İçeriğe geç
Hayvanların Parçaları Üzerine

Aristoteles · Hayvanların Parçaları Üzerine

II. Kitap

2.1.1Hayvanların Parçaları Üzerine II

1. Bölüm

Hayvanlardan her birinin hangi ve kaç parçadan oluştuğu, onlarla ilgili araştırmalarda daha açık gösterildi; her birinin hangi sebeplerle böyle olduğunu ise şimdi, araştırmalarda söylenenlerden ayırıp kendi başına incelemek gerekir. Üç türlü birleşim olduğuna göre, birincisi olarak bazılarının unsur dediği şeylerden, yani topraktan, havadan, sudan ve ateşten oluşan birleşim konabilir. Belki daha da iyisi, kuvvelerden, yani niteliklerden söz etmektir; onların da hepsinden değil, daha önce başka yerlerde de söylendiği gibi. Çünkü nemli ve kuru, sıcak ve soğuk, birleşik cisimlerin maddesidir; öteki farklar bunları izler: ağırlık ve hafiflik, yoğunluk ve seyreklik, pürüzlülük ve düzlük ve cisimlerin bu türden öteki hâlleri. İkinci birleşim, bu ilklerden oluşan, hayvanlardaki türdeş parçaların (türdeş parçalar) tabiatıdır; kemik, et ve bu türden öteki parçalar gibi. Üçüncü ve sayıca sonuncusu da türdeş olmayan parçaların birleşimidir; yüz, el ve bu türden parçalar gibi.

2.1.1

Ἐκ τίνων μὲν οὖν μορίων καὶ πόσων συνέστηκεν 1 ἕκαστον τῶν ζῴων, ἐν ταῖς ἱστορίαις ταῖς περὶ αὐτῶν δεδήλωται σαφέστερον· διʼ ἃς δʼ αἰτίας ἕκαστον τοῦτον ἔχει τὸν τρόπον, ἐπισκεπτέον νῦν, χωρίσαντας καθʼ αὑτὰ τῶν ἐν ταῖς ἱστορίαις εἰρημένων. τριῶν δʼ οὐσῶν τῶν συνθέσεων πρώτην μὲν ἄν τις θείη τὴν ἐκ τῶν καλουμένων ὑπὸ τινων στοιχείων, οἷον γῆς, ἀέρος, ὕδατος, πυρός. ἔτι δὲ βέλτιον ἴσως ἐκ τῶν δυνάμεων λέγειν, καὶ τούτων οὐκ ἐξ ἁπασῶν, ἀλλʼ ὥσπερ ἐν ἑτέροις εἴρηται καὶ πρότερον. ὑγρὸν γὰρ καὶ ξηρὸν καὶ θερμὸν καὶ ψυχρὸν ὕλη τῶν συνθέτων σωμάτων ἐστίν· αἱ δʼ ἄλλαι διαφοραὶ ταύταις ἀκολουθοῦσιν, οἷον βάρος καὶ κουφότης καὶ πυκνότης καὶ μανότης καὶ τραχύτης καὶ λειότης καὶ τἆλλα τὰ τοιαύτα πάθη τῶν σωμάτων. δευτέρα δὲ σύστασις ἐκ τῶν πρώτων ἡ τῶν ὁμοιομερῶν φύσις ἐν τοῖς ζῴοις ἐστίν, οἷον ὀστοῦ καὶ σαρκὸς καὶ τῶν ἄλλων τῶν τοιούτων τρίτη δὲ καὶ τελευταία κατ ἀριθμὸν ἡ τῶν ἀνομοιομερῶν, οἷον προσώπου καὶ χειρὸς καὶ τῶν τοιούτων μορίων.

2.1.2Oluşta ve ousia'da durum tersinedir: oluşta sonra gelenler tabiatça öncedir, oluşta en son gelen de birincidir. (Çünkü ev tuğlalar ve taşlar uğruna değildir, onlar ev uğrunadır; öteki madde için de durum aynıdır. Bunun böyle olduğu yalnız istikradan değil, logos'tan da açıktır: oluşan her şey bir şeyden bir şeye doğru oluşur, bir ilkeden bir ilkeye; ilk hareket ettirenden, yani zaten belli bir tabiatı olandan, bir biçime ya da buna benzer başka bir gayeye doğru. Çünkü insan insanı, bitki bitkiyi, her birinin dayanağı olan maddeden doğurur.) Demek ki zaman bakımından madde ve oluş, logos bakımından ise ousia ve her şeyin biçimi önce olmalıdır. Bu, oluşun logos'u söylendiğinde açıkça görülür: ev yapımının logos'u evin logos'unu içerir, evin logos'u ise ev yapımınınkini içermez.

