Aristoteles
Hayvanların Yürüyüşü Üzerine
Περὶ πορείας ζῴων
giriş_2Hayvanların Yürüyüşü Üzerine
1. Bölüm
Hayvanların yer değiştirme hareketine (kinesis) yarayan parçaları hakkında şunları incelemek gerekiyor: bunların her biri hangi sebepten öyledir ve hayvanlarda ne için bulunur; ayrıca aynı tek bir hayvanın parçaları birbirinden nasıl farklıdır ve cinsçe farklı başka hayvanların parçalarından nasıl ayrılır. Önce hangi konuları incelememiz gerektiğini belirleyelim. Bunlardan biri, hayvanların en az kaç noktayla hareket ettiğidir; sonra kanlıların niçin dört, kansızların niçin daha çok noktayla hareket ettiği; genel olarak da hayvanların hangi sebeple kiminin ayaksız, kiminin iki ayaklı, kiminin dört ayaklı, kiminin çok ayaklı olduğu; ayağı olanların hepsinin niçin çift sayıda ayağı bulunduğu, kısacası hareket ettikleri noktaların niçin çift sayıda olduğu. Ayrıca insanın ve kuşun hangi sebeple iki ayaklı, balıkların ise ayaksız olduğu; insanla kuşun ikisi de iki ayaklı oldukları hâlde bacaklarını niçin zıt yönlere büktükleri (insan bacağını dışbükey tarafa doğru büker, kuş ise içbükey tarafa doğru. İnsan kendi içinde de bacaklarını ve kollarını zıt yönlere büker: kollarını içbükey tarafa, dizlerini dışbükey tarafa doğru. Doğurarak üreyen dört ayaklılar da hem insanlara hem kendi kendilerine zıt şekilde büker: ön bacaklarını dışbükey tarafa, arka bacaklarını içbükey tarafa doğru. Dört ayaklılardan doğurmayıp yumurtlayanlar ise kendilerine has bir şekilde yana doğru da büker). Bunlara ek olarak dört ayaklıların hangi sebeple çaprazlama hareket ettiği. İşte bütün bunların ve bunlarla akraba başka şeylerin sebeplerini incelemek gerekiyor. Bunların böyle olduğu tabiat araştırmasından (historia) bellidir; niçin böyle olduğunu ise şimdi incelemeliyiz.
Περὶ δὲ τῶν χρησίμων μορίων τοῖς ζῴοις πρὸς τὴν κίνησιν 1 τὴν κατὰ τόπον ἐπισκεπτέον διὰ τίνα αἰτίαν τοιοῦτόν ἐστιν ἕκαστον αὐτῶν καὶ τίνος ἕνεκεν ὑπάρχει αὐτοῖς, ἔτι δὲ περὶ τῶν διαφορῶν τῶν τε πρὸς ἄλληλα τοῖς τοῦ αὐτοῦ καὶ ἑνὸς ζῴου μορίοις καὶ πρὸς τὰ τῶν ἄλλων τῶν τῷ γένει διαφόρων. πρῶτον δὲ λάβωμεν περὶ ὅσων ἐπισκεπτέον. ἔστι δὲ αὐτῶν ἓν μὲν πόσοις ἐλαχίστοις τὰ ζῷα κινεῖται σημείοις, ἔπειτα διὰ τί τὰ μὲν ἔναιμα τέτταρσι τὰ δʼ ἄναιμα πλείοσι, καὶ καθόλου δὲ διὰ τίνʼ αἰτίαν τὰ μὲν ἄποδα τὰ δὲ δίποδα τὰ δὲ τετράποδα τὰ δὲ πολύποδα τῶν ζῴων ἐστί, καὶ διὰ τί πάντα ἀρτίους ἔχει τοὺς πόδας, ὅσαπερ ἔχει πόδας αὐτῶν, ὅλως δʼ οἷς κινεῖται σημείοις, ἄρτια ταῦτʼ ἐστιν· ἔτι δὲ διὰ τίνʼ αἰτίαν ἄνθρωπος μὲν καὶ ὄρνις δίπους, οἱ δʼ ἰχθύες ἄποδές εἰσι· καὶ τὰς κάμψεις ὅ τε ἄνθρωπος καὶ ὁ ὄρνις δίποδες ὄντες ἐναντίας ἔχουσι τῶν σκελῶν (ὁ μὲν γὰρ ἄνθρωπος ἐπὶ τὴν περιφέρειαν κάμπτει τὸ σκέλος, ὁ δʼ ὄρνις ἐπὶ τὸ κοῖλον. καὶ ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς ἑαυτῷ ἐναντίως τὰ σκέλη καὶ τοὺς βραχίονας· τοὺς μὲν γὰρ ἐπὶ τὸ κοῖλον, τὰ δὲ γόνατα ἐπὶ τὴν περιφέρειαν κάμπτει. καὶ τὰ τετράποδα τὰ ζῳοτόκα τοῖς τʼ ἀνθρώποις ἐναντίως κάμπτει καὶ αὐτὰ αὐτοῖς· τὰ μὲν γὰρ πρόσθια σκέλη ἐπὶ τὸ κυρτὸν τῆς περιφερείας κάμπτει, τὰ δʼ ὀπίσθια ἐπὶ τὸ κοῖλον. ἔτι δὲ τῶν τετραπόδων ὅσα μὴ ζῳοτοκεῖ ἀλλʼ ᾠοτοκεῖ, ἰδίως καὶ εἰς τὸ πλάγιον κάμπτει) πρὸς δὲ τούτοις διὰ τίνʼ αἰτίαν τὰ τετράποδα κινεῖται κατὰ διάμετρον περὶ δὴ πάντων τούτων, καὶ ὅσα ἄλλα συγγενῆ τούτοις, τὰς αἰτίας θεωρητέον. ὅτι μὲν οὖν οὕτω ταῦτα συμβαίνει, δῆλον ἐκ τῆς ἱστορίας τῆς φυσικῆς, διότι δέ, νῦν σκεπτέον.
giriş_2_22. Bölüm
İncelemeye, tabiat (physis) araştırmasında sık sık kullandığımız varsayımları koyarak başlayalım; tabiatın bütün işlerinde böyle olduğunu gördüğümüz şeyleri temel alalım. Bunlardan biri şudur: tabiat hiçbir şeyi boşuna yapmaz; her hayvan cinsinde, onun ousia'sı (ousia) için mümkün olanlar içinden daima en iyisini yapar. Bu yüzden bir şey şöyle olunca daha iyiyse, tabiata göre de öyledir. Ayrıca büyüklüğün boyutlarını, yani bunların kaç tane ve ne türden olduğunu ve hangi şeylerde bulunduğunu belirlemek gerekir. Boyutlar altıdır, çiftler üçtür: biri yukarı ve aşağı, ikincisi ön ve arka, üçüncüsü sağ ve sol. Bunlara ek olarak, yer değiştirme hareketlerinin ilkeleri itmek ve çekmektir. Kendiliğinden hareketler bunlardır; başka bir şey tarafından taşınan ise arazî olarak hareket eder; çünkü bir şey tarafından taşınan şey kendini hareket ettiriyor sayılmaz, başka bir şey tarafından hareket ettiriliyor sayılır.
2 Ἀρχὴ δὲ τῆς σκέψεως ὑποθεμένοις οἷς εἰώθαμεν χρῆσθαι πολλάκις πρὸς τὴν μέθοδον τὴν φυσικήν, λαβόντες τὰ τοῦτον ἔχοντα τὸν τρόπον ἐν πᾶσι τοῖς τῆς φύσεως ἔργοις, τούτων δʼ ἓν μέν ἐστιν ὅτι ἡ φύσις οὐθὲν ποιεῖ μάτην, ἀλλʼ ἀεὶ ἐκ τῶν ἐνδεχομένων τῇ οὐσίᾳ περὶ ἕκαστον γένος ζῴου τὸ ἄριστον· διόπερ εἰ βέλτιον ὡδί, οὕτως καὶ ἔχει κατὰ φύσιν. ἔτι τὰς διαστάσεις τοῦ μεγέθους, πόσαι καὶ ποῖαι ποίοις ὑπάρχουσι, δεῖ λαβεῖν. εἰσὶ γὰρ διαστάσεις μὲν ἕξ, συζυγίαι δὲ τρεῖς, μία μὲν τὸ ἄνω καὶ τὸ κάτω, δευτέρα δὲ τὸ ἔμπροσθεν καὶ τὸ ὄπισθεν, τρίτη δὲ τὸ δεξιὸν καὶ τὸ ἀριστερόν. πρὸς δὲ τούτοις ὅτι τῶν κινήσεων τῶν κατὰ τόπον ἀρχαὶ ὦσις καὶ ἕλξις. καθʼ αὐτὰς μὲν οὖν αὗται, κατὰ συμβεβηκὸς δὲ κινεῖται τὸ φερόμενον ὑπʼ ἄλλου· οὐ γὰρ αὐτὸ δοκεῖ κινεῖν αὐτό, ἀλλʼ ὐπʼ ἄλλου κίνεῖσθαι τὸ ὑπό τινος φερόμενον.
giriş_2_2_23. Bölüm
Bunlar belirlendiğine göre, sırada gelenleri söyleyelim. Yer değiştiren hayvanlardan kimi bütün bedeniyle topluca yer değiştirir, sıçrayanlar gibi; kimi de parçalarıyla, yürüyenlerin her biri gibi. Bu iki değişimde de hareket eden şey daima altındaki şeye dayanarak yer değiştirir. Bu yüzden altındaki şey, üzerinde hareket eden ona dayanamayacak kadar hızlı kayıp giderse ya da hareket edenlere hiç direnç göstermezse, hiçbir şey onun üzerinde kendini hareket ettiremez. Sıçrayan da hem kendi üst kısmına hem de ayaklarının altındakine dayanarak sıçrar; çünkü eklemlerde parçalar birbirine karşı bir tür direnç gösterir, genel olarak da bastıran bastırılana karşı direnir. Bu yüzden pentatlon yarışçıları ellerinde sıçrama ağırlıkları varken, yokken sıçradıklarından daha uzağa sıçrar; koşucular da kollarını sallayarak daha hızlı koşar; çünkü kollar açılınca eller ve bilekler üzerine bir tür dayanma olur. Hareket eden şey yer değiştirmeyi daima en az iki organ parçasıyla yapar: biri sanki bastırır, öbürü bastırılır. Çünkü yerinde duran parça yükü taşıdığı için bastırılır; kaldırılan parça da yükü taşıyan parça sayesinde uzanır. Bu yüzden parçası olmayan hiçbir şey bu şekilde hareket edemez; çünkü kendi içinde etkilenecek olanla etkileyecek olanın ayrımını taşımaz.
3 Τούτων δὲ διωρισμένων λέγωμεν τὰ τούτων ἐφεξῆς. τῶν δὴ ζῴων ὅσα μεταβάλλει κατὰ τόπον, τὰ μὲν ἀθρόῳ. παντὶ τῷ σώματι μεταβάλλει, καθάπερ τὰ ἁλλόμενα, τὰ δὲ μορίοις, καθάπερ τῶν πορευομένων ἕκαστον. ἐν ἀμφοτέραις δὲ ταῖς μεταβολαῖς ταύταις ἀεὶ μεταβάλλει τὸ κινούμενον ἀποστηριζόμενον πρὸς τὸ ὑποκείμενον αὐτῷ. διόπερ ἐάν τε ὑποφέρηται τοῦτο θᾶττον ἢ ὥστʼ ἔχειν ἀπερείσασθαι τὸ ποιούμενον ἐπʼ αὐτοῦ τὴν κίνησιν, ἐάν θʼ ὅλως μηδεμίαν ἔχῃ τοῖς κινουμένοις ἀντέρεισιν, οὐθὲν ἐπʼ αὐτοῦ δύναται κινεῖν ἑαυτό. καὶ γὰρ τὸ ἁλλόμενον καὶ πρὸς αὐτὸ ἀπερειδόμενον τὸ ἄνω καὶ πρὸς τὸ ὑπὸ τοὺς πόδας ποιεῖται τὴν ἅλσιν· ἔχει γάρ τινα ἀντέρεισιν πρὸς ἄλληλα τὰ μόρια ἐν ταῖς καμπαῖς, καὶ ὅλως τὸ πιέζον πρὸς τὸ πιεζόμενον. διὸ καὶ οἱ πένταθλοι ἅλλονται πλέον ἔχοντες τοὺς ἁλτῆρας ἢ μὴ ἔχοντες, καὶ οἱ θέοντες θᾶττον θέουσι παρασείοντεσ τὰς χεῖρας· γίνεται γάρ τις ἀπέρεισις ἐν τῇ διατάσει πρὸς τὰς χεῖρας καὶ τοὺς καρπούς. ἀεὶ δὲ τὸ κινούμενον δυσὶν ἐλαχίστοις χρώμενον ὀργανικοῖς μέρεσι ποιεῖται τὴν μεταβολήν, τῷ μὲν ὡσπερανεὶ θλίβοντι, τῷ δὲ θλιβομένῳ. τὸ μὲν γὰρ μένον θλίβεται διὰ τὸ φέρειν, τὸ δʼ αἰρόμενον τείνεται τῷ φέροντι τὸ φορτίον. διόπερ ἀμερὲς οὐδὲν οὕτω κινηθῆναι δυνατόν· οὐ γὰρ ἔχει τήν τε τοῦ πεισομένου καὶ τὴν τοῦ ποιήσοντος ἐν αὑτῷ διάληψιν.
giriş_2_2_2_24. Bölüm
Hayvanları tabiatça sınırlayan boyutlar sayıca altı olduğuna göre —yukarı ve aşağı, ön ve arka, ayrıca sağ ve sol—, yaşayan her şeyin bir yukarı ve aşağı parçası vardır. Çünkü yukarı ve aşağı yalnız hayvanlarda değil, bitkilerde de bulunur. Bunlar yalnız yere ve göğe göre konumla değil, işlevle de birbirinden ayrılır: her canlıda besinin dağıldığı ve büyümenin başladığı yer yukarıdır; bu dağılmanın en son vardığı yer de aşağıdır. Biri bir tür başlangıç, öbürü sondur; başlangıç da yukarıdır. Gerçi bitkiler için aşağının daha uygun olduğu düşünülebilir; çünkü bitkilerde yukarı ve aşağı konum bakımından hayvanlardaki gibi değildir. Kâinatın bütününe göre aynı değildir, ama işlev bakımından aynıdır: bitkilerin yukarısı kökleridir; çünkü besin büyüyen kısımlara oradan dağılır ve bitkiler besini, hayvanların ağızlarıyla aldığı gibi kökleriyle alır. Yalnız yaşamakla kalmayıp aynı zamanda hayvan olan şeylerde ise ön ve arka da vardır. Çünkü bunların hepsinin hissi vardır; ön ve arka da hisse göre belirlenir: his her canlıda tabiatça hangi yöne yönelmişse ve nereden geliyorsa orası öndür, bunların karşısındakiler de arkadır. Hayvanlardan yalnız hisse sahip olmakla kalmayıp yer değiştirmeyi kendi kendilerine yapabilenlerde ise söylenenlere ek olarak sol ve sağ da ayrılmıştır; öncekiler gibi bunların her biri de konumla değil, bir işlevle ayrılır. Her canlıda bedenin yer değiştirme ilkesinin tabiatça başladığı yer sağdır; karşısındaki ve tabiatça onu izleyen de sol. Bu ayrım kimi hayvanlarda kimilerinden daha belirgindir. Söz konusu yer değiştirmeyi organ parçalarıyla —ayaklarla, kanatlarla ya da bu türden başka bir şeyle— yapanlarda söylenen ayrım daha belirgindir; böyle parçalarla değil de bedeninin kendisini bölümlere ayırarak ilerleyenlerde —mesela ayaksızların bazılarında, yılanlarda, tırtıl cinsinde, ayrıca toprağın bağırsakları denen hayvanlarda— bu ayrım bulunur, ama aynı ölçüde belirgin değildir. Hareketin ilkesinin sağdan geldiğinin bir işareti de herkesin yükü sol tarafında taşımasıdır; çünkü böylece hareket ettirecek taraf serbest kalır ve taşıyan taraf hareket edebilir. Bu yüzden insanlar sol ayak üstünde daha kolay seker; çünkü sağın tabiatı hareket ettirmek, solunki hareket ettirilmektir. Dolayısıyla yük de hareket ettirecek olanın değil, hareket ettirilecek olanın üzerine konmalıdır; hareket ettirenin, yani hareketin ilkesinin üzerine konursa ya hiç hareket olmaz ya da güçlükle olur. Hareketin ilkesinin sağdan geldiğinin bir işareti de adım atışlardır: herkes sol ayağını öne atar ve ayakta dururken de, rastlantı eseri olmadıkça, daha çok sol ayağı önde durur. Çünkü öne atılmış ayakla değil, geride bırakılmış ayakla hareket ederler; kendilerini de sağ taraflarıyla savunurlar. Bütün hayvanların sağ tarafının aynı olması da bu sebepledir: hareketin ilkesinin başladığı yer hepsinde aynıdır ve tabiata göre aynı konumdadır; sağ da hareketin ilkesinin başladığı yerdir. Kabuklulardan sarmal kabuklu olanların hepsinin sağ yönlü olması da bu yüzdendir: sarmalın yönüne doğru hareket etmezler, hepsi onun karşı yönüne ilerler; mesela erguvan salyangozları ve borazan salyangozları. Bütün hayvanlar sağdan hareket ettiğine, bunlar da kendileriyle aynı yöne hareket ettiğine göre, hepsinin aynı şekilde sağ yönlü olması zorunludur. Hayvanlar arasında sol tarafı en belirgin şekilde ayrılmış olan insandır, çünkü hayvanlar arasında tabiata en uygun olan odur; tabiatça da sağın soldan ayrılmış olması daha iyidir. Bu yüzden insanlarda sağ taraf en çok sağdır. Sağ taraf belirgin olarak ayrıldığından sol tarafın daha az hareketli olması da makuldür; sol taraf en belirgin şekilde insanlarda ayrılmıştır. Öteki ilkeler de, yani yukarı ve ön, insanda tabiata en uygun ve en belirgin şekilde bulunur.
