Kavram
Privatio
- Yunanca
- στέρησις (sterēsis)
- Latince
- privatio; privare "yoksun bırakmak", carere "yoksun olmak"
- Almanca
- Beraubung, Privation
- Fransızca
- privation
- İngilizce
- privation
- Türkçe
- yoksunluk; yoksun bırakmak
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte privatio bir şeyi birinin elinden almaktır. De moribus ecclesiae II 3–4'te (387–388) Augustinus kötülüğün ikinci tarifini ("zarar veren şey") inceler: Zarar veren her şey zarar verdiği şeyi bir iyiden yoksun bırakır. Buradan iki iyi ayırır: kendiliğinden ve özüyle iyi olan Tanrı ile iyiye katılarak ve sahip olarak iyi olan yaratık. Yaratığa eksilme yoluyla zarar verilebilir, ama bu eksilmenin yaratıcısı Tanrı değildir. "Kötülük, en doğru şekilde, öze göre değil yoksunluğa göre söylenir." Böylece Maniheist düalizmin bir "kötülük cevheri" varsayımı çürütülür: Bir iyisi olmayan şeye zarar verilemez, zarar veremeyen bir iyiye de (Tanrı) zarar verilemez.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 4. yy | Aristoteles | sterēsis: suret ve madde yanında oluşun üçüncü ilkesi; olması gerekenin yokluğu | steresis |
| 3. yy | Plotinos | kötülük, iyinin tam yoksunluğu ve madde | steresis |
| 387–388 | Augustinus | kötülük, iyinin yoksunluğu (privatio boni); öze göre değil, yoksunluğa göre söylenir | Augustinus, De moribus ecclesiae II 3–4 |
| 6. yy | Boethius | yoksunluk ve meleke: tabiatça sahip olması gereken zamanda sahip olmamak; yoksunluktan melekeye dönüş yoktur | Boethius, In Categorias IV |
Dönüşüm: Aristoteles'in fizikteki mantıksal-ontolojik kavramı, Plotinos üzerinden Augustinus'ta kötülük probleminin anahtarı olur; Orta Çağ'da malum est privatio boni formülü okul öğretisine dönüşür (Thomas Aquinas, Summa theologiae I q. 48).
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | στέρησις (sterēsis) | Aristoteles'te bir şeyin tabiatça sahip olması gereken bir niteliği taşımaması (körlük, görmenin yoksunluğu). Ayrıntı: steresis. |
| Latince | privatio; privare, carere | privus ("tek başına, ayrı") kökünden: bir şeyi elinden alıp ayırmak. Augustinus'ta kötülüğün öze göre değil yoksunluğa göre söylenmesi (non secundum essentiam, sed secundum privationem). |
| Almanca / Fransızca | Beraubung, Privation / privation | |
| İngilizce | privation |
Türkçe karşılığı
yoksunluk; yoksun bırakmak. yoksunluk: öz Türkçe, canlı ve anlamı tam verir. mahrumiyet: aynı anlamda, ama günlük dilde maddî sıkıntıya kaymıştır. adem ("yokluk"): fazla geniştir; yoksunluk mutlak yokluk değil, olması gerekenin yokluğudur. Tercih: yoksunluk.
"Yokluk" denirse kötülük salt hiçlik olur ve Augustinus'un ince ayrımı kaybolur: Kötülük, bir iyiye sahip olan bir tabiatın o iyiden yoksun bırakılmasıdır; yoksun bırakılacak bir iyi olmadan kötülük de olmaz.
Atıf ve kaynak notu
privatio boni formülü Augustinus'ta bu kesin hâliyle sık geçmez; o daha çok "iyiden düşme" (deficere), "eksilme" (defectus), "bozulma" (corruptio) der. Formül, onun düşüncesinin sonraki okul diline yerleşmiş özetidir.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: yoksunluğundan, yoksunluk, yoksunluğu, yoksunluğa, yoksunlukları, yoksun bırakılmışlardır
Metinlerde işaretlendiği yerler
22 yer · 22 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.
- Augustinus, Katolik Kilisesinin ve Maniheistlerin Ahlâkı Üzerine39
- Augustinus, İki Ruh Üzerine7
- Augustinus, Seksen Üç Muhtelif Mesele1
- Augustinus, İtiraflar3.12
- Augustinus, İyinin Tabiatı Üzerine16
- Augustinus, Tekvin'in Lafzî Tefsiri1.1
- Augustinus, Tanrı Devleti11.9
- Augustinus, El Kitabı (İman, Ümit ve Sevgi Üzerine)11
- Boethius, Eutykhes'e ve Nestorius'a Karşı1
- Boethius, Aristoteles'in Kategoriler'i ŞerhiPL64.211_2
- Boethius, Aristoteles'in Önermeler Üzerine'si ŞerhiPL64.343
- Boethius, Aristoteles'in Önermeler Üzerine'si Şerhi (İkinci Şerh)PL64.399_2
- Boethius, Bölme ÜzerinePL64.881
- Boethius, Topik Farklar ÜzerinePL64.1179
- Boethius, Cicero'nun Topika'sı ŞerhiPL64.1099
- Pseudo-Dionysios Areopagites, Dionysios Külliyatıs367
- Sevillalı Isidorus, Etimolojiler2.31
- Thomas Aquinas, Varlık ve Öz Üzerine1.1
- Descartes, İlk Felsefe Üzerine Meditasyonlar15
- Descartes, Felsefenin İlkeleriAT8.017
- Descartes, Ruhun TutkularıAT11.433
- Descartes, Zihnin Yönetimi İçin KurallarAT10.419