünkü Tanrı tarafından üstlenilmiştir; Tanrı olan insandır, çünkü insana bürünmüştür. Aynı kişide üstlenen ulûhiyet başka, üstlenilen insanlık başka ise de, aynı kişi hem Tanrı hem insandır. İnsanı düşünürsen, aynı kişi insan ve Tanrı'dır; çünkü tabiattan insan, üstlenilmeyle Tanrı'dır. Tanrı'yı düşünürsen, aynı kişi Tanrı ve insandır; çünkü tabiatça Tanrı, üstlenmeyle insandır. Onda ikili tabiat ve ikili cevher vardır, çünkü hem insan hem Tanrı'dır; bir kişi vardır, çünkü aynı kişi insan ve Tanrı'dır.

Bu, iki sapkın öğreti arasında orta yoldur; faziletlerin de ortayı tutması gibi. Her fazilet şeylerin ortasında yerleşmiş bir güzellikle durur. Gerekenin üstüne ya da altına gidilirse, faziletten uzaklaşılır. Demek ki fazilet ortayı tutar. Bu yüzden bu dört görüşten başkası olamayacağına, Mesih'te ya Nestorius'un dediği gibi iki tabiat ve iki kişi, ya Eutykhes'in dediği gibi bir kişi ve bir tabiat, ya katolik imanın inandığı gibi iki tabiat ve bir kişi, ya da bir tabiat ve iki kişi bulunduğuna, Nestorius'a verdiğimiz cevapta iki tabiat ve iki kişiyi çürüttüğümüze göre (bir kişi ve bir tabiatın olamayacağını Eutykhes'in savunmasıyla gösterdik; bir tabiata ama iki kişiye inanacak kadar deli de bugüne kadar çıkmadı), geriye katolik imanın ilan ettiği doğru görüş kalır: ikili cevher, ama bir kişi.

7

Restat ut, quemadmodum catholica fides dicat, et in utrisque naturis Christum et ex utrisque consistere doceamus. Ex utrisque naturis aliquid consistere duo significat: unum quidem, cum ita dicimus aliquid ex duabus naturis iungi sicut ex melle atque aqua, id autem est ut ex quolibet modo confusis, uel si una uertatur in alteram uel si utraeque in se inuicem misceantur, nullo modo tamen utraeque permaneant; secundum hunc modum Eutyches ait ex utrisque naturis Christum consistere. Alter uero modus est ex utrisque consistendi quod ita ex duabus iunctum est, ut illa tamen ex quibus iunctum esse dicitur maneant nec in alterutra uertantur, ut cum dicimus coronam ex auro gemmisque compositam. Hic neque aurum in gemmas translatum est neque in aurum gemma conuersa, sed utraque permanent nec formam propriam derelinquunt. Talia ergo ex aliquibus constantia et in his constare dicimus ex quibus consistere praedicantur. Tunc enim possumus dicere coronam gemmis auroque consistere; sunt enim gemmae atque aurum in quibus corona consistat. Nam in priore modo non est mel atque aqua in quibus illud quod ex utrisque iungitur constet. Cum igitur utrasque manere naturas in Christo fides catholica confiteatur perfectasque easdem persistere nec alteram in alteram transmutari, iure dicit et in utrisque naturis Christum et ex utrisque consistere: in utrisque quidem, quia manent utraeque, ex utrisque uero, quia utrarumque adunatione manentium una persona fit Christi. Non autem secundum eam significationem ex utrisque naturis Christum iunctum esse fides catholica tenet, secundum quam Eutyches pronuntiat. Nam ille talem significationem coniunctionis ex utraque natura sumit, ut non confiteatur in utrisque consistere, neque enim utrasque manere; catholicus uero eam significationem ex utrisque consistendi sumit quae illi sit proxima eamque conseruet quae in utrisque consistere confitetur. Aequiuocum igitur est ex utrisque consistere ac potius amphibolum et gemina significatione diuersa designans: una quidem significatione non manere substantias ex quibus illud quod copulatum est dicatur esse coniunctum, alio modo significans ita ex utrisque coniunctum, ut utraque permaneant. Hoc igitur expedito aequiuocationis atque ambiguitatis nodo nihil est ultra quod possit opponi, quin id sit quod firma ueraque fides catholica continet; eundem Christum hominem esse perfectum, eundem deum eundemque qui homo sit perfectus atque deus unum esse deum ac dei filium, nec quaternitatem trinitati adstrui, dum homo additur supra perfectum deum, sed unam eandemque personam numerum trinitatis explere, ut eum humanitas passa sit, deus tamen passus esse dicatur, non quo ipsa deitas humanitas facta sit, sed quod a deitate fuerit adsumpta. Item qui homo est, dei filius appellatur non substantia diuinitatis sed humanitatis, quae tamen diuinitati naturali unitate coniuncta est. Et cum haec ita intellegentia discernantur permisceanturque, tamen unus idemque et homo sit perfectus et deus: deus quidem, quod ipse sit ex patris substantia genitus, homo uero, quod ex Maria sit uirgine procreatus. Itemque qui homo, deus eo quod a deo fuerit adsumptus, et qui deus, homo, quoniam uestitus homine sit. Cumque in eadem persona aliud sit diuinitas quae suscepit, aliud quam suscepit humanitas, idem tamen deus atque homo est. Nam si hominem intellegas, idem homo est atque deus, quoniam homo ex natura, deus adsumptione. Si uero deum intellegas, idem deus est atque homo, quoniam natura deus est, homo adsumptione. Fitque in eo gemina natura geminaque substantia, quoniam homo et deus unaque persona, quoniam idem homo atque deus. Mediaque est haec inter duas haereses uia sicut uirtutes quoque medium tenent. Omnis enim uirtus in medio rerum decore locata consistit. Siquid enim uel ultra uel infra quam oportuerit fiat, a uirtute disceditur. Medietatem igitur uirtus tenet. Quocirca si quattuor haec neque ultra neque infra esse possunt, ut in Christo aut duae naturae sint duaeque personae ut Nestorius ait, aut una persona unaque natura ut Eutyches ait, aut duae naturae sed una