Ἐπεὶ δʼ εἰσὶν αἱ διαστάσεις τὸν ἀριθμὸν ἕξ, αἷς ὁρίζεσθαι 4 πέφυκε τὰ ζῷα, τό τε ἄνω καὶ κάτω καὶ τὸ ἔμπροσθεν καὶ τὸ ὄπισθεν, ἔτι δὲ τὸ δεξιὸν καὶ τὸ ἀριστερόν, τὸ μὲν ἄνω καὶ κάτω μόριον πάντʼ ἔχει τὰ ζῶντα. οὐ μόνον γὰρ ἐν τοῖς ζῴοις ἐστὶ τὸ ἄνω καὶ κάτω, ἀλλὰ καὶ ἐν τοῖς φυτοῖς. διείληπται δʼ ἔργῳ, καὶ οὐ θέσει μόνον τῇ πρός τε τὴν γῆν καὶ τὸν οὐρανόν. ὅθεν μὲν γὰρ ἡ τῆς τροφῆς διάδοσις καὶ ἡ αὔξησις ἑκάστοις, ἄνω τοῦτʼ ἐστι· πρὸς ὃ δʼ ἔσχατον αὕτη περαίνει, τοῦτο κάτω. τὸ μὲν γὰρ ἀρχή τις, τὸ δὲ πέρας· ἀρχὴ δὲ τὸ ἄνω. καίτοι δόξειέ γʼ ἂν τοῖς φυτοῖς οἰκεῖον εἶναι τὸ κάτω μᾶλλον· οὐχ ὁμοίως γὰρ ἔχει τῇ θέσει τὸ ἄνω καὶ κάτω τούτοις καὶ τοῖς ζῴοις. ἔχει δὲ πρὸς μὲν τὸ ὅλον οὐχ ὁμοίως, κατὰ δὲ τὸ ἔργον ὁμοίως. αἱ γὰρ ῥίζαι εἰσὶ τὸ ἄνω τοῖς φυτοῖς· ἐκεῖθεν γὰρ ἡ τροφὴ διαδίδοται τοῖς φυομένοις, καὶ λαμβάνει ταύταις αὐτήν, καθάπερ τὰ ζῷα τοῖς στόμασιν. ὅσα δὲ μὴ μόνον ζῇ ἀλλὰ καὶ ζῷά ἐστι, τοῖς τοιούτοις ὑπάρχει τό τε ἔμπροσθεν καὶ τὸ ὄπισθεν. αἴσθησιν γὰρ ἔχει ταῦτα πάντα, ὁρίζεται δὲ κατὰ ταύτην τό τε ὄπισθεν καὶ τὸ ἔμπροσθεν· ἐφʼ ὃ μὲν γὰρ ἡ αἴσθησις πέφυκε καὶ ὅθεν ἐστὶν ἑκάστοις, ἔμπροσθεν ταῦτʼ ἐστι, τὰ δʼ ἀντικείμενα τούτοις ὄπισθεν. ὅσα δὲ τῶν ζῴων μὴ μόνον αἰσθήσεως κοινωνεῖ, ἀλλὰ δύναται ποιεῖσθαι τὴν κατὰ τόπον μεταβολὴν αὐτὰ διʼ αὑτῶν, ἐν τούτοις δὴ διώρισται πρὸς τοῖς λεχθεῖσι τό τʼ ἀριστερὸν καὶ τὸ δεξιὸν ὁμοίως τοῖς πρότερον εἰρημένοις, ἔργῳ τινὶ καὶ οὐ θέσει διωρισμένον ἑκάτερον αὐτῶν· ὅθεν μὲν γάρ ἐστι τοῦ σώματος ἡ τῆς κατὰ τόπον μεταβολῆς ἀρχὴ φύσει, τοῦτο μὲν δεξιὸν ἑκάστων, τὸ δʼ ἀντικείμενον καὶ τούτῳ πεφυκὸς ἀκολουθεῖν ἀριστερόν. τοῦτο δὲ διήρθρωται μᾶλλον ἑτέροις ἑτέρων. ὅσα μὲν γὰρ ὀργανικοῖς μέρεσι χρώμενα (λέγω δʼ οἷον ποσὶν ἢ πτέρυξιν ἢ τινι ἄλλῳ τοιούτῳ) τὴν εἰρημένην μεταβολὴν ποιεῖται, περὶ μὲν τὰ τοιαῦτα μᾶλλον διήρθρωται τὸ λεχθέν· ὅσα δὲ μὴ τοιούτοις μορίοις, αὐτῷ δὲ τῷ σώματι διαλήψεις ποιούμενα προέρχεται, καθάπερ ἔνια τῶν ἀπόδων, οἷον οἵ τε ὄφεις καὶ τὸ τῶν καμπῶν γένος, καὶ πρὸς τούτοις ἃ καλοῦσι ἔντερα γῆς, ὑπάρχει μὲν καὶ ἐν τούτοις τὸ λεχθέν, οὐ μὴν διασεσάψηταί γʼ ὁμοίως. ὅτι δʼ ἐκ τῶν δεξιῶν ἡ ἀρχὴ τῆς κινήσεώς ἐστι, σημεῖον καὶ τὸ φέρειν τὰ φορτία πάντας ἐπὶ τοῖς ἀριστεροῖς· οὕτως γὰρ ἐνδέχεται κινεῖσθαι τὸ φέρον, λελυμένου τοῦ κινήσοντος. διὸ καὶ ἀσκωλιάζουσι ῥᾷον ἐπὶ τοῖς ἀριστεροῖς· κινεῖν γὰρ πέφυκε τὸ δεξιόν, κινεῖσθαι δὲ τὸ ἀριστερόν· ὥστε καὶ τὸ φορτίον οὐκ ἐπὶ τῷ κινήσοντι ἀλλʼ ἐπὶ τῷ κινησομένῳ δεῖ ἐπικεῖσθαι· ἐὰν δʼ ἐπὶ τῷ κινοῦντι καὶ τῇ ἀρχῇ τῆς κινήσεως ἐπιτεθῇ, ἤτοι ὅλως οὐ κινήσεται ἢ χαλεπώτερον. σημεῖον δʼ ὅτι ἀπὸ τῶν δεξιῶν ἡ ἀρχὴ τῆς κινήσεως καὶ αἱ προβολαί· πάντες γὰρ τὰ ἀριστερὰ προβάλλονται, καὶ ἑστῶτες προβεβλήκασι τὰ ἀριστερὰ μᾶλλον, ἂν μὴ ἀπὸ τύχης συμβῇ. οὐ γὰρ τῷ προβεβηκότι κινοῦνται, ἀλλὰ τῷ ἀποβεβηκότι· καὶ ἀμύνονται τοῖς δεξιοῖς. διὰ ταύτην δὲ τὴν αἰτίαν καὶ τὰ δεξιὰ ταὐτά ἐστι πάντων. ὅθεν μὲν γὰρ ἡ ἀρχὴ τῆς κινήσεως, τὸ αὐτὸ πᾶσι καὶ ἐν τῷ αὐτῷ τὴν θέσιν ἔχει κατὰ φύσιν· δεξιὸν δʼ ἐστὶν ὅθεν ἡ ἀρχὴ τῆς κινήσεώς ἐστι. καὶ διὰ τοῦτο τὰ στρομβώδη τῶν ὀστρακοδέρμων δεξιὰ πάντʼ ἐστιν. οὐ γὰρ ἐπὶ τὴν ἑλίκην κινεῖται, ἀλλʼ ἐπὶ τὸ καταντικρὺ πάντα προέρχονται, οἷον πορφύραι καὶ κήρυκες. κινουμένων οὖν πάντων ἀπὸ τῶν δεξιῶν, κἀκείνων ἐπὶ ταὐτὰ κινουμένων ἑαυτοῖς, ἀνάγκη πάντα δεξιὰ εἶναι ὁμοίως. ἀπολελυμένα δʼ ἔχουσι τὰ ἀριστερὰ τῶν ζῴων μάλιστα ἄνθρωποι διὰ τὸ κατὰ φύσιν ἔχειν μάλιστα τῶν ζῴων· φύσει δὲ βέλτιον τὸ δεξιὸν τοῦ ἀριστεροῦ κεχωρισμένον. διὸ καὶ τὰ δεξιὰ ἐν τοῖς ἀνθρώποις μάλιστα δεξιά ἐστι. διωρισμένων δὲ τῶν δεξιῶν εὐλόγως τὰ ἀριστερὰ ἀκινητότερά ἐστι, καὶ ἀπολελυμένα μάλιστα ἐν τούτοις. καὶ αἱ ἄλλαι δʼ ἀρχαὶ μάλιστα κατὰ φύσιν καὶ διωρισμέναι ἐν τῷ ἀνθρώπῳ ὑπάρχουσι, τό τʼ ἄνω καὶ τὸ ἔμπροσθεν.
giriş_2_2_2_2_25. Bölüm
Yukarısı ile önü birbirinden ayrı olanlar, mesela insanlar ve kuşlar, iki ayaklıdır (dört noktanın ikisi bunların kimisinde kanat, kimisinde el ve koldur); önü ile yukarısı aynı tarafta olanlar ise dört ayaklı, çok ayaklı ya da ayaksızdır. Ayak derken, yer değiştirmeye yarayan, yere basan bir noktadaki parçayı kastediyorum; zaten ayaklar (pous) adlarını da yerden (pedon) almış görünüyor. Bazı hayvanların önü ile arkası aynı taraftadır; mesela yumuşakçalar ve kabuklulardan sarmal kabuklu olanlar; bunlardan daha önce başka yerlerde söz edildi. Yukarı, orta ve aşağı diye üç yer bulunduğundan, iki ayaklıların yukarısı kâinatın yukarısına, çok ayaklıların ya da ayaksızların yukarısı ortaya, bitkilerinki de aşağıya bakar. Bunun sebebi şudur: bitkiler hareketsizdir, yukarı da besine göre belirlenir, besin de topraktan gelir. Dört ayaklılar, çok ayaklılar ve ayaksızlar dik olmadıkları için ortaya bakar; iki ayaklılar dik oldukları için yukarıya; en çok da insan, çünkü tabiata en uygun iki ayaklı odur. İlkelerin de bu parçalarda bulunması makuldür. Çünkü ilke değerli bir şeydir; yukarı aşağıdan, ön arkadan, sağ da soldan daha değerlidir. Bunu tersinden söylemek de doğrudur: ilkeler bunlarda bulunduğu için bu parçalar karşılarındaki parçalardan daha değerlidir.
5 ὅσοις μὲν οὖν τὸ ἄνω καὶ τὸ ἔμπροσθεν διώρισται, καθάπερ τοῖς ἀνθρώποις καὶ τοῖς ὄρνισι, ταῦτα μὲν δίποδα. (τῶν δὲ τεττάρων τὰ δύο σημεῖα τοῖς μὲν πτέρυγες τοῖς δὲ χεῖρες καὶ βραχίονές εἰσιν), ὅσα δʼ ἐπὶ τὸ αὐτὸ τὸ πρόσθεν ἔχει καὶ τὸ ἄνω, τετράποδα καὶ πολύποδα καὶ ἄποδα. καλῶ γὰρ πόδα μέρος ἐπὶ σημείῳ πεζῷ κινητικῷ κατὰ τόπον· καὶ γὰρ τὸ ὄνομα ἐοίκασιν εἰληφέναι ἀπὸ τοῦ πέδου οἱ πόδες. ἔνια δʼ ἐπὶ τὸ αὐτὸ ἔχει τὸ πρόσθιον καὶ τὸ ὀπίσθιον, οἷον τά τε μαλάκια καὶ τὰ στρομβώδη τῶν ὀστρακοδέρμων· εἴρηται δὲ περὶ αὐτῶν πρότερον ἐν ἑτέροις. τριῶν δʼ ὄντων τόπων, τοῦ ἄνω καὶ μέσου καὶ κάτω, τὰ μὲν δίποδα τὸ ἄνω πρὸς τὸ τοῦ ὅλου ἄνω ἔχει, τὰ δὲ πολύποδα ἢ ἄποδα πρὸς τὸ μέσον, τὰ δὲ φυτὰ πρὸς τὸ κάτω. αἴτιον δʼ ὅτι τὰ μὲν ἀκίνητα, πρὸς τὴν τροφὴν δὲ τὸ ἄνω, ἡ δὲ τροφὴ ἐκ τῆς γῆς. τὰ δὲ τετράποδα ἐπὶ τὸ μέσον καὶ τὰ πολύποδα καὶ ἄποδα διὰ τὸ μὴ ὀρθὰ εἶναι· τὰ δὲ δίποδα πρὸς τὸ ἄνω διὰ τὸ ὀρθὰ εἶναι, μάλιστα δʼ ὁ ἄνθρωπος· μάλιστα γὰρ κατὰ φύσιν ἐστὶ δίπους. εὐλόγως δὲ παὶ αἱ ἀρχαί εἰσιν ἀπὸ τούτων τῶν μορίων· ἡ μὲν γὰρ ἀρχὴ τίμιον, τὸ δʼ ἄνω τοῦ κάτω καὶ τὸ πρόσθεν τοῦ ὄπισθεν καὶ τὸ δεξιὸν τοῦ ἀριστεροῦ τιμιώτερον. καλῶς δʼ ἔχει καὶ τὸ ἀνάπαλιν λέγειν περὶ αὐτῶν, ὡς διὰ τὸ τὰς ἀρχὰς ἐν τούτοις εἶναι ταῦτα τιμιώτερα τῶν ἀντικειμένων μορίων ἐστίν.
giriş_2_2_2_2_2_26. Bölüm
Hareketin ilkesinin sağdan geldiği söylenenlerden açıktır. Bir kısmı hareket eden, bir kısmı duran her sürekli şeyde —bütünü hareket edebildiği hâlde bir kısım durunca ikisi zıt hareketler yapıyorsa— bu kısımların birbirine bitişik olduğu ortak bir yerin bulunması ve her iki kısmın hareketinin ilkesinin, elbette duruşunun ilkesinin de burada olması zorunludur. Öyleyse söylenen karşıtlıklardan hangisinde karşıt kısımların her birinin kendine ait bir hareketi varsa, bütün bu kısımların ortak ilkesi o kısımların birleştiği yerdedir; sağ ve soldan, yukarı ve aşağıdan, ön ve arkadan söz ediyorum. Ön ve arka bakımından kendini hareket ettiren şeyde böyle bir ayrım yoktur; çünkü hiçbir şeyin geriye doğru tabiî bir hareketi yoktur ve hareket eden şeyde bu iki yöne doğru yer değiştirmeyi sağlayacak bir ayrım da bulunmaz. Ama sağ ve sol ile yukarı ve aşağı bakımından vardır. Bu yüzden hayvanlardan organ parçalarıyla ilerleyenlerde bu parçalar ön ve arka farkıyla ayrılmaz; öteki iki farkla ayrılır, ama önce sağ ve sol farkıyla. Çünkü bu ayrım yalnız iki noktada bile zorunlu olarak bulunur, öbürü ise ancak dört noktada. Yukarı ile aşağı ve sağ ile sol aynı ve ortak bir ilkeyle —hareketin hâkimi olan ilkeyle— birbirine bağlıdır. Her parçadan gelen hareketi gereği gibi yapacak her canlıda da, söz konusu bütün hareketlerin sebebi olan bu ilke —canlıda sağın ve solun, aynı şekilde yukarının ve aşağının hareketinin çıktığı ortak ilke— o parçalardaki ilkelere (hem karşılıklı olanlarına hem aynı sırada olanlarına) olan uzaklıklarıyla bir şekilde belirlenmiş ve düzenlenmiş olmalı, o parçalardaki ilkelerin her birine de aşağı yukarı aynı uzaklıkta bulunmalıdır. Öyleyse açıktır ki yer değiştirme hareketi hayvanlar arasında ya yalnız ya da en çok, yer değiştirmeyi iki ya da dört noktayla yapanlarda bulunur.
