İçeriğe geç
Hayvanların Parçaları Üzerine

Aristoteles · Hayvanların Parçaları Üzerine

I. Kitap

1.1.1Hayvanların Parçaları Üzerine I

1. Bölüm

Daha aşağı da olsa daha değerli de olsa, her incelemede ve her araştırmada iki türlü meleke (meleke) var gibi görünür: bunlardan birine konunun bilgisi, yani epistēmē'si (epistēmē) demek yerinde olur, öbürüne bir tür terbiye (terbiye). Çünkü konuşanın bir şeyi doğru mu yanlış mı ortaya koyduğunu isabetle yargılayabilmek, usulünce terbiye görmüş birine özgüdür. Genel olarak terbiye görmüş kişinin de böyle biri olduğunu, terbiye görmüş olmanın da tam bunu yapabilmek olduğunu düşünürüz. Yalnız şu farkla: genel terbiye sahibini, tek bir kişi olduğu hâlde neredeyse her konuda yargılayabilen biri sayarız; ötekini ise belirli bir tabiat alanında yargılayabilen biri; çünkü bir başkası da yalnız bir alan hakkında söz konusu kişiyle aynı durumda olabilir.

1.1.1

Περὶ πᾶσαν θεωρίαν τε καὶ μέθοδον, ὁμοίως 1 ταπεινοτέραν τε καὶ τιμιῶτέραν, δύο φαίνονται τρόποι τῆς ἕξεως εἶναι, ὧν τὴν μὲν ἐπιστήμην τοῦ πράγματος καλῶς ἔχει προσαγορεύειν, τὴν δʼ οἷον παιδείαν τινά. πεπαιδευμένου γάρ ἐστι κατὰ τρόπον τὸ δύνασθαι κρῖναι εὐστόχως τί καλῶς ἢ μὴ καλῶς ἀποδίδωσιν ὁ λέγων. τοιοῦτον γὰρ δή τινα καὶ τὸν ὅλως πεπαιδευμένον οἰὀμεθʼ εἶναι, καὶ τὸ πεπαιδεῦσθαι τὸ δύνασθαι ποιεῖν τὸ εἰρημένον. πλὴν τοῦτον μὲν περὶ πάντων ὡς εἰπεῖν κριτικόν τινα νομίζομεν εἶναι ἕνα τὸν ἀριθμὸν ὄντα, τὸν δὲ περί τινος φύσεως ἀφωρισμένης· εἴη γὰρ ἄν τις ἕτερος τὸν αὐτὸν τρόπον τῷ εἰρημένῳ διακείμενος περὶ μόριον.

1.1.2Demek ki tabiat araştırmasının (araştırma) da, hakikatin şöyle mi böyle mi olduğundan ayrı olarak, gösterilenlerin tarzını onlara başvurarak kabul ya da ret edeceğimiz bu türden bazı ölçütleri olmalıdır. Mesela şunu soruyorum: her bir ousia'yı (ousia) tek tek alıp, insanın, aslanın, öküzün ya da başka bir hayvanın tabiatını ayrı ayrı ele alarak her biri hakkında kendi başına belirlemeler mi yapmalı, yoksa bir ortak noktaya göre hepsinde ortak bulunan arazları mı esas almalı? Çünkü birbirinden farklı birçok cinste aynı şeyler bulunur: uyku, solunum, büyüme, eriyip küçülme, ölüm ve bunlara ek olarak geri kalan hâl ve durumlardan bu türden olanlar. Bunlar hakkında hangi yoldan konuşacağımız şimdilik belirsiz ve belirlenmemiştir.

1.1.2

ὥστε δῆλον ὅτι καὶ τῆς περὶ φύσιν ἱστορίας δεῖ τινὰς 2 ὑπάρχειν ὅρους τοιούτους, πρὸς οὓς ἀναφέρων ἀποδέξεται τὸν τρόπον τῶν δεικνυμένων, χωρὶς τού πῶς ἔχει τἀληθές, εἴτε οὕτως εἴτε ἄλλως. λέγω δʼ οἷον πότερον δεῖ λαμβάνοντας μίαν ἑκάστην οὐσίαν περὶ ταύτης διορίζειν καθʼ αὑτήν, σἷον περὶ ἀνθρώπου φύσεως ἢ λέοντος ἢ βοὸς ἢ καί τινος ἄλλου καθʼ ἕκαστον προχειριζομένους, ἢ τὰ κοινῇ συμβεβηκότα πᾶσι κατά τι κοινὸν ὑπσθεμένους. πολλὰ γὰρ ὑπάρχει ταὐτὰ πολλοῖς γένεσιν ἑτέροις οὖσιν ἀλλήλων, οἷον ὕπνος, ἀναπνοὴ, αὔξησις, φθίσις, θάνατος, καὶ πρὸς τούτοις ὅσα τοιαύτα τῶν λειπομένων παθὼν τε καὶ διαθέσεων· ἄδηλον γὰρ καὶ ἀδιόριστόν ἐστι λέγειν νῦν περὶ τούτων.

1.1.3Açıktır ki tek tek konuşursak birçok şey hakkında aynı şeyleri sık sık söyleyeceğiz; çünkü sayılanların her biri atlarda da köpeklerde de insanlarda da bulunur. Öyle ki biri arazları tek tek anlatırsa, hayvanların türce farklı olanlarında aynı olarak bulunan ve kendilerinde hiçbir fark taşımayan şeyler hakkında aynı sözleri sık sık söylemek zorunda kalacaktır. Ama belki başka şeyler de vardır ki adları aynı olsa da türce bir farkla birbirinden ayrılırlar; mesela hayvanların yer değiştirmesi: bu, türce tek bir şey gibi görünmez; çünkü uçmak, yüzmek, yürümek ve sürünmek birbirinden farklıdır.

1.1.3

3 φανερὸν δʼ ὅτι καὶ κατὰ μέρος μὲν λέγοντες περὶ πολλῶν ἐροῦμεν πολλάκις ταὐτά· καὶ γὰρ ἵπποις καὶ κυσὶ καὶ ἀνθρώποις ὑπάρχει τῶν εἰρημένων ἕκαστον, ὥστε ἐὰν καθʼ ἕκαστον τῶν συμβεβηκότων λέγῃ τις, πολλάκις ἀναγκασθήσεται περὶ τῶν αὐτῶν λέγειν, ὅσα ταὐτὰ μὲν ὑπάρχει τοῖς εἴδει διαφέρουσι τῶν ζῴων, αὐτὰ δὲ μηδεμίαν ἔχει διαφοράν. ἕτερα δʼ ἴσως ἐστὶν οἷς συμβαίνει τὴν μὲν κατηγορίαν ἔχειν τὴν αὐτήν, διαφέρειν δὲ τῇ κατʼ εἶδος διαφορᾷ οἷον ἡ τῶν ζῴων πορεία· οὐ γὰρ φαίνεται μία τῷ εἴδει· διαφέρει γὰρ πτῆσις καὶ νεῦσις καὶ βάδισις καὶ ἕρψις.

1.1.4Bu yüzden incelemenin nasıl yapılacağı gözden kaçmamalıdır: önce cinse göre ortak olanları, sonra da kendine özgü olanları mı incelemeli, yoksa hemen her birini tek tek mi? Bu konuda şimdiye kadar bir belirleme yapılmamıştır; birazdan söyleyeceğimiz konuda da yapılmamıştır. Şunu kastediyorum: matematikçilerin gök bilimine ait şeyleri gösterdiği gibi, tabiat bilgini de önce hayvanlarla ilgili görünen olguları ve her birinin parçalarını incelemeli, sonra mı niçinini ve sebeplerini söylemeli, yoksa başka türlü mü? Ayrıca tabiî oluşta birden çok sebep gördüğümüze göre, mesela bir şeyin uğruna olduğu sebebi ve hareketin ilkesinin kendisinden geldiği sebebi, bunlar hakkında da hangisinin tabiatça birinci, hangisinin ikinci olduğunu belirlemek gerekir.

1.1.4

4 διὸ δεῖ μὴ διαλεληθέναι πῶς ἐπισκεπτέον, λέγω δὲ πότερον κοινὴ κατὰ γένος πρῶτον, εἶθʼ ὕστερον περὶ τῶν ἰδίων θεωρητόν, τέον, ἢ καθʼ ἕκαστον εὐθύς. νῦν γὰρ οὐ διώρισται περὶ αὐτοῦ οὐδέ γε τὸ νῦν ῥηθησόμενον./ οἷον πότερον καθάπερ οἱ μαθηματικοὶ τὰ περὶ τὴν ἀστρολογίαν δεικνύουσιν, οὕτω δεῖ καὶ τὸν φυσικὸν τὰ φαινὸμενα πρῶτον τὰ περὶ τὰ ζῷα θεωρήσαντα καὶ τὰ μέρη τὰ περὶ ἕκαστον, ἔπειθʼ οὕτω λέγειν τὸ διὰ τί καὶ τὰς αἰτίας, ἢ ἄλλως πως./πρὸς δὲ τούτοις, ἐπεὶ πλείους ὁρῶμεν αἰτίας περὶ τὴν γένεσιν τὴν φυσικήν, οἷον τήν θʼ οὗ ἕνεκα καὶ τὴν ὅθεν ἡ ἀρχὴ τῆς κινήσεως, διοριστέον καὶ περὶ τούτων, ποία πρώτη καὶ δευτέρα πέφυκεν.

1.1.5Birinci görünen, "bir şey uğruna" dediğimiz sebeptir; çünkü bu logos'tur (logos); logos da tekhnē (tekhnē) ürünlerinde de tabiatça oluşmuş şeylerde de aynı şekilde ilkedir (ilke). Çünkü hekim sağlığı, mimar da evi ya düşünceyle ya da hisle belirledikten sonra, yaptıkları her şeyin logos'unu ve sebeplerini, neden böyle yapılması gerektiğini ortaya koyar. Uğruna olunan şey ve güzel olan ise tabiatın eserlerinde tekhnē eserlerinde olduğundan daha çoktur. Zorunluluk ise tabiata göre olan her şeyde aynı şekilde bulunmaz; oysa hemen herkes, "zorunlu"nun kaç anlamda söylendiğini ayırt etmeden, açıklamaları ona dayandırmaya çalışır.

1.1.5

5 φαίνεται δὲ πρώτη, ἣν λέγομεν ἕνεκά τινος· λόγος γὰρ οὗτος, ἀρχὴ δʼ ὁ λόγος ὁμοίως ἔν τε τοῖς κατὰ τέχνην καὶ ἐν τοῖς φύσει συνεστηκόσιν. ἢ γὰρ τῇ διανοίᾳ, ἢ τῇ αἰσθήσει ὁρισάμενος ὁ μὲν ἰατρὸς τὴν ὑγίειαν, ὁ δʼ οἰκοδόμος τὴν οἰκίαν, ἀποδιδόασι τοὺς λόγους καὶ τὰς αἰτίας σὗ ποιοῦσιν ἑκά στου, καὶ διότι ποιητέον οὕτως. μᾶλλον δʼ ἐστὶ τὸ οὗ ἕνεκα καὶ τὸ καλὸν ἐν τοῖς τῆς φύσεως ἔργοις ἢ ἐν τοῖς τῆς τέχνηε./ τὸ δʼ ἐξ ἀνάγκης οὐ πᾶσιν ὑπάρχει τοῖς κατὰ φύσιν ὁμοίως, εἰς ὃ πειρῶνται πάντες. σχεδὸν τοὺς λόγους ἀνάγειν, οὐ διελόμενοι ποσαχῶς λέγεται τὸ ἀναγκαῖον.

1.1.6Mutlak zorunluluk ezelî şeylerde bulunur; varsayıma bağlı zorunluluk ise oluş içindeki her şeyde, tıpkı ev gibi ve bu türden başka herhangi bir tekhnē ürününde olduğu gibi. Bir ev ya da başka bir gaye (gaye) olacaksa, maddenin (madde) şu nitelikte bulunması zorunludur; önce şunun oluşup hareket etmesi, sonra şunun gerekir, ve böylece sırayla, her şeyin uğruna oluştuğu ve var olduğu gayeye kadar. Tabiatça oluşan şeylerde de durum aynıdır. Ama ispatın ve zorunluluğun tarzı tabiat biliminde ve kuramsal epistēmē'lerde farklıdır; bundan başka yerlerde söz edildi.

1.1.6

ὑπάρχει δὲ τὸ μὲν ἀπλῶς τοῖς 6 ἀιδίοις, τὸ δʼ ἐξ ὑποθέσεως καὶ τοῖς ἐν γενέσει πᾶσιν, ὥσπερ ἐν τοῖς τεχναστοῖς, οἷον οἰκίᾳ καὶ τῶν ἄλλων ὁτῳοῦν τῶν τοιούτων. ἀνάγκη δὲ τοιάνδε τὴν ὕλην ὑπάρξαι, εἰ ἔσται οἰκία ἢ ἄλλο τι τέλος· καὶ γενέσθαι τε καὶ κινηθῆναι δεῖ τόδε πρῶτον, εἶτα τόδε, καὶ τοῦτον δὴ τὸν τρόπον ἐφεξῆς μέχρι τού τέλους καὶ οὗ ἕνεκα γίνεται ἕκαστον καὶ ἔστιν. ὡσαύτως δὲ καὶ ἐν τοῖς φύσει γινομένοις. ἀλλʼ ὁ τρόπος τῆς ἀποδείξεως καὶ τῆς ἀνάγκης ἕτερος ἐπί τε τῆς φυσικῆς καὶ τῶν θεωρητικῶν ἐπιστημῶν. εἴρηται δʼ ἐν ἑτέροις περὶ τούτων.

