İçeriğe geç

Kavram

Steresis (στέρησις)

Yunanca
στέρησις (sterēsis) · ἐστερῆσθαι
Latince
privatio
Almanca
Beraubung, Privation
Fransızca
privation
İngilizce
privation
Türkçe
yoksunluk

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelik dilde bir şeyin elinden alınması, mahrum bırakılmadır. Aristoteles kelimeyi teknik hâle getirir: oluşta altta yatan (madde) kalıcıdır, biçim (eidos/morphē) kazanılır, yoksunluk ise biçimin karşıtı olarak ortadan kalkar (müzikten anlamayan insan müzisyen olur). Fizik I.9'da madde ile yoksunluk kesin olarak ayrılır: madde ilineksel olarak var olmayandır ve bir bakıma ousia'dır; yoksunluk ise kendi başına var olmayandır.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 4. yy Aristoteles Sahipliğin (hexis) karşıtı Kategoriler 10
MÖ 4. yy Aristoteles Oluşun üç ilkesinden biri (altta yatan, biçim, yoksunluk) Aristoteles, Fizik
MS 5.–6. yy Neoplatoncu şerhçiler Kötülüğün iyiden yoksunluk olarak yorumlanması

Dönüşüm: Mantıksal bir karşıtlık türü, doğa felsefesinde oluşu açıklayan bir ilkeye, oradan da Neoplatonculukta ve skolastikte kötülüğün ontolojik statüsünü açıklayan bir kavrama dönüşür.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca στέρησις (sterēsis) sterein / sterisken "yoksun bırakmak". Kategoriler 10'da karşı karşıya konanların bir türü (hexis–sterēsis: sahiplik–yoksunluk); Fizik I.7–9'da oluşun üç ilkesinden biri.
Latince privatio Boethius ve Ortaçağ çevirilerinde privatio; skolastikte kötülüğün privatio boni olarak tanımlanmasının da kaynağı.
Almanca / Fransızca Beraubung, Privation / privation
İngilizce privation

Türkçe karşılığı

yoksunluk. yoksunluk: Kategoriler çevirisinin kararı; doğal ve tanıklı. mahrumiyet: geçiş dönemi nesrinde tanıklı, ama duygusal bir eksiklik yükü taşır. olumsuzluk: mantıksal apophasis ile karışır. Tercih: yoksunluk.

"Yoksunluk", bir şeyin doğası gereği sahip olması gereken bir biçimden yoksun olmasını anlatır; yalın "yokluk" (apousia) değildir. Aristoteles'in var olmayandan oluş güçlüğüne getirdiği çözüm bu ayrıma dayanır: şey, kendi başına var olmayan yoksunluktan, ilineksel olarak oluşur.

Atıf ve kaynak notu

Fizik I.9'da Aristoteles, Platon'un "büyük ve küçük"ünü madde ile yoksunluğu ayırmamakla eleştirir; bu eleştiri Platon'un yazılı metinlerinden çok Akademi'deki ikilik (dyas) öğretisine yöneliktir.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: yoksunluk, yoksunluğu, yoksunluktan, sterēsis, yokluğu, yoksunluğudur

Metinlerde işaretlendiği yerler

11 yer · 9 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.