Ὅτι μὲν οὖν ἐκ τῶν δεξιῶν ἡ τῆς κινήσεώς ἐστιν ἀρχή, 6 φανερὸν ἐκ τῶν εἰρημένων. ἐπεὶ δʼ ἀνάγκη παντὸς συνεχοῦς, οὗ τὸ μὲν κινεῖται τὸ δʼ ἠρεμεῖ, ὅλου δυναμένου κινεῖσθαι ἑστῶτος θατέρου, ἄμφω κινεῖται τὰς ἐναντίας κινήσεις, εἶναι τὸ κοινόν, καθʼ ὃ συνεχῆ ταῦτʼ ἐστιν ἀλλήλοις, κἀνταῦθ’ ὑπάρχειν τὴν ἀρχὴν τῆς ἑκατέρου τῶν μερῶν κινήσεως, ὁμοίως δὲ καὶ τῆς στάσεως δηλονότι, καθʼ ὅσας τῶν λεχθεισῶν ἀντιθέσεων ἰδία κίνησις ὑπάρχει τῶν ἀντικειμένων μερῶν ἑκατέρῳ, πάντα ταῦτα κοινὴν ἀρχὴν ἔχει κατὰ τὴν τῶν εἰρημένων μερῶν σύμφυσιν, λέγω δὲ τῶν τε δεξιῶν καὶ τῶν ἀριστερῶν καὶ τῶν ἄνω καὶ κάτω καὶ τῶν ἔμπροσθεν καὶ τῶν ὄπισθεν. κατὰ μὲν οὖν τὸ ἔμπροσθεν καὶ τὸ ὄπισθεν διάληψις οὐκ ἔστι τοιαύτη περὶ τὸ κινοῦν ἑαυτό, διὰ τὸ μηθενὶ φυσικὴν ὑπάρχειν κίνησιν εἰς τὸ ὄπισθεν, μηδὲ διορισμὸν ἔχειν τὸ κινούμενον, καθʼ ὃν τὴν ἐφʼ ἑκάτερα τούτων μεταβολὴν ποιεῖται· κατὰ δὲ τὸ δεξιόν γε καὶ ἀριστερὸν καὶ τὸ ἄνω καὶ τὸ κάτω ἔστι. διὸ τῶν ζῴων ὅσα μέρεσιν ὀργανικοῖς χρώμενα προέρχεται, τῇ μὲν τοῦ ἔμπροσθεν καὶ ὄπισθεν διαφορᾷ οὐκ ἔχει διωρισμένα ταῦτα, ταῖς δὲ λοιπαῖς, ἀμφοτέραις μέν, προτέρᾳ δὲ τῇ κατὰ τὸ δεξιὸν καὶ ἀριστερὸν διοριζούσῃ, διὰ τὸ τὴν μὲν ἐν τοῖς δυσὶν εὐθέως ἀναγκαῖον εἶναι ὑπάρχειν, τὴν δʼ ἐν τοῖς τέτταρσι πρώτοις. ἐπεὶ οὖν τό τε ἄνω καὶ τὸ κάτω καὶ τὸ δεξιὸν καὶ ἀριστερὸν τῇ αὐτῇ ἀρχῇ καὶ κοινῇ συνήρτηται πρὸς αὐτά (λέγω δὲ ταύτην τὴν τῆς κινήσεως κυρίαν), δεῖ δʼ ἐν ἅπαντι τῷ μέλλοντι κατὰ τρόπον ποιεῖσθαι τὴν ἀφʼ ἑκάστου κίνησιν ὡρίσθαι πως καὶ τετάχθαι ταῖς ἀποστάσεσι ταῖς πρὸς τὰς ῥηθείσας ἀρχάς (τάς τε ἀντιστοίχους καὶ τὰς συστοίχους τῶν ἐν τοῖς μέρεσι τούτοις) τὸ τῶν λεχθεισῶν κινήσεων ἀπασῶν αἴτιον, (αὕτη δʼ ἐστὶν ἀφʼ ἧς ἀρχῆς κοινῆς τῶν ἐν τῷ ζῴω ἥ τε τοῦ δεξιοῦ καὶ ἀριστεροῦ κίνησίς ἐστιν, ὁμοίως δὲ καὶ ἡ τοῦ ἄνω καὶ κάτω) ταύτην δʼ ἔχειν ἑκάστῳ παραπλησίως πρὸς
giriş_2_2_2_2_2_2_27. Bölüm
Bu da hemen hemen en çok kanlılarda görüldüğüne göre, açıktır ki kanlı hayvanlardan hiçbiri dörtten fazla noktayla hareket edemez ve bir şey tabiatça yalnız dört noktayla hareket ediyorsa kanlı olması zorunludur. Hayvanlarda görülenler de söylediklerimizle uyuşur. Kanlılardan hiçbiri birkaç parçaya bölündüğünde, deyim yerindeyse, hiçbir süre yaşayamaz; bölünmemiş, sürekli bir bütünken yaptığı yer değiştirme hareketini de yapamaz. Kansız ve çok ayaklı hayvanların bazıları ise bölündüklerinde her bir parçalarıyla uzun süre yaşayabilir ve bölünmeden önceki hareketin aynısını yapabilir; mesela kırkayak denen hayvanlar, böceklerden ve uzun gövdeli hayvanlardan başkaları. Çünkü bunların hepsinde arka kısım da ön kısımla aynı yöne yürür. Bölündüklerinde yaşamalarının sebebi, her birinin sanki birçok hayvandan bir araya gelmiş sürekli bir şeymiş gibi kurulmuş olmasıdır. Bunun niçin böyle olduğu daha önce söylenenlerden açıktır: tabiata en uygun şekilde kurulmuş olanlar tabiatça iki ya da dört noktayla hareket eder; kanlılardan ayaksız olanlar da öyle. Bunlar da hareketlerini dört noktayla yapar; çünkü iki büküm kullanarak ilerlerler: her iki bükümde de genişlik boyunca bir sağ ve bir sol, bir ön ve bir arka nokta bulunur; başa yakın kısımda sağ ve sol ön nokta, kuyruğa yakın kısımda da arka noktalar. İki noktayla, yani öndeki ve arkadaki temasla hareket ediyormuş gibi görünürler. Bunun sebebi genişlik bakımından dar olmalarıdır; çünkü bunlarda da sağ önden gider ve dört ayaklılarda olduğu gibi arkada ona karşılık gelen nokta onu izler. Bükümlerin sebebi ise uzunluktur: uzun boylu insanlar nasıl beli içe çökük yürürse —sağ omuz öne geçerken sol kalça daha çok geriye kayar, orta kısım da çukurlaşıp içe çöker—, yılanların da yerde öyle içe çökük hareket ettiğini düşünmek gerekir. Dört ayaklılar gibi hareket ettiklerinin işareti, içbükeyliği ve dışbükeyliği sırayla değiştirmeleridir: sol ön nokta yeniden öne geçince içbükeylik bu sefer karşı tarafta oluşur, çünkü sağ taraf yeniden içe girer. Sağ ön nokta A, sol ön B, sol arka G, sağ arka D olsun. Karada yaşayanlardan yılanlar, suda yaşayanlardan yılan balıkları, mığrılar ve müren balıkları, ayrıca biçimi yılana daha çok benzeyen öteki hayvanlar böyle hareket eder. Ancak sudaki bu türden hayvanların bazılarının, mesela müren balıklarının, hiç yüzgeci yoktur; bunlar denizi, yılanların karayı ve denizi kullandığı gibi kullanır (çünkü yılanlar yüzerken de karada hareket ederken olduğu gibi hareket eder). Bazılarının ise yalnız iki yüzgeci vardır; mesela mığrılar, yılan balıkları ve Siphai'deki gölde yaşayan bir tür kefal. Bu yüzden karada yaşamaya alışmış olanlar, mesela yılan balığı cinsi, suda karadakinden daha az bükümle hareket eder. İki yüzgeçli kefaller ise suda dört noktayı bükümle tamamlar.
7 ἑκάστην τῶν ἐν τοῖς ῥηθεῖσι μέρεσιν ἀρχῶν, δῆλον οὖν ὡς ἢ μόνοις ἢ μάλιστα τούτοις ὑπάρχει τῶν ζῴων ἡ κατὰ τόπον κίνησις, ἃ δυσὶν ἢ τέτταρσι ποιεῖται σημείοις τὴν κατὰ τόπον μεταβολήν. ὥστʼ ἐπεὶ σχεδὸν τοῖς ἐναίμοις τοῦτο μάλιστα συμβέβηκε, φανερὸν ὅτι πλείοσί τε σημείοις τεττάρων οὐθὲν οἷόν τε κινεῖσθαι τῶν ἐναίμων ζῴων, καὶ εἴ τι τέτταρσι σημείοις κινεῖσθαι πέφυκε μόνον, ἀναγκαῖον τοῦτʼ εἶναι ἔναιμον. ὁμολογεῖ δὲ τοῖς λεχθεῖσι καὶ τὰ συμβαίνοντα περὶ τὰ ζῷα. τῶν μὲν γὰρ ἐναίμων οὐδὲν εἰς πλείω διαιρούμενον δύναται ζῆν οὐθένα χρόνον ὡς εἰπεῖν, τῆς τε κατὰ τόπον κινήσεως, καθʼ ἣν ἐκινεῖτο συνεχὲς ὂν καὶ μὴ διῃρημένον, οὐ δύναται κοινωνεῖν· τῶν δʼ ἀναίμων τε καὶ πολυπόδων ἔνια διαιρούμενα δύναται ζῆν πολὺν χρόνον ἑκάστῳ τῶν μερῶν, καὶ κινεῖσθαι τὴν αὐτὴν ἥνπερ καὶ πρὶν διαιρεθῆναι κίνησιν, οἷον αἵ τε καλούμεναι σκολόπενδραι καὶ ἄλλα τῶν ἐντόμων καὶ προμήκων· πάντων γὰρ τούτων καὶ τὸ ὄπισθεν μέρος ἐπὶ τὸ αὐτὸ πσιεῖται τὴν πορείαν τῷ ἔμπροσθεν. αἴτιον δὲ τοῦ διαιρούμενα ζῆν ὅτι, καθάπερ ἂν εἴ τι συνεχὲς ἐκ πολλῶν εἴη ζῴων συγκείμενον, οὕτως ἕκαστον αὐτῶν συνέστηκε. φανερὸν δὲ τοῦτο ἐκ τῶν πρότερον εἰρημένων, διότι τοῦτον ἔχει τὸν τρόπον. δυσὶ γὰρ ἢ τέτταρσι κινεῖσθαι πέφυκε σημείοις τὰ μάλιστα συνεστηκότα κατὰ φύσιν, ὁμοίως δὲ καὶ τῶν ἐναίμων ὅσα ἄποδά ἐστι. καὶ γὰρ ταῦτα κινεῖται τέτταρσι σημείοις, διʼ ὧν τὴν κίνησιν ποιεῖται. δυσὶ γὰρ χρώμενα προέρχεται καμπαῖς· τὸ γὰρ δεξιὸν καὶ ἀριστερὸν τὸ πρόσθιον καὶ ὀπίσθιον ἐν τῷ πλάτει ἐστὶν ἐν ἑκατέρᾳ τῇ καμπῇ αὐτοῖς, ἐν μὲν τῷ πρὸς τὴν κεφαλὴν μέρει τὸ πρόσθιον σημεῖον δεξιόν τε καὶ ἀριστερόν, ἐν δὲ τῷ πρὸς τὴν οὐρὰν τὰ ὀπίσθια σημεῖα. δοκεῖ δὲ δυοῖν σημείοιν κινεῖσθαι, τῇ τʼ ἔμπροσθεν ἁφῇ καὶ τῇ ὕστερον. αἴτιον δʼ ὅτι στενὸν κατὰ πλάτος ἐστίν, ἐπεὶ καὶ ἐν τούτοις τὸ δεξιὸν ἡγεῖται, καὶ ἀνταποδίδωσι κατὰ τὸ ὄπισθεν, ὥσπερ ἐν τοῖς τετράποσι. τῶν δὲ κάμψεων αἴτιον τὸ μῆκος· ὥσπερ γὰρ οἱ μακροὶ τῶν ἀνθρώπων λορδοὶ βαδίζουσι, καὶ τοῦ δεξιοῦ ὤμου εἰς τὸ πρόσθεν ἡγουμένου (τὸ γὰρ ἀριστερὸν ἰσχίον εἰς | τοὔπισθεν μᾶλλον ἀποκλίνει, καὶ τὸ μέσον κοῖλον γίνεται καὶ λορδόν) οὕτω δεῖ νοεῖν καὶ τοὺς ὄφεις κινουμένους ἐπὶ τῇ γῇ λορδούς. σημεῖον δʼ ὅτι ὁμοίως κινοῦνται τοῖς τετράποσιν· ἐν μέρει γὰρ μεταβάλλουσι τὸ κοῖλον καὶ τὸ κυρτόν. ὅταν γὰρ τὸ ἀριστερὸν πάλιν τῶν προσθίων ἡγήσηται, ἐξ ἐναντίας πάλιν τὸ κοῖλον γίνεται· τὸ γὰρ δεξιὸν ἐντὸς πάλιν γίνεται. σημεῖον δεξιὸν πρόσθιον ἐφʼ οὗ Α, ἀριστερὸν ἐφʼ οὗ Β, ὀπίσθιον ἀριστερὸν ἐφʼ οὗ Γ. δεξιὸν ἐφʼ οὗ ∠. οὕτω δὲ κινοῦνται τῶν μὲν χερσαίων οἱ ὄφεις, τῶν δʼ ἐνύδρων αἱ ἐγχέλεις καὶ οἱ γόγγροι καὶ αἱ μύρσιναι, καὶ τῶν ἄλλων ὅσα ἔχει τὴν μορφὴν ὀφιωδεστέραν. πλὴν ἔνια μὲν τῶν ἐνύδρων τῶν τοιούτων οὐδὲν ἔχει πτερύγιον, οἷον αἱ μύραιναι, ἀλλὰ χρῆται τῇ θαλάττῃ ὥσπερ οἱ ὄφεις τῇ γῇ καὶ τῇ θαλάττῃ (νέουσι γὰρ οἱ ὄφεις ὁμοίως καὶ ὅταν κινῶνται ἐπὶ τῆς γῆς) τὰ δὲ δύʼ ἔχει πτερύγια μόνον, οἷον οἵ τε γόγγροι καὶ αἱ ἐγχέλυες καὶ γένος τι κεστρέων, ο γίνονται ἐν τῇ λίμνῃ τῇ ἐν Σιφαῖς. καὶ διὰ τοῦτο ταῖς καμπαῖς ἐλάττοσι κινοῦνται ἐν τῷ ὑγρῷ ἢ ἐν τῇ γῇ τὰ ζῆν εἰωθότα ἐν τῇ γῇ, καθάπερ τὸ τῶν ἐγχελύων γένος. οἱ δὲ δύο πτερύγια ἔχοντες τῶν κεστρέων τῇ καμπῇ ἀνισάζουσιν ἐν τῷ ὑγρῷ τὰ τέτταρα σημεῖα.
giriş_2_2_2_2_2_2_2_28. Bölüm
Yılanların ayaksız olmasının sebebi, hem tabiatın hiçbir şeyi boşuna yapmaması, her canlı için mümkün olanlar içinden daima en iyisini gözeterek her birinin kendine has ousia'sını ve mahiyetini koruması, hem de daha önce söylediğimiz şeydir: kanlılardan hiçbiri dörtten fazla noktayla hareket edemez. Buradan açıktır ki kanlılardan, yılanlar gibi, uzunluğu bedeninin geri kalanıyla orantısız olanların hiçbiri ayaklı olamaz. Dörtten fazla ayakları olamaz (yoksa kansız olurlardı); iki ya da dört ayakları olsaydı da neredeyse hiç hareket edemezlerdi; hareketleri zorunlu olarak o kadar yavaş ve faydasız olurdu.