2.1.2

ἐπεὶ δʼ ἐναντίως 2 ἐπὶ τῆς γενέσεως ἔχει καὶ τῆς οὐσίας· τὰ γὰρ ὕστερα τῇ γενέσει πρότερα τὴν φύσιν ἐστί, καὶ πρῶτον τὸ τῇ γενέσει τελευταῖον (οὐ γὰρ οἰκία πλίνθων ἕνεκέν ἐστι καὶ λίθων, ἀλλὰ ταύτα τῆς οἰκίας· ὁμοίως δὲ τοῦτ’ ἔχει καὶ περὶ τὴν ἄλλην ὕλην· οὐ μόνον δὲ φανερὸν ὅτι τοῦτον ἔχει τὸν τρόπον ἐκ τῆς ἐπαγωγῆς, ἀλλὰ καὶ κατὰ τὸν λόγον· πᾶν γὰρ τὸ γινόμενον ἔκ τινος καὶ εἰς τι ποιεῖται τὴν γένεσιν, καὶ ἀπʼ ἀρχῆς ἐπʼ ἀρχὴν, ἀπὸ τῆς πρώτης κινούσης καὶ ἐχούσης ἤδη τινὰ φύσιν ἐπί τινα μορφὴν ἢ τοιοῦτον ἄλλο τέλος· ἅνθρωπος γὰρ ἄνθρωπον καὶ φυτὸν γεννᾷ φυτὸν ἐκ τῆς περὶ ἕκαστον ὑποκειμένης ὕλης)· τῷ μὲν οὖν χρόνῳ προτέραν τὴν ὕλην ἀναγκαῖον εἶναι καὶ τὴν γένεσιν, τῷ λόγῳ δὲ τὴν οὐσίαν καὶ τὴν ἑκάστου μορφὴν. δῆλον δʼ ἂν λέγῃ τις τὸν λόγον τῆς γενέσεως· ὁ μὲν γὰρ τῆς οἰκοδομήσεως λόγος ἔχει τὸν τῆς οἰκίας, ὁ δὲ τῆς οἰκίας οὐκ ἔχει τὸν τῆς οἰκοδομήσεως.

2.1.3Öteki şeylerde de durum aynıdır. Demek ki unsurların maddesi türdeş parçalar uğruna olmalıdır; çünkü oluşta türdeşler unsurlardan, türdeş olmayanlar da türdeşlerden sonra gelir. Türdeş olmayanlar artık gayeye ve sona ulaşmıştır; birleşimlerini üçüncü basamakta almışlardır, tıpkı birçok şeyde oluşların üçüncü basamakta tamamlanması gibi. Hayvanlar bu parçaların ikisinden de oluşur; ama türdeşler türdeş olmayanlar uğrunadır; çünkü işler ve eylemler türdeş olmayanlara aittir, mesela gözün, burnun, bütün yüzün, parmağın, elin ve bütün kolun işleri. Bütün hayvanda ve bu tür parçalarda eylemler ve hareketler çok biçimli olduğuna göre, bu parçaların oluştuğu şeylerin farklı kuvveleri olması zorunludur: bazı işlere yumuşaklık, bazılarına sertlik yarar; kimi parçaların gerilebilmesi, kimilerinin bükülebilmesi gerekir.