7_2

persona ut catholica fides credit, aut una natura duaeque personae, cumque duas quidem naturas duasque personas in ea quae contra Nestorium dicta est responsione conuicerimus (unam uero personam unamque naturam esse non posse Eutyche proponente monstrauimus neque tamen tam amens quisquam huc usque exstitit, ut unam in eo naturam crederet sed geminas esse personas), restat ut ea sit uera quam fides catholica pronuntiat geminam substantiam sed unam esse personam. Quia uero paulo ante diximus Eutychen confiteri duas quidem in Christo ante adunationem naturas, unam uero post adunationem, cumque hunc errorem duplicem interpretaremur celare sententiam, ut haec adunatio aut generatione fieret, cum ex Maria corpus hominis minime sumeretur aut adsumpto quidem ex Maria per resurrectionem fieret adunatio, de utrisque quidem partibus idonee ut arbitror disputatum est. Nunc quaerendum est quomodo fieri potuerit ut duae naturae in unam substantiam miscerentur.

8Az önce söyledik: Eutykhes birleşmeden önce Mesih'te iki, birleşmeden sonra bir tabiat olduğunu kabul ediyor; bu yanılgının iki anlamı sakladığını yorumladık: Birleşme ya Meryem'den insan bedeni alınmadan doğumla ya da Meryem'den alınmışsa dirilişle olmuştur. Her iki tarafı da, sanırım yeterince tartıştık. Şimdi iki tabiatın nasıl bir cevhere karışabileceği araştırılmalıdır.

VIII

Yine de şu anda bir mesele daha vardır; bunu insan bedeninin Meryem'den alındığına inanmayanlar, başka yerde ayrılıp hazırlandığını ve birleşmede Meryem'in rahminden doğup çıkmış göründüğünü savunanlar öne sürebilir. Şöyle diyorlar: Beden insandan alındıysa, her insan ise ilk suçtan beri yalnız günah ve ölümün elinde değil, günahların tutkularına da dolanmıştı; günahın cezası da, ölüme bağlı olmakla birlikte günah işleme iradesiyle de suçlu olmasıydı; öyleyse Mesih'te neden ne günah ne de günah işleme iradesi vardı?

Böyle bir mesele gerçekten dikkate değer bir şüphe taşır. Mesih'in bedeni insan teninden üstlenildiyse, üstlenilen tenin nasıl bir ten olduğu sorgulanabilir. Çünkü üstlendiğini kurtarmıştır. Âdem'in günahtan önceki hâlindeki insanı üstlendiyse, bütün insan tabiatını üstlenmiş görünür, ama hiç şifaya ihtiyacı olmayanı. Peki Âdem gibi bir insanı nasıl üstlenmiş olabilir ki, Âdem'de günah işleme iradesi ve eğilimi bulunabilmişti; bu yüzden ilahî buyrukları çiğneyip itaatsizlik suçlarına bağlanmıştır. Oysa Mesih'te günah işleme iradesi bile bulunmadığına inanılır. Üstelik Âdem'in günahtan önceki gibi bir insan bedeni üstlendiyse, ölümlü olmaması gerekirdi; çünkü Âdem günah işlemeseydi hiçbir şekilde ölümü tatmazdı. O hâlde Mesih günah işlemediğine göre, Âdem'in günahtan önceki bedenini üstlendiyse, neden ölümü tattığı araştırılmalıdır. Âdem'in günahtan sonraki hâlini üstlendiyse, Mesih'te de suçlara tabi olmak, tutkularla karışmak, yargı kuralları örtülerek iyiyi kötüden temiz bir bütünlükle ayıramamak zorunluluğu bulunmuş görünür; çünkü Âdem bütün bu cezaları suçu çiğnemesiyle aldı.