Ayaklı olan her hayvanın ayakları zorunlu olarak çift sayıdadır. Çünkü yer değiştirmeyi yalnız sıçrayarak yapanların, en azından bu türden bir hareket için, hiç ayağa ihtiyacı yoktur; sıçrayan, ama bu hareket kendilerine yetmeyip yürümeye de ihtiyaç duyanların ise kimi için çift ayakla yürümenin daha iyi olduğu, kimi için de başka türlü yürümenin hiç mümkün olmadığı açıktır. [Her hayvanın çift sayıda ayağı olmasının zorunlu olmasının sebebi budur.] Bu türden bir yer değiştirme, sıçrama gibi bütün bedenle topluca değil, parça parça olduğu için, ayaklar yer değiştirirken kimisinin durması, kimisinin hareket etmesi ve bu ikisini karşılıklı ayakların yapması, ağırlığı hareket edenlerden duranlara aktarması zorunludur. Bu yüzden hiçbir hayvan üç ayakla da tek ayakla da yürüyemez: tek ayaklının bedeninin ağırlığını taşıyacak hiçbir desteği olmaz; üç ayaklının ise desteği karşıtlıklardan yalnız birinde olur; dolayısıyla böyle hareket etmeye çalışan düşer. Kırkayaklar gibi çok ayaklılar ise tek sayıda ayakla da yürüyebilir; nitekim ayaklarından biri sakatlanırsa şimdi de böyle yürüdükleri görülür; çünkü karşılıklı ayaklardan birinin eksikliğini iki yandaki ayakların geri kalan çokluğu giderir: sakatlanan kısım ötekiler tarafından adeta sürüklenir [ama bu yürüyüş değildir]. Bununla birlikte açıktır ki bunlar da ayakları çift sayıda olsa, hiçbiri eksik olmasa ve hepsi karşılıklı dursa yer değiştirmeyi daha iyi yaparlardı. Çünkü karşılıklı dayanakları olur ve karşılıklı yerlerden biri boş kalmazsa, ağırlıklarını dengeleyebilir ve bir tarafa daha çok yalpalamazlar. Yürürken iki taraftan sırayla adım atarlar; çünkü ancak böylece duruşları baştaki biçimine döner.
8 τοῖς δʼ ὄφεσιν αἴτιον τῆς ἀποδίας τό τε τὴν φύσιν μηθὲν ποιεῖν μάτην, ἀλλὰ πάντα πρὸς τὸ ἄριστον ἀποβλέπουσαν ν ἑκάστῳ ⟨ἐκ⟩ τῶν ἐνδεχομένων, διασώζουσαν ἑκάστου τὴν ἰδίαν | οὐσίαν καὶ τὸ τί ἦν αὐτῷ εἶναι· ἔτι δὲ καὶ τὸ πρότερον ἡμῖν εἰρημένον, τὸ τῶν ἐναίμων μηθὲν οἷόν τʼ εἶναι πλείοσι κινεῖσθαι σημείοις ἢ τέτταρσιν. ἐκ τούτων γὰρ φανερὸν ὅτι τῶν ἐναίμων ὅσα κατὰ τὸ μῆκος ἀσύμμετρά ἐστι πρὸς τὴν ἄλλην τοῦ σώματος φύσιν, καθάπερ οἱ ὄφεις, οὐθὲν αὐτῶν οἷόν θʼ ὑπόπουν εἶναι. πλείους μὲν γὰρ τεττάρων οὐχ οἷόν τε αὐτὰ πόδας ἔχειν (ἄναιμα γὰρ ἂν ἦν), ἔχοντα δὲ δύο πόδας ἢ τέτταρας σχεδὸν ἦν ἂν ἀκίνητα πάμπαν· οὕτω βραδεῖαν ἀναγκαῖον εἶναι καὶ ἀνωφελῆ τὴν κίνησιν.
Ἅπαν δὲ τὸ ὑπόπουν ἐξ ἀνάγκης ἀρτίους ἔχει τοὺς πόδας· ὅσα μὲν γὰρ ἅλσει χρώμενα μόνον ποιεῖται τὴν κατὰ τόπον μεταβολήν, οὐθὲν ποδῶν πρός γε τὴν τοιαύτην δεῖται κίνησιν· ὅσα δὲ χρῆται μὲν ἄλσει, μή ἐστι δʼ αὐτοῖς αὐτάρκης αὕτη ἡ κίνησις ἀλλὰ καὶ πορείας προσδέονται, δῆλον ὡς τοῖς μὲν βέλτιον τοῖς δʼ ὅλως ἀδύνατον πορεύεσθαι. [διότι πᾶν ζῷον ἀναγκαῖον ἀρτίους ἔχειν τοὺς πόδας.] οὔσης γὰρ τῆς τοιαύτης μεταβολῆς κατὰ μέρος, ἀλλʼ οὐκ ἀθρόῳ παντὶ τῷ σώματι καθάπερ τῆς ἅλσεως, ἀναγκαῖόν ἐστι τοῖς μὲν μένειν μεταβαλλόντων τῶν ποδῶν τοῖς δὲ κινεῖσθαι, καὶ τοῖς ἀντικειμένοις τούτων ποιεῖν ἑκάτερον, μεταβάλλον ἀπὸ τῶν κινουμένων ἐπὶ τὰ μένοντα τὸ βάρος. διόπερ οὔτε τρισὶ μὲν οὐθὲν οὔθʼ ἑνὶ χρώμενον βαδίζειν οἷόν τε· τὸ μὲν γὰρ οὐθὲν ὅλως ὑπόστημα ἔχει ἐφʼ τὸ τοῦ σώματος ἕξει βάρος, τὸ δὲ κατὰ τὴν ἑτέραν ἀντίθεσιν μόνην, ὥστʼ ἀναγκαῖον αὐτὸ οὕτως ἐπιχειροῦν κινεῖσθαι πίπτειν. ὅσα δὲ πολύποδά ἐστιν, οἷον αἱ σκολόπενδραι, τούτοις δυνατὸν μὲν καὶ ἀπὸ περιττῶν ποδῶν πορείαν γίνεσθαι, καθάπερ φαίνεται ποιούμενα καὶ νῦν, ἄν τις αὐτῶν ἕνα πηρώσῃ τῶν ποδῶν, διὰ τὸ τὴν τῶν ἀντιστοίχων ποδῶν κολόβωσιν ἰᾶσθαι τῷ λοιπῷ πλήθει τῶν ἐφʼ ἑκάτερα ποδῶν· γίνεται γὰρ τούτοις οἷον ἔφελξις τοῦ πεπηρωμένου μορίου τοῖς ἄλλοις [ἀλλʼ οὐ βάδισις]. οὐ μὴν ἀλλὰ φανερόν γε ὅτι βέλτιον ἂν καὶ ταῦτα ποιοῖτο τὴν μεταβολὴν ἀρτίους ἔχοντα τοὺς πόδας, καὶ μηθενὸς ἐλλείποντος, ἀλλʼ ἀντιστοίχους ἔχοντα τοὺς πόδας· οὕτω γὰρ ⟨ἂν⟩ αὑτῶν ἀνισάζειν τε δύναιντο τὸ βάρος καὶ μὴ ταλαντεύειν ἐπὶ θάτερα μᾶλλον, εἰ ἀντίστοιχα ἐρείσματʼ ἔχοι καὶ μὴ κενὴν τὴν ἑτέραν χώραν τῶν ἀντικειμένων. προβαίνει δʼ ἀφʼ ἑκατέρου τῶν μερῶν ἐναλλὰξ πορευόμενον· οὕτω γὰρ εἰς ταὐτὸ τῷ ἐξ ἀρχῆς σχήματι γίνεται ἡ κατάστασις.
giriş_2_2_2_2_2_2_2_2_29. Bölüm
Bütün hayvanların ayaklarının çift sayıda olduğu ve bunun sebebi söylendi. Hiçbir şey durmasaydı ne bükülmenin ne de doğrulmanın olacağı da şuradan açıktır. Bükülme düzden yaya ya da açıya geçiştir, doğrulma da bunlardan birinden düze geçiş. Söz konusu bütün değişimlerde bükülmenin ya da doğrulmanın tek bir noktaya göre olması zorunludur. Ama bükülme olmasaydı ne yürüme ne yüzme ne de uçma olurdu. Ayaklılar karşılıklı bacaklarının her birinin üzerinde sırayla durup ağırlığı taşıdıkları için, biri öne adım atarken öbürünün bükülmesi zorunludur. Çünkü karşılıklı uzuvlar tabiatça eşit uzunluktadır ve ağırlığı taşıyan uzvun dik, yani yere dikey olması gerekir. Hayvan adım attığında öne atılan bacak, karesi duran bacağın ve aradaki mesafenin karelerinin toplamına eşit olan hipotenüs olur. Uzuvlar eşit olduğundan duran bacağın ya dizden ya da —yürüyen hayvanın dizi yoksa— bükülme yerinden bükülmesi zorunludur. Bunun böyle olduğunun işareti şudur: biri bir duvarın dibinde yürürse (…), çizilen çizgi düz değil eğri olur; çünkü bacağını bükerken çizgi alçalır, ayağa kalkıp doğrulurken yükselir. Bununla birlikte bacak bükülmeden de hareket etmek mümkündür, küçük çocukların emeklemesi gibi. Fillerle ilgili eski söylenti de buydu, ama doğru değildi. Bu türden hayvanlar da kürek kemiklerinde ya da kalçalarında bir bükülme olarak hareket eder. Ama dik olan hiçbir şey sürekli ve güvenle yürüyemez; ancak güreş meydanlarında tozun içinde dizleri üzerinde ilerleyenler gibi hareket edebilir. Çünkü üst kısım büyüktür, dolayısıyla uzvun uzun olması gerekir; öyleyse bükülme de zorunludur. Hayvan dik durduğundan, öne doğru hareket eden uzuv bükülmezse ya dik açı daralınca hayvan düşer ya da hiç ilerleyemez.
Ὅτι μὲν οὖν ἀρτίους ἔχει τοὺς πόδας πάντα, καὶ διὰ 9 τίνʼ αἰτίαν εἴρηται· ὅτι δʼ εἰ μηθὲν ἦν ἠρεμοῦν, οὐκ ἂν ἦν κάμψις οὐδʼ εὔθυνσις, ἐκ τῶνδε δῆλον. ἔστι γὰρ κάμψις μὲν ἡ ἐξ εὐθέος ἢ εἰς περιφερὲς ἢ εἰς γωνίαν μεταβολή, εὔθυνσις δʼ ἡ ἐκ θατέρου τούτων εἰς εὐθύ. ἐν ἁπάσαις δὲ ταῖς εἰρημέναις μεταβολαῖς ἀνάγκη πρὸς ἓν σημεῖον τὴν κάμψιν ἢ τὴν εὔθυνσιν γίνεσθαι. ἀλλὰ μὴν κάμψεώς γε μὴ οὔσης οὔτʼ ἂν πορεία οὔτε νεῦσις οὔτε πτῆσις ἦν. τὰ μὲν γὰρ ὑπόποδα ἐπειδὴ ἐν ἑκατέρῳ τῶν ἀντικειμένων σκελῶν ἐν μέρει ἵσταται καὶ τὸ βάρος ἴσχει, ἀναγκαῖον θατέρου προβαίνοντος θατέρου ποιεῖσθαι κάμψιν. ἴσα τε γὰρ πέφυκεν ἔχειν τῷ μήκει τὰ ἀντίστοιχα κῶλα, καὶ ὀρθὸν δεῖ εἶναι τὸ ὑφεστὸς τῷ βάρει, οἷον κάθετον πρὸς τὴν γῆν. ὅταν δὲ προβαίνῃ, γίνεται ἡ ὑποτείνουσα καὶ δυναμένη τὸ μένον μέγεθος καὶ τὴν μεταξύ. ἐπεὶ δʼ ἴσα τὰ κῶλα, ἀνάγκη κάμψαι τὸ μένον, ἢ ἐν τῷ γόνατι ἢ ἐν τῇ κάμψει, οἷον εἴ τι ἀγόνατον εἴη τῶν βαδιζόντων. σημεῖον δʼ ὅτι οὕτως ἔχει· εἰ γάρ τις ἐν γῇ […] βαδίζοι παρὰ τοῖχον, ἡ γραφομένη ἔσται οὐκ εὐθεῖα ἀλλὰ σκολιά, διὰ τὸ ἐλάττω μὲν κάμπτοντος γίνεσθαι τὴν γραφομένην, μείζω δʼ ἱσταμένου καὶ ἐξαίροντος. ἐνδέχεται μέντοι κινεῖσθαι καὶ μὴ ἔχοντος καμπὴν τοῦ σκέλους, ὥσπερ τὰ παιδία ἕρπουσι. καὶ περὶ τῶν ἐλεφάντων ὁ παλαιὸς ἦν λόγος τοιοῦτος, οὐκ ἀληθὴς ὤν. κινεῖται δὲ καὶ τὰ τοιαῦτα κάμψεως γινομένης ἐν ταῖς ὠμοπλάταις ἢ τοῖς ἰσχίοις. ἀλλʼ ὀρθὸν οὐδὲν δύναιτʼ ἂν πορευθῆναι συνεχῶς καὶ ἀσφαλῶς, κινηθείη δʼ ἂν οἷον ἐν ταῖς παλαίστραις οἱ διὰ τῆς κόνεως προϊόντες ἐπὶ τῶν γονάτων· πολὺ γὰρ τὸ ἄνω μέρος, ὥστε δεῖ μακρὸν εἶναι τὸ κῶλον· εἰ δὲ τοῦτο, κάμψιν ἀναγκαῖον εἶναι. ἐπεὶ γὰρ ἕστηκε πρὸς ὀρθήν,
16bÇünkü bacaklardan biri dik dururken öbürü öne atılmış olursa, eşit olduğu hâlde daha büyük olması gerekecektir; çünkü karesi hem duran bacağın hem de aradaki mesafenin karelerinin toplamına eşit olacaktır. Demek ki öne giden bacağın bükülmesi, bükülünce de aynı anda öbürünü uzatması, hayvanın eğilip adım açması ve dikey üzerinde durması zorunludur; çünkü uzuvlar ikizkenar bir üçgen meydana getirir ve hayvanın bastığı bacak dikey olduğunda baş daha aşağıya iner. Ayaksızlardan kimi dalgalanarak ilerler (bu iki şekilde olur: kimi, yılanlar gibi, bükümlerini yerde yapar, kimi de tırtıllar gibi yukarı doğru; dalgalanma da bir bükülmedir), kimi de toprağın bağırsakları denenler ve sülükler gibi kendini çekip sürükleyerek ilerler. Bunlar ön kısımlarıyla ilerler, bedenin geri kalanını ona doğru çekerler ve böylece bir yerden bir yere geçerler. Kıvrımın iki kenarı tek bir kenardan uzun olmasaydı dalgalanan hayvanların hareket edemeyeceği açıktır. Çünkü büküm açıldığında eşit bir uzunluğu kaplasaydı hiç ilerlemezlerdi; oysa açılınca daha fazlasını kaplar, sonra bu kısım durunca geri kalanı arkasından çeker. Söylenen bütün değişimlerde hareket eden şey kimi zaman düz uzanarak, kimi zaman bükülerek ilerler: önden giden kısımlarıyla düzleşir, izleyen kısımlarıyla bükülür. Sıçrayanların hepsi de bükülmeyi bedenin alttaki kısmında yapar ve bu şekilde sıçrar. Uçanlar ve yüzenler de böyledir: kimi kanatlarını düzleştirip bükerek uçar, kimi yüzgeçleriyle yüzer; bunların kimi dört yüzgeçle, biçimi daha uzun olanlar, mesela yılan balığı cinsi, iki yüzgeçle. Bunlar, daha önce söylendiği gibi, hareketin geri kalanını iki yüzgecin yerine bedenlerinin geri kalanını bükerek yapar. Yassı balıklar kimi zaman yüzgeç yerine bedenlerinin genişliğini, kimi zaman da iki yüzgeci kullanır. Vatoz gibi büsbütün yassı olanlar ise yüzmeyi yüzgeçlerinin kendisiyle ve bedenlerinin en dıştaki kenarlarını düzleştirip bükerek yapar.