1.1.7Çünkü ilke kimilerinde olandır, kimilerinde olacak olan: sağlık ya da insan şöyle bir şey olduğuna göre şunun olması ya da oluşması zorunludur; ama şu var olduğu ya da oluştuğu için ötekinin zorunlu olarak var olması ya da olacak olması değil. Böyle bir ispatın zorunluluğunu ezele kadar uzatıp "şu var olduğuna göre şu vardır" demek de mümkün değildir. Bunlar hakkında da başka yerlerde belirlemeler yapıldı: zorunluluğun hangi şeylerde bulunduğu, hangi önermelerin tersine çevrilebildiği ve hangi sebepten.

1.1.7

ἡγὰρ ἀρχὴ τοῖς μὲν τὸ ὄν, τοῖςδὲ τὸ ἐσόμενον· 7 ἐπεὶ γὰρ τοιόνδʼ ἐστὶν ἡ ὑγίεια ἢ ὁ ἅνθρωπος, ἀνάγκη τόδʼ εἶναι ἢ γενέσθαι, ἀλλʼ οὐκ ἐπεὶ τόδʼ ἐστὶν ἢ γέγονεν, ἐκεῖνο ἐξ ἀνάγκης ἐστὶν ἢ ἔσται. οὐδʼ ἔστιν εἰς ἀίδιον συναρτῆσαι τῆς τοιαύτης ἀποδείξεως τὴν ἀνάγκην, ὥστʼ εἰπεῖν, ἐπεὶ τόδʼ ἐστίν, ὅτι τόδʼ ἐστίν. διώρισται δὲ καὶ περὶ τούτων ἐν ἑτέροις, καὶ ποίοις ὑπάρχει καὶ ποῖα ἀντιστρέφει καὶ διὰ τίνʼ αἰτίαν.

1.1.8Şu da gözden kaçmamalı: öncekilerin incelemeyi yaptığı gibi, her şeyin tabiatça nasıl oluştuğunu mu söylemek yerindedir, yoksa daha çok nasıl olduğunu mu? Bu ikisi arasındaki fark az değildir. Öyle görünüyor ki, daha önce de söylediğimiz gibi, şuradan başlamak gerekir: önce her cinsle ilgili görünen olgular alınmalı, sonra bunların sebepleri söylenmeli, oluşları hakkında da konuşulmalıdır. Nitekim ev yapımında da bu aşamalar, evin eidos'u (eidos) böyle, yani ev böyle bir şey olduğu için böyle gerçekleşir; ev böyle oluştuğu için böyle bir şey olmaz.

1.1.8

δεῖ δὲ μὴ λεληθέναι καὶ πότερον 8 προσήκει λέγειν, ὥσπερ οἱ πρότερον ἐποιοῦντο τὴν θεωρίαν, πῶς ἕκαστον γίνεσθαι πέφυκε μᾶλλον πῶς ἔστιν. οὐ γάρ τι μικρὸν διαφέρει τοῦτο ἐκείνου. ἔοικε δʼ ἐντεῦθεν ἀρκτέον εἶναι, καθάπερ καὶ πρὸτερον εἴπομεν, ὅτι πρῶτον τὰ φαινόμενα ληπτέον περὶ ἕκαστον γένος, εἶθʼ οὕτω τὰς αἰτίας τούτων λεκτέον, καὶ περὶ γενέσεως· μᾶλλον γὰρ τάδε συμβαίνει καὶ περὶ τὴν οἰκοδόμησιν, ἐπεὶ τοιόνδ’ ἐστὶ τὸ εἶδος τῆς οἰκίας, ἢ τοιόνδ᾿ ἐστὶν ἡ οἰκία, ὅτι γίνεται οὕτως.

1.1.9Çünkü oluş ousia uğrunadır, ousia oluş uğruna değil. Bu yüzden Empedokles, hayvanlarda birçok şeyin oluş sırasında öyle denk geldiği için bulunduğunu söylerken yanılmıştır; mesela omurganın böyle olmasını, hayvan büküldüğü için omurganın kırılmasına denk gelmesine bağlar. Bilmez ki önce, oluşan tohumun böyle bir kuvveye sahip olması gerekir; sonra da onu meydana getiren yalnız logos bakımından değil, zaman bakımından da önce vardı: insanı insan doğurur; öyle ki o şöyle olduğu için bunun oluşu böyle olur.

1.1.9

9 ἡ γὰρ γένεσις ἕνεκα τῆς οὐσίας ἐστίν, ἀλλ᾿ οὐχ ἡ οὐσία ἕνεκα τῆς γενέσεως. διόπερ Ἐμπεδοκλῆς οὐκ ὀρθῶς εἴρηκε λέγων ὑπάρχειν πολλὰ τοῖς ζῴοις διὰ τὸ συμβῆναι οὕτως ἐν τῇ γενέσει, οἷον καὶ τὴν ῥάχιν τοιαύτην ἔχειν, ὅτι στραφέντος καταχθῆναι συνέβη, ἀγνοῶν πρῶτον μὲν ὅτι δεῖ τὸ σπέρμα τὸ συστὰν ὑπάρχειν τοιαύτην ἔχον δύναμιν, εἶθʼ ὅτι τὸ ποιῆσαν πρότερον ὑπῆρχεν οὐ μόνον τῷ λόγῳ ἀλλὰ καὶ τῷ χρόνῳ· γεννᾶ γὰρ ὁ ἄνθρωπος ἄνθρωπον, ὥστε διὰ τὸ ἐκεῖνον τοιόνδʼ εἶναι ἡ γένεσις τοιάδε συμβαίνει τῳδί.

1.1.10Kendiliğinden oluşuyor gibi görünenlerde de durum aynıdır, tekhnē ürünlerinde olduğu gibi; çünkü bazı şeyler kendiliğinden de tekhnēden olanlarla aynı biçimde oluşur, mesela sağlık. Bazılarında ise onları meydana getiren benzer şey önceden vardır, mesela heykel yapma tekhnēsi; çünkü heykel kendiliğinden oluşmaz. Tekhnē, eserin maddesiz logos'udur. Şansla olanlar da tekhnēyle olanlar gibi olur; çünkü tekhnē nasılsa, iş öyle oluşur. Bu yüzden en iyisi şöyle söylemektir: insan olmak bu olduğu için insan bu parçalara sahiptir; çünkü bu parçalar olmadan var olamaz. Bu söylenemiyorsa, buna en yakın olanı söylemeli: ya genel olarak başka türlü olmasının imkânsız olduğunu ya da en azından böyle olmasının güzel olduğunu. Bunlar da ardından gelir. İnsan böyle bir şey olduğuna göre, oluşunun şöyle ve şu nitelikte gerçekleşmesi zorunludur. Bu yüzden parçalardan önce şu oluşur, sonra şu. Tabiatça oluşan bütün şeylerde de aynı şekildedir.

1.1.10

10 ὁμοίως δὲ καὶ ἐπὶ τῶν αὐτομάτως δοκούντων γίνεσθαι, καθάπερ καὶ ἐπὶ τῶν τεχναστῶν· ἔνια γὰρ καὶ ἀπὸ ταὐτομάτου γίνεται ταὐτὰ τοῖς ἀπὸ τέχνης, οἷον ὑγίεια. τῶν μὲν οὖν προϋπάρχει τὸ ποιητικὸν ὅμοιον, οἷον ἀνδριαντοποιητική· οὐ γὰρ γίνεται αὐτόματον. ἡ δὲ τέχνη λόγος τοῦ ἔργου ὁ ἄνευ τῆς ὕλης ἐστίν. καὶ τοῖς ἀπὸ ⟨τέχνης γίνεται τὰ ἀπὸ⟩ τύχης ὁμοίως· ὡς γὰρ ἡ τέχνη ἔχει, οὕτω γίνεται. διὸ μάλιστα μὲν λεκτέον ὡς ἐπειδὴ τοῦτʼ ἦν τὸ ἀνθρώπῳ εἶναι, διὰ τοῦτο ταῦτʼ ἔχει· οὐ γὰρ ἐνδέχεται εἶναι ἄνευ τῶν μορίων τούτων. εἰ δὲ μή, ὅτι ἐγγύτατα τούτου, καὶ ἢ ὅλως ὅτι ἀδύνατον ἄλλως, ἢ καλῶς γε οὕτως. ταύτα δʼ ἕπεται. ἐπεὶ δʼ ἔστι τοιοῦτον, τὴν γένεσιν ὡδὶ καὶ τοιαύτην συμβαίνειν ἀναγκαῖον. διὸ γίνεται πρῶτον τῶν μορίων τόδε, εἶτα τόδε. καὶ τοῦτον δὴ τὸν τρόπον ὁμοίως ἐπὶ πάντων τῶν φύσει συνισταμέων.

1.1.11Tabiat hakkında ilk felsefe yapan eskiler maddî ilkeyi ve bu türden sebebi incelediler: bu ilke nedir, nasıl bir şeydir, bütün ondan nasıl oluşur ve neyin hareket ettirmesiyle oluşur, mesela nefretin mi sevginin mi, nous'un (nous) mu yoksa kendiliğinden olanın (kendiliğinden olanın) mı? Dayanaktaki maddenin de zorunlu olarak belli bir tabiatı olduğunu kabul ettiler: ateşin sıcak, toprağın soğuk, ateşin hafif, toprağın ağır olduğu gibi. Evreni (evren) de böyle oluştururlar.

1.1.11

11 οἱ μὲν οὖν ἀρχαῖοι καὶ πρῶτοι φιλοσοφήσαντες περὶ φύσεως περὶ τῆς ὑλικῆς ἀρχῆς καὶ τῆς τοιαύτης αἰτίας ἐσκόπουν, τίς καὶ ποία τις, καὶ πῶς ἐκ ταύτης γίνεται τὸ ὅλον, καὶ τίνος κινοῦντος, οἷον νείκους ἢ φιλίας ἢ υοῦ ἢ τοῦ αὐτομάτου, τῆς δʼ ὑποκειμένης ὕλης τοιάνδε τινὰ φύσιν ἐχούσης ἐξ ἀνάγκης, οἷον τοῦ μὲν πυρὸς θερμὴν, τῆς δὲ γῆς ψυχράν, καὶ τοῦ μὲν κούφην, τῆς δὲ βαρεῖαν. οὕτω γὰρ καὶ τὸν κόσμον γεννῶσιν.

1.1.12Hayvanların ve bitkilerin oluşunu da aynı şekilde anlatırlar: mesela bedende su akınca midenin ve besinle artığın her türlü haznesinin oluştuğunu, nefes geçerken burun deliklerinin yarıldığını söylerler. Hava ve su ise bedenlerin maddesidir; çünkü hepsi tabiatı bu tür cisimlerden kurar. Ama insan, hayvanlar ve onların parçaları tabiatça varsa, et, kemik, kan ve bütün türdeş parçalar hakkında konuşmak gerekir.

1.1.12

ὁμοίως δὲ καὶ 12 περὶ τὴν τῶν ζῴων καὶ τῶν φυτῶν γένεσιν λέγουσιν, οἷον ὅτι ἐν τῷ σώματι ῥέοντος μὲν τοῦ ὕδατος κοιλίαν γενέσθαι καὶ πᾶσον ὑποδοχὴν τῆς τε τροφῆς καὶ τοῦ περιττώματος, τοῦ δὲ πνεύματος διαπορευθέντος τοὺς μυκτῆρας ἀναρραγῆναι. ὁ δʼ ἀὴρ καὶ τὸ ὕδωρ ὕλη τῶν σωμάτων ἐστίν· ἐκ τῶν τοιούτων γὰρ σωμάτων συνιστᾶσι τὴν φύσιν πάντες. εἰ δʼ ἔστιν ὁ ἄνθρωπος καὶ τὰ ζῷα φύσει καὶ τὰ μόρια αὐτῶν, λεκτέον ἂν περὶ σαρκὸς εἴη καὶ ὀστοῦ καὶ αἵματος καὶ τῶν ὁμοιομερῶν ἁκάντων.

1.1.13Türdeş olmayan parçalar hakkında da, mesela yüz, el, ayak hakkında, her birinin ne bakımdan böyle bir şey olduğunu ve hangi kuvveye göre olduğunu söylemek gerekir. Çünkü neyden oluştuğunu, mesela ateşten mi topraktan mı oluştuğunu söylemek yetmez. Nitekim bir yatak ya da bu türden başka bir şey hakkında konuşsaydık, maddesinden, mesela tunçtan ya da tahtadan çok onun eidos'unu belirlemeye çalışırdık; bunu yapamazsak, en azından bütünün maddesini. Çünkü yatak, şu şeyin içinde şu biçimdir, ya da şu nitelikte şudur; öyle ki onun şekli hakkında da, görünüşünün (idea) nasıl olduğu hakkında da konuşmak gerekir; çünkü biçime göre tabiat, maddî tabiattan daha asıldır.