Bunlara karşı şu cevap verilmelidir: İnsanın üç hâli anlaşılabilir. Biri Âdem'in suçtan önceki hâlidir; ölümden uzak olduğu ve henüz hiçbir suçla kirlenmediği hâlde, onda günah işleme iradesi bulunabilirdi. İkincisi, Tanrı'nın buyruklarında sağlam kalmak isteseydi dönüşebileceği hâldir; o zaman yalnız günah işlememek ve günah işlemek istememekle kalmayacak, günah işleyemeyecek, suç işlemek isteyemeyecekti. Üçüncüsü suçtan sonraki hâldir; ölüm zorunlu olarak onu izlemiş, günahın kendisi ve günah iradesi de ardından gelmiştir. Bu uçların ve zıtlıkların yerleri şöyledir: Âdem Tanrı'nın buyruklarında kalmak isteseydi ödül olacak hâl ile, kalmak istemediği için ceza olan hâl. Birincisinde ne ölüm ne günah ne de günah iradesi bulunurdu; ikincisinde ölüm, günah, suç işlemenin her eğilimi, her şey yıkıma yatkındır ve düşüşten sonra kalkacak hiçbir yardım taşımaz. O orta hâl, ölümün ya da günahın varlığının bulunmadığı, ama ikisinin gücünün mevcut olduğu hâl, ikisinin arasına konmuştur.

Mesih, bu üç hâlden bedensel tabiatına her birinden bir bakıma birer sebep koymuştur. Ölümü insan soyundan uzaklaştırmak için ölümlü beden üstlenmesi, Âdem'in suçundan sonra ceza olarak yüklenen hâle konmalıdır. Onda hiç günah iradesi bulunmaması, Âdem iradesini ayartıcının hilelerine vermeseydi olabilecek hâlden alınmıştır. Geriye üçüncü, yani orta hâl kalır: ölümün bulunmadığı ve suç işleme iradesinin bulunabileceği zamanki hâl. Âdem bu hâlde yer, içer, yediklerini sindirir, uykuya dalar ve kendisinde eksik olmayan, insanca olan, ama izin verilmiş ve hiçbir ölüm cezası getirmeyen öteki şeyleri yapardı. Mesih'in bunların hepsine sahip olduğundan şüphe yoktur; çünkü yedi, içti ve insan bedeninin vazifesini yerine getirdi. Âdem'de yemeden yaşayamayacağı kadar büyük bir ihtiyaç bulunduğuna inanılmamalı; her ağaçtan yiyebilirdi, böylece her zaman yaşayabilir ve ölmezdi; bu yüzden ihtiyacını cennetin meyveleriyle gideriyordu. Bu ihtiyacın Mesih'te bulunduğunu herkes bilir, ama güçle, zorunlulukla değil. Bu ihtiyaç onda dirilişten önce bulundu; dirilişten sonra ise insan bedeni, Âdem'in suç bağı olmadan dönüşebileceği şekilde dönüştürüldü. Rabbimiz İsa Mesih bize dualarla şunu istemeyi öğretti: İradesi gökte olduğu gibi yerde de olsun, krallığı gelsin ve bizi kötüden kurtarsın.