εἰ ἄκαμπτον ἔσται τὸ κινούμενον εἰς τὸ πρόσθεν, ἢ καταπεσεῖται ἐλάττονος τῆς ὀρθῆς γινομένης, ἢ οὐ προβήσεται. εἰ γὰρ ὀρθοῦ ὄντος θατέρου σκέλους θάτερον ἔσταιπροβεβηκός, μεῖζον ἔσται, ἴσον ὄν· δυνήσεται γὰρ τοῦτο τό τʼ ἠρεμοῦν καὶ τὴν ὑποτείνουσαν. ἀνάγκη ἄρα κάμπτεσθαι τό τε προϊόν, καὶ κάμψαν ἅμα ἐκτείνειν θάτερον, ἐκκλίνειν τε καὶ διαβεβηκέναι καὶ ἐπὶ τῆς καθέτου μένειν· ἰσοσκελὲς γὰρ γίνεται τρίγωνον τὰ κῶλα, καὶ ἡ κεφαλὴ γίνεται κατώτερον, ὅταν κάθετος ἐφʼ ἧς βέβηκε. τὰ δʼ ἄποδα τὰ μὲν κυμαίνοντα προέρχεται (τοῦτο δὲ διττῶς συμβαίνει· τὰ μὲν γὰρ ἐπὶ τῆς γῆς, καθάπερ οἱ ὄφεις, τὰς καμπὰς ποιεῖται, τὰ δʼ εἰς τὸ ἄνω, ὥσπερ αἱ κάμπαι), ἡ δὲ κύμανσις καμπή ἐστι· τὰ δʼ ἰλυσπάσει χρώμενα, καθάπερ τὰ καλούμενα γῆς ἔντερα καὶ βδέλλαι. ταῦτα γὰρ τῷ μὲν ἡγουμένῳ προέρχεται, τὸ δὲ λοιπὸν σῶμα πᾶν πρὸς τοῦτο συνάγουσι, καὶ τοῦτον τὸν τρόπον εἰς τόπον ἐκ τόπου μεταβάλλουσι. φανερὸν δʼ ὅτι εἰ μὴ αἱ δύο τῆς μιᾶς μείζους ἦσαν, οὐκ ἂν ἐδύναντο κινεῖσθαι τὰ κυμαίνοντα τῶν ζῴων. ἐκταθείσης γὰρ τῆς καμπῆς, εἰ ἴσην κατεῖχεν, οὐθὲν ἂν προῄεσαν· νῦν δʼ ὑπερβάλλει ἐκταθεῖσα, καὶ ἠρεμήσαντος τούτου ἐπάγει τὸ λοιπόν. ἐν ἀπάσαις δὲ ταῖς λεχθείσαις μεταβολαῖς τὸ κινούμενον ὁτὲ μὲν ἐκτεινόμενον εἰς εὐθὺ προέρχεται, ὁτὲ δὲ συγκαμπτόμενον, τοῖς μὲν ἡγουμένοις μέρεσιν εὐθὺ γινόμενον, τοῖς δʼ ἑπομένοις συγκαμπτόν. ποιεῖται δὲ καὶ τὰ ἁλλόμενα πάντα τὴν κάμψιν ἐν τῷ ὑποκειμένῳ μέρει τοῦ σώματος, καὶ τοῦτον τὸν τρόπον ἔχοντα ἅλλεται. καὶ τὰ πετόμενα δὲ καὶ τὰ νέοντα, τὰ μὲν τὰς πτέρυγας εὐθύνοντα καὶ κάμπτοντα πέταται, τὰ δὲ τοῖς πτερυγίοις, καὶ τούτων τὰ μὲν τέτταρσι τὰ δὲ δυσίν, ὅσα προμηκέστερα τὴν μορφήν, ὥσπερ τὸ τῶν ἐγχελύων γένος· τὴν δὲ λοιπὴν κίνησιν ἀντὶ τῶν δύο πτερυγίων τῷ λοιπῷ τοῦ σώματος καμπτόμενα νεῖ, καθάπερ εἴρηται πρότερον. οἱ δὲ πλατεῖς τῶν ἰχθύων τῇ μὲν τῷ πλάτει χρῶνται τοῦ σώματος ἀντὶ πτερυγίων, τῇ δὲ πτερυγίοις δυσί. τὰ δὲ πάμπαν πλατέα, καθάπερ ὁ βάτος, αὐτοῖς τοῖς πτερυγίοις καὶ ταῖς ἐσχάταις τοῦ σώματος περιφερείαις εὐθύνοντα καὶ κάμπτοντα ποιεῖται τὴν νεῦσιν.
16b1510. Bölüm
Belki şu sorulabilir: kuşlar uçarken ya da yürürken dört noktayla nasıl hareket ediyor? Sanki bütün kanlıların dört noktayla hareket ettiği söylenmiş gibi. Oysa bu söylenmedi; söylenen, dörtten fazla noktayla hareket etmedikleriydi. Bununla birlikte bacakları alınırsa uçamazlar, kanatları alınırsa da yürüyemezler; zaten insan da omuzlarını biraz kıpırdatmadan yürüyemez. Ama söylendiği gibi hepsi yer değiştirmeyi bükerek ve uzatarak yapar; çünkü hepsi, altlarındaki şey bir dereceye kadar boyun eğen bir şeymiş gibi, ona dayanarak ilerler. Dolayısıyla bükülme başka bir parçada olmasa bile, en azından hareketin başladığı yerde olması zorunludur: zarımsı kanatlılarda kanadın, kuşlarda kanadın, ötekilerde de ona karşılık gelen parçanın, mesela balıklarda yüzgecin çıktığı yerde. Yılanlar gibi olanlarda ise bükülmenin ilkesi bedenin kıvrımlarındadır. Uçanlarda kuyruk, gemilerde dümen gibi, uçuşu yönlendirmeye yarar. Bunun da bedene bitiştiği yerden bükülmesi zorunludur. Bu yüzden zarımsı kanatlılar ve tüylü kanatlılardan kuyruğu bu işe tabiatça elverişsiz olanlar, mesela tavuslar, horozlar ve genel olarak iyi uçamayanlar, dosdoğru uçamaz. Zarımsı kanatlıların hiçbirinin kuyruğu yoktur; bu yüzden dümensiz bir gemi gibi savrulurlar ve her biri nereye denk gelirse oraya çarpar. Kınkanatlılar, mesela bok böcekleri ve mayıs böcekleri, ve kın kanadı olmayanlar, mesela arılar ve eşekarıları da öyledir. İyi uçamayanlar için de kuyruk faydasızdır; mesela sultan tavukları, balıkçıllar ve suda yüzen bütün kuşlar için. Bunlar kuyruk yerine ayaklarını geriye uzatarak uçar ve uçuşu yönlendirmek için kuyruk yerine bacaklarını kullanır. Zarımsı kanatlıların uçuşu yavaş ve zayıftır; çünkü kanatlarının tabiatı bedenlerinin ağırlığıyla orantılı değildir: beden ağır, kanatlar ise küçük ve zayıftır. Bunlar uçuşu, kürekle yol almaya kalkışan bir yük gemisi gibi kullanır. Kanatların kendilerinin zayıflığı da, kanat köklerinin zayıflığı da buna katkıda bulunur. Kuşlardan tavusun kuyruğu ise kimi zaman büyüklüğü yüzünden işe yaramaz, kimi zaman da döküldüğü için hiçbir fayda sağlamaz. Kuşlar kanatlarının tabiatı bakımından zarımsı kanatlılara tam zıttır; en çok da en hızlı uçanları. Bunlar pençeli kuşlardır; hızlı uçuş onların geçimine yarar. Bedenlerinin öteki parçaları da çevik harekete uygun görünüyor: hepsinin başı küçük, boynu ince, göğsü güçlü ve sivridir. Sivridir ki, ince uzun bir kayığın pruvası gibi kolayca yarıp geçsin; güçlüdür, çünkü etli bir yapısı vardır; böylece karşısına çıkan havayı itebilir ve bunu zahmetsizce, kolayca yapar. Arka kısımları ise hafiftir ve yeniden dar bir uca doğru toplanır; böylece havayı genişliğiyle sürüklemeden ön kısımları izler.
10 Ἀπορήσειε δʼ ἄν τις ἴσως πῶς κινοῦνται τέτταρσι σημείοις οἱ ὄρνιθες, ἢ πετόμενοι ἢ πορευόμενοι, ὡς εἰρημένου ὅτι πάντα τὰ ἔναιμα κινεῖται τέτταρσιν. οὐκ εἴρηται δέ, ἀλλʼ ὅτι οὐ πλείοσιν. οὐ μὴν ἀλλʼ οὔτʼ ἂν πέτεσθαι δύναιντο ἀφαιρεθέντων τῶν κώλων οὔτε πορεύεσθαι τῶν πτερύγων ἀφαιρεθεισῶν, ἐπεὶ οὐδʼ ἄνθρωπος βαδίζειν μὴ κινῶν τι τοὺς ὤμους. ἀλλὰ πάντα γε, καθάπερ εἴρηται, κάμψει καὶ ἐκτάσει ποιεῖται τὴν μεταβολήν· ἅπαντα γὰρ εἰς τὸ ὑποκείμενον μέχρι τινὸς οἷον εἰς ὑπεῖκον προέρχεται, ὥστʼ ἀναγκαῖον, εἰ μὴ καὶ κατʼ ἄλλο μόριον γίνεται ἡ κάμψις, ἀλλʼ ὅθεν γε ἡ ἀρχὴ τοῖς μὲν ὁλοπτέροις τοῦ πτεροῦ, τοῖς δʼ ὄρνισι τῆς πτέρυγος, τοῖς δʼ ἄλλοις τοῦ ἀνάλογον μορίου, καθάπερ τοῖς ἰχθύσι. τοῖς δʼ, ὥσπερ οἱ ὄφεις, ἐν ταῖς καμπαῖς τοῦ σώματός ἐστιν ἡ ἀρχὴ τῆς κάμψεως. τὸ δʼ ὀρροπύγιόν ἐστι τοῖς πτηνοῖς πρὸς τὸ κατευθύνειν τὴν πτῆσιν, καθάπερ τὰ πηδάλια τοῖς πλοίοις. ἀναγκαῖον δὲ καὶ ταῦτα ἐν τῇ προσφύσει κάμπτειν. διόπερ τά τε ὁλόπτερα καὶ τῶν σχιζοπτέρων οἷς τὸ ὀρροπύγιον ἀφυῶς ἔχει πρὸς τὴν εἰρημένην χρῆσιν, οἷον τοῖς τε ταῷς καὶ τοῖς ἀλεκτρυόσι καὶ ὅλως τοῖς μὴ πτητικοῖς, οὐκ εὐθυποροῦσι· τῶν μὲν γὰρ ὁλοπτέρων ἁπλῶς οὐθὲν ἔχει ὀρροπύγιον, ὥστε καθάπερ ἀπήδαλον πλοῖον φέρεται, καὶ ὅπου ἂν τύχῃ ἕκαστον αὐτῶν προσπίπτει, ὁμοίως ⟨δὲ⟩ τά τε κολεόπτερα, οἷον κάνθαροι καὶ μηλολόνθαι, καὶ τὰ ἀνέλυτρα, οἷον μέλιτται καὶ σφῆκες. καὶ τοῖς μὴ πτητικοῖς ἀχρεῖον τὸ ὀρροπύγιόν ἐστιν, οἷον τοῖς τε πορφυρίωσι καὶ ἐρωδιοῖς καὶ πᾶσι τοῖς πλωτοῖς· ἀλλʼ ἀντὶ τοῦ ὀρροπυγίου πέτανται τοὺς πόδας ἀποτείνοντα, καὶ χρῶνται ἀντʼ ὀρροπυγίου τοῖς σκέλεσι πρὸς τὸ κατευθύνειν τὴν πτῆσιν. βραδεῖα δʼ ἡ πτῆσις τῶν ὁλοπτέρων ἐστὶ καὶ ἀσθενὴς διὰ τὸ μὴ κατὰ λόγον ἔχειν τὴν τῶν πτερῶν φύσιν πρὸς τὸ τοῦ σώματος βάρος, ἀλλὰ τὸ μὲν πολύ, τὰ δὲ μικρὰ καὶ ἀσθενῆ. ὥσπερ ἂν οὖν εἰ ὁλκαδικὸν πλοῖον ἐπιχειροίη κώπαις ποιεῖσθαι τὸν πλοῦν, οὕτω ταῦτα τῇ πτήσει χρῆται. καὶ ἡ ἀσθένεια δὲ αὐτῶν τε τῶν πτερῶν καὶ ἡ τῆς ἐκφύσεως συμβάλλεταί τι πρὸς τὸ λεχθέν. τῶν δʼ ὀρνίθων τῷ μὲν ταῷ τὸ ὀρροπύγιον ὁτὲ μὲν διὰ τὸ μέγεθος ἄχρηστον, ὁτὲ δὲ διὰ τὸ ἀποβάλλειν οὐθὲν ὠφελεῖ. ὑπεναντίως δʼ ἔχουσιν οἱ ὄρνιθες τοῖς ὁλοπτέροις τὴν τῶν πτερῶν φύσιν, μάλιστα δʼ οἱ τάχιστα αὐτῶν πετόμενοι. τοιοῦτοι δʼ οἱ γαμψώνυχες· τούτοις γὰρ ἡ ταχυτὴς τῆς πτήσεως χρήσιμος πρὸς τὸν βίον. ἀκόλουθα δʼ αὐτῶν ἔοικεν εἶναι καὶ τὰ λοιπὰ μόρια τοῦ σώματος πρὸς τὴν ὠκεῖαν κίνησιν, κεφαλὴ μὲν ἁπάντων μικρὰ καὶ αὐχὴν οὐ παχύς, στῆθος δʼ ἰσχυρὸν καὶ ὀξύ, ὀξὺ μὲν πρὸς τὸ εὔτονον εἶναι, καθάπερ ἂν εἰ πλοίου πρώρα λεμβώδους, ἰσχυρὸν δὲ τῇ φύσει τῆς σαρκός, ἵνʼ ἀπωθεῖν τε δύνηται τὸν προσπίπτοντα ἀέρα· καὶ τοῦτο δρᾷ ῥᾳδίως καὶ μὴ μετὰ πόνου· τὰ δʼ ὄπισθεν κοῦφα καὶ συνήκοντα πάλιν εἰς στενόν, ἵνʼ ἐπακολουθῇ τοῖς ἔμπροσθεν, μὴ σύροντα τὸν ἀέρα διὰ τὸ πλάτος.
16b3011. Bölüm
Bunlar hakkında bu kadar belirleme yeterli olsun. Dik yürüyecek bir hayvanın niçin iki ayaklı olması, bedeninin üst kısımlarının daha hafif, onları taşıyan alt kısımların daha ağır olması gerektiği açıktır; çünkü ancak böyle olursa kendini kolayca taşıyabilir. Bu yüzden hayvanlar arasında yalnız insan dik olduğu için, onun bacakları bedeninin üst kısımlarıyla orantılı olarak ayaklılar arasında en büyük ve en güçlü bacaklardır. Çocuklarda görülen de bunu gösterir: çocuklar dik yürüyemez, çünkü hepsi cüce gibidir, bedenlerinin üst kısımları alt kısımlarına oranla gerektiğinden daha büyük ve daha güçlüdür. Yaş ilerledikçe alt kısımlar daha çok büyür, ta ki uygun büyüklüğe ulaşıncaya kadar; işte o zaman bedenleriyle dik yürümeye başlarlar. Kuşlar ise hafif oldukları hâlde iki ayaklıdır, çünkü ağırlıkları arkadadır; tıpkı ön bacakları havaya kalkık yapılan tunç atlar gibi. İki ayaklı oldukları hâlde ayakta durabilmelerinin başlıca sebebi, kalçalarının uyluğa benzemesi ve o kadar büyük olmasıdır ki iki uylukları varmış gibi görünür: biri bacakta bükülme yerinden önceki, öbürü oturak yerinden bu kısma uzanan. Ama bu ikincisi uyluk değil, kalçadır. Kalça bu kadar büyük olmasaydı kuş iki ayaklı olamazdı. Çünkü insanlarda ve dört ayaklı hayvanlarda olduğu gibi kalça kısa olsaydı, uyluk ve bacağın geri kalanı hemen ondan başlardı; o zaman bütün bedenleri fazlasıyla öne düşerdi. Oysa kalça uzun olup karnın ortasının altına kadar uzandığı için bacaklar oradan desteklenip bütün bedeni taşır. Buradan şu da açıktır ki kuşun insan gibi dik olması mümkün değildir. Çünkü kanatlarının tabiatı, bedenleri şimdiki durumdayken onlara faydalıdır; dik olsalardı, ressamların çizdiği kanatlı Erosların kanatları gibi faydasız olurdu. Söylenenlerle birlikte açıktır ki ne insan ne de biçimi böyle olan başka bir hayvan kanatlı olabilir; yalnız kanlı olduğu hâlde dörtten fazla noktayla hareket edeceği için değil, tabiata uygun hareket ederken kanatlara sahip olmak ona hiçbir fayda sağlamayacağı için de. Tabiat ise tabiata aykırı hiçbir şey yapmaz.
11 Καὶ περὶ μὲν τούτων διωρίσθω τὸν τρόπον τοῦτον, τὸ δὲ μέλλον ζῷον ὀρθὸν βαδιεῖσθαι διότι δίπουν τε ἀναγκαῖόν ἐστιν εἶναι, καὶ τὰ μὲν ἄνω μέρη τοῦ σώματος κουφότερα ἔχειν τὰ δʼ ὑφεστῶτα τούτοις βαρύτερα, δῆλον· μόνως γὰρ ἂν οὕτως ἔχον οἷόν τʼ εἴη φέρειν ἑαυτὸ ῥᾳδίως. διόπερ ἄνθρωπος μόνον ὀρθὸν τῶν ζῴων ὢν τὰ σκέλη κατὰ λόγον ἔχει πρὸς τὰ ἄνω τοῦ σώματος μέγιστα τῶν ὑποπόδων καὶ ἰσχυρότατα. δῆλον δε ποιεῖ τοῦτο καὶ τὸ συμβαῖνον τοῖς παιδίοις· οὐ γὰρ δύναται βαδίζειν ὀρθὰ διὰ τὸ πάντα νανώδη εἶναι καὶ | μείζω καὶ ἰσχυρότερα ἔχειν ἢ κατὰ λόγον τὰ ἄνω μέρη τοῦ σώματος τῶν κάτωθεν. προϊούσης δὲ τῆς ἡλικίας αὔξησιν λαμβάνει τὰ κάτω μᾶλλον, μέχρι οὗπερ ἂν λάβωσι τὸ προσῆκον μέγεθος, καὶ ποιοῦνται τότε τοῖς σώμασι τὴν βάδισιν τὴν ὀρθήν. οἱ δʼ ὄρνιθες κοῦφοι ὄντες δίποδές εἰσι διὰ τὸ ὄπισθεν αὐτοῖς τὸ βάρος εἶναι, καθάπερ ἐργάζονται τοὺς ἵππους τοὺς χαλκοῦς τοὺς τὰ πρόσθια ᾐρκότας τῶν σκελῶν. αἴτιον δὲ μάλιστα τοῦ δίποδας ὄντας δύνασθαι ἑστάναι τὸ ἔχειν τὸ ἰσχίον ὅμοιον μηρῷ καὶ τηλικοῦτον ὥστε δοκεῖν δύο μηροὺς ἔχειν, τόν τʼ ἐν τῷ σκέλει πρὸ τῆς καμπῆς καὶ τὸν πρὸς τοῦτο τὸ μέρος ἀπὸ τῆς ἕδρας· ἔστι δʼ οὐ μηρὸς ἀλλʼ ἰσχίον. εἰ γὰρ μὴ τηλικοῦτον ἦν, οὐκ ἂν ἦν ὄρνις δίπους. ὥσπερ γὰρ τοῖς ἀνθρώποις καὶ τοῖς τετράποσι ζῴοις, εὐθὺς ἂν ἦν ἀπὸ βραχέος ὄντος τοῦ ἰσχίου ὁ μηρὸς καὶ τὸ ἄλλο σκέλος· λίαν οὖν ἂν ἦν τὸ σῶμα πᾶν προπετὲς αὐτῶν. νῦν δὲ μακρὸν ὂν μέχρι ὑπὸ μέσην παρατείνει τὴν γαστέρα, ὥστʼ ἐντεῦθεν τὰ σκέλη ὑπερηρεισμένα φέρει τὸ σῶμα πᾶν. φανερὸν δʼ ἐκ τούτων καὶ ὅτι ὀρθὸν οὐκ ἐνδέχεται τὸν ὄρνιθα εἶναι ὥσπερ τὸν ἄνθρωπον. ἡ γὰρ τῶν πτερῶν φύσις ὡς ἔχουσι τὸ σῶμα νῦν οὕτως αὐτοῖς χρήσιμός ἐστιν, ὀρθοῖς δʼ οὖσιν ἄχρηστος ἂν ἦν, ὥσπερ γράφουσι τοὺς ἔρωτας ἔχοντας πτέρυγας. ἅμα γὰρ τοῖς εἰρημένοις δῆλον ὅτι οὐδʼ ἄνθρωπον, οὐδʼ εἰ ἄλλο τι τοιοῦτόν ἐστι τὴν μορφήν, δυνατὸν εἶναι πτερωτόν, οὐ μόνον ὅτι πλείοσι σημείοις κινήσεται ἢ τέτταρσιν ἔναιμον ὄν, ἀλλʼ ὅτι ἄχρηστος αὐτοῖς ἡ τῶν πτερύγων ἕξις κατὰ φύσιν κινουμένοις· ἡ δὲ φύσις οὐδὲν ποιεῖ παρὰ φύσιν.
16b512. Bölüm
Bacaklarda ya da kürek kemikleriyle kalçalarda bükülme olmasaydı kanlı ve ayaklı hayvanlardan hiçbirinin ilerleyemeyeceği daha önce söylendi; hiçbir şey durmasaydı bükülmenin olamayacağı da, insanlarla kuşların ikisi de iki ayaklı oldukları hâlde bacaklarını zıt yönlere büktükleri de, ayrıca dört ayaklıların bacaklarını hem kendi içlerinde hem insanlara göre zıt yönlere büktükleri de. İnsanlar kollarını içbükey tarafa, bacaklarını dışbükey tarafa doğru büker; dört ayaklılar ise ön bacaklarını dışbükey tarafa, arka bacaklarını içbükey tarafa doğru; kuşlar da öyle. Bunun sebebi, daha önce söylendiği gibi, tabiatın hiçbir şeyi boşuna yapmaması, her şeyi mümkün olanlar içinden en iyisine göre yapmasıdır. Tabiatça iki bacakla yer değiştiren bütün hayvanlarda, hayvan dururken ağırlık bacaklardan birinin üzerindedir; ileri hareket ederken ise öne geçen ayağın hafif olması, yürüyüş devam ederken de ağırlığı yeniden üzerine alması gerekir. Öyleyse açıktır ki bacağın bükülü hâlden yeniden düzleşmesi, bu sırada öne atılan ayaktaki noktanın ve incikin yerinde durması zorunludur. Bunun olması ve hayvanın aynı zamanda ilerlemesi, öne geçen bacağın bükümü öne doğruysa mümkündür, geriye doğruysa imkânsızdır. Çünkü ilk durumda bacağın uzaması beden öne gelirken olur, ikincisinde ise beden geriye kalkarken. Ayrıca bükülme geriye doğru olsaydı, ayağın basışı birbirine zıt iki hareketle olurdu: biri geriye, biri öne. Çünkü bacak bükülürken uyluğun ucu geriye gider, incik de bükülme yerinden ayağı öne götürür. Bükülme öne doğru olunca ise söz konusu yürüyüş zıt hareketlerle değil, tek bir ileri hareketle gerçekleşir. Demek ki iki ayaklı olan ve yer değiştirmeyi tabiatça bacaklarıyla yapan insan, söylenen sebepten bacaklarını öne doğru büker; kollarını ise içbükey tarafa bükmesi makuldür: kollar zıt yöne bükülseydi hem ellerin kullanılması hem de besinin alınması için faydasız olurdu. Doğurarak üreyen dört ayaklılar ise ön bacaklarını —çünkü yürüyüşte önden gidenler bunlardır ve bunlar bedenin ön kısmındadır— insanlarla aynı sebepten dışbükey tarafa bükmek zorundadır; çünkü bu bakımdan insanlarla aynı durumdadırlar. Dört ayaklılar da bu yüzden söylenen şekilde öne doğru büker. Bükülme böyle olunca ayaklarını yüksekçe kaldırabilirler; zıt yöne bükselerdi ayaklarını yerden ancak az kaldırabilirlerdi, çünkü ilerlerken bütün uyluk ve incikin çıktığı bükülme yeri karnın altına girerdi. Arka bacakların bükülmesi öne doğru olsaydı, ayaklarını ön bacaklarındaki gibi kaldırırlardı (çünkü bacaklar kalkarken hem uyluk hem bükülme yeri karnın altına gireceğinden bunlarda da kalkış az olurdu); oysa şimdi büktükleri gibi geriye doğru bükülünce ayakların böyle hareketinde yürüyüşlerine hiçbir engel çıkmaz. Ayrıca yavrularını emzirenler için de bu işi görmek bakımından bacakların böyle bükülmüş olması zorunlu ya da en azından daha iyidir; çünkü bükülme içe doğru olsaydı yavruları altlarında tutup örtmeleri kolay olmazdı.
Ὅτι μὲν οὖν εἰ μὴ κάμψις ἦν ἐν τοῖς σκέλεσιν ἢ ἐν ταῖς 12 ὠμοπλάταις καὶ ἰσχίοις, οὐθὲν οἷόν τʼ ἦν ἂν τῶν ἐναίμων καὶ ὑποπόδων προβαίνειν, εἴρηται πρότερον, καὶ ὅτι κάμψις οὐκ ἂν ἦν μηδενὸς ἠρεμοῦντος, ὅτι τε ἐναντίως οἵ τε ἄνθρωποι δίποδες ὄντες καὶ οἱ ὄρνιθες τὴν τῶν σκελῶν ποιοῦνται κάμψιν, ἔτι δὲ τὰ τετράποδα ὑπεναντίως καὶ αὑτοῖς καὶ τοῖς ἀνθρώποις. οἱ μὲν γὰρ ἄνθρωποι τοὺς μὲν βραχίονας κάμπτουσιν ἐπὶ τὰ κοῖλα, τὰ δὲ σκέλη ἐπὶ τὸ κυρτόν, τὰ δὲ τετράποδα τὰ μὲν πρόσθια σκέλη ἐπὶ τὸ κυρτόν, τὰ δʼ ὀπίσθια ἐπὶ τὸ κοῖλον· ὁμοίως δὲ καὶ οἱ ὄρνιθες. αἴτιον δʼ ὅτι ἡ φύσις οὐδὲν δημιουργεῖ μάτην, ὥσπερ εἴρηται πρότερον, ἀλλὰ πάντα πρὸς τὸ βέλτιστον ἐκ τῶν ἐνδεχομένων. ὥστʼ ἐπεὶ πᾶσιν ὅσοις ὑπάρχει κατὰ φύσιν ἡ κατὰ τόπον μεταβολὴ τοῖν σκελοῖν, ἑστῶτος μὲν ἑκάστου τὸ βάρος ἐν τούτῳ ἐστί, κινουμένοις δʼ εἰς τὸ πρόσθεν δεῖ τὸν πόδα τὸν ἡγούμενον τῇ θέσει κοῦφον εἶναι, συνεχοῦς δὲ τῆς πορείας γινομένης αὖθις ἐν τούτῳ τὸ βάρος ἀπολαμβάνειν, δῆλον ὡς ἀναγκαῖον ἐκ τοῦ κεκάμφθαι τὸ σκέλος αὖθις εὐθὺ γίνεσθαι μένοντος τοῦ τε κατὰ τὸν προωσθέντα πόδα σημείου καὶ τῆς κνήμης. τοῦτο δὲ συμβαίνειν ἅμα καὶ προϊέναι τὸ ζῷον εἰς τὸ ἔμπροσθεν μὲν ἔχοντος τὴν καμπὴν τοῦ ἡγουμένου σκέλους δυνατόν, εἰς τοὔπισθεν δʼ ἀδύνατον. οὕτω μὲν γὰρ προενεχθέντος τοῦ σώματος ἡ ἔκτασις τοῦ σκέλους ἔσται, ἐκείνως δʼ ἀνενεχθέντος. ἔτι δʼ εἰς τὸ ὄπισθεν μὲν τῆς καμπῆς οὔσης διὰ δύο κινήσεων ἐγίγνετʼ ἂν ἡ τοῦ ποδὸς θέσις ὑπεναντίων τε αὑταῖς, καὶ τῆς μὲν εἰς τὸ ὄπισθεν τῆς δὲ εἰς τὸ ἔμπροσθεν· ἀναγκαῖον γὰρ ἐν τῇ συγκάμψει τοῦ σκέλους τοῦ μὲν μηροῦ τὸ ἔσχατον εἰς τοὔπισθεν προάγειν, τὴν δὲ κνήμην ἀπὸ τῆς καμπῆς εἰς τὸ ἔμπροσθεν τὸν πόδα κινεῖν· εἰς τὸ ἔμπροσθεν δὲ τῆς καμπῆς οὔσης, οὔθʼ ὑπεναντίαις κινήσεσι μιᾷ τε τῇ εἰς τὸ ἔμπροσθεν ἡ λεχθεῖσα πορεία συμβήσεται. ὁ μὲν οὖν ἄνθρωπος δίπους ὢν καὶ τὴν κατὰ τόπον μεταβολὴν κατὰ φύσιν τοῖς σκέλεσι ποιούμενος διὰ τὴν εἰρημένην αἰτίαν κάμπτει εἰς τὸ ἔμπροσθεν τὰ σκέλη, τοὺς δὲ βραχίονας ἐπὶ τὸ κοῖλον εὐλόγως· ἄχρηστοι γὰρ ἂν ἦσαν καμπτόμενοι εἰς τοὐναντίον πρός τε τὴν τῶν χειρῶν χρῆσιν καὶ πρὸς τὴν τῆς τροφῆς λῆψιν. τὰ δὲ τετράποδα καὶ τὰ ζῳοτόκα τὰ μὲν ἔμπροσθεν σκέλη, ἐπειδὴ ἡγεῖταί τε τῆς πορείας αὐτῶν καὶ ἔστι ταῦτʼ ἐν τῷ μέρει τῷ ἔμπροσθεν τοῦ σώματος, ἀνάγκη κάμπτειν ἐπὶ τὴν περιφέρειαν διὰ τὴν αὐτὴν αἰτίαν ἥνπερ καὶ οἱ ἄνθρωποι· κατὰ γὰρ τοῦτο ὁμοίως ἔχουσι. διόπερ καὶ τὰ τετράποδα κάμπτουσιν εἰς τὸ πρόσθεν τὸν εἰρημένον τρόπον. καὶ γὰρ οὕτως μὲν αὐτῶν τῆς κάμψεως γινομένης ἐπὶ πολὺ δυνήσονται τοὺς πόδας μετεωρίζειν· ἐναντίως δὲ κάμπτοντες μικρὸν ἀπὸ τῆς γῆς ἂν αὐτοὺς ἐμετεώριζον διὰ τὸ τόν τε μηρὸν ὅλον καὶ τὴν καμπήν, ἀφʼ ἧς ἡ κνήμη πέφυκεν, ὑπὸ τῇ γαστρὶ γίγνεσθαι προϊόντος αὐτοῦ. τῶν δ᾿ ὄπισθεν σκελῶν εἰ μὲν ἦν εἰς τὸ ἔμπροσθεν ἡ κάμψις, τῶν ποδῶν ὁ μετεωρισμὸς ὁμοίως ἂν αὐτοῖς εἶχε τοῖς προσθίοις (ἐπὶ βραχὺ γὰρ ἂν ἐγίγνετο καὶ τούτοις κατὰ τὴν ἄρσιν τῶν σκελῶν, τοῦ τε μηροῦ καὶ τῆς καμπῆς ἀμφοτέρων ὑπὸ τὸν τῆς γαστρὸς τόπον ὑποπιπτόντων), εἰ δʼ εἰς τὸ ὄπισθεν, καθάπερ καὶ νῦν κάμπτουσιν, οὐθὲν ἐμπόδιον αὐτοῖς γίγνεται πρὸς τὴν πορείαν ἐν τῇ τοιαύτῃ κινήσει τῶν ποδῶν. ἔτι τοῖς γε θηλαζομένοις αὐτῶν καὶ πρὸς τὴν τοιαύτην λειτουργίαν ἀναγκαῖον ἢ βέλτιόν γʼ οὕτω κεκάμφθαι τὰ σκέλη· οὐ γὰρ ῥᾴδιον τὴν κάμψιν ποιουμένων ἐντὸς ὑφʼ αὑτὰ ἔχειν τὰ τέκνα καὶ σκεπάζειν.
16b30_213. Bölüm
Eklemlerde bükülmenin dört şekli vardır: ya ön ve arka bacaklar ikisi de içbükey tarafa doğru bükülür, A'daki gibi; ya da tersine dışbükey tarafa, B'deki gibi; ya da çapraz biçimde, aynı yöne değil, ön bacaklar dışbükey tarafa, arka bacaklar içbükey tarafa, G'deki gibi; ya da bunun tersine, dışbükey tarafları birbirine, içbükey tarafları dışa dönük olarak, D'deki gibi. Ne iki ayaklılardan ne dört ayaklılardan hiçbiri A ya da B'deki gibi bükülmez; dört ayaklılar G'deki gibi bükülür; D'deki gibi ise dört ayaklılardan filden başka hiçbiri bükülmez; insan da kollarını ve bacaklarını böyle büker: kollarını içbükey tarafa, bacaklarını dışbükey tarafa doğru. İnsanlarda uzuvların bükümleri hep sırayla zıt yönlüdür: mesela dirsek içbükey tarafa, bilek dışbükey tarafa, omuz yine dışbükey tarafa; bacaklarda da aynı şekilde uyluk içbükey tarafa, diz dışbükey tarafa, ayak ise yine tersine, içbükey tarafa doğru. Alt uzuvların üst uzuvlara göre zıt olduğu da açıktır; çünkü başlangıçları zıttır: omuz dışbükey tarafa, uyluk içbükey tarafa doğrudur; bu yüzden ayak da içbükey tarafa, el bileği ise dışbükey tarafa doğrudur.