1.1.13

ὁμοίως δὲ καὶ τῶν 13 ἀνομοιομερῶν, οἷον προσώπου, χειρὸς, ποδὸς, ᾗ τε τοιοῦτον ἕκαστόν ἐστιν αὐτῶν καὶ κατὰ ποίαν δύναμιν. οὐ γὰρ ἱκανὸν τὸ ἐκ τίνων ἐστίν, οἷον πυρὸς ἢ γῆς, ὥσπερ κἀν εἰ περὶ κλίνης ἐλέγομεν ἢ τινος ἄλλου τῶν τοιούτων, ἐπειρώμεθα μᾶλλον ἂν διορίζειν τὸ εἶδος αὐτῆς ἢ τὴν ὕλην, οἷον τὸν χαλκὸν τὸ εύλον· λον· εἰ δὲ μὴ, τὴν γε τοῦ συνόλου· κλίνη γὰρ τόδε ἐν τῷδε τόδε τοιόνδε, ὥστε κἀν περὶ τού σχήματος εἴη λεκτέον, καὶ ποῖον τὴν ἰδέαν· ἡ γὰρ κατὰ τὴν μορφὴν φύσις κυριωτέρα τῆς ὑλικῆς φύσεως.

1.1.14Hayvanların ve parçalarının her biri şekilden ve renkten ibaret olsaydı, Demokritos doğru söylemiş olurdu; çünkü böyle düşünmüş görünür. Nitekim insanın biçimce nasıl bir şey olduğunun herkesçe bilindiğini söyler, sanki insan şekliyle ve rengiyle tanınırmış gibi. Oysa ölü de şeklin aynı biçimine sahiptir, ama yine de insan değildir.

1.1.14

εἰ μὲν 14 οὖν τῷ σχήματι καὶ τῷ χρώματι ἕκαστόν ἐστι τῶν τε ζῴων καὶ τῶν μορίων, ὀρθῶς ἂν Δημόκριτος λέγοι· φαίνεται γὰρ οὕτως ὑπολαβεῖν. φησὶ γοῦν παντὶ δῆλον εἶναι οἷόν τι τὴν μορφήν ἐστιν ὁ ἄνθρωπος, ὡς ὄντος αὐτοῦ τῷ τε σχήματι καὶ τῷ χρώματι γνωρίμου. καίτοι καὶ ὁ τεθνεὼς ἔχει τὴν αὐτὴν τοῦ σχήματος μορφὴν, ἀλλʼ ὅμως οὐκ ἔστιν ἅνθρωπος.

1.1.15Ayrıca nasıl olursa olsun bir el, mesela tunçtan ya da tahtadan bir el, el olamaz; ancak adı ortak olduğu için el denir, tıpkı resmedilmiş bir hekim gibi. Çünkü kendi işini yapamayacaktır; tıpkı taştan flütlerin kendi işini yapamayacağı, resimdeki hekimin de yapamayacağı gibi. Bunlar gibi ölünün parçalarından hiçbiri de, mesela gözü ya da eli, artık o şey değildir. Demek ki Demokritos'un sözü fazlasıyla basittir; tıpkı bir marangozun tahtadan bir el hakkında konuşması gibi.

1.1.15

ἔτι 15 δʼ ἀδύνατον εἶναι χεῖρα ὁπωσοῦν διακειμένην, οἷον χαλκῆν ξυλίνην, πλὴν ὁμωνύμως, ὥσπερ τὸν γεγραμμένον ἰατρόν. οὐ γὰρ δυνήσεται ποιεῖν τὸ ἑαυτῆς ἔργον, ὥσπερ οὐδʼ αὐλοὶ λίθινοι τὸ ἑαυτῶν ἔργον, οὐδʼ ὁ γεγραμμένος ἰατρός. ὁμοίως δὲ τούτοις οὐδὲ τῶν τού τεθνηκότος μορίων οὐδὲν ἔτι τῶν τοιούτων ἐστί, λέγω δʼ οἷον ὀφθαλμός, χείρ. λίαν οὖν ἁπλῶς εἴρηται, καὶ τὸν αὐτὸν τρόπον ὡσπερ ἂν εἰ τέκτων λέγοι περὶ χειρὸς ξυλίνης.

1.1.16Tabiat filozofları da oluşları ve şeklin sebeplerini böyle anlatır: şeylerin hangi kuvvetler tarafından yapıldığını söylerler. Belki marangoz balta ya da matkap der, onlar da hava ve toprak; ama marangoz daha iyi söyler. Çünkü aletin vurmasıyla bir yerin oyuk, bir yerin düz olduğunu söylemek ona yetmeyecektir; darbeyi neden böyle vurduğunu ve ne uğruna vurduğunu, yani şeyin şu ya da bu biçimi alması için sebebi de söyleyecektir. Demek ki tabiat filozoflarının doğru söylemediği açıktır; hayvanın böyle bir şey olduğunu söylemek, onun hakkında, ne ve nasıl bir şey olduğu hakkında, parçalarının her biri hakkında da, tıpkı yatağın eidos'u hakkında olduğu gibi, konuşmak gerekir.

1.1.16

16 οὕτω γὰρ καὶ οἱ φυσιολόγοι τὰς γενέσεις καὶ τὰς αἰτίας τού σχήματος λέγουσιν· ὑπὸ τίνων γὰρ ἐδημιουργήθησαν δυνάμεων. ἀλλʼ ἴσως ὁ μὲν τέκτων ἐρεῖ πέλεκυν ἢ τρύπανον, ὁ δʼ ἀέρα καὶ γῆν, πλὴν βέλτιον ὁ τέκτων· οὐ γὰρ ἱκανὸν ἔσται αὐτῷ τὸ τοσοῦτον εἰπεῖν, ὅτι ἐμπεσόντος τοῦ ὀργάνου τὸ μὲν κοῖλον ἐγένετο τὸ δὲ ἐπίπεδον, ἀλλὰ διότι τὴν πληγὴν ἐποιήσατο τοιαύτην, καὶ τίνος ἕνεκα, ἐρεῖ τὴν αἰτίαν, ὅπως τοιόνδε ἤ τοιόνδε ποτὲ τὴν μορφὴν γένηται. δῆλον τοίνυν ὅτι οὐκ ὀρθῶς λέγουσι,

1.1.17Bu şey psykhē (psykhē) ya da psykhēnin bir kısmı ya da psykhē olmadan var olamayan bir şeyse (nitekim psykhē ayrılınca artık canlı yoktur, parçalardan hiçbiri de, efsanelerde taşa dönenler gibi yalnız şekil bakımından kalır, aynı şey olarak kalmaz), bu böyleyse, psykhē hakkında konuşmak ve bilgi edinmek tabiat bilgininin işidir; bütün psykhē hakkında değilse bile, hayvanı böyle bir şey kılan kısmı hakkında. Psykhēnin ya da o kısmın ne olduğunu ve onun bu türden ousia'sına bağlı arazları bilmek ona düşer; hele tabiat iki anlamda söylendiğine ve iki türlü bulunduğuna göre: madde olarak ve ousia olarak. Ousia olarak tabiat hem hareket ettiren hem gayedir. Hayvanda böyle olan da ya psykhēnin bütünüdür ya da bir kısmı. Öyle ki bu bakımdan da tabiatı inceleyen kişi maddeden çok psykhē hakkında konuşmalıdır; çünkü madde psykhē sayesinde tabiattır, tersi değil. Nitekim tahta hem yataktır hem üç ayaklı sehpa, çünkü kuvve hâlinde bunlardır.

1.1.17

καὶ ὅτι λεκτέον ὡς τοιοῦτον τὸ ζῴον, καὶ περὶ ἐκείνου, καὶ τί καὶ ποῖόν τι, καὶ τῶν μορίων ἕκαστον, ὥσπερ καὶ περὶ τοῦ εἴδους τῆς κλίνης. εἰ δὴ τοῦτό ἐστι ψυχὴ ἢ ψυχῆς μέρος ἢ μὴ ἄνευ ψυχῆς (ἀπελθούσης γοῦν οὐκέτι ζῷόν ἐστιν, οὐδὲ τῶν μορίων οὐδὲν τὸ αὐτὸ λείπεται, πλὴν τῷ σχήματι μόνον, καθάπερ τὰ μυθευόμενα λιθοῦσθαι), εἰ δὴ ταῦτα οὕτως, τού φυσικοῦ περὶ ψυχῆς ἂν εἴη λέγειν καὶ εἰδέναι, καὶ εἰ μὴ πάσης, κατ᾿ αὐτὸ τοῦτο καθʼ ὃ τοιοῦτο τὸ ζῷον, καὶ τί ἐστιν ἡ ψυχὴ, ἢ αὐτὸ τοῦτο τὸ μόριον, καὶ περὶ τῶν συμβεβηκότων κατὰ τὴν τοιαύτην αὐτῆς οὐσίαν, ἄλλως τε καὶ τῆς φύσεως διχῶς λεγομένης καὶ οὔσης, τῆς μὲν ὡς ὕλης, τῆς δʼ ὡς οὐσίας. καὶ ἔστιν αὕτη καὶ ὡς ἡ κινοῦσα καὶ ὡς τὸ τέλος. τοιοῦτον δὲ τοῦ ζ´ ωου ἤτοι πάσα ἡ ψυχὴ ἢ μέρος τι αὐτῆς. ὥστε καὶ οὕτως ἂν λεκτέον εἴη τῷ περὶ φύσεως θεωρητικῷ περὶ ψυχῆς μᾶλλον ἢ περὶ τῆς ὕλης, ὅσῳ μᾶλλον ἡ ὕλῃ διʼ ἐκείνην φύσις ἐστὶν ἢ ἀνάπαλιν. καὶ γὰρ κλίνη καὶ τρίπους τὸ ξύλον ἐστίν, ὅτι δυνάμει ταῦτά ἐστιν.

1.1.18Şimdi söylenene bakan biri şunu sorabilir: tabiat bilimi bütün psykhē hakkında mı konuşur, yoksa bir kısmı hakkında mı? Bütünü hakkındaysa, tabiat biliminin dışında hiçbir felsefe kalmaz. Çünkü nous düşünülür şeylerle ilgilidir; öyle ki tabiat bilgisi her şeyi kapsar. Zira nous'u ve düşünüleni incelemek, madem bunlar birbirine bağlıdır, aynı bilimin işidir; birbirine bağlı olan her şeyin incelemesi de aynıdır; tıpkı his ve hissedilenlerde olduğu gibi. Yoksa psykhēnin bütünü hareketin ilkesi değildir, bütün kısımları da değildir: büyümenin ilkesi bitkilerde de bulunan kısımdır, başkalaşmanın ilkesi his gücü, yer değiştirmenin ilkesi ise başka bir kısımdır ve düşünme gücü değildir; çünkü yer değiştirme başka hayvanlarda da bulunur, düşünce ise hiçbirinde bulunmaz.

1.1.18

ἀπορήσειε δʼ ἄν τις 18 εἰς τὸ νῦν λεχθὲν ἐπιβλέψας, πότερον περὶ πάσης ψυχῆς τῆς φυσικῆς ἐστὶ τὸ εἰπεῖν ἢ περί τινος. εἰ γὰρ περὶ πάσης, οὐδεμία λείπεται παρὰ τὴν φυσικὴν ἐπιστήμην φιλοσοφία. ὁ γὰρ νοῦς τῶν νοητῶν. ὥστε περὶ πάντων ἡ φυσικὴ γνῶσις ἂν εἴη· τῆς γὰρ αὐτῆς περὶ νοῦ καὶ τοῦ νοητοῦ θεωρῆσαι, εἴπερ πρὸς ἄλληλα, καὶ ἡ αὐτὴ θεωρία τῶν πρὸς ἄλληλα πάντων, καθάπερ καὶ περὶ αἰσθήσεως καὶ τῶν αἰσθητῶν. ἢ οὐκ ἔστι πᾶσα ἡ ψυχὴ κινήσεως ἀρχὴ, οὐδὲ τὰ μόρια ἅπαντα, ἀλλʼ αὐξήσεως μὲν ὅπερ καὶ ἐν τοῖς φυτοῖς, ἀλλοιώσεως δὲ τὸ αἰσθητικόν, φορᾶς δʼ ἔτερόν τι καὶ οὐ τὸ νοητικόν· ὑπάρχει γὰρ ἡ φορὰ καὶ ἐν ἑτέροις τῶν ζῴων, διάνοια δʼ οὐδενί.

1.1.19Demek ki bütün psykhē hakkında konuşmak gerekmediği açıktır; çünkü bütün psykhē tabiat değildir, ancak onun bir ya da birkaç kısmı tabiattır. Ayrıca tabiat bilimi soyutlamayla elde edilen şeylerin hiçbirini inceleyemez, çünkü tabiat her şeyi bir şey uğruna yapar. Nitekim tekhnē ürünlerinde tekhnē nasıl varsa, nesnelerin kendilerinde de böyle başka bir ilke ve sebep var gibi görünür; tıpkı sıcağı ve soğuğu evrenin bütününden aldığımız gibi. Bu yüzden göğün, oluşmuşsa, böyle bir sebepten oluşmuş olması ve böyle bir sebep yüzünden var olması, ölümlü hayvanlarınkinden daha akla yakındır; nitekim düzenli ve belirli olan, göktekilerde bizim çevremizdekilerden çok daha fazla görünür; bir o yana bir bu yana gitmek ve gelişigüzel olmak ise daha çok ölümlülerde görülür.

1.1.19

δῆλον οὖν ὡς οὐ 19 περὶ πάσης ψυχῆς λεκτέον· οὐδὲ γὰρ πᾶσα ψυχὴ φύσις, ἀλλά τι μόριον αὐτῆς ἓν ἢ καὶ πλείω. ἕτι δὲ τῶν ἐξ ἀφαιρέσεως οὐδενὸς οἷόν τʼ εἶναι τὴν φυσικὴν θεωρητικὴν, ἐπειδὴ ἡ φύσις ἕνεκά του ποιεῖ πάντα. φαίνεται γάρ, ὥσπερ ἐν τοῖς τεχναστοῖς ἐστὶν ἡ τέχνη, οὕτως ἐν αὐτοῖς τοῖς πράγμασιν ἄλλη τις ἀρχὴ καὶ αἰτία τοιαύτη, ἣν ἔχομεν καθάπερ τὸ θερμὸν καὶ τὸ ψυχρὸν ἐκ τοῦ παντὸς. διὸ μᾶλλον εἰκὸς τὸν οὐρανὸν γεγενῆσθαι ὑπὸ τοιαύτης αἰτίας, εἰ γέγονε, καὶ εἶναι διὰ τοιαύτην αἰτίαν μᾶλλον ἢ τὰ ζῷα τὰ θνητά· τὸ γοῦν τεταγμένον καὶ τὸ ὡρισμένον πολὺ μᾶλλον φαίνεται ἐν τοῖς οὐρανίοις ἢ περὶ ἡμᾶς, τὸ· δʼ ἄλλοτʼ ἄλλως καὶ ὡς ἔτυχε περὶ τὰ θνητὰ μάλλον.

1.1.20Bazıları ise hayvanlardan her birinin tabiatça var olduğunu ve oluştuğunu söyler, ama göğün, içinde şanstan ve düzensizlikten hiçbir şey görünmediği hâlde, şanstan ve kendiliğinden böyle kurulduğunu. Oysa biz, hiçbir şey engel olmadığında hareketin ulaştığı bir gaye göründüğü her yerde "şu, şu uğrunadır" deriz. Demek ki böyle bir şeyin var olduğu açıktır; biz de buna tabiat deriz. Çünkü her tohumdan rastgele bir şey oluşmaz, şundan şu oluşur; rastgele bir bedenden de rastgele bir tohum çıkmaz.

1.1.20

20 οἱ δὲ τῶν μὲν ζῴων ἕκαστον φύσει φασὶν εἶναι καὶ γενέσθαι, τὸν δʼ οὐρανὸν ἀπὸ τύχης καὶ τοῦ αὐτομάτου τοιοῦτον συστῆναι, ἐν ᾧ ἀπὸ τύχης καὶ ἀταξίας οὐδʼ ὁτιοῦν φαίνεται. πανταχοῦ δὲ λέγομεν τόδε τοῦδʼ ἕνεκα, ὅπου ἂν φαίνηται τέλος τι πρὸς ὃ ἡ κίνησις περαίνει μηδενὸς ἐμποδίζοντος. ὥστε εἶναι φανερὸν ὅτι ἔστι τι τοιοῦτον, ὃ δὴ καὶ καλοῦμεν φύσιν. οὐ γὰρ δὴ ὅ τι ἔτυχεν ἐξ ἑκάστου γίνεται σπέρματος, ἀλλὰ τόδε ἐκ τοῦδε, οὐδὲ σπέρμα τὸ τυχὸν ἐκ τοῦ τυχόντος σήματος.

1.1.21Demek ki tohum, kendisinden oluşan şeyin ilkesi ve onu meydana getirendir. Çünkü bunlar tabiatça olur; nitekim tohumdan biterler. Ama tohumdan da önce, tohumun kendisinin tohumu olduğu şey gelir; çünkü tohum oluştur, gaye ise ousia'dır. İkisinden de önce, tohumun kendisinden geldiği şey gelir. Çünkü tohum iki anlamda tohumdur: hem kendisinden geldiği şeyin hem de kendisinden olacak şeyin. Hem ayrıldığı şeyin tohumudur, mesela atın, hem de ondan olacak şeyin, mesela katırın; ama aynı tarzda değil, her biri söylenen tarzda.

1.1.21

21 ἀρχὴ ἄρα καὶ ποιητικὸν τοῦ ἐξ αὐτοῦ τὸ σπέρμα. φύσει γὰρ ταῦτα· φύεται γοῦν ἐκ τούτου. ἀλλὰ μὴν ἔτι τούτου πρότερον τὸ σὗ τὸ σπέρμα· γένεσις μὲν γὰρ τὸ σπέρμα, οὐσία δὲ τὸ τέλος. ἀμφοῖν δʼ ἔτι πρότερον, ἀφʼ οὗ ἐστὶ τὸ σπέρμα. ἔστι γὰρ τὸ σπέρμα διχῶς, ἐξ οὗ τε καὶ οὗ· καὶ γὰρ ἀφʼ οὗ ἀπῆλθε, τούτου σπέρμα, οἷον ἵππου, καὶ τούτου ὃ ἔσται ἐξ αὐτοῦ, οἷον ὀρέως, τρόπον δʼ οὐ τὸν αὐτόν, ἀλλʼ ἑκατέρου τὸν εἰρημένον.

1.1.22Ayrıca tohum kuvve hâlindedir; kuvvenin entelekheia'ya (entelekheia) nasıl bağlı olduğunu biliyoruz. Demek ki iki sebep vardır: uğruna olunan şey ve zorunluluk; çünkü birçok şey zorunlu olduğu için olur. Belki biri, "zorunlu olarak" diyenlerin hangi zorunluluğu kastettiğini sorabilir; çünkü felsefe eserlerinde belirlenen iki tarzdan hiçbiri burada bulunamaz. Ama oluşu olan şeylerde üçüncüsü vardır: besinin zorunlu bir şey olduğunu bu iki tarzın hiçbirine göre değil, onsuz var olmanın mümkün olmadığı için söyleriz. Bu, varsayıma bağlı zorunluluk gibidir. Baltayla yarmak gerektiğine göre baltanın sert olması zorunludur, sert olacaksa tunçtan ya da demirden olması zorunludur. Aynı şekilde beden de bir alet olduğuna göre (çünkü parçalardan her biri de, bütün de bir şey uğrunadır), o şey olacaksa bedenin şöyle olması ve şunlardan oluşması zorunludur.

1.1.22

22 ἔτι δὲ δυνάμει τὸ σπέρμα· δύναμις δʼ ὡς ἔχει πρὸς ἐντελέχειαν, ἴσμεν. εἰσὶν ἄρα δύʼ αἰτίαι αὗται, τό θʼ οὗ ἕνεκα καὶ τὸ ἐξ ἀνάγκης· πολλὰ γὰρ γίνεται, ὅτι ἀνάγκη. ἴσως δʼ ἄν τις ἀπορήσειε ποίαν λέγουσιν ἀνάγκην οἱ λέγντες ἐξ ἀνάγκης· τῶν μὲν γὰρ δύο τρόπων οὐδέτερον οἷόν θʼ ὑπάρχειν, τῶν διωρισμένων ἐν τοῖς κατὰ φιλοσοφίαν. ἔστι δʼ ἔν γε τοῖς ἔχουσι γένεσιν ἡ τρίτη· λέγομεν γὰρ τὴν τρογὴν φὴν ἀναγκαῖόν τι κατ᾿ οὐδέτερον τούτων τῶν τρπων, ἀλλʼ ὅτι οὐχ οἷόν τʼ ἄνευ ταύτης εἶναι. τοῦτο δʼ ἐστὶν ὥσπερ ἐξ ὑπσθέσεως· ὥσπερ γὰρ ἐπεὶ δεῖ σχίζειν τῷ πελέκει, ἀνάγκη σκληρὸν εἶναι, εἰ δὲ σκληρόν χαλκοῦν σιδηροῦν, οὕτω καὶ ἐπεὶ τὸ σῶμα ὄργανον (ἕνεκά τινος γὰρ ἕκαστον τῶν μορίων, ὁμοίως δὲ καὶ τὸ ὅλον), ἀνάγκη ἄρα τοιονδὶ εἶναι καὶ ἐκ τοιωνδί, εἰ ἐκεῖνο ἔσται.

1.1.23Demek ki sebebin iki tarzı vardır; konuşurken en iyisi ikisine birden ulaşmaktır, bunu yapamıyorsak en azından buna çalıştığımızı açıkça göstermeliyiz. Bunu söylemeyenlerin hepsi tabiat hakkında neredeyse hiçbir şey söylemiş olmaz; çünkü tabiat, maddeden daha çok ilkedir. Empedokles de bir yerde, hakikatin kendisi tarafından yönlendirilerek buna rastlar ve ousia'nın ve tabiatın logos olduğunu söylemek zorunda kalır; mesela kemiğin ne olduğunu açıklarken. Onun ne unsurlardan biri, ne ikisi ya da üçü ne de hepsi olduğunu söyler; onların karışımının logos'u, yani oranı olduğunu söyler.

1.1.23

ὅτι μὲν οὖν δύο τρόποι τῆς 23 αἰτίας, καὶ δεῖ λέγοντας τυγχάνειν μάλιστα μὲν ἀμφοῖν, εἰ δὲ μὴ, δῆλόν γε πειρᾶσθαι ποιεῖν, καὶ ὅτι πάντες οἱ τοῦτο μὴ λέγοντες οὐδὲν ὡς εἰπεῖν περὶ φύσεως λέγουσιν· ἀρχὴ γὰρ ἡ φύσις μᾶλλον τῆς ὕλης. ἐνιαχοῦ δέ που αὐτῇ καὶ Ἐμπεδοκλῆς περιπίπτει, ἀγόμενος ὑπʼ αὐτῆς τῆς ἀληθείας, καὶ τὴν οὐσίαν καὶ τὴν φύσιν ἀναγκάζεται φάναι τὸν λόγον εἶναι, οἷον ὀστοῦν ἀποδιδοὺς τί ἐστιν· οὔτε γὰρ ἕν τι τῶν στοιχείων λέγει αὐτὸ οὔτε δύο ἢ τρία οὔτε πάντα, ἀλλὰ λόγον τῆς μίξεως αὐτῶν.

1.1.24Demek ki etin de, bu türden öteki parçaların her birinin de aynı şekilde olduğu açıktır. Öncekilerin bu yönteme ulaşamamasının sebebi, mahiyet (to ti ēn einai) ve ousia'yı tarif etme kavramının henüz olmamasıydı. Buna ilk dokunan Demokritos oldu, ama tabiat incelemesi için zorunlu bir şey olarak değil, konunun kendisine sürüklenerek. Sokrates zamanında bu gelişti, ama tabiat araştırmaları durdu; felsefe yapanlar faydalı aretē'ye (aretē) ve siyasete yöneldi.

1.1.24

δῆλον τοίνυν 24 ὅτι καὶ ἡ σὰρξ τὸν αὐτὸν τρόπον ἐστί, καὶ τῶν ἄλλων τῶν τοιούτων μορίῶν ἕκαστον. σἴτιον δὲ τοῦ μὴ ἐλθεῖν τοὺς προγενεστέρους ἐπὶ τὸν τρόπον τοῦτον, ὅτι τὸ τί ἦν εἶναι καὶ τὸ ὁρίσασθαι τὴν οὐσίαν οὐκ ἦν, ἀλλʼ ἥψατο μὲν Δημόκριτος πρῶτος, ὡς οὐκ ἀναγκαίου δὲ τῇ φυσικῇ θεωρίᾳ, ἀλλʼ ἐκφερόμενος ὑπʼ αὐτοῦ τοῦ πράγματος· ἐπὶ Σωκράτους δὲ τοῦτο μὲν ηὐξήθη, τὸ δὲ ζητεῖν τὰ περὶ φύσεως ἔληξε, πρὸς δὲ τὴν χρήσιμον ἀρετὴν καὶ τὴν πολιτικὴν ἀπέκλιναν οἱ φιλοσοφοῦντες.

1.1.25Şöyle göstermek gerekir: mesela solunum şu uğrunadır, bu da şu sebeplerle zorunlu olarak olur. Zorunluluk kimi zaman, uğruna olunan şey olacaksa bunların bulunmasının zorunlu olduğunu belirtir, kimi zaman da şeylerin böyle olduğunu ve tabiatlarının böyle olduğunu. Çünkü sıcağın dışarı çıkması ve itilerek yeniden girmesi, havanın da içeri akması zorunludur. Bu artık zorunludur. İçerideki sıcak soğuma sırasında karşı itince dışarıdaki havanın girişi ve çıkışı olur. Yöntemin tarzı budur; sebeplerini yakalamamız gereken şeyler de bunlar ve bu türden şeylerdir.

1.1.25

δεικτέον δʼ οὕτως, οἷον ὅτι 25 ἔστι μὲν ἡ ἀναπνοὴ τουδὶ χάριν, τοῦτο δὲ γίνεται διὰ τάδε ἐξ ἀνάγκης. ἡ δʼ ἀνάγκη ὁτὲ μὲν σημαίνει ὅτι εἰ ἐκεῖνο ἔσται τὸ οὗ ἕνεκα, ταύτα ἀνάγκη ἐστὶν ἔχειν, ὁτὲ δʼ ὅτι ἔστιν οὕτως ἔχοντα καὶ πεφυκότα. τὸ θερμὸν γὰρ ἀναγκαῖον ἐξιέναι καὶ πάλιν εἰσιέναι ἀντικροῦον, τὸν δʼ ἀέρα εἰσρεῖν. τοῦτο δʼ ἤδη ἀναγκαῖόν ἐστιν. τού ἐντὸς δὲ θερμοῦ ἀντικόπτοντος ἐν τῇ ψύξει τού θύραθεν ἀέρος ἡ εἴσοδος καὶ ἡ ἔξοδσς ὁ μὲν οὖν τρόπος οὗτος ὁ τῆς μεθόδου, καὶ περὶ ὧν δεῖ λαβεῖν τὰς αἰτίας, ταύτα καὶ τοιαῦτά ἐστιν.

