İçeriğe geç

Kavram

Kinesis (κίνησις)

Yunanca
κίνησις (kinēsis) · κινεῖσθαι · ἀκίνητον
Latince
motus
Almanca
Bewegung
Fransızca
mouvement
İngilizce
motion, change
Türkçe
devinim

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelik dilde kinein bir şeyi yerinden oynatmak, kımıldatmak, karıştırmaktır. Platon bunu varlığın en büyük cinslerinden biri yapar (Sofist 254d: varlık, duruş, devinim). Aristoteles ise kavramı doğa incelemesinin merkezine koyar: doğa gereği var olanlar, kendi içinde devinim ve duruş ilkesi taşıyanlardır; devinimin türleri yer bakımından (taşınma), nitelik bakımından (başkalaşma) ve nicelik bakımından (büyüme–küçülme) olandır. Elealıların "var olan devinimsizdir" tezi, Fizik I.2–3'te doğa incelemesinin dışında bırakılır: devinimi inkâr eden, doğa biliminin ilkesini inkâr etmiş olur.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 5. yy Parmenides, Melissos Var olanın devinimsizliği (ἀκίνητον) DK 28 B 8
MÖ 4. yy Platon Varlığın büyük cinslerinden biri; akış öğretisinde "her şey devinimdir" Theaitetos, Sofist
MÖ 4. yy Aristoteles Doğanın tanımındaki ilke; "dynamis olarak var olanın, öyle olduğu ölçüde entelekheia'sı" (Fizik III.1) Aristoteles, Fizik

Dönüşüm: Platon'da ontolojik bir cins olan devinim, Aristoteles'te doğal varlığın ayırıcı özelliği ve dynamis–entelekheia çiftiyle tanımlanan bir süreç hâline gelir.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca κίνησις (kinēsis); fiil κινεῖν / κινεῖσθαι; olumsuzu ἀκίνητον kinein "yerinden oynatmak, kımıldatmak". Platon'da (Kratylos 426c, Theaitetos 152d–181d, Sofist 249–254) ontolojik bir cins; Aristoteles'te Fizik'in ana konusu: doğa, "devinim ve duruş ilkesi"dir (Fizik II.1, 192b).
Latince motus Ortaçağ çevirilerinde motus; Aristoteles'in geniş anlamını (yer değiştirme, başkalaşma, büyüme–küçülme) Latince de taşır.
Almanca / Fransızca Bewegung / mouvement İkisi de geniş anlamı korur; Almanca'da Veränderung (değişim) ile ayrım Aristoteles'teki kinēsis–metabolē ayrımını yansıtır.
İngilizce motion, change

Türkçe karşılığı

devinim. devinim: Platon çevirisinin kararı (Kratylos 411b–c, 426c); projenin bütününde tek karşılık. hareket: yerleşik ve tanıklı, ama bugünkü kulakta yalnızca "yer değiştirme"yi çağırır; Aristoteles'in başkalaşmayı ve büyümeyi de kapsayan geniş kavramını daraltır. Tercih: devinim; zanaatkârın "işlemleri" gibi terim dışı yerlerde de tutarlılık için korundu.

"Devinim" seçimi, Aristoteles'in kinēsis'ini yalnızca mekanik yer değiştirme olarak değil, bir şeyin bir durumdan ötekine geçişinin genel adı olarak okumayı seçer. "Hareket" deseydin, modern fiziğin yer değiştirme kavramı metne sızar; buna karşılık okur için daha alışıldık bir kelime kaybedilmiş olur.

Atıf ve kaynak notu

Devinimin türlere ayrılması (yer, nitelik, nicelik) ve metabolē'den ayrılması Aristoteles'e aittir; Presokratiklere "devinim kuramı" atfetmek çoğu zaman Aristoteles'in sınıflamasını geriye yansıtır.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: hareket, kinesis

Metinlerde işaretlendiği yerler

4 yer · 4 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.