2.1.3

3 ὁμοίως δὲ τοῦτο συμβέβηκε καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων. ὥστε τὴν μὲν τῶν στοιχείων ὕλην ἀναγκαῖον εἶναι τῶν ὁμοιομερῶν ἕνεκεν. ὕστερα γὰρ ἐκείνων ταῦτα τῇ γενέσει, τούτων δὲ τὰ ἀνομοιομερῆ· ταῦτα γὰρ ἤδη τὸ τέλος ἔχει καὶ τὸ πέρας, ἐπὶ τοῦ τρίτου λαβόντα τὴν σύστασιν ἀριθμοῦ, καθάπερ ἐπὶ πολλῶν συμβαίνει τελειοῦσθαι τὰς γενέσεις. ἐξ ἀμφοτέρων μὲν οὖν τὰ ζῷα συνέστηκε τῶν μορίων τούτων, ἀλλὰ τὰ ὁμοιομερῆ τῶν ἀνομοιομερῶν ἕνεκέν ἐστιν· ἐκείνων γὰρ ἔργα καὶ πράξεις εἰσίν, οἷον ὁφθαλμοῦ καὶ μυκτῆρος καὶ τού προσώπου παντὸς καὶ δακτύλου καὶ χειρὸς καὶ παντὸς τοῦ βραχίονος πολυμόρφων δὲ τῶν πράξεων καὶ τῶν κινήσεων ὑπαρχουσῶν τοῖς ζῴοις ὅλοις τε καὶ τοῖς μορίοις τοῖς τοιούτοις, ἀναγκαῖον ἐξ ὧν σύγκεινται, τὰς δυνάμεις ἀνομοίας ἔχειν· πρὸς μὲν γάρ τινα μαλακότης χρήσιμος πρὸς δέ τινα σληρότης, καὶ τὰ μὲν τάσιν ἔχειν δεῖ τὰ δὲ κάμψιν.

2.1.4Türdeş parçalar bu tür kuvveleri ayrı ayrı paylaşmıştır (biri yumuşak, öbürü sert, biri nemli, öbürü kuru, biri yapışkan, öbürü gevrektir); türdeş olmayanlar ise birçok ve birbiriyle birleşmiş kuvvelere sahiptir; çünkü elde sıkmaya yarayan kuvve başka, tutmaya yarayan başkadır. Bu yüzden organik parçalar kemiklerden, sinirlerden, etten ve bu türden ötekilerden oluşur; onlar bunlardan oluşmaz.

2.1.4

4 τὰ μὲν οὖν ὁμοιομερῆ κατὰ μέρος διείληφε τὰς δυνάμεις τὰς τοιαύτας (τὸ μὲν γὰρ αὐτῶν ἐστὶ μαλακὸν τὸ δὲ σκληρὸν, καὶ τὸ μὲν ὑγρὸν τὸ δὲ ξηρόν, καὶ γλίσχρον τὸ δὲ κραῦρον), τὰ δʼ ἀνομοιομερῆ κατὰ πολλὰς καὶ συγκειμένας ἀλλήλαις· ἑτέρα γὰρ πρὸς τὸ πιέσαι τῇ χειρὶ χρήσιμος δύναμις καὶ πρὸς τὸ λαβεῖν. διόπερ ἐξ ὀστῶν καὶ νεύρων καὶ σαρκὸς καὶ τῶν ἄλλων τῶν τοιούτων συνεστήκασι τὰ ὀργανικὰ τῶν μορίων, ἀλλʼ οὐκ ἐκεῖνα ἐκ τούτων.

2.1.5Bu parçalar, bir şey uğruna olmaları bakımından, bu sebepten ötürü söylenen durumdadır. Ama nasıl zorunlu olarak böyle oldukları da sorulduğuna göre, şu açıktır: zorunlu olarak birbirlerine karşı önceden böyle bir durumdaydılar. Türdeş olmayanlar türdeşlerden, hem birden çok türdeşten hem tek bir türdeşten oluşabilir, mesela iç organların bazıları gibi: bunlar şekilce çok biçimlidir, ama kabaca söylersek türdeş bir cisimden oluşur.

2.1.5

ὡς μὲν οὖν ἕνεκά τινος διὰ ταύτην τὴν αἰτίαν 5 ἔχει περὶ τούτων τὸν εἰρημένον τρόπον· ἐπεὶ δὲ ζητεῖται καὶ πῶς ἀναγκαῖον ἔχειν οὕτω, φανερὸν ὅτι προϋπῆρχεν οὕτω πρὸς ἄλληλα ἔχοντα ἐξ ἀνάγκης. τὰ μὲν γὰρ ἀνομοιομερῆ ἐκ τῶν ὁμοιομερῶν ἐνδέχεται συνεστάναι, καὶ ἐκ πλειόνων καὶ ἑνὸς, οἷον ἔνια τῶν σπλάγχνων· πολύμορφα γὰρ τοῖς σχήμασιν, ἐξ ὁμοιομεροῦς ὄντα σώματος ὡς εἰπεῖν ἀπλῶς.