1.2.12. Bölüm

Bazıları ise cinsi iki farka bölerek tek tek türlere ulaşmaya çalışır. Bu bir bakımdan kolay değildir, bir bakımdan da imkânsızdır. Çünkü bazılarında tek bir fark olacak, geri kalanlar gereksiz kalacaktır; mesela "ayaklı, iki ayaklı, parmakları ayrık": yalnız bu sonuncusu asıl farktır. Yoksa aynı şeyi sık sık tekrarlamak zorunlu olur. Ayrıca her cinsi parçalamamak gerekir; mesela kuşların bir kısmını bu bölümde, bir kısmını başka bir bölümde göstermemek; yazılı bölümlemelerde olduğu gibi: orada kuşların bir kısmı su hayvanlarıyla birlikte bölünmüş, bir kısmı başka bir cinste yer almıştır.

1.2.1

2 Λαμβάνουσι δʼ ἔνιοι τὸ καθʼ ἕκαστον, διαιρούμενοι τὸ γένος εἰς δύο διαφοράς. τοῦτο δʼ ἐστὶ τῇ μὲν οὐ ῥᾴδιον, τῇ δὲ ἀδύνατον. ἐνίων γὰρ ἔσται διαφορὰ μία μόνη, τὰ δʼ ἄλλα περίεργα, οἷον ὑπόπουν, δίπουν, σχιζόπουν, ἄπουν· αὕτη γὰρ μόνη κυρία. εἰ δὲ μὴ, ταὐτὸν πολλάκις ἀναγκαῖον λέγειν. ἔτι δὲ προσήκει μὴ διασπᾶν ἕκαστον γένος, οἷον τοὺς ὄρνιθας τοὺς μὲν ἐν τῇδε τοὺς δʼ ἐν ἄλλῃ διαιρέσει, καθάπερ ἔχουσιν αἱ γεγραμμέναι διαιρέσεις· ἐκεῖ γὰρ τοὺς μὲν μετὰ τῶν ἐνύδρων συμβαίνει διῃρῆσθαι,

1.2.2Bu benzerliğe "kuş" adı verilmiştir, ötekine "balık". Adı olmayan benzerlikler de vardır, mesela kanlı ve kansız; bunların her biri için tek bir ad konmamıştır. Aynı cinsten olanlardan hiçbiri parçalanmamalıysa, ikiye bölmek boş bir iş olur; çünkü böyle bölenler ayırmak ve parçalamak zorunda kalır: çok ayaklıların bir kısmı kara hayvanları arasında, bir kısmı su hayvanları arasında yer alır.

1.2.2

2 τοὺς δʼ ἐν ἄλλῳ γένει. ταύτῃ μὲν οὖν τῇ ὁμοιότητι ὄρνις ὄνομα κεῖται, ἑτέρᾳ δʼ ἰχθύς. ἄλλαι δʼ εἰσὶν ἀνώνυμοι, σἷον τὸ ἔναιμον καὶ τὸ ἄναιμον· ἐφʼ ἑκατέρῳ γὰρ τούτων οὐ κεῖται ἓν ὄνομα. εἴπερ οὖν μηδὲν τῶν ὁμογενῶν διασπαστέον, ἡ εἰς δύο διαίρεσις μάταιος ἂν εἴη· οὕτω γὰρ διαιροῦντας ἀναγκαῖον χωρίζειν καὶ διασπᾶν· τῶν πολυπόδων γάρ ἐστι τὰ μὲν ἐν τοῖς πεζοῖς τὰ δʼ ἐν τοῖς ἐνύδροις.

1.3.13. Bölüm

Ayrıca ikiye bölmede yoksunlukla (yoksunluk) bölmek zorunlu olur; ikiye bölenler de böyle böler. Ama yoksunluğun, yoksunluk olarak, bir farkı olmaz; çünkü olmayanın türleri olamaz; mesela kanatlılığın ve ayaklılığın türleri olduğu gibi ayaksızlığın ya da kanatsızlığın türleri olamaz. Oysa küllî farkın türleri olmalıdır; olmayacaksa, neden küllîlere ait bir fark olsun da cüzîlere ait olmasın? Farkların bir kısmı küllîdir ve türleri vardır, mesela kanatlılık: kanadın kimi yarılmamış, kimi yarılmıştır. Ayaklılık da öyle: kimi çok yarıklıdır, kimi iki yarıklı, mesela çatal tırnaklılar gibi; kimi de yarıksız ve bölünmemiştir, mesela tek tırnaklılar gibi.

1.3.1

3 Ἔτι στερήσει μὲν ἀναγκαῖον διαιρεῖν, καὶ διαιροῦσιν οἱ διχοτομοῦντες. οὐκ ἔστι δὲ διαφορὰ στερήσεως ᾗ στέρησις· ἀδύνατον γὰρ εἴδη εἶναι τοὺ μὴ ὄντος, οἷον τῆς ἀποδίας ἢ τοῦ ἀπτέρου ὥσπερ πτερώσεως καὶ ποδῶν. δεῖ δὲ τῆς καθόλου διαφορᾶς εἴδη εἶναι· εἰ γὰρ μὴ ἔσται,  διὰ τί ἂν εἴη τῶν καθόλου καὶ οὐ τῶν καθʼ ἕκαστον; τῶν δὲ διαφορῶν αἱ μὲν καθόλου εἰσὶ καὶ ἔχουσιν εἴθη, οἷον πτερότης· τὸ μὲν γὰρ ἄσχιστον τὸ δʼ ἐσχισμένον ἐστὶ πτερόν. καὶ ποδότης ὡσαύτως ἡ μὲν πολυσχιδὴς, ἡ δὲ δισχιδής, οἷον τὰ διχαλά, ἡ δʼ ἀσχιδὴς καὶ ἀδιαίρετες, οἷον τὰ μώνυχα.

1.3.2Türleri olan bu tür farklara göre, her hayvan bunlardan birinde bulunsun ve aynı hayvan birden fazlasında bulunmasın diye ayırmak zordur; mesela kanatlı ve kanatsız diye ayırmak (çünkü aynı hayvan ikisi de olabilir: karınca, ateşböceği ve başka bazıları gibi). En zoru, hatta imkânsızı da kansızları bölmektir. Çünkü farklardan her birinin cüzîlerden birinde bulunması zorunludur; dolayısıyla karşıt farkın da.

1.3.2

2 χαλεπὸν μὲν οὖν διαλαβεῖν καὶ εἰς τοιαύτας διαφορὰς ὧν ἔστιν εἴδη, ὥσθ᾿ ὁτιοῦν ζῷον ἐν ταύταις ὑπάρχειν καὶ μὴ ἐν πλείοσι ταὐτόν, οἷον πτερωτὸν καὶ ἄπτερον (ἔστι γὰρ ἄμφω ταὐτόν, οἷον μύρμηξ καὶ λαμπυρὶς καὶ ἕτερά τινα), πάντων δὲ χαλεπώτατον ἢ ἀδύνατον εἰς τὰ ἄναιμα. ἀναγκαῖον γὰρ τῶν καθʼ ἕκαστον ὑπάρχειν τινὶ τῶν διαφορῶν ἑκάστην, ὥστε καὶ τὴν ἀντικειμένην.

1.3.3Türce farklı olanlarda ousia'nın bölünmez ve tek bir türünün bulunması mümkün değilse, tersine o tür hep bir fark taşıyacaksa (mesela kuş insandan farklıdır: çünkü iki ayaklılık başka ve farklıdır; ikisi de kanlıysa kan da farklıdır, yoksa kanı ousia'ya ait saymamak gerekir), durum böyleyse, tek bir fark iki şeye ait olacaktır. Böyleyse, yoksunluğun bir fark olmasının imkânsız olduğu açıktır. Farklar bölünmez hayvanlar kadar olacaktır, madem hayvanlar bölünmezdir, farklar da bölünmezdir ve hiçbiri ortak değildir. Fark ortak olup yine de bölünmez olabiliyorsa, türce farklı hayvanların, ortak farka göre, aynı farkta yer aldığı açıktır. Demek ki bütün bölünmezlerin girdiği farklar kendilerine özgü olacaksa, hiçbirinin ortak olmaması zorunludur. Yoksa farklı şeyler aynı farka girecektir.

1.3.3

εἰ δὲ 3 μὴ ἐνδέχεται τοῖς εἴδει διαφέρουσιν ὑπάρχειν εἶδός τι τῆς οὐσίας ἄτομον καὶ ἕν, ἀλλʼ ἀεὶ διαφορὰν ἕξει, οἷον ὄρνις ἀνθρώπου (ἡ διποδία γὰρ ἄλλη καὶ διάφορος), κἂν εἰ ἔναιμα, τὸ αἷμα διάφορον· ἢ οὐδὲν τῆς οὐσίας τὸ αἷμα θετέον. εἰ δʼ οὕτως ἐστίν, ἡ μία διαφορὰ δυσὶν ὑπάρξει. εἰ δὲ τοῦτο, δῆλον ὅτι ἀδύνατον στέρησιν εἶναι διαφοράν. ἔσονται δʼ αἱ διαφοραὶ ἴσαι τοῖς ἀτόμοις ζῴοις, εἴπερ ἄτομά τε ταύτα καὶ αἱ διαφοραὶ ἄτομοι, κοινὴ δὲ μὴ ἐστιν. εἰ δʼ ἐνδέχεται μὴ ὑπάρχειν καὶ κοινήν, ἄτομον δέ, δῆλον ὅτι κατά γε τὴν κοινὴν ἐν τῷ αὐτῷ ἐστίν, ἕτερα ὄντα τῷ εἴδει ζῷα. ὥστʼ ἀναγκαῖον, εἰ ἴδιοι αἱ διαφοραὶ εἰς ἃς ἅπαντα ἐμπίπτει τὰ ἄτομα, μηδεμίαν αὐτῶν εἶναι κοινὴν. εἰ δὲ μή, ἕτερα ὄντα εἰς τὴν αὐτὴν βαδιεῖται.

1.3.4Aynı ve bölünmez bir şey, bölünen farklardan hem birine hem ötekine girmemeli; farklı şeyler aynı farka girmemeli; her şey de bu farklardan birine girmelidir. Demek ki hayvanları ya da başka herhangi bir cinsi ikiye bölenlerin böldüğü gibi bölünmez türleri yakalamak mümkün değildir. Çünkü onlara göre de son farkların, türce bölünmez bütün hayvanların sayısına eşit olması zorunludur. Mesela bir cins olsun, ilk iki farkı, diyelim beyaz ile siyah olsun; bunların her birinin de başka farkları, ve böylece bölünmezlere kadar ilerlensin: son farklar dört ya da birden başlayıp ikiye katlanan başka bir sayı olacaktır; türler de o kadar olacaktır.

1.3.4

δεῖ δʼ οὔτε τὸ αὐτὸ καὶ 4 ἄτομον εἰς ἑτέραν καὶ ἑτέραν ἰέναι διαφορὰν τῶν διῃρημένων, οὔτʼ εἰς τὴν αὐτὴν ἕτερα, καὶ ἅπαντα εἰς ταὐτάς. φανερὸν τοίνυν ὅτι οὐκ ἔστι λαβεῖν τὰ ἄτομα εἴδη ὡς διαιροῦνται οἱ εἰς δύο διαιροῦντες τὰ ζῷα ἢ καὶ ἄλλο ὁτιοῦν γένος. καὶ γὰρ κατ’ ἐκείνους ἀναγκαῖον ἴσας τὰς ἐσχάτας εἶναι διαφορὰς τοῖς ζῴοις πάσι τοῖς ἀτόμοις τῷ εἴδει. ὄντος γὰρ τοῦδέ τινος γένους, οὗ διαφοραὶ πράται τὰ λευκά, τούτων δʼ ἑκατέρου ἄλλαι, καὶ οὕτως εἰς τὸ πρόσω ἕως τῶν ἀτόμων, αἱ τελευταῖαι τέτταρες ἔσονται ἄλλο τι πλῆθος τῶν ἀφʼ ἑνὸς διπλασιαζομένων· τοσαῦτα δὲ καὶ τὰ εἴδη.

1.3.5Fark ise maddedeki eidos'tur. Çünkü hayvanın hiçbir parçası maddesiz değildir, yalnız madde de değildir; çünkü, sık sık söylendiği gibi, nasıl olursa olsun bir bedeni olan şey hayvan olmayacaktır, parçalarından hiçbiri de parça olmayacaktır. Ayrıca ousia'da bulunan şeylerle bölmek gerekir, kendiliğinden arazlarla değil; mesela biri şekilleri, kimisinin açıları iki dik açıya, kimisininki daha fazlasına eşittir diye bölseydi, yanlış bölmüş olurdu.

1.3.5

ἔστι δʼ ἡ διαφορὰ τὸ εἶδος ἐν τῇ ὕλῃ. 5 οὔτε γὰρ ἄνευ ὕλης οὐδὲν ζῴου μόριον, οὕτε μόνη ἡ ὕλη· οὐ γὰρ πάντως ἔχον σῶμα ἔσται ζῷον, οὐδὲ τῶν μορίων οὐδέν, ὥσπερ πολλάκις εἴρηται. ἔτι διαιρεῖν χρὴ τοῖς ἐν τῇ οὐσίᾳ καὶ μὴ τοῖς συμβεβηκόσι καθʼ αὐτό, οἷον εἴ τις τὰ σχήματα διαιροίη, ὅτι τὰ μὲν δυσὶν ὀρθαῖς ἴσας ἔχει τὰς γωνίας, τὰ δὲ πλείοσιν·

1.3.6Çünkü açılarının iki dik açıya eşit olması üçgen için bir arazdır. Ayrıca karşıtlarla bölmek gerekir; çünkü karşıtlar birbirinden farklıdır, mesela beyazlık ve karalık, doğruluk ve eğrilik. Öyleyse taraflardan biri bir farksa, onu karşıtıyla bölmeli, birini yüzmeyle ötekini renkle değil. Bunlara ek olarak canlıları, bedenin ve psykhēnin ortak işleriyle bölmek gerekir; az önce söylenen bölümlemelerdeki "yürüyen" ve "uçan" ise böyle bir bölme değildir; çünkü bazı cinslerde ikisi de bulunur, hem kanatlı hem kanatsız olurlar; karınca cinsi gibi. Yabani ve evcil diye bölmek de doğru değildir; çünkü böyle bölünce aynı türleri bölüyor gibi görünecektir. Nitekim evcil olan hemen her şeyin yabanisi de vardır: insanlar, atlar, öküzler, Hindistan'daki köpekler, domuzlar, keçiler, koyunlar. Bunların her biri, adı ortaksa ayrı bölünmemiştir; türce birse, yabani ile evcil bir fark olamaz.

1.3.6

6 συμβεβηκὸς γάρ τι τῷ τριγώνῳ τὸ δυσὶν ὀρθαῖς θαῖς ἴσας ἔχειν τὰς γωνίας. ἔτι τοῖς ἀντικειμένοις διαιρεῖν. διάφορα γὰρ ἀλλήλοις τἀντικείμενα, οἷον λευκότης καὶ μελανία καὶ εὐθύτης καὶ καμπυλότης. ἐὰν οὖν θάτερα διάφορα ᾖ, τῷ ἀντικειμένῳ διαιρετέον καὶ μὴ τὸ μὲν νεύσει τὸ δὲ χρώματι. πρὸς δὲ τούτοις τά γʼ ἔμψυχα τοῖς κοινοῖς ἔργοις τού σήματος καὶ τῆς ψυχῆς, οἷον καὶ ἐν ταῖς ῥηθείσαις νν πορευτικὰ καὶ πτηνά· ἔστι γάρ τινα γένη οἷς ἄμεφω ὑπάρχει καὶ ἔστι πτηνὰ καὶ ἄπτερα, καθάπερ τὸ τῶν μυρμήκων γένος. καὶ τῷ ἀγρίῳ καὶ τῷ ἡμέρῳ διαιρεῖσθαι· ὡσαύτως γὰρ ἂν δόξειε ταὐτὰ εἴδη διαιρεῖν πάντα γὰρ ὡς εἰπεῖν, ὅσα ἥμερα, καὶ ἄγρια τυγχάνει ὄντα, οἷον ἄνθρωποι, ἵκποι, βόες, κύνες ἐν τῇ Ἰνδικῇ, ὕες, αἶγες, πρόβατα· ὧν ἕκαστον, εἰ μὲν ὁμώνυμον, οὐ διῄρηται χωρίς, εἰ δὲ ταῦτα ἓν εἴδει, οὐχ οἷόν τʼ εἶναι διαφορὰν τὸ ἄγριον καὶ τὸ ἥμερον.

1.3.7Genel olarak, hangi farkla olursa olsun tek bir farkla bölen kişinin başına bunun gelmesi zorunludur. Tersine, çoğu insanın kuş cinsini ve balık cinsini belirleyerek yol gösterdiği gibi, hayvanları cinslere göre almaya çalışmak gerekir. Bunların her biri ikiye bölmeyle değil, birçok farkla belirlenmiştir. Çünkü ikiye bölmeyle ya türler hiç yakalanamaz (aynı şey birden çok bölüme girer, zıtlar da aynı bölüme), ya da tek bir fark olur ve son tür ya basit bir farktan ya da farkların birleşiminden ibaret olur.

1.3.7

7 ὅλως δʼ ὁποιανοῦν διαφορὰν μιᾷ διαιροῦντι τοῦτο συμβαίνειν ἀναγκαῖον. ἀλλὰ δεῖ πειρᾶσθαι λαμβάνειν κατὰ γένη τὰ ζῷα, ὡς ὑφήγηνθʼ οἱ πολλοὶ διορίσαντες ὄρνιθος γένος καὶ ἐχθύος. τούτων δʼ ἕκαστον πολλαῖς ὥκισται διαφσραῖς, οὐ κατὰ τὴν διχοτομίαν. οὕτω μὲν γὰρ ἤτοι τὸ παράπαν οὐκ ἔστι λαβεῖν (τὸ αὐτὸ γὰρ εἰς πλείους ἐμπίπτει διαιρέσεις καὶ τὰ ἐναντία εἰς τὴν αὑτήν), ἢ μία μόνον διαφορὰ ἔσται, καὶ αὕτη ἤτοι ἁπλῆ, ἢ ἐκ συμπλοκῆς τὸ τελευταῖον ἔσται εἶδος.

1.3.8Farkın farkını almazsa, logos'u bir bağlaçla tek kılanlar gibi, bölmeyi de yapay biçimde sürekli kılmak zorunda kalır. Mesela kanatsız ve kanatlı diye bölüp kanatlıyı da evcil ve yabani ya da beyaz ve siyah diye bölenlerin başına gelen budur; çünkü evcil ya da beyaz, kanatlının farkı değildir, başka bir farkın başlangıcıdır; buraya araz olarak girer. Bu yüzden, dediğimiz gibi, tek bir cinsi hemen birçok farkla bölmek gerekir. Böylece yoksunluklar da fark oluşturur; ikiye bölmede ise oluşturmaz.

1.3.8

ἐὰν δὲ μὴ διαφορᾶς λαμβάνῃ τὴν 8 διαφοράν, ἀναγκαῖον, ὥσπερ συνδέσμῳ τὸν λόγον ἕνα ποιοῦντας οὕτω καὶ τὴν διαίρεσιν συνεχῆ ποιεῖν. λέγω δʼ οἷον συμβαίνει τοῖς διαιρουμένοις τὸ μὲν ἄπτερον τὸ δὲ πτερωτόν, πτερωτοῦ δὲ τὸ μὲν ἥμερον τὸ δ᾿ ἄγριον, ἢ τὸ μὲν λευκὸν τὸ δὲ μέλαν· οὐ γὰρ διαφορὰ τοῦ πτερωτοῦ τὸ ἥμερον οὐδὲ τὸ λευκόν, ἀλλʼ ἑτέρας ἀρχὴ διαφορᾶς· ἐκεῖ δὲ κατὰ συμβεβηκός. διὸ πολλαῖς τὸ ἓν εὐθέως διαιρετέον, ὡσπερ λέγομεν. καὶ γὰρ οὕτω μὲν αἱ στερήσεις ποιήσουσι δια φοράν, ἐν δὲ τῇ διχοτομία οὐ ποιήσουσιν.

1.3.9Cinsi ikiye bölenlerin, bazılarının sandığı gibi, tek tek türlerden hiçbirini yakalayamayacağı şuradan da bellidir. Bölünen tek tek şeylerin her birine ait tek bir fark olması imkânsızdır; ister basit farklar alınsın ister birleşikler. Basit derken, kendi altında farkı olsun olmasın, mesela "parmakları ayrık"a karşı "çok yarıklı"yı kastediyorum; birleşik derken de mesela "parmakları ayrık ayaklılık"ı. Çünkü cinsten başlayıp bölmeyle inen farkların sürekliliği, bütünün tek bir şey olmasını ister. Ama ifade yüzünden yalnız sonuncusu fark gibi görünür, mesela "çok yarıklı" ya da "iki ayaklı"; "ayaklı" ve "çok ayaklı" ise gereksiz görünür.

1.3.9

ὅτι δʼ 9 οὐκ ἐνδέχεται τῶν καθʼ ἔκαστον εἰδῶν λαμβάνειν οὐδὲν διαιροῦσι δίχα τὸ γένος, ὥσπερ τινὲς ᾠήθησαν, καὶ ἐκ τῶνδε φανερὸν. ἀδύνατον γὰρ μίαν ὑπάρχειν διαφορὰν τῶν καθʼ ἕκαστον διαιρετῶν, ἐάν θʼ ἁπλά λαμβάνῃ ἐάν τε συμπεπλεγμένα. λέγω δὲ ἁπλᾶ μέν, ἐάν τʼ ἔχῃ διαφοράν, ἐάν τε μὴ ἔχῃ, οἷον τὸ πολυσχιδὲς πρὸς τὸ σχιζόπουν, συμπεπλεγμένα δέ, οἷον τὴν σχιζοποδίαν. τοῦτο γὰρ ἡ συνέχεια βούλεται τῶν ἀπὸ τοῦ γένους κατὰ τὴν διαίρεσιν διαφορῶν ὡς ἕν τι τὸ πᾶν ὄν. ἀλλὰ παρὰ τὴν λέξινσυμβαίνει δοκεῖν τὴν τελευταίαν μόνην εἶναι διαφοράν, σἷον τὸ πολυσχιδὲς ἢ τὸ δίπουν, τὸ δʼ ὑπόπουν καὶ πολύπουν περίεργα.

1.3.10Böyle farkların birden çok olmasının imkânsız olduğu da açıktır; çünkü hep ilerleyen kişi en uçtaki farka ulaşır, ama son farka ve türe ulaşmaz. Bu da, insanı bölüyorsa, ya yalnız "parmakları ayrık"tır ya da bütün birleşimdir; mesela biri "ayaklı, iki ayaklı, parmakları ayrık" diye birleştirse. İnsan yalnız "parmakları ayrık" olsaydı, bu tek fark olurdu. Ama öyle olmadığına göre, tek bir bölmenin altında olmayan birçok farkın bulunması zorunludur. Oysa aynı şeyin birden çok farkı tek bir ikiye bölmenin altında bulunamaz; her bölme tek bir farkla sona erer. Demek ki ikiye bölerek tek tek hayvanlardan herhangi birini yakalamak imkânsızdır.

1.3.10

ὅτι δʼ ἀδύνατον πλείους εἶναι τοιαύτας, 10 δῆλου· ἀεὶ γὰρ βαδίζων ἐπὶ τὴν ἐσχάτην διαφορὰν ἀφικνεῖται, ἀλλʼ οὐκ ἐπὶ τὴν τελευταίαν καὶ τὸ εἶδος. αὕτη δʼ ἐστὶν τὸ σχιζόπουν μόνον, ἢ πάσα ἡ σύμπλεξις, ἐὰν διαιρῆται ἅνθρωπον, οἷον εἴ τις συνθείη ὑπόπουν, δίπουν, σχιζόπουν. εἰ δʼ ἦν ὁ ἄνθρωπος σχιζόπουν μόνον, οὕτως ἐγίνετʼ ἂν αὕτη μία διαφορά. νῦν δʼ ἐπειδὴ οὐκ ἔστιν, ἀνάγκη πολλὰς εἶναι μὴ ὑπὸ μίαν διαίρεσιν. ἀλλὰ μὴν πλείους γε τοῦ αὐτοῦ οὐκ ἔστιν ὑπὸ μίαν διχοτομίαν εἶναι, ἀλλὰ μίαν κατὰ μίαν τελευτᾶν. ὥστε ἀδύνατον ὁτιοῦν λαβεῖν τῶν καθʼ ἕκαστον ζῴων δίχα διαιρουμένους.

1.4.14. Bölüm

Biri şunu sorabilir: insanlar neden su hayvanlarını ve uçan hayvanları birlikte kapsayan tek bir cinsi, ikisini yukarıdan tek bir adla kucaklayarak adlandırmadılar? Çünkü bunların da öteki bütün hayvanların da ortak bazı hâlleri vardır. Yine de bu şekilde ayrılmaları doğrudur. Çünkü cinslerden üstünlükle, yani daha çok ve daha azla farklı olanlar tek bir cinsin altına konmuştur; benzeşimle farklı olanlar ise ayrı konmuştur. Mesela kuş kuştan daha çok ve daha azla, yani üstünlükle farklıdır (biri uzun kanatlı, öbürü kısa kanatlıdır); balıklar ise kuştan benzeşimle farklıdır (onda kanat neyse, ötekinde pul odur). Bunu her yerde yapmak kolay değildir; çünkü hayvanların çoğu benzeşim yoluyla aynı şeye sahiptir.

