İçeriğe geç

Kavram

Entelekheia (ἐντελέχεια)

Yunanca
ἐντελέχεια (entelekheia)
Latince
actus, perfectio; entelechia
Almanca
Entelechie, Wirklichkeit
Fransızca
entéléchie, acte
İngilizce
entelechy, actuality
Türkçe
entelekheia (çevrilmez)

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelik dilde karşılığı olmayan, Aristoteles'in kendi türettiği bir terimdir. Bir şeyin erekine ulaşmış, tamamlanmış olma hâlini anlatır: dynamis olarak et olan, henüz eti tanımlayan eidos'u almamıştır; eidos'u aldığında entelekheia olarak ettir. Fizik II.1'de bu yüzden biçim, maddeden "daha çok doğa" sayılır: her şey dynamis olarak olduğundan çok entelekheia olarak olduğunda adıyla söylenir.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 4. yy Aristoteles dynamis'in karşıtı; tamamlanmış varlık hâli Aristoteles, Fizik
MÖ 4. yy Aristoteles Ruhun tanımı: "doğal, organlı cismin ilk entelekheia'sı" Aristoteles - Ruh Üzerine II.1
1714 Leibniz Monadlara "entelekheia" denmesi

Dönüşüm: Aristoteles'in teknik türetmesi, Ortaçağ'da actus içinde erir, Rönesans'ta yeniden ayrı terim olarak doğar, Leibniz'de canlı tözün iç ilkesi hâline gelir.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca ἐντελέχεια (entelekheia) Aristoteles'in türettiği kelime; en telei ekhein "erekte (tamamlanmışlıkta) bulunmak" ya da entelēs "tam" + ekhein. energeia ile yakın, çoğu yerde eşanlamlı; Fizik I.2 (186a) ve II.1 (193b)'de dynamei "dynamis olarak"ın karşıtı.
Latince actus, perfectio; entelechia Ortaçağ çevirilerinde çoğu zaman actus (energeia ile aynı); Hermolaus Barbarus'tan beri entelechia olarak da korunur.
Almanca / Fransızca Entelechie, Wirklichkeit / entéléchie, acte Almanca Wirklichkeit energeia'yı da karşıladığından ayrım kaybolur.
İngilizce entelechy, actuality

Türkçe karşılığı

entelekheia. fiil / bilfiil: geçiş dönemi felsefe dilinde bilkuvve–bilfiil çifti yerleşiktir, ama energeia ile ayrımı siler. edim, gerçeklik: öz Türkçe türetme veya modern çağrışımlı. tamamlanmışlık: kökü verir, terimin teknik kullanımını açıklama hâline getirir. Tercih: transliterasyon; energeia = "energeia / etkinlik" ayrı tutuldu; dynamei / entelekheiāi = "dynamis olarak / entelekheia olarak" (Analitikler'deki "dynamis olarak" kullanımıyla uyumlu).

Terimi çevirmemek, Aristoteles'in yeni türettiği bir kelimeyi kullandığını okura hissettirir. "Bilfiil" demek metni geç dönem kelâm-felsefe diline bağlar ve energeia ile entelekheia'yı aynılaştırır.

Atıf ve kaynak notu

Kelime Aristoteles'e aittir; ondan önce tanığı yoktur. energeia ile ayrımının ne ölçüde sistemli olduğu tartışmalıdır.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: entelekheia, fiilen, bilfiil, entelekheiası

Metinlerde işaretlendiği yerler

10 yer · 9 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.