2.1.6Türdeşlerin ise türdeş olmayanlardan oluşması imkânsızdır; çünkü o zaman türdeş olan, birçok türdeş olmayan şey olurdu. Bu sebeplerle hayvanlarda parçaların kimi basit ve türdeş, kimi birleşik ve türdeş değildir. Hayvanlarda parçaların bir kısmı organik, bir kısmı his organı olduğuna göre, organik parçaların her biri, daha önce söylediğim gibi, türdeş değildir; his ise hepsinde türdeş parçalarda oluşur; çünkü hislerden her biri tek bir cinse aittir ve her his organı kendi hissedilenlerini almaya elverişlidir. Kuvve hâlinde olan, fiil hâlinde olan tarafından etkilenir; öyle ki o da bir, bu da bir olmak üzere cinsçe aynıdırlar. Bu yüzden tabiat filozoflarından hiçbiri eli, yüzü ya da bu türden parçalardan birini, biri topraktır, öbürü su, bir başkası ateş diye açıklamaya kalkışmaz; his organlarının her birini ise unsurlardan birine bağlar, birinin hava, öbürünün ateş olduğunu söylerler.

2.1.6

τὰ δʼ ὁμοιομερῆ ἐκ τούτων ἀδύνατον· τὸ γὰρ ὁμοιομερὲς 6 πόλλʼ ἂν εἴη ἀνομοιομερῆ. διὰ μὲν οὖν ταύτας τὰς αἰτίας τὰ μὲν ἁπλᾶ καὶ ὁμοιομερῆ, τὰ δὲ σύνθετα καὶ ἀνομοιομερῆ τῶν μορίων ἐν τοῖς ζῴοις ἐστίν. ὄντων δὲ τῶν μὲν ὀργανικῶν μερῶν τῶν δʼ αἰσθητηρίων ἐν τοῖς ζῴοις, τῶν μὲν ὀργανικῶν ἕκαστον ἀνομοιομερές ἐστιν, ὥσπερ εἶπον πρότερον, ἡ δʼ αἴσθησις ⟨συνεγγίνεται⟩ πᾶσιν ἐν τοῖς ὁμοιομερέσι, διὰ τὸ τῶν αἰσθήσεων ὁποιανοῦν ἑνός τινος εἶναι γένους, καὶ τὸ αἰσθητήριον ἑκάστου δεκτικὸν εἶναι τῶν αἰσθητῶν. πάσχει δὲ τὸ δυνάμει ὂν ὑπὸ τοῦ ἐνεργείᾳ ὄντος, ὥστʼ ἔστι τὸ αὐτὸ τῷ γένει καὶ ἐκεῖνο ἓν καὶ τοῦτο ἕν, καὶ διὰ τοῦτο χεῖρα μὲν ἢ πρόσωπον ἢ τῶν τοιούτων τι μορίων οὐδεὶς ἐγχειρεῖ λέγειν τῶν φυσιολόγων τὸ μὲν εἶναι γῆν, τὸ δʼ ὕδωρ, τὸ δὲ πῦρ· τῶν δʼ αἰσθητηρίων ἕκαστον πρὸς ἕκαστον ἐπιζευγνύουσι τῶν στοιχείων, τὸ μὲν ἀέρα φάσκοντες εἶναι, τὸ δὲ πῦρ.

2.1.7His basit parçalarda olduğuna göre, dokunmanın his organlarından türdeş olan ama en az basit olanında bulunması gayet akla yatkındır. Çünkü dokunma en çok birden çok cinse ait görünür ve onun hissettiği şey birçok karşıtlık taşır: sıcak ve soğuk, kuru ve nemli ve bu türden başka ne varsa. Bunların his organı olan et ve ona karşılık gelen şey de his organlarının en cisimli olanıdır. Hissiz bir hayvan olması imkânsız olduğundan, bu yüzden de hayvanların bazı türdeş parçalara sahip olması zorunludur; çünkü his bunlardadır, eylemler ise türdeş olmayanlar aracılığıyla gerçekleşir.