1.4.1

4 Ἀπορήσειε δʼ ἄν τις, διὰ τί οὐκ ἄνωθεν ἑνὶ ὀνόματι ἐμπεριλαβόντες ἅμα ἓν γένος ἄμφω προσηγόρευσαν οἱ ἅνθρωποι, ὃ περιέχει τά τε ἔνυδρα καὶ τὰ πτηνὰ τῶν ζῴων. ἔστι γὰρ ἔνια πάθη κοινὰ καὶ τούτοις καὶ τοῖς ἄλλοις ζῴοις ἅπασιν. ἀλλʼ ὅμως ὀρθῶς διώρισται τοῦτον τὸν τρόπον. ὅσα μὲν γὰρ διαφέρει τῶν γενῶν καθʼ ὑπεροχὴν καὶ τὸ μᾶλλον καὶ τὸ ἧττον, ταῦτα ὑπέζευκται ἑνὶ γένει, ὅσα δʼ ἔχει τὸ ἀνάλογον, χωρίς· λέγω δʼ οἷον ὄρνις ὄρνιθος διαφέρει τῷ μᾶλλον ἢ καθʼ ὑπεροχὴν (τὸ μὲν γὰρ μακρόπτερον τὸ δὲ βραχύπτερον), ἰχθύες δʼ ὄρνιθος τῷ ἀνάλογον (ὃ γὰρ ἐκείνῳ πτερόν, θατέρῳ λεπίς). τοῦτο δὲ ποιεῖν ἐπὶ πᾶσιν οὐ ῥᾴδιον· τὰ γὰρ πολλὰ ζῷα ἀνάλογον ταὐτὸ πέπονθεν.

1.4.2Ousia'lar son türler olduğuna, bunlar da türce farksız olduğuna göre, mesela Sokrates, Koriskos, ya küllî olarak bulunanları önce söylemek ya da aynı şeyi, söylendiği gibi, sık sık söylemek zorunludur. Küllî olanlar ortaktır; çünkü birden çok şeyde bulunanlara küllî deriz. Ama hangisiyle uğraşmak gerektiği konusunda bir güçlük vardır. Türce bölünmez olan ousia olduğuna göre, en iyisi, biri tek tek ve türce bölünmez olanları ayrı ayrı inceleyebilirse, insan hakkında olduğu gibi, kuş hakkında değil (çünkü bu cinsin türleri vardır), kuşların bölünmez türlerinden herhangi biri hakkında, mesela serçe ya da turna ya da böyle bir kuş hakkında incelemektir. Ama aynı hâl birden çok şeyde ortak bulunduğu için aynı hâl hakkında sık sık konuşmak gerekeceğine göre, bu bakımdan her biri hakkında ayrı konuşmak hem biraz saçma hem uzun bir iştir.

1.4.2

2 ἐπεὶ δʼ οὐσίαι μέν εἰσι τὰ ἔσχατα εἴδη, ταῦτα δὲ κατὰ τὸ εἶδος ἀδιάφορα, οἷον Σωκράτης, Κορίσκος, ἀναγκαῖον τὰ καθόλου ὑπάρχοντα πρότερον εἰπεῖν ἢ πολλάκιςς ταὐτὸν λέγειν, καθάπερ εἴρηται. τὰ δὲ καθόλου κοινά· τὰ γὰρ πλείοσιν ὑπάρχοντα καθόλου λέγομεν. ἀπορίαν δʼ ἔχει περὶ πότερα δεῖ πραγματεύεσθαι. ᾗ μὲν γὰρ οὐσία τὸ τῷ εἴδει ἄτομον, κράτιστον, εἴ τις δύναιτο περὶ τῶν καθʼ ἕκαστον καὶ ἀτόμων τῷ εἴδει θεωρεῖν χωρίς, ὥσπερ περὶ ἀνθρώπου, οὕτω μὴ περὶ ὄρνιθος (ἔχει γὰρ εἴδη τὸ γένος τοῦτο), ἀλλὰ περὶ ὁτουοῦν ὄρνιθος τῶν ἀτόμων, οἷον ἢ στρουθὸς ἢ γέρανος ἤ τι τοιοῦτον. ᾗ δὲ συμβήσεται λέγειν πολλάκις περὶ τοῦ αὐτοῦ πάθους διὰ τὸ κοινῇ πλείοσιν ὑπάρχειν, ταύτῃ δʼ ἐστὶν ὑπάτοπον καὶ μακρὸν τὸ περὶ ἑκάστου λέγειν χωρίς.

1.4.3Belki de doğrusu şudur: insanların iyi belirlediği, tek bir ortak tabiatı ve kendi içinde birbirinden pek uzak olmayan türleri olan cinslerde ortak konuşmak; mesela kuş ve balık için, ya da adı olmayan ama bir cins olarak kendi türlerini benzer biçimde kapsayan başka bir şey varsa onun için. Böyle olmayanlarda ise tek tek konuşmak; mesela insan hakkında ve böyle başka bir şey varsa onun hakkında. Cinsler aşağı yukarı parçaların ve bütün bedenin şekilleriyle, aralarında benzerlik varsa, belirlenmiştir; mesela kuşlar cinsi, balıklar cinsi, yumuşakçalar ve kabuklular kendi içlerinde böyledir. Çünkü bunların parçaları benzeşime dayanan bir benzerlikle, mesela insanda kemik ile balıkta kılçık arasındaki ilişki gibi farklı değildir; daha çok bedensel hâllerle, mesela büyüklük ve küçüklük, yumuşaklık ve sertlik, düzlük ve pürüzlülük ve bu türden şeylerle, genel olarak da daha çok ve daha azla farklıdır.

1.4.3

3 ἴσως μὲν οὖν ὀρθῶς ἔχει τὰ μὲν κατὰ γένη κοινῇ λέγειν, ὅσα λέγεται καλῶς ὡρισμένων τῶν ἀνθρώπων, καὶ ἔχει τε μίαν φύσιν κοινὴν καὶ εἴδη ἐν αὐτοῖς μὴ πολὺ διεστῶτα, ὄρνις καὶ ἰχθύς, καὶ εἴ τι ἄλλο ἐστὶν ἀνώνυμον μέν, τῷ γένει δʼ ὁμοίως περιέχει τὰ ἐν αὐτῷ εἴδη· ὅσα δὲ μὴ τοιαύτα, καθʼ ἕκαστον, οἷον περὶ ἀνθρώπου καὶ εἴ τι τοιοῦτον ἕτερόν ἐστιν. σχεδὸν δὲ τοῖς σχήμασι τῶν μορίων καὶ τοῦ σώματος ὅλου, ἐὰν ὁμοιότητα ἔχωσιν, ὥρισται τὰ γένη, οἷον τὸ τῶν ὀρνίθων γένος πρὸς αὐτὰ πέπονθε καὶ τὸ τῶν ἰχθύων καὶ τὰ μαλάκιά τε καὶ τὰ ὄστρεια. τὰ γὰρ μόρια διαφέρουσι τούτων οὐ τῇ ἀνάλογον ὁμοιότητι, οἷον ἐν ἀνθρώπῳ καὶ ἰχθύι πέπονθεν ὀστοῦν πρὸς ἄκανθαν, ἀλλὰ μᾶλλον τοῖς σωματικοῖς πάθεσιν, οἷον μεγέθει μικρότητι, μαλακότητι σκληρότητι, λειότητι τραχύτητ καὶ τοῖς τοιούτοις, ὅλως δὲ τῷ μᾶλλον καὶ ἧττον.

1.4.4Tabiat araştırmasını nasıl kabul etmek gerektiği, onunla ilgili incelemenin hangi yolla, usulüne göre ve en kolay biçimde yapılabileceği, ayrıca bölme hakkında, onu izleyenlerin bölmeyi hangi şekilde faydalı olarak kullanabileceği ve ikiye bölmenin neden bir bakımdan imkânsız, bir bakımdan boş olduğu söylendi. Bunlar belirlendiğine göre, sıradakiler hakkında konuşalım; şuradan başlayarak.

1.4.4

πῶς μὲν οὖν ἀποδέχεσθαι δεῖ τὴν περὶ φύσεως μέθοδον, 4 καὶ τίνα τρόπον γίνοιτʼ ἂν ἡ θεωρία περὶ αὐτῶν ὁδῷ καὶ ῥᾷστα, ἔτι δὲ περὶ διαιρέσεως, τίνα τρόπον ἐνδέχεται μετιοῦσι λαμβάνειν χρησίμως, καὶ διότι τὸ διχοτομεῖν τῇ μὲν ἀδύνατον τῇ δὲ κενόν, εἴρηται. διωρισμένων δὲ τούτων περὶ τῶν ἐφεξῆς λέγωμεν, ἀρχὴν τήνδε ποιησάμενοι.

1.5.15. Bölüm

Tabiatça oluşmuş ousia'lardan bazıları bütün sonsuz zaman boyunca oluşmamış ve yok olmayandır, bazıları ise oluşa ve yok oluşa katılır. Değerli ve tanrısal olan ilkiler hakkında daha az inceleme imkânımız olmuştur; çünkü onlar hakkında incelemeye dayanak olacak ve bilmeyi arzuladığımız şeylerden his yoluyla açık olanlar pek azdır. Yok olan bitkiler ve hayvanlar hakkında ise, onlarla birlikte yaşadığımız için, bilgi bakımından daha zenginiz; çünkü yeterince emek vermek isteyen kişi her cinsle ilgili olgulardan pek çoğunu öğrenebilir.

1.5.1

Τῶν οὐσιῶν ὅσαι φύσει συνεστᾶσι, τὰς μὲν ἀγενήτους 5 καὶ ἀφθάρτους εἶναι τὸν ἅπαντα αἰῶνα, τὰς δὲ μετέχειν γενέσεως καὶ φθορᾶς. συμβέβηκε δὲ περὶ μὲν ἐκείνας τιμίας οὔσας καὶ θείας ἐλάττους ἡμῖν ὑπάρχειν θεωρίας (καὶ γὰρ ἐξ ὧν ἄν τις σκέψαιτο περὶ αὐτῶν, καὶ περὶ ὧν εἰδέναι ποθοῦμεν, παντελῶς ἐστὶν ὀλίγα τὰ φανερὰ κατὰ τὴν αἴσθησιν), περὶ δὲ τῶν φθαρτῶν φυτῶν τε καὶ ζῴων εὐποροῦμεν μᾶλλον πρὸς τὴν γνῶσιν διὰ τὸ σύντροφον· πολλὰ γὰρ περὶ ἕκαστον γένος λάβοι τις ἂν τῶν ὑπαρχόντων,

1.5.2Her ikisinin de kendine göre bir cazibesi vardır. Ötekilere azıcık temas edebilsek bile, bilmenin değerliliği yüzünden bu, çevremizdeki her şeyden daha hoştur; tıpkı sevilen kişinin rastgele ve küçük bir parçasını görmenin, başka birçok büyük şeyi titizlikle görmekten daha hoş olması gibi. Berikiler ise onları daha iyi ve daha çok bildiğimiz için epistēmē bakımından üstünlük kazanır; ayrıca bize daha yakın ve tabiatımıza daha uygun oldukları için tanrısal şeylerle ilgili felsefenin karşısında bir denge kurar.

1.5.2

2 βουλόμενος διαπονεῖν ἱκανῶς. ἔχει δʼ ἑκάτερα χάριν. τῶν μὲν γὰρ εἰ καὶ κατὰ μικρὸν ἐφαπτόμεθα, ὅμως διὰ τὴν τιμιότητα τοῦ γνωρίζειν ἥδιον ἢ τὰ παῤ ἡμῖν ἅπαντα, ὧσπερ καὶ τῶν ἐρωμένων τὸ τυχὸν καὶ μικρὸν μόριον κατιδεῖν ἥδιόν ἐστιν ἢ πολλὰ ἕτερα καὶ μεγάλα διʼ ἀκριβείας ἰδεῖν· τὰ δὲ διὰ τὸν μᾶλλον καὶ πλείω γνωρίζειν αὐτῶν λαμβάνει τὴν τῆς ἐπιστήμης ὑπεροχήν, ἔτι δὲ διὰ τὸ πλησιαίτερα ἡμῶν εἶναι καὶ τῆς φύσεως οἰκειότερα ἀντικαταλλάττεταί τι πρὸς τὴν περὶ τὰ θεῖα φιλοσοφίαν.

1.5.3Onlar hakkında bize görüneni söyleyerek anlattığımıza göre, geriye hayvan tabiatı hakkında konuşmak kalıyor; gücümüz yettiğince, daha değersiz olsun daha değerli olsun, hiçbir şeyi atlamadan. Çünkü bunlardan hisse hoş gelmeyenlerde de, onları yaratan tabiat, sebepleri bilebilenlere ve tabiatça filozof olanlara, inceleme sırasında tarifsiz hazlar sunar. Nitekim onların tasvirlerine bakarken, onları yaratan tekhnēyi, mesela resim ya da heykel sanatını da birlikte gördüğümüz için sevinip de, sebepleri görebildiğimiz hâlde tabiatça oluşmuş şeylerin kendilerini incelemeyi daha çok sevmememiz akla aykırı ve tuhaf olurdu.

1.5.3

3 ἐπεὶ δὲ περὶ ἐκείνων διήλθομεν λέγοντες τὸ φαινόμενον ἡμῖν, λοιπὸν περὶ τῆς ζωικῆς φύσεως εἰπεῖν, μηδὲν παραλιπόντας εἰς δύναμιν μήτε ἀτιμότερον μήτε τιμιώτερον. καὶ γὰρ ἐν τοῖς μὴ κεχαρισμένοις αὐτῶν πρὸς τὴν αἴσθησιν κατὰ τὴν θεωρίαν ὅμως ἡ δημιουργήσασα φύσις ἀμηχάνους ἡδονὰς παρέχει τοῖς δυναμένοις τὰς αἰτίας γνωρίζειν καὶ φύσει φιλοσόφοις. καὶ γὰρ ἂν εἴη παράλογον καὶ ἄτοπον, εἰ τὰς μὲν εἰκόνας αὐτῶν θεωροῦντες χαίρομεν ὅτι τὴν δημιουργήσασαν τέχνην συνθεωροῦμεν, οἷον τὴν γραφικὴν ἢ τὴν πλαστικήν, αὐτῶν δὲ τῶν φύσει συνεστώτων μὴ μᾶλλον ἀγαπῷμεν τὴν θεωρίαν, δυνάμενοί γε τὰς αἰτίας καθορᾶν.