8

Verumtamen est etiam nunc et alia quaestio quae ab his inferri potest qui corpus humanum ex Maria sumptum esse non credunt, sed alias fuisse sequestratum praeparatumque quod in adunatione ex Mariae utero gigni ac proferri uideretur. Aiunt enim: si ex homine sumptum est corpus, homo uero omnis ex prima praeuaricatione non solum peccato et morte tenebatur, uerum etiam affectibus peccatorum erat implicitus, eaque illi fuit poena peccati, ut, cum morte teneretur obstrictus, tamen esset reus etiam uoluntate peccandi, cur in Christo neque peccatum fuit neque uoluntas ulla peccandi? Et omnino habet animaduertendam dubitationem talis quaestio. Si enim ex carne humana Christi corpus adsumptum est, dubitari potest, quaenam caro haec quae adsumpta sit esse uideatur. Eum quippe saluauit quem etiam adsumpsit; sin uero talem hominem adsumpsit qualis Adam fuit ante peccatum, integram quidem uidetur humanam adsumpsisse naturam, sed tamen quae medicina penitus non egebat. Quomodo autem fieri potest, ut talem adsumpserit hominem qualis Adam fuit, cum in Adam potuerit esse peccandi uoluntas atque affectio, unde factum est ut etiam praetergressis diuinis praeceptis inoboedientiae delictis teneretur adstrictus? In Christo uero ne uoluntas quidem ulla creditur fuisse peccandi, cum praesertim si tale corpus hominis adsumpsit quale Adae ante peccatum fuit, non debuerit esse mortalis, quoniam Adam, si non peccasset, mortem nulla ratione sensisset. Cum igitur Christus non peccauerit, quaerendum est cur senserit mortem, si Adae corpus ante quam peccaret adsumpsit. Quod si talem statum suscepit hominis qualis Adae post peccatum fuit, uidetur etiam Christo non defuisse necessitas, ut et delictis subiceretur et passionibus confunderetur obductisque iudicii regulis bonum a malo non sincera integritate discerneret, quoniam has omnes poenas Adam delicti praeuaricatione suscepit. Contra quos respondendum est tres intellegi hominum posse status: unum quidem Adae ante delictum in quo, tametsi ab eo mors aberat nec adhuc ullo se delicto polluerat, poterat tamen in eo uoluntas esse peccandi: alter in quo mutari potuisset, si firmiter in dei praeceptis manere uoluisset, tunc enim id addendum foret ut non modo non peccaret aut peccare uellet sed ne posset quidem aut peccare aut uelle delinquere. Tertius status est post delictum in quo mors illum necessario subsecuta est et peccatum ipsum uoluntasque peccati. Quorum summitatum atque contrariorum haec loca sunt: is status qui praemium esset, si in praeceptis dei Adam manere uoluisset et is qui poenae fuit, quoniam manere noluit; in illo enim nec mors esset nec peccatum nec uoluntas ulla peccati, in hoc uero et mors et peccatum et delinquendi omnis affectio omniaque in perniciem prona nec quicquam in se opis habentia, ut post lapsum posset adsurgere. Ille uero medius status in quo praesentia quidem mortis uel peccati aberat, potestas uero utriusque constabat, inter utrumque statum est conlocatus. Ex his igitur tribus statibus Christus corporeae naturae singulas quodam modo indidit causas; nam quod mortale corpus adsumpsit ut mortem a genere humano fugaret, in eo statu ponendum est quod post Adae praeuaricationem poenaliter indictum est. Quod uero non fuit in eo uoluntas ulla peccati, ex eo sumptum est statu qui esse potuisset, nisi uoluntatem insidiantis fraudibus applicasset. Restat igitur tertius status id est medius, ille scilicet qui eo tempore fuit, cum nec mors aderat et adesse poterat delinquendi uoluntas. In hoc igitur Adam talis fuit ut manducaret ac biberet, ut accepta digereret, ut laberetur in somnum et alia quae ei non defuerunt humana quidem sed concessa et quae nullam poenam mortis inferrent. Quae omnia habuisse Christum dubium non est; nam et manducauit et bibit et humani corporis officio functus est. Neque enim tanta indigentia in Adam fuisse credenda est ut nisi manducasset uiuere non potuisset, sed, si ex omni quidem ligno escam sumeret, semper uiuere potuisset hisque non mori; idcirco paradisi fructibus indigentiam explebat. Quam indigentiam fuisse in Christo nullus ignorat, sed potestate non necessitate; et ipsa indigentia ante resurrectionem in eo fuit, post resurrectionem uero talis exstitit ut ita illud corpus inmutaretur humanum, sicut Adae praeter praeuaricationis uinculum mutari potuisset. Quodque nos ipse dominus Iesus Christus uotis docuit optare, ut fiat uoluntas eius sicut in caelo et in terra et ut adueniat eius regnum et nos liberet a malo.

8_2Çünkü insan soyundan iman edenlerin o en mesut dönüşümü bütün bunları diler. İşte imanım hakkında sana yazdıklarım bunlardır. Bu konuda yanlış bir şey söylenmişse, bir kez söylediğimi daha iyi bir görüşe tercih etmek için çabalayacak kadar kendimi sevmiyorum. Bizden iyi hiçbir şey gelmiyorsa, görüşlerimizde sevecek bir şey yoktur. Her iyi, yalnız iyi olandan geliyorsa, o değişmez iyiliğin ve bütün iyilerin sebebinin yazdırdığı iyi sayılmalıdır.

8_2

Haec enim omnia illa beatissima humani generis fideliter credentium inmutatio deprecatur. Haec sunt quae ad te de fidei meae credulitate scripsi. Qua in re si quid perperam dictum est, non ita sum amator mei, ut ea quae semel effuderim meliori sententiae anteferre contendam. Si enim nihil est ex nobis boni, nihil est quod in nostris sententiis amare debeamus. Quod si ex illo cuncta sunt bona qui solus est bonus, illud potius bonum esse credendum est quod illa incommutabilis bonitas atque omnium bonorum causa perscribit.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…