İçeriğe geç

Kavram

Privatio

Yunanca
στέρησις (sterēsis)
Latince
privatio; privare "yoksun bırakmak", carere "yoksun olmak"
Almanca
Beraubung, Privation
Fransızca
privation
İngilizce
privation
Türkçe
yoksunluk; yoksun bırakmak

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelikte privatio bir şeyi birinin elinden almaktır. De moribus ecclesiae II 3–4'te (387–388) Augustinus kötülüğün ikinci tarifini ("zarar veren şey") inceler: Zarar veren her şey zarar verdiği şeyi bir iyiden yoksun bırakır. Buradan iki iyi ayırır: kendiliğinden ve özüyle iyi olan Tanrı ile iyiye katılarak ve sahip olarak iyi olan yaratık. Yaratığa eksilme yoluyla zarar verilebilir, ama bu eksilmenin yaratıcısı Tanrı değildir. "Kötülük, en doğru şekilde, öze göre değil yoksunluğa göre söylenir." Böylece Maniheist düalizmin bir "kötülük cevheri" varsayımı çürütülür: Bir iyisi olmayan şeye zarar verilemez, zarar veremeyen bir iyiye de (Tanrı) zarar verilemez.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 4. yy Aristoteles sterēsis: suret ve madde yanında oluşun üçüncü ilkesi; olması gerekenin yokluğu steresis
3. yy Plotinos kötülük, iyinin tam yoksunluğu ve madde steresis
387–388 Augustinus kötülük, iyinin yoksunluğu (privatio boni); öze göre değil, yoksunluğa göre söylenir Augustinus, De moribus ecclesiae II 3–4
6. yy Boethius yoksunluk ve meleke: tabiatça sahip olması gereken zamanda sahip olmamak; yoksunluktan melekeye dönüş yoktur Boethius, In Categorias IV

Dönüşüm: Aristoteles'in fizikteki mantıksal-ontolojik kavramı, Plotinos üzerinden Augustinus'ta kötülük probleminin anahtarı olur; Orta Çağ'da malum est privatio boni formülü okul öğretisine dönüşür (Thomas Aquinas, Summa theologiae I q. 48).

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca στέρησις (sterēsis) Aristoteles'te bir şeyin tabiatça sahip olması gereken bir niteliği taşımaması (körlük, görmenin yoksunluğu). Ayrıntı: steresis.
Latince privatio; privare, carere privus ("tek başına, ayrı") kökünden: bir şeyi elinden alıp ayırmak. Augustinus'ta kötülüğün öze göre değil yoksunluğa göre söylenmesi (non secundum essentiam, sed secundum privationem).
Almanca / Fransızca Beraubung, Privation / privation
İngilizce privation

Türkçe karşılığı

yoksunluk; yoksun bırakmak. yoksunluk: öz Türkçe, canlı ve anlamı tam verir. mahrumiyet: aynı anlamda, ama günlük dilde maddî sıkıntıya kaymıştır. adem ("yokluk"): fazla geniştir; yoksunluk mutlak yokluk değil, olması gerekenin yokluğudur. Tercih: yoksunluk.

"Yokluk" denirse kötülük salt hiçlik olur ve Augustinus'un ince ayrımı kaybolur: Kötülük, bir iyiye sahip olan bir tabiatın o iyiden yoksun bırakılmasıdır; yoksun bırakılacak bir iyi olmadan kötülük de olmaz.

Atıf ve kaynak notu

privatio boni formülü Augustinus'ta bu kesin hâliyle sık geçmez; o daha çok "iyiden düşme" (deficere), "eksilme" (defectus), "bozulma" (corruptio) der. Formül, onun düşüncesinin sonraki okul diline yerleşmiş özetidir.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: yoksunluğundan, yoksunluk, yoksunluğu, yoksunluğa, yoksunlukları, yoksun bırakılmışlardır

Metinlerde işaretlendiği yerler

22 yer · 22 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.