Kavram
Steresis (στέρησις)
- Yunanca
- στέρησις (sterēsis) · ἐστερῆσθαι
- Latince
- privatio
- Almanca
- Beraubung, Privation
- Fransızca
- privation
- İngilizce
- privation
- Türkçe
- yoksunluk
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelik dilde bir şeyin elinden alınması, mahrum bırakılmadır. Aristoteles kelimeyi teknik hâle getirir: oluşta altta yatan (madde) kalıcıdır, biçim (eidos/morphē) kazanılır, yoksunluk ise biçimin karşıtı olarak ortadan kalkar (müzikten anlamayan insan müzisyen olur). Fizik I.9'da madde ile yoksunluk kesin olarak ayrılır: madde ilineksel olarak var olmayandır ve bir bakıma ousia'dır; yoksunluk ise kendi başına var olmayandır.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 4. yy | Aristoteles | Sahipliğin (hexis) karşıtı | Kategoriler 10 |
| MÖ 4. yy | Aristoteles | Oluşun üç ilkesinden biri (altta yatan, biçim, yoksunluk) | Aristoteles, Fizik |
| MS 5.–6. yy | Neoplatoncu şerhçiler | Kötülüğün iyiden yoksunluk olarak yorumlanması |
Dönüşüm: Mantıksal bir karşıtlık türü, doğa felsefesinde oluşu açıklayan bir ilkeye, oradan da Neoplatonculukta ve skolastikte kötülüğün ontolojik statüsünü açıklayan bir kavrama dönüşür.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | στέρησις (sterēsis) | sterein / sterisken "yoksun bırakmak". Kategoriler 10'da karşı karşıya konanların bir türü (hexis–sterēsis: sahiplik–yoksunluk); Fizik I.7–9'da oluşun üç ilkesinden biri. |
| Latince | privatio | Boethius ve Ortaçağ çevirilerinde privatio; skolastikte kötülüğün privatio boni olarak tanımlanmasının da kaynağı. |
| Almanca / Fransızca | Beraubung, Privation / privation | |
| İngilizce | privation |
Türkçe karşılığı
yoksunluk. yoksunluk: Kategoriler çevirisinin kararı; doğal ve tanıklı. mahrumiyet: geçiş dönemi nesrinde tanıklı, ama duygusal bir eksiklik yükü taşır. olumsuzluk: mantıksal apophasis ile karışır. Tercih: yoksunluk.
"Yoksunluk", bir şeyin doğası gereği sahip olması gereken bir biçimden yoksun olmasını anlatır; yalın "yokluk" (apousia) değildir. Aristoteles'in var olmayandan oluş güçlüğüne getirdiği çözüm bu ayrıma dayanır: şey, kendi başına var olmayan yoksunluktan, ilineksel olarak oluşur.
Atıf ve kaynak notu
Fizik I.9'da Aristoteles, Platon'un "büyük ve küçük"ünü madde ile yoksunluğu ayırmamakla eleştirir; bu eleştiri Platon'un yazılı metinlerinden çok Akademi'deki ikilik (dyas) öğretisine yöneliktir.
İlgili kavramlar
- privatio (Latince karşılık; Augustinus)
- hyle
- to me on
- hypokeimenon
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: yoksunluk, yoksunluğu, yoksunluktan, sterēsis, yokluğu, yoksunluğudur
Metinlerde işaretlendiği yerler
11 yer · 9 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.
- Aristoteles, Fizik190b
- Aristoteles, Gök Üzerine286a_2
- Aristoteles, Oluş ve Yok Oluş Üzerines194
- Aristoteles, Ruh Üzerine2.7 3.6
- Aristoteles, Duyum ve Duyulurlar Üzerine3.3
- Aristoteles, Uyku ve Uyanıklık Üzerine1
- Aristoteles, Hayvanların Parçaları Üzerine1.3.1
- Aristoteles, Hayvanların Türeyişi Üzerine2.6-1
- Aristoteles, Metafizik1013b 1022b20