2.1.7

οὔσης δὲ τῆς αἰσθήσεως 7 ἐν τοῖς ἁπλοῖς μέρεσιν εὐλόγως μάλιστα συμβαίνει τὴν ἁρὴν ἐν ὁμοιομερεῖ μὲν ἥκιστα δʼ ἀπλῷ τῶν αἰσθητηρίων ἐγγίνεσθαι· μάλιστα γὰρ αὕτη δοκεῖ πλειόνων εἶναι γενῶν, καὶ πολλὰς ἔχειν ἐναντιώσεις τὸ ὑπὸ ταύτην αἰσθητόν, θερμὸν ψυχρὸν, ξηρὸν ὑγρὸν καὶ εἴ τι ἄλλο τοιοῦτον· καὶ τὸ τούτων αἰσθητήριον, ἡ σάρξ, καὶ τὸ ταύτῃ ἀνάλογον σωματωδέστατόν ἐστι τῶν αἰσθητηρίων. ἐπεὶ δʼ ἀδύνατον εἶναι ζῷον ἄνευ αἰσθήσεως, καὶ διὰ τοῦτο ἂν εἴη ἀναγκαῖον ἔχειν τοῖς ζῴοις ἔνια μόρια ὁμοιομερῆ· ἡ μὲν γὰρ αἴσθησις ἐν τούτοις, αἱ δὲ πράξεις διὰ τῶν ἀνομοιομερῶν ὑπάρχουσιν αὐτοῖς.

2.1.8His kuvvesi, hayvanı hareket ettiren kuvve ve beslenme kuvvesi, daha önce başka yerlerde söylendiği gibi, bedenin aynı parçasında bulunduğuna göre, bu tür ilkeleri taşıyan ilk parçanın, bütün hissedilenleri alabilmesi bakımından basit parçalardan, hareket ettirici ve eyleyici olması bakımından da türdeş olmayanlardan olması zorunludur. Bu yüzden kansız hayvanlarda ona karşılık gelen parça, kanlılarda ise kalp böyledir: kalp, öteki iç organların her biri gibi türdeş parçalara bölünür, ama şeklinin biçimi bakımından türdeş değildir. Öteki iç organ denen parçaların her biri de onu izlemiştir; çünkü aynı maddeden oluşurlar: hepsinin tabiatı kanlıdır, çünkü damar kanallarının ve kollarının üzerinde yer alırlar.

2.1.8

8 τῆς δʼ αἰσθητικῆς δυνάμεως καὶ τῆς κινούσης τὸ ζῷον καὶ τῆς θρεπτικῆς ἐν ταὐτῷ μορίῳ τού σύματος οὔσης, καθάπερ ἐν ἑτέροις εἴρηται πρότερον, ἀναγκαῖον τὸ ἔχον πρῶτον μόριον τὰς τοιαύτας ἀρχάς, ᾗ μέν ἐστι δεκτικὸν πάντων τῶν αἰσθητῶν, τῶν ἁπλῶν εἶναι μορίων, ᾗ δὲ κινητικὸν καὶ πρακτικὸν, τῶν ἀνομοιομερῶν. διόπερ ἐν μὲν τοῖς ἀναίμοις ζῴοις τὸ ἀνάλογον, ἐν δὲ τοῖς ἐναίμοις ἡ καρδία τοιοῦτόν ἐστιν· διαιρεῖται μὲν γὰρ εἰς ὁμοιομερῆ καθάπερ τῶν ἄλλων σπλάγχνων ἕκαστον, διὰ δὲ τὴν τοῦ σχήματος μορφὴν ἀνομοιομερές ἐστιν. ταύτῃ δʼ ἠκολούθηκε καὶ τῶν ἄλλων τῶν καλουμένων σπλάγχνων ἕκαστον. ἐκ τῆς αὐτῆς γὰρ ὕλης συνεστᾶσιν· αἱματικὴ γὰρ ἡ φύσις πάντων αὐτῶν διὰ τὸ τὴν θέσιν ἔχειν ἐπὶ πόροις φλεβικοῖς καὶ διαλήψεσιν.