13 Ὄντων δὲ τεττάρων τρόπων τῆς κάμψεως κατὰ τοὺς συνδέσμους (ἀνάγκη γὰρ κάμπτειν ἢ ἐπὶ τὸ κοῖλον καὶ τὰ πρόσθια καὶ τὰ ὀπίσθια, καθάπερ ἐφʼ οἷς Α, ἢ ἐπὶ τοὐναντίον ἐπὶ τὸ κυρτόν, καθάπερ ἐφʼ οἷς Β, ἢ ἀντεστραμμένως μὴ ἐπὶ τὰ αὐτά, ἀλλὰ τὰ μὲν πρόσθια ἐπὶ τὸ κυρτόν, τὰ δʼ ὀπίσθια ἐπὶ τὸ κοῖλον, καθάπερ ἐφʼ οἷς τὸ Γ ἢ τοὐναντίον τούτοις τὰ μὲν κυρτὰ πρὸς ἄλληλα, τὰ δὲ κοῖλα ἐκτός, καθάπερ ἔχει ἐφʼ οἷς τὸ ∠), ὡς μὲν ἔχει ἐφʼ οἷς τὸ Α ἢ τὸ Β, οὐθὲν κάμπτεται οὔτε τῶν διπόδων οὔτε τῶν τετραπόδων, ὡς δὲ τὸ τὰ τετράποδα, ὡς δὲ τὸ ∠, τῶν μὲν τετραπόδων οὐθὲν πλὴν ἐλέφας, ὁ δʼ ἄνθρωπος τοὺς βραχίονας καὶ τὰ σκέλη· τοὺς μὲν γὰρ ἐπὶ τὸ κοῖλον κάμπτει, τὰ δὲ σκέλη ἐπὶ τὸ κυρτόν. ἀεὶ δʼ ἐναλλὰξ ἐναντίως ἔχει τὰ κῶλα τὰς κάμψεις τοῖς ἀνθρώποις, οἷον τὸ ὠλέκρανον ἐπὶ τὸ κοῖλον, ὁ δὲ καρπὸς ἐπὶ τὸ κυρτόν, καὶ πάλιν ὁ ὦμος ἐπὶ τὸ κυρτόν· ὡσαύτως δὲ καὶ ἐπὶ τῶν σκελῶν ὁ μηρὸς ἐπὶ τὸ κοῖλον, τὸ δὲ γόνυ ἐπὶ τὸ κυρτόν, ὁ δὲ ποὺς τοὐναντίον ἐπὶ τὸ κοῖλον. καὶ τὰ κάτω δὴ πρὸς τὰ ἄνω φανερὸν ὅτι ἐναντίως· ἡ γὰρ ἀρχὴ ὑπεναντίως, ὁ μὲν ὦμος ἐπὶ τὸ κυρτόν, ὁ δὲ μηρὸς ἐπὶ τὸ κοῖλον· διὸ καὶ ὁ μὲν ποὺς ἐπὶ τὸ κοῖλον, ὁ δὲ καρπὸς τῆς χειρὸς ἐπὶ τὸ κυρτόν.
16b2014. Bölüm
Bacakların bükülmeleri bu şekildedir ve söylenen sebeplerden dolayıdır. Arka bacaklar ön bacaklara göre çaprazlama hareket eder: öndeki sağ bacaktan sonra arkadaki sol bacağı hareket ettirirler, sonra öndeki solu, bundan sonra da arkadaki sağı. Bunun sebebi şudur: ön bacakları birlikte ve önce hareket ettirselerdi, yürüyüş kesik kesik olur ya da hayvan öne yıkılırcasına yürür, arka bacaklar adeta arkadan sürüklenirdi. Üstelik bu bir yürüyüş değil, sıçrama olurdu; sıçrayarak sürekli yer değiştirmek ise zordur. Bunun işareti de şudur: atlardan bu şekilde hareket edenler, mesela tören alaylarında yürüyenler, bugün de çabucak yorulur. İşte bu yüzden ön ve arka bacaklarla ayrı ayrı hareket etmezler. Önce iki sağ bacakla hareket etselerdi de dayanaklarının dışına çıkar ve düşerlerdi. Hareketi ya bu iki şekilden biriyle ya da çaprazlama yapmak zorunluysa ve öbürlerinin hiçbiri mümkün değilse, çaprazlama hareket etmek zorunludur; çünkü söylendiği gibi böyle hareket edince bu durumlardan hiçbirine düşmezler. Atlar ve bu türden hayvanlar da bu yüzden çaprazlama adım atmış olarak durur, iki sağ ya da iki sol bacakları aynı anda önde olarak durmaz. Dörtten fazla ayağı olanlar da hareketi aynı şekilde yapar: her ardışık dört ayakta arka ayaklar ön ayaklara göre daima çaprazlama hareket eder; bu, yavaş hareket edenlerde açıkça görülür. Yengeçler de aynı şekilde hareket eder; çünkü onlar da çok ayaklılardandır. Bunlar da hangi yöne yürürlerse yürüsünler daima çaprazlama hareket eder. Bu hayvan hareketini kendine has bir şekilde yapar: hayvanlar arasında öne doğru değil, yana doğru hareket eden yalnız odur. Ama önü gözlerle belirlendiği için tabiat, gözleri uzuvları izleyebilecek şekilde yapmıştır: gözleri yana doğru döner; dolayısıyla yengeçler de bu yüzden bir bakıma öne doğru hareket eder.
Αἱ μὲν οὖν κάμψεις τῶν σκελῶν τοῦτόν τε τὸν τρόπον ἔχουσι καὶ διὰ τὰς αἰτίας τὰς εἰρημένας, κινεῖται δὲ τὰ 14 ὀπίσθια πρὸς τὰ ἔμπροσθεν κατὰ διάμετρον· μετὰ γὰρ τὸ δεξιὸν τῶν ἔμπροσθεν τὸ ἀριστερὸν τῶν ὄπισθεν κινοῦσιν, εἶτα τὸ ἀριστερὸν τῶν ἔμπροσθεν, μετὰ δὲ τοῦτο τὸ δεξιὸν τῶν ὄπισθεν. αἴτιον δʼ ὅτι εἰ μὲν τὰ ἔμπροσθεν ἅμα καὶ πρῶτον, διέσπαστο ἂν ἢ καὶ προπετὴς ἂν ἐγίνετο ἡ βάδισις καὶ οἷον ἐφελκομένοις τοῖς ὄπισθεν. ἔτι δʼ οὐ πορεία ἀλλὰ ἅλσις τὸ τοιοῦτον· χαλεπὸν δὲ συνεχῆ ποιεῖσθαι τὴν μεταβολὴω ἁλλόμενα. σημεῖον δέ· ταχὺ γὰρ ἀπαγορεύουσι καὶ νῦν τῶν ἵππων ὅσοι τὸν τρόπον τοῦτον ποιοῦνται τὴν κίνησιν, οἷον οἱ πομπεύοντες. χωρὶς μὲν οὖν τοῖς ἔμπροσθεν καὶ ὄπισθεν διὰ ταῦτα οὐ ποιοῦνται τὴν κίνησιν. εἰ δὲ τοῖς δεξιοῖς ἀμφοτέροις πρώτοις, ἔξω ἂν ἐγίγνοντο τῶν ἐρεισμάτων καὶ ἔπιπτον ἄν. εἰ δὴ ἀνάγκη μὲν ἢ τούτων τῶν τρόπων ὁποτερονοῦν ποιεῖσθαι τὴν κίνησιν ἢ κατὰ διάμετρον, μὴ ἐνδέχεται δʼ ἐκείνων μηδέτερον, ἀνάγκη κινεῖσθαι κατὰ διάμετρον· οὕτω γὰρ κινούμενα ὥσπερ εἴρηται οὐδέτερα τούτων οἷόν τε πάσχειν. καὶ διὰ τοῦτο οἱ ἵπποι καὶ ὅσα τοιαῦτα, ἵσταται προβεβηκότα κατὰ διάμετρον, καὶ οὐ τοῖς δεξιοῖς ἢ τοῖς ἀριστεροῖς ἀμφοτέροις ἅμα. τὸν αὐτὸν δὲ τρόπον καὶ ὅσα πλείους πόδας ἔχει τεττάρων ποιεῖται τὴν κίνησιν· ἀεὶ γὰρ ἐν τοῖς τέτταρσι τοῖς ἐφεξῆς τὰ ὀπίσθια πρὸς τὰ ἔμπροσθεν κινεῖται κατὰ διάμετρον· δῆλον δʼ ἐπὶ τοῖς βραδέως κινουμένοις. καὶ οἱ καρκίνοι δὲ τὸν αὐτὸν τρόπον κινοῦνται· τῶν πολυπόδων γάρ εἰσιν. ἀεὶ γὰρ καὶ οὗτοι κατὰ διάμετρον κινοῦνται, ἐφʼ ὅπερ ἂν ποιῶνται τὴν πορείαν. ἰδίως γὰρ τοῦτο τὸ ζῷον ποιεῖται τὴν κίνησιν· μόνον γὰρ οὐ κινεῖται ἐπὶ τὸ πρόσθεν τῶν ζῴων, ἀλλʼ ἐπὶ τὸ πλάγιον. ἀλλʼ ἐπεὶ τοῖς ὄμμασι διώρισται τὸ πρόσθιον, ἡ φύσις πεποίηκεν ἀκολουθεῖν δυναμένους τοὺς ὀφθαλμοὺς τοῖς κώλοις· κινοῦνται γὰρ εἰς τὸ πλάγιον αὐτοῖς, ὥστε τρόπον τινὰ καὶ τοὺς καρκίνους κινεῖσθαι διὰ τοῦτʼ ἐπὶ τὸ ἔμπροσθεν.
16b20_215. Bölüm
Kuşlar bacaklarını dört ayaklılar gibi büker; çünkü tabiatları bir bakıma onlarınkine yakındır: kuşlarda kanatlar ön bacakların yerini tutar. Bu yüzden kanatlar da dört ayaklıların ön bacakları gibi bükülmüştür; çünkü kuşlarda yürüme hareketinde de yer değiştirmenin tabiî ilkesi kanatlardır: kuşlara has hareket uçuştur. Bu yüzden kanatları alınırsa hiçbir kuş ne durabilir ne ilerleyebilir. Ayrıca kuş iki ayaklı olup dik olmadığından ve bedeninin ön kısımları daha hafif olduğundan, ayakta durabilmesi için uyluğunun şimdiki gibi, yani geriye doğru uzanarak altında bulunması zorunlu, en azından daha iyidir. Ama böyle olması gerekiyorsa, bacağın bükülmesinin de içbükey tarafa doğru olması zorunludur; tıpkı dört ayaklıların arka bacaklarında olduğu gibi ve dört ayaklılar ile doğurarak üreyenler için söylediğimiz aynı sebepten. Genel olarak kuşlar, uçanlardan zarımsı kanatlılar ve suda yüzenlerden su içindeki yolculuklarını organlarla yapanlar için, söz konusu parçaların bedene yandan bitişik olmasının daha iyi olduğunu görmek zor değildir; nitekim kuşlarda ve zarımsı kanatlılarda bugün de böyle olduğu görülüyor. Aynı şey balıklarda da geçerlidir: kuşlarda kanatlar, sudakilerde yüzgeçler yandan bitişiktir. [Zarımsı kanatlılarda da zar kanatlar yandan bitişiktir.] Çünkü ancak böyle olursa en hızlı ve en güçlü şekilde büzülüp açılarak, kimi havada kimi suda hareketi yapabilirler; zira bedenin ön ve arka kısımları, kimi suda kimi havada, boyun eğen ortamda taşınarak onları izleyebilir. Dört ayaklı ve yumurtlayan hayvanlardan delik içinde yaşayanların, mesela timsahların, kertenkelelerin, ev kertenkelelerinin, tatlısu ve kara kaplumbağalarının hepsinin bacakları yandan bitişiktir ve yere doğru yayılmıştır; yana doğru da bükülür; çünkü böylece deliğe kolayca girmeye, yumurtaların üzerine kuluçkaya yatıp onları korumaya elverişlidir. Dışarıda olduklarında ise uyluklarını içe doğru çekip altlarına yerleştirerek bütün bedenlerini kaldırmaları zorunludur. Böyle olunca da bacaklarını dışa doğru bükmekten başka türlü bükemezler.
15 Οἱ δʼ ὄρνιθες τὰ σκέλη καθάπερ τὰ τετράποδα κάμπτουσι. τρόπον γάρ τινα παραπλησίως ἡ φύσις αὐτῶν ἔχει· τοῖς γὰρ ὄρνισιν αἱ πτέρυγες ἀντὶ τῶν προσθίων σκελῶν εἰνοις. διὸ καὶ κεκαμμέναι τὸν αὐτόν εἰσι τρόπον ὥσπερ ἐκείνοις τὰ πρόσθια σκέλη, ἐπεὶ τῆς ἐν τῇ πορείᾳ κινήσεως τούτοις ἀπὸ τῶν πτερύγων ἡ κατὰ φύσιν ἀρχὴ τῆς μεταβολῆς ἐστι· πτῆσις γάρ ἐστιν ἡ τούτων οἰκεία κίνησις. διόπερ ἀφαιρεθεισῶν τούτων οὔθʼ ἑστάναι οὔτε προϊέναι δύναιτʼ ἂν οὐθεὶς | ὄρνις. ἔτι δίποδος ὄντος καὶ οὐκ ὀρθοῦ, καὶ τὰ ἔμπροσθεν μέρη τοῦ σώματος κουφότερα ἔχοντος, ἢ ἀναγκαῖον ἢ βέλτιον πρὸς τὸ ἑστάναι δύνασθαι τὸν μηρὸν οὕτως ὑποκείμενον ἔχειν ὡς νῦν ἔχει, λέγω δʼ ὅτι εἰς τὸ ὄπισθεν πεφυκότα. ἀλλὰ μὴν εἰ δεῖ τοῦτον ἔχειν τὸν τρόπον, ἀνάγκη τὴν κάμψιν ἐπὶ τὸ κοῖλον γίνεσθαι τοῦ σκέλους, καθάπερ τοῖς τετράποσιν ἐπὶ τῶν ὀπισθίων, διὰ τὴν αὐτὴν αἰτίαν ἥνπερ εἴπομεν ἐπὶ τῶν τετραπόδων καὶ ζῳοτόκων. ὅλως δὲ οἵ τε ὄρνιθες καὶ τὰ ὁλόπτερα τῶν πετομένων καὶ τὰ ἐν τῷ ὑγρῷ νευστικά, ὅσα αὐτῶν διʼ ὀργάνων τὴν ἐπὶ τοῦ ὑγροῦ ποιεῖται πορείαν, οὐ χαλεπὸν ἰδεῖν ὅτι βέλτιον ἐκ πλαγίου τὴν τῶν εἰρημένων μερῶν πρόσφυσιν ἔχειν, καθάπερ καὶ φαίνεται νῦν ὑπάρχειν αὐτοῖς ἐπί τε τῶν ὀρνίθων καὶ τῶν ὁλοπτέρων. ταὐτὸ δὲ τοῦτο καὶ ἐπὶ τῶν ἰχθύων· τοῖς μὲν γὰρ ὄρνισιν αἱ πτέρυγες, τοῖς δʼ ἐνύδροις τὰ πτερύγια. [τὰ δὲ πτίλα τοῖς ὁλοπτέροις ἐκ τοῦ πλαγίου προσπέφυκεν.] οὕτω γὰρ ἂν τάχιστα καὶ ἰσχυρότατα ⟨συστέλλοντα καὶ⟩ διαστέλλοντα τὰ μὲν τὸν ἀέρα τὰ δὲ τὸ | ὑγρὸν ποιοῖτο τὴν κίνησιν· εἰς γὰρ τὸ ἔμπροσ θεν καὶ τὰ | ὄπισθεν μόρια τοῦ σώματος ἐπακολουθοίη ⟨ἂν⟩ ὑπείκοντι φερόμενα τὰ μὲν ἐν τῷ ὑγρῷ τὰ δʼ ἐν τῷ ἀέρι. τὰ δὲ τρωγλόδυτα τῶν τετραπόδων καὶ ᾠοτόκων, οἷον οἵ τε κροκόδειλοι καὶ σαῦροι καὶ ἀσκαλαβῶται καὶ ἑμύδες τε καὶ χελῶναι, πάντα ἐκ τοῦ πλαγίου προσπεφυκότα τὰ σκέλη ἔχει καὶ ἐπὶ τῇ γῇ κατατεταμένα, καὶ κάμπτει εἰς τὸ πλάγιον, διὰ τὸ οὕτω χρήσιμα εἶναι πρὸς τὴν τῆς ὑποδύσεως ῥᾳστώνην καὶ πρὸς τὴν ἐπὶ τοῖς ᾠοῖς ἐφεδρείαν καὶ φυλακήν. ἔξω δʼ ὄντων αὐτῶν, ἀναγκαῖον τοὺς μηροὺς προσστέλλοντα καὶ ὑποτιθέμενα ὑφʼ αὑτὰ τὸν μετεωρισμὸν τοῦ ὅλου σώματος ποιεῖσθαι. τούτου δὲ γινομένου κάμπτειν αὐτὰ οὐχ οἷόν τε ἄλλως ἢ ἔξω.