1.5.4Bu yüzden daha değersiz hayvanların incelenmesinden çocukça tiksinmemek gerekir. Çünkü bütün tabiî şeylerde hayranlık uyandıran bir şey vardır. Herakleitos'un, kendisiyle görüşmek isteyen yabancılara söylediği anlatılır: yabancılar yanına gelip onu fırının başında ısınırken görünce durakalmışlar; o da onlara çekinmeden içeri girmelerini söylemiş, çünkü burada da tanrılar varmış. Bunun gibi her hayvanı araştırmaya da utanıp sıkılmadan yaklaşmak gerekir; çünkü hepsinde tabiî ve güzel bir şey vardır. Tabiatın eserlerinde gelişigüzellik değil, bir şey uğruna olmak en çok bulunur; bir şeyin uğruna kurulduğu ya da oluştuğu gaye de güzelin yerini almıştır.

1.5.4

4 διὸ δεῖ μὴ δυσχεραίνειν παιδικῶς τὴν περὶ τῶν ἀτιμοτέρων ζῴων ἐπίσκεψιν. ἐν πᾶσι γὰρ τοῖς φυσικοῖς ἔνεστί τι θαυμαστόν· καὶ καθάπερ Ἡράκλειτος λέγεται πρὸς τοὺς ξένους εἰπεῖν τοὺς βουλεμένους ἐντυχεῖν αὐτῷ, οἳ ἐπειδὴ προσιόντες εἶδον αὐτὸν θερόμενον πρὸς τῷ ἴπνῳ ἔστησαν (ἐκέλευε γὰρ αὐτούς εἰσιέναι θαρροῦντας· εἶναι γὰρ καὶ ἐνταῦθα θεούς), οὕτω καὶ πρὸς τὴν ζήτησιν περὶ ἑκάστου τῶν ξῴων προσιέναι δεῖ μὴ δυσωπούμενον ὡς ἐν ἅπασιν ὄντος τινὸς φυσικοῦ καὶ καλοῦ. τὸ γὰρ μὴ τυχόντως ἀλλʼ ἕνεκά τινος ἐν τοῖς τῆς φύσεως ἔργοις ἐστὶ καὶ μάλιστα οὗ δʼ ἕνεκα συνέστηκεν ἢ γέγονε τέλους, τὴν τοῦ καλοῦ χώραν εἴληφεν.

1.5.5Biri öteki hayvanları incelemeyi değersiz saymışsa, kendisi hakkında da aynı şekilde düşünmesi gerekir; çünkü insan cinsinin neyden oluştuğunu, mesela kanı, etleri, kemikleri, damarları ve bu türden parçaları büyük bir tiksinti duymadan görmek mümkün değildir. Aynı şekilde, parçalardan ya da eşyalardan herhangi biri hakkında konuşan kişinin maddeden söz etmediğini, madde uğruna konuşmadığını, bütün biçim uğruna konuştuğunu düşünmek gerekir; tıpkı ev hakkında konuşanın tuğlalardan, çamurdan ve tahtalardan değil evden söz etmesi gibi. Tabiat hakkında konuşan da birleşimden ve bütün ousia'dan söz eder; kendi ousia'larından hiçbir zaman ayrı bulunmayan parçalardan değil.

1.5.5

εἰ δέ τις τὴν περὶ τῶν ἄλλων 5 ζῴων θεωρίαν ἄτιμον εἶναι νενόμικε, τὸν αὐτὸν τρόπον οἴεσθαι χρὴ καὶ περὶ αὐτοῦ· οὐκ ἔστι γὰρ ἄνευ πολλῆς δυσχερείας ἰδεῖν ἐξ ὧν συνέστηκε τὸ τῶν ἀνθρώπων γένος, οἷον αἷμα, σάρκες, ὀστᾶ, φλέβες καὶ τὰ τοιαῦτα μόρια. ὁμοίως τε δεῖ νομίζειν τὸν περὶ οὑτινοσοῦν τῶν μορίων ἢ τῶν σκευῶν διαλεγόμενον μὴ περὶ τῆς ὕλης ποιεῖσθαι τὴν μνήμην, μηδὲ ταύτης χάριν, ἀλλὰ τῆς ὅλης μορφῆς, σἷον καὶ περὶ οἰκίας, ἀλλὰ μὴ πλίνθων καὶ πηλοῦ καὶ ξύλων· καὶ τὸν περὶ φύσεως περὶ τῆς συνθέσεως καὶ τῆς ὅλης οὐσίας, ἀλλὰ μὴ περὶ τούτων ἃ μὴ συμβαίνει χωριζόμενά ποτε τῆς οὐσίας αὑτῶν.

1.5.6Önce her cinsle ilgili arazları, yani bütün hayvanlarda kendiliğinden bulunanları ayırmak, sonra bunların sebeplerini ayırmaya çalışmak gerekir. Daha önce de söylendi ki birçok ortak şey birçok hayvanda bulunur; bir kısmı mutlak olarak, mesela ayaklar, kanatlar, pullar ve bunlar gibi hâller; bir kısmı benzeşim yoluyla. Benzeşim yoluyla derken şunu kastediyorum: bazılarının akciğeri vardır, bazılarının akciğeri yoktur, ama akciğeri olanlarda akciğer neyse onlarda onun yerine başka bir şey vardır; bazılarının kanı vardır, bazılarının da kanlılarda kanın taşıdığı kuvveyi taşıyan benzeri bir şey.

1.5.6

ἀναγκαῖον δὲ πρῶτον 6 τὰ συμβεβηκότα διελεῖν περὶ ἕκαστον γένος, ὅσα καθʼ αὐτὰ πᾶσιν ὑπάρχει τοῖς ζῴοις, μετὰ δὲ ταῦτα τὰς αἰτίας αὐτῶν πειρᾶσθαι διελεῖν. εἴρηται μὲν οὖν καὶ πρότερον ὅτι πολλὰ κοινὰ πολλοῖς ὑπάρχει τῶν ζῴων, τὰ μὲν ἀπλῶς, οἷον πόδες, πτερά, λεπίδες, καὶ πάθη δὴ τὸν αὐτὸυ τρόπον τούτοις, τὰ δʼ ἀνάλογον. λέγω δʼ ἀνάλογον, ὅτι τοῖς μὲν ὑπάρχει πλεύμων, τοῖς δὲ πλεύμων μὲν οὔ, ὃ δὲ τοῖς ἔχουσι πλεύμονα, ἐκείνοις ἕτερον ἀντὶ τούτου· καὶ τοῖς μὲν αἷμα, τοῖς δὲ τὸ ἀνάλογον τὴν αὐτὴν ἔχον δύναμιν ἥνπερ τοῖς ἐναίμοις τὸ αἷμα.

1.5.7Tek tek şeylerin her biri hakkında ayrı konuşmanın, bulunan her şey hakkında konuşacağımız zaman aynı şeyleri sık sık söylemeye yol açacağını daha önce de söyledik; çünkü aynı şeyler birçok hayvanda bulunur. Bu konu böylece belirlenmiş olsun. Her alet bir şey uğruna olduğuna, bedenin parçalarının her biri de bir şey uğruna olduğuna, uğruna olunan şey de bir eylem olduğuna göre, bütün bedenin de tam bir eylem uğruna kurulduğu açıktır. Çünkü biçmek testere için olmamıştır, testere biçmek için olmuştur; biçmek bir kullanımdır. Demek ki beden de bir bakıma psykhē uğrunadır, parçalar da her birinin tabiatça yapmaya yaratıldığı işler uğrunadır.

1.5.7

τὸ δὲ λέγειν χωρὶς 7 περὶ ἑκάστων τῶν καθ’ ἕκαστα, καὶ ἔμπροσθεν εἴπομεν ὅτι πολλάκις συμβήσεται ταὐτὰ λέγειν, ἐπειδὰν λέγωμεν περὶ πάντων τῶν ὑπαρχόντων· ὑπάρχει δὲ πολλοῖς ταὐτά. ταῦτα μὲν οὖν ταύτῃ διωρίσθω. ἐπεὶ δὲ τὸ μὲν ὄργανον πᾶν ἕνεκά του, τῶν δὲ τοῦ σώματος μορίων ἕκαστον ἕνεκά του, τὸ δʼ οὗ ἕνεκα πρᾶξίς τις, φανερὸν ὅτι καὶ τὸ σύνολον σῶμα συνέστηκε πράξεος τινος ἕνεκα πλήρους. οὐ γὰρ ἡ πρίσις τοῦ πρίονος χάριν γέγονεν, ἀλλʼ ὁ πρίων τῆς πρίσεως· χρῆσις γάρ τις ἡ πρίσις ἐστίν. ὥστε καὶ τὸ σῶμά πως τῆς ψυχῆς ἕνεκεν, καὶ τὰ μόρια τῶν ἔργων πρὸς ἃ πέφυκεν ἕκαστον.

1.5.8Demek ki önce eylemleri söylemek gerekir: hepsinde ortak olanları, cinse göre olanları ve türe göre olanları. Ortak derken bütün hayvanlarda bulunanları kastediyorum; cinse göre derken de, birbirlerine göre farklarının üstünlük bakımından olduğunu gördüğümüz hayvanlarınkini; mesela "kuş"u cinse göre, "insan"ı ise türe göre söylüyorum, küllî logos bakımından hiçbir farkı olmayan her şeyi de. Çünkü bazılarının ortaklığı benzeşime göre, bazılarınınki cinse göre, bazılarınınki türe göre olur. Başka şeyler uğruna olan eylemlerde, eylemleri bunlar olan parçaların da eylemler nasıl ayrılıyorsa öyle ayrıldığı açıktır. Aynı şekilde bazı eylemler önce gelip başka eylemlerin gayesiyse, bu tür eylemleri olan parçaların her biri de aynı durumda olacaktır; üçüncü olarak da, onlar var olduğunda bulunması zorunlu olan parçalar.

1.5.8

8 λεκτέον ἄρα πρῶτον τὰς πράξεις τάς τε κοινὰς πάντων καὶ τὰς κατὰ γένος καὶ τὰς κατʼ εἶδος. λέγω δὲ κοινὰς μὲν αἳ πᾶσιν ὑπάρχουσι τοῖς ζῴοις, κατὰ γένος δέ, ὅσων παῤ ἄλληλα τὰς διαφορὰς ὁρῶμεν καθʼ ὑπεροχὴν οὔσας, οἷον ὅρνιδα λέγω κατὰ γένος, ἄνθρωπον δὲ κατʼ εἶδος, καὶ πᾶν ὃ κατὰ τὸν καθόλου λόγον μηδεμίαν ἔχει διαφοφάν. τὰ μὲν γὰρ ἔχουσι τὸ κοινὸν κατ᾿ ἀναλογίαν, τὰ δὲ κατὰ γένος, τὰ δὲ κατʼ εἶδος. ὅσαι μὲν οὖν πράξεις ἄλλων ἕνεκα, δῆλον ὅτι καὶ ὧν αἱ πράξεις τὸν αὐτὸν τρόπον διεστᾶσιν ὅνπερ αἱ πράξεις. ὁμοίως δὲ κἂν εἴ τινες πρότεραι καὶ τέλος ἑτέρων πράξεων τυγχάνουσιν οὖσαι, τὸν αὐτὸν ἕξει τρόπον καὶ τῶν μορίων ἕκαστον, ὧν αἱ πράξεις αἱ τοιαῦται· καὶ τρίτον, ὧν ὄντων ἀναγκαῖον ὑπάρχειν.

1.5.9Hâller ve eylemler derken oluşu, büyümeyi, çiftleşmeyi, uyanıklığı, uykuyu, yer değiştirmeyi ve hayvanlarda bulunan bu türden başka şeyleri kastediyorum; parçalar derken de burun, göz ve bütün yüz gibi, her birine uzuv denen şeyleri. Ötekiler hakkında da durum aynıdır. Yöntemin tarzı hakkında bu kadarı söylenmiş olsun. Şimdi, belirlediğimiz gibi önce ilk olanlardan başlayarak, hem ortak hem kendine özgü olanların sebeplerini söylemeye çalışalım.

1.5.9

9 λέγω δὲ πάθη καὶ πράξεις γένεσιν, αὔξησιν, ὀχείαν, ἐγρήγορσιν, ὕπτνον, πορείαν, καὶ ὁπόσʼ ἄλλα τοιαύτα τοῖς ζῴοις ὑπάρχει· μόρια δὲ λέγω ῥῖνα, ὀφθαλμὸν καὶ τὸ σύνολον πρόσωπον, ὧν ἕκαστον καλεῖται μέλος. ὁμοίως δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων. καὶ περὶ μὲν τοῦ τρόπου τῆς μεθόδου τοσαῦθʼ ἡμῖν εἰρήσθω· τὰς δʼ αἰτίας παιραθῶμεν εἰπεῖν περί τε τῶν κοινῶν καὶ τῶν ἰδίων, ἀρξάμενοι, καθάπερ διωρίσαμεν, πρῶτον ἀπὸ τῶν πρώτων.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…