2.1.9Akan suyun bıraktığı balçık gibi, öteki iç organlar da kanın damarlar boyunca akışının bir tür tortularıdır. Kalp ise damarların ilkesi olduğu ve kanı üreten ilk kuvveyi kendinde taşıdığı için, aldığı besin ne türdense kendisinin de o türden oluşması akla yatkındır. İç organların neden biçimce kanlı olduğu, neden bir bakımdan türdeş, bir bakımdan türdeş olmayan oldukları söylenmiş oldu.

2.1.9

9 καθάπερ οὖν ῥέοντος ὕδατος ἰλύς, τἆλλα σπλάγχνα τῆς διὰ τῶν φλεβῶν ῥύσεως τοῦ αἵματος οἷον προχεύματα ἐστιν· ἡ δὲ καρδία, διὰ τὸ τῶν φλεβῶν ἀρχὴ εἶναι καὶ ἔχειν ἐν αὑτῇ τὴν δύναμιν τὴν δημιουργοῦσαν τὸ αἷμα πρώτην, εὔλογον, ἐξ οἵας δέχεται τροφῆς, ἐκ τοιαύτης συνεστάναι καὶ αὐτήν. διότι μὲν οὖν αἱματικὰ τὴν μορφὴν τὰ σπλάγχνα ἐστίν, εἴρηται, καὶ διότι τῇ μὲν ὁμιοιομερῆ τῇ δʼ ἀνομοιομερῆ.

2.2.12. Bölüm

Hayvanlardaki türdeş parçaların kimi yumuşak ve yaştır, kimi sert ve katı. Yaş olanlar ya tamamen ya da tabii yerlerinde durdukları sürece yaştır: kan, kan suyu, iç yağı, donyağı, ilik, döl, safra, süt (sütü olanlarda), et ve bunların karşılığı olan parçalar. Çünkü bütün hayvanlarda bu parçaların hepsi bulunmaz; bazılarında bunların bir kısmının karşılığı olan parçalar vardır. Türdeş parçaların kuru ve katı olanları ise kemik, kılçık, sinir ve damar gibileridir. Türdeş parçaların bölünüşünde de bir incelik vardır: bazılarında parça bir bakıma bütünle aynı adı taşır —damarın parçası damardır—, bir bakıma ise taşımaz; oysa yüzün parçası hiçbir bakımdan yüz değildir.

2.2.1

9 Τῶν δʼ ὁμοιομερῶν μορίων ἐν τοῖς ζῴοις ἐστὶ τὰ μὲν μαλακὰ καὶ ὑγρά, τὰ δὲ σκληρὰ καὶ στερεά, ὑγρὰ μὲν ἢ ὅλως ἢ ἕως ᾶν ᾖ ἐν τῇ φύσει, οἷον αἷμα, ἰχώρ, πιμελή, στέαρ, μυελός, γονή, χολή, γάλα ἐν τοῖς ἔχουσι, σάρξ, καὶ τὰ τούτοις ἀνάλογον· οὐ γὰρ ἅπαντα τὰ ζῷα τούτων τῶν μορίων τέτευχεν, ἀλλʼ ἔνια τῶν ἀνάλογον τούτων τισίν. τὰ δὲ ξηρὰ καὶ στερεὰ τῶν ὁμοιομερῶν ἐστίν, οἷον ὀστοῦν, ἄκανθα, νεῦρον, φλέψ. καὶ γὰρ τῶν ὁμοιομερῶν ἡ διαίρεσις ἔχει διαφοράν· ἔστι γὰρ ὡς ἐνίων τὸ μέρος ὁμώνυμον τῷ ὅλῳ, οἷον φλεβὸς φλέψ, ἔστι δʼ ὡς οὐχ ὁμώνυμον, ἀλλὰ προσώπου πρόσωπον οὐδαμῶς.