16b2516. Bölüm
Ayaklılardan kansız olanların çok ayaklı olduğunu ve hiçbirinin dört ayaklı olmadığını daha önce söyledik. Bunlarda en uçtakiler dışındaki bacakların niçin yandan bitişik olması, bükümlerinin yukarı doğru olması ve bacakların geriye doğru çarpık olması gerektiği açıktır. Çünkü bu türden hayvanların hepsinde ortadaki bacakların hem önden giden hem de izleyen olması zorunludur. Bacaklar bedenin altında olsaydı, önden gittikleri için öne doğru, izledikleri için de geriye doğru bükümleri olması gerekirdi. İkisinin birden olması zorunlu olduğundan bacakları çarpıktır ve en uçtakiler dışında bükümleri yana doğrudur. En uçtakiler ise, kimi izleyen kimi önden giden oldukları için, daha çok tabiî durumlarındadır. Ayrıca bacaklarının çokluğu yüzünden de bu şekilde bükülmüşlerdir; çünkü böylece yürürken birbirlerine daha az engel olur ve daha az çarparlar. Çarpık olmaları ise hepsinin ya da çoğunun delikte yaşamasındandır; çünkü bu şekilde yaşayanların yüksek boylu olması mümkün değildir. Çok ayaklılar arasında yengeçler en olağanüstü yapıdadır: hem daha önce söylenen anlam dışında öne doğru yürümezler, hem de hayvanlar içinde önden giden çok sayıda ayağı olan yalnız onlardır. Bunun sebebi ayaklarının sertliğidir ve ayaklarını yüzmek için değil yürümek için kullanmalarıdır; çünkü hep yerde yürürler. Bütün çok ayaklıların bükümleri yana doğrudur; dört ayaklılardan delikte yaşayanların bükümleri de öyledir; bunlar da kertenkeleler, timsahlar ve yumurtlayanların çoğu gibi hayvanlardır. Bunun sebebi, kimisinin yavrulama zamanında, kimisinin de bütün hayatı boyunca delikte yaşamasıdır.
16 Τὸ δʼ ἄναιμα τῶν ὑποπόδων ὅτι μὲν πολύποδά ἐστι καὶ οὐθὲν αὐτῶν τετράπουν, πρότερον ἡμῖν εἴρηται· διότι δʼ αὐτῶν ἀναγκαῖον ἦν τὰ σκέλη πλὴν τῶν ἐσχάτων ἔκ τε τοῦ πλαγίου προσπεφυκέναι καὶ εἰς τὸ ἄνω τὰς καμπὰς ἔχειν, καὶ αὐτὰ ὑπόβλαισα εἶναι εἰς τὸ ὄπισθεν, φανερόν. ἀπάντων γὰρ τῶν τοιούτων ἀναγκαῖόν ἐστι τὰ μέσα τῶν σκελῶν καὶ ἡγούμενα εἶναι καὶ ἑπόμενα. εἰ οὖν ὑπʼ αὐτοῖς ἦν, ἔδει αὐτὰ καὶ εἰς τὸ ἔμπροσθεν καὶ εἰς τὸ ὄπισθεν τὴν καμθος ἔχειν, διὰ μὲν τὸ ἡγεῖσθαι εἰς τὸ ἔμπροσθεν, διὰ δὲ τὸ ἀκολουθεῖν εἰς τὸ ὄπισθεν. ἐπεὶ δʼ ἀμφότερα συμβαίνειν ἀναγκαῖον αὐτοῖς, διὰ τοῦτο βεβλαίσωταί τε καὶ εἰς τὸ πλάγιον ἔχει τὰς καμπάς, πλὴν τῶν ἐσχάτων· ταῦτα δʼ ὥσπερ πέφυκε μᾶλλον, τὰ μὲν ὡς ἑπόμενα τὰ δʼ ὡς ἡγούμενα. ἔτι δὲ κέκαμπται τὸν τρόπον τοῦτον καὶ διὰ τὸ πλῆθος τῶν σκελῶν· ἧττον γὰρ ἂν οὕτως ἐν τῇ πορείᾳ ἐμπόδιά τε αὐτὰ αὐτοῖς εἴη καὶ προσκόπτοι. ἡ δὲ βλαισότης αὐτοῖς ἐστι διὰ τὸ τρωγλοδυτικὰ εἶναι πάντα ἢ τὰ πλεῖστα· οὐ γὰρ οἷόν τε ὑψηλὰ εἶναι τὰ ζῶντα τὸν τρόπον τοῦτον. οἱ δὲ καρκίνοι τῶν πολυπόδων περιττότατα πεφύκασιν· οὔτε γὰρ εἰς τὸ | πρόσθεν ποιοῦνται τὴν πορείαν πλὴν ὥσπερ εἴρηται πρότερον, | πολλούς τε τοὺς ἡγουμένους ⟨πόδας⟩ ἔχουσι μόνοι τῶν ζῴων. τούτου δʼ αἴτιον ἡ σκληρότης τῶν ποδῶν, καὶ ὅτι οὐ χρῶνται νεύσεως χάριν αὐτοῖς ἀλλὰ πορείας· πεζεύοντα γὰρ διατελοῦσι. πάντων μὲν οὖν τῶν πολυπόδων εἰς τὸ πλάγιον αἱ καμπαί, ὥσπερ καὶ τῶν τετραπόδων ὅσα τρωγλόδυτα· τοιαῦτα δʼ ἐστὶν οἷον σαῦραι καὶ κροκόδειλοι καὶ τὰ πολλὰ τῶν ᾠοτοκούντων. αἴτιον δʼ ὅτι τρωγλοδυτεῖ τὰ μὲν τοῖς τόκοις, τὰ δὲ καὶ τῷ βίῳ παντί.
16b20_317. Bölüm
Ama öteki hayvanların uzuvları yumuşak oldukları için çarpıktır; sert kabuklu olan langustların ayakları ise yürümek için değil yüzmek içindir. Yengeçlerin bükülmesi yana doğrudur ve uzuvları, dört ayaklılardan yumurtlayanlarda ve kansız çok ayaklılarda olduğu gibi çarpık değildir; çünkü uzuvları sert ve kabuk gibidir, yengeç de yüzücü değildir, delikte yaşar; hayatı yerde geçer. Biçimi de yuvarlaktır ve langust gibi kuyruğu yoktur; çünkü kuyruk langustlara yüzmek için yarar, yengeç ise yüzücü değildir. Yan tarafı arka tarafına benzeyen yalnız odur, çünkü önden giden ayakları çoktur. Bunun sebebi de öne doğru bükmemesi ve çarpık olmamasıdır. Çarpık olmamasının sebebi daha önce söylendi: derisinin sertliği ve kabuk gibi oluşu. Dolayısıyla bu yüzden bütün ayaklarıyla ve yana doğru önden gitmesi zorunludur: yana doğru, çünkü bükülme yana doğrudur; bütün ayaklarıyla, çünkü yoksa duran ayaklar hareket edenlere engel olurdu. Dil balığı gibi yassı balıklar, tek gözlü insanlar nasıl yürürse öyle yüzer; çünkü onların tabiatı çarpıktır. Perde ayaklı kuşlar ayaklarıyla yüzer; havayı alıp soludukları için iki ayaklı, hayatlarını suda geçirdikleri için de perde ayaklıdırlar; çünkü böyle olan ayaklar onlara yüzgeç yerine yarar. Bacakları da ötekilerdeki gibi bedenin ortasında değil, daha çok arkadadır; çünkü kısa bacaklı olduklarından bacakların arkada bulunması yüzmeye yarar. Bu türden kuşların kısa bacaklı olması, tabiatın bacakların uzunluğundan alıp ayaklara eklemesinden, uzunluk yerine bacaklara kalınlık, ayaklara da genişlik vermesindendir; çünkü yüzerken suyu zorla itmek için ayakların uzun olmaktan çok geniş olması daha faydalıdır.
ἀλλὰ τῶν μὲν ἄλλων βλαισοῦνται 17 τὰ κῶλα διὰ τὸ μαλακὰ εἶναι, τῶν δὲ καράβων ὄντων σκληροδέρμων οἱ πόδες εἰσὶν ἐπὶ τῷ νεῖν καὶ οὐ τοῦ βαδίζειν χάριν· τῶν δὲ καρκίνων ἡ κάμψις εἰς τὸ πλάγιον, καὶ οὐ βεβλαίσωται ὥσπερ τοῖς τε ᾠοτόκοις τῶν τετραπόδων καὶ τοῖς ἀναίμοις καὶ πολύποσι διὰ τὸ σκληρόδερμα εἶναι τὰ κῶλα καὶ ὀστρακώδη, ὄντι οὐ νευστικῷ καὶ τρωγλοδύτῃ· πρὸς τῇ γῇ γὰρ ὁ βίος. καὶ στρογγύλος δὲ τὴν μορφήν, καὶ οὐκ ἔχων ὀρροπύγιον ὥσπερ ὁ κάραβος· πρὸς τὴν νεῦσιν γὰρ τοῖς καράβοις χρήσιμον, ὁ δʼ οὐ νευστικός. καὶ ὅμοιον δὴ τῷ ὄπισθεν τὸ πλάγιον ἔχει μόνος, διὰ τὸ πολλοὺς ἔχειν τοὺς ἡγεμόνας πόδας. τούτου δʼ αἴτιον ὅτι οὐ κάμπτει εἰς τὸ πρόσθεν οὐδὲ βεβλαίσωται. τοῦ δὲ μὴ βεβλαισῶσθαι τὸ αἴτιον πρότερον εἴρηται, ἡ σκληρότης καὶ τὸ ὀστρακῶδες τοῦ δέρματος. ἀνάγκη δὴ διὰ ταῦτα πᾶσί τε προηγεῖσθαι καὶ εἰς τὸ πλάγιον, εἰς μὲν τὸ πλάγιον ὅτι εἰς τὸ πλάγιον ἡ κάμψις, πᾶσι δʼ ὅτι ἐνεπόδιζον ἂν οἱ ἠρεμοῦντες πόδες τοῖς κινουμένοις. οἱ δὲ ψηττοειδεῖς τῶν ἰχθύων, ὥσπερ οἱ ἑτερόφθαλμοι βαδίζουσιν, οὕτω νέουσι· διέστραπται γὰρ αὐτῶν ἡ φύσις. οἱ δὲ στεγανόποδες τῶν ὀρνίθων νέουσι τοῖς ποσί, καὶ διὰ μὲν τὸ τὸν ἀέρα δέχεσθαι καὶ ἀναπνεῖν δίποδές εἰσι, διὰ δὲ τὸ ἐν ὑγρῷ τὸν βίον ἔχειν στεγανόποδες· ἀντὶ πτερυγίων γὰρ χρήσιμοι οἱ πόδες αὐτοῖς τοιοῦτοι ὄντες. ἔχουσι δὲ τὰ σκέλη οὐχ ὥσπερ οἱ ἄλλοι κατὰ μέσον, ἀλλʼ ὄπισθεν μᾶλλον· βραχυσκελῶν γὰρ αὐτῶν ὄντων ὄπισθεν ὄντα πρὸς τὴν νεῦσιν χρήσιμα. βραχυσκελεῖς δʼ εἰσὶν οἱ τοιοῦτοι διὰ τὸ ἀπὸ τοῦ μήκους τῶν σκελῶν ἀφελοῦσαν τὴν φύσιν προσθεῖναι τοῖς ποσί, καὶ ἀντὶ τοῦ μήκους πάχος ἀποδοῦναι τοῖς σκέλεσι καὶ πλάτος τοῖς ποσί· χρήσιμοι γὰρ πλατεῖς ὄντες μᾶλλον ἢ μακροὶ πρὸς τὸ ἀποβιάζεσθαι τὸ ὑγρόν, ὅταν νέωσιν.
16b15_218. Bölüm
Uçanların ayağı olup balıkların ayaksız olması da makuldür. Çünkü kuşların hayatı kuru yerde geçer ve havada sürekli asılı kalmak imkânsızdır; dolayısıyla ayakları olması zorunludur. Balıkların hayatı ise suda geçer ve havayı değil suyu alırlar. Yüzgeçler yüzmeye yarar, ayaklar ise faydasızdır. İkisine birden sahip olsalardı kansız olurlardı. Kuşlar bir bakıma balıklara benzer: kuşlarda kanatlar yukarıdadır, balıklarda da üst tarafta iki yüzgeç vardır; kuşlarda ayaklar alt taraftadır, balıkların çoğunda da alt tarafta ve üst tarafa yakın yüzgeçler bulunur; kuşların kuyruğu, balıkların da kuyruk yüzgeci vardır.
18 Εὐλόγως δὲ καὶ τὰ μὲν πτηνὰ πόδας ἔχει, οἱ δʼ ἰχθύες ἄποδες· τοῖς μὲν γὰρ ὁ βίος ἐν τῷ ξηρῷ, μετέωρον δʼ ἀεὶ μένειν ἀδύνατον, ὥστʼ ἀνάγκη πόδας ἔχειν· τοῖς δʼ ἰχθύσιν ἐν τῷ ὑγρῷ ὁ βίος, καὶ τὸ ὕδωρ δέχονται, οὐ τὸν ἀέρα. τὰ μὲν οὖν πτερύγια χρήσιμα πρὸς τὸ νεῖν, οἱ δὲ πόδες ἄχρηστοι. εἰ δʼ ἄμφω εἶχον, ἄναιμοι ἂν ἦσαν. ὁμοίως δʼ ἔχουσιν οἱ ὄρνιθες τρόπον τινὰ τοῖς ἰχθύσι. τοῖς μὲν γὰρ ὄρνισιν ἄνω αἱ πτέρυγές εἰσι, τοῖς δὲ πτερύγια δύο ἐν τῷ πρανεῖ· καὶ τσῖς μὲν ἐν τοῖς ὑπτίοις οἱ πόδες, τοῖς δὲ ἔν τε τοῖς ὑπτίοις καὶ ἐγγὺς τῶν πρανῶν πτερύγια τοῖς πλείστοις· καὶ οἱ μὲν ὀρροπύγιον ἔχουσιν, οἱ δʼ οὐραῖον.
16b5_219. Bölüm
Kabuklular hakkında şu sorulabilir: hareketleri nasıldır, sağları ve solları yoksa nereden başlayarak hareket ederler? Çünkü hareket ettikleri görülüyor. Belki bu cinsin hepsini sakat gibi kabul etmek gerekir; bunlar, biri ayaklı hayvanların bacaklarını kesse onlar nasıl hareket ederse öyle hareket eder; fok ve yarasa gibi: bunlar da dört ayaklıdır, ama kusurlu biçimde. Kabuklular hareket eder, ama tabiata aykırı hareket eder; çünkü hareket eden hayvanlar değildir: yerinde kalan ve bir yere yapışık yaşayan hayvanlarla karşılaştırılınca hareketlidirler, yürüyen hayvanlarla karşılaştırılınca yerinde kalanlardır. Yengeçlerin sağı da kusurludur, ama vardır. Bunu kıskaçları gösterir: sağ kıskaç daha büyük ve daha güçlüdür; sanki sağ ve sol ayrılmak istiyormuş gibi.
Hayvanların parçaları hakkında, hem genel olarak hem de yürüyüşe ve bütün yer değiştirmeye ait parçalar hakkında söyleneceklerin durumu budur. Bunlar belirlendiğine göre, sırada psykhē hakkında inceleme yapmak vardır.
19 Περὶ δὲ τῶν ὀστρακοδέρμων ἀπορήσειεν ἄν τις τίς ἡ κίνησις, καὶ εἰ μὴ ἔχουσι δεξιὸν καὶ ἀριστερόν, πόθεν κινοῦνται· φαίνονται δὲ κινούμενα. ἢ ὥσπερ ἀνάπηρον δεῖ τιθέναι πᾶν τὸ τοιοῦτον γένος, καὶ κινεῖσθαι ὁμοίως οἷον εἴ τις ἀποκόψειε τῶν ὑποπόδων τὰ σκέλη, ὥσπερ ἡ φώκη καὶ ἡ νυκτερίς· καὶ γὰρ ταῦτα τετράποδα, κακῶς δʼ ἐστί. τὰ δʼ ὀστρακόδερμα κινεῖται μέν, κινεῖται δὲ παρὰ φύσιν· οὐ γάρ ἐστι κινητικά, ἀλλʼ ὡς μὲν μόνιμα καὶ προσπεφυκότα κινητικά, ὡς δὲ πορευτικὰ μόνιμα. ἔχουσι δὲ φαύλως καὶ οἱ καρκίνοι τὰ δεξιά, ἐπεὶ ἔχουσί γε. δηλοῖ δʼ ἡ χηλή· μείζων γὰρ καὶ ἰσχυροτέρα ἡ δεξιά, ὡς βουλομένων διωρίσθαι τῶν ἀριστερῶν καὶ τῶν δεξιῶν.
Τὰ μὲν οὖν περὶ τῶν μορίων, τῶν τʼ ἄλλων αὐτῶν καὶ τῶν περὶ τὴν πορείαν τῶν ζῴων καὶ περὶ πᾶσαν τὴν κατὰ τόπον μεταβολήν, τοῦτον ἔχει τὸν τρόπον· τούτων δὲ διωρισμένων ἐχόμενόν ἐστι θεωρῆσαι περὶ ψυχῆς.