Kavram
Kinesis (κίνησις)
- Yunanca
- κίνησις (kinēsis) · κινεῖσθαι · ἀκίνητον
- Latince
- motus
- Almanca
- Bewegung
- Fransızca
- mouvement
- İngilizce
- motion, change
- Türkçe
- devinim
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelik dilde kinein bir şeyi yerinden oynatmak, kımıldatmak, karıştırmaktır. Platon bunu varlığın en büyük cinslerinden biri yapar (Sofist 254d: varlık, duruş, devinim). Aristoteles ise kavramı doğa incelemesinin merkezine koyar: doğa gereği var olanlar, kendi içinde devinim ve duruş ilkesi taşıyanlardır; devinimin türleri yer bakımından (taşınma), nitelik bakımından (başkalaşma) ve nicelik bakımından (büyüme–küçülme) olandır. Elealıların "var olan devinimsizdir" tezi, Fizik I.2–3'te doğa incelemesinin dışında bırakılır: devinimi inkâr eden, doğa biliminin ilkesini inkâr etmiş olur.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 5. yy | Parmenides, Melissos | Var olanın devinimsizliği (ἀκίνητον) | DK 28 B 8 |
| MÖ 4. yy | Platon | Varlığın büyük cinslerinden biri; akış öğretisinde "her şey devinimdir" | Theaitetos, Sofist |
| MÖ 4. yy | Aristoteles | Doğanın tanımındaki ilke; "dynamis olarak var olanın, öyle olduğu ölçüde entelekheia'sı" (Fizik III.1) | Aristoteles, Fizik |
Dönüşüm: Platon'da ontolojik bir cins olan devinim, Aristoteles'te doğal varlığın ayırıcı özelliği ve dynamis–entelekheia çiftiyle tanımlanan bir süreç hâline gelir.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | κίνησις (kinēsis); fiil κινεῖν / κινεῖσθαι; olumsuzu ἀκίνητον | kinein "yerinden oynatmak, kımıldatmak". Platon'da (Kratylos 426c, Theaitetos 152d–181d, Sofist 249–254) ontolojik bir cins; Aristoteles'te Fizik'in ana konusu: doğa, "devinim ve duruş ilkesi"dir (Fizik II.1, 192b). |
| Latince | motus | Ortaçağ çevirilerinde motus; Aristoteles'in geniş anlamını (yer değiştirme, başkalaşma, büyüme–küçülme) Latince de taşır. |
| Almanca / Fransızca | Bewegung / mouvement | İkisi de geniş anlamı korur; Almanca'da Veränderung (değişim) ile ayrım Aristoteles'teki kinēsis–metabolē ayrımını yansıtır. |
| İngilizce | motion, change |
Türkçe karşılığı
devinim. devinim: Platon çevirisinin kararı (Kratylos 411b–c, 426c); projenin bütününde tek karşılık. hareket: yerleşik ve tanıklı, ama bugünkü kulakta yalnızca "yer değiştirme"yi çağırır; Aristoteles'in başkalaşmayı ve büyümeyi de kapsayan geniş kavramını daraltır. Tercih: devinim; zanaatkârın "işlemleri" gibi terim dışı yerlerde de tutarlılık için korundu.
"Devinim" seçimi, Aristoteles'in kinēsis'ini yalnızca mekanik yer değiştirme olarak değil, bir şeyin bir durumdan ötekine geçişinin genel adı olarak okumayı seçer. "Hareket" deseydin, modern fiziğin yer değiştirme kavramı metne sızar; buna karşılık okur için daha alışıldık bir kelime kaybedilmiş olur.
Atıf ve kaynak notu
Devinimin türlere ayrılması (yer, nitelik, nicelik) ve metabolē'den ayrılması Aristoteles'e aittir; Presokratiklere "devinim kuramı" atfetmek çoğu zaman Aristoteles'in sınıflamasını geriye yansıtır.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: hareket, kinesis
Metinlerde işaretlendiği yerler
4 yer · 4 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.