2.2.2Önce şunu söyleyelim: yaş parçaların da kuru parçaların da sebep oluş tarzları çoktur. Kimi, türdeş olmayan parçaların maddesidir; çünkü alet işi gören parçaların her biri bunlardan, yani kemiklerden, sinirlerden, etlerden ve bu türden başka parçalardan kurulmuştur; bunların kimi parçanın ousia'sına, kimi işleyişine katkıda bulunur. Yaşların bir kısmı bu parçaların besinidir, çünkü her şey büyümesini yaştan alır. Bir kısmı da bunların artığıdır: kuru besinin çökeltisi ile, mesanesi olanlarda, yaş besininki gibi.

2.2.2

πρῶτον 2 μὲν οὖν καὶ τοῖς ὑγροῖς μορίοις καὶ τοῖς ξηροῖς πολλοὶ τρόποι τῆς αἰτίας εἰσίν. τὰ μὲν γὰρ ὡς ὕλη τῶν μερῶν τῶν ἀνομοιομερῶν ἐστίν (ἐκ τούτων γὰρ συνέστηκεν ἕκαστον τῶν ὀργανικῶν μερῶν, ἐξ ὀστῶν καὶ νεύρων καὶ σαρκῶν καὶ ἄλλωον τοιούτων συμβαλλομένων τὰ μὲν εἰς τὴν οὐσίαν τὰ δʼ εἰς τὴν ἐργασίαν), τὰ δὲ τροφὴ τούτοις τῶν ὑγρῶν ἐστί (πάντα γὰρ ἐξ ὑγροῦ λαμβάνει τὴν αὔξησιν), τὰ δὲ περιττωματα συμβέβηκεν εἶναι τούτων, οἷον τὴν τε τῆς ξηρᾶς τροφῆς ὑπόστασιν καὶ τὴν τῆς ὑγρᾶς τοῖς ἔχουσι κύστιν.

2.2.3Bu parçaların birbirinden farkları da daha iyi olan içindir; meselâ başka parçalarda olduğu gibi kanın da kandan farkı vardır: kimi kan daha ince, kimi daha koyu; kimi daha duru, kimi daha bulanık; ayrıca kimi daha soğuk, kimi daha sıcaktır. Bu farklar hem tek bir hayvanın parçaları arasında görülür —üst kısımlardaki kan alt kısımlardakinden bu bakımlardan ayrılır— hem de bir hayvanla öteki arasında. Genel olarak da hayvanların kimi kanlıdır, kimi ise kanın yerine bu türden başka bir parçaya sahiptir.

2.2.3

αὐτῶν δὲ τούτων αἱ διαφοραὶ πρὸς ἄλληλα 3 τοῦ βελτίονος ἕνεκέν εἰσιν, οἷον τῶν τε ἄλλων καὶ αἵματος πρὸς αἷμα· τὸ μὲν γὰρ λεπτότερον τὸ δὲ παχύτερον καὶ τὸ μὲν καθαρώτερόν ἐστι τὸ δὲ θολερώτερον, ἔτι δὲ τὸ μὲν ψυχρότερον τὸ δὲ θερμότερον ἔν τε τοῖς μορίοις τοῦ ἑνὸς ζῴου (τὸ γὰρ ἐν τοῖς ἄνω μέρεσι πρὸς τὰ κάτω μόρια διαφέρει ταύταις ταῖς διαφοραῖς) καὶ ἑτέρῳ πρὸς ἕτερον. καὶ ὅλως τὰ μὲν ἔναιμα τῶν ζῴων ἐστί, τὰ δʼ ἀντὶ τοῦ αἵματος ἔχει ἕτερόν τι μόριον τοιοῦτον.

2.2.4Daha koyu ve daha sıcak kan güç üretmeye daha elverişlidir; daha ince ve daha soğuk kan ise his ve düşünmeye daha elverişlidir. Kanın karşılığı olan sıvılarda da aynı fark vardır. Bu yüzden arılar ve bu türden başka hayvanlar tabiatça birçok kanlı hayvandan daha akıllıdır; kanlılar arasında da kanı soğuk ve ince olanlar, zıt yapıdakilerden daha akıllıdır. En iyileri ise kanı sıcak, ince ve duru olanlardır; çünkü böyleleri hem cesarete hem phronēsis'e aynı anda iyi yatkındır. Bu yüzden üst parçalar ile alt parçalar, erkek ile dişi, vücudun sağ tarafı ile sol tarafı arasında da bu fark vardır.

2.2.4

ἔστι δʼ ἰσχύος μὲν ποιητικώτερον 4 τὸ παχύτερον αἷμα καὶ θερμότερον, αίσθθητικώτερον δὲ καὶ νοερώτερον τὸ λεπτότερον καὶ ψυχρότερον. τὴν αὐτὴν δʼ ἔχει διαφορὰν καὶ τῶν ἀνάλογον ὑπαρχόντων πρὸς τὸ αἷμα· διὸ καὶ μέλιτται καὶ ἄλλα τοιαύτα ζῷα φρονιμώτερα τὴν φύσιν ἐστὶν ἐναίμων πολλῶν, καὶ τῶν ἐναίμων τὰ ψυχρὸν ἔχοντα καὶ λεπτὸν αἷμα φρονιμώτερα τῶν ἐναντίων ἐστέν. ἄριστα δὲ τὰ θερμὸν ἔχοντα καὶ λεπτὸν καὶ καθαρὸν ἅμα γὰρ πρός τʼ ἀνδρείαν τὰ τοιαύτα καὶ πρὸς φρόνησιν ἔχει καλῶς. διὸ καὶ τὰ ἄνω μόρια πρὸς τὰ κάτω ταύτην ἔχει τὴν διαφοράν, καὶ πρὸς τὸ θῆλυ αὖ τὸ ἄρρεν, καὶ τὰ δεξιὰ πρὸς τὰ ἀριστερὰ τού σώματος.

2.2.5Öteki parçalar için de —hem bu türden türdeş parçalar hem türdeş olmayanlar için— farkın aynı şekilde bulunduğunu kabul etmek gerekir: kimi farklar her hayvanın işlerine ve ousia'sına yöneliktir, kimi de daha iyiye ya da daha kötüye. Meselâ iki hayvanın da gözü olduğu hâlde birinin gözü sert, ötekinin yaştır; birinin göz kapağı yoktur, ötekinin vardır, görmesi daha keskin olsun diye.

2.2.5

5 ὁμοίως δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων καὶ τῶν τοιούτων μορίων καὶ τῶν ἀνομοιομερῶν ὑποληπτέον ἔχειν τὴν διαφοράν, τὰ μὲν πρὸς τὰ ἔργα καὶ τὴυ οὐσίαν ἑκάστῳ τῶν ζῴων, τὰ δὲ πρὸς τὸ βέλτιον ἢ χεῖρον, οἷον ἐχόντων ὀφθαλμοὺς ἀμφοτέρων τὰ μέν ἐστι σκληρόφθαλμα τὰ δʼ ὑγρόφθαλμα, καὶ τὰ μὲν οὐκ ἔχει βλέφαρα τὰ δʼ ἔχει πρὸς τὸ τὴν ὄψιν ἀκριβεστέραν εἶναι.

2.2.6Hayvanların neden ya kana ya da kanla aynı tabiatta bir şeye sahip olması zorunludur ve kanın tabiatı nedir — bunların sebeplerini, önce sıcağı ve soğuğu ayırt ettikten sonra incelemek gerekir. Çünkü pek çok şeyin tabiatı bu ilkelere dayanır; hayvanların ve parçalarının hangilerinin sıcak, hangilerinin soğuk olduğu konusunda da çok kişi tartışır. Bazıları suda yaşayanların karada yaşayanlardan daha sıcak olduğunu söyler, tabiatlarındaki sıcaklığın yaşadıkları yerin soğukluğunu dengelediğini ileri sürerler; kansızları kanlılardan, dişileri erkeklerden daha sıcak sayarlar. Meselâ Parmenides ve başka bazıları kadınların erkeklerden daha sıcak olduğunu söyler; kadınlarda aybaşı kanamasının sıcaklıktan ve kan bolluğundan ileri geldiğini düşünürler. Empedokles ise bunun tersini söyler. Ayrıca kan ve safra hakkında da kimi bunlardan her birinin sıcak, kimi soğuk olduğunu söyler.

2.2.6

6 ὅτι δʼ ἀναγκαῖον ἔχειν ἢ αἷμα ἢ τὸ τούτῳ τὴν αὐτὴν ἔχον φύσιν, καὶ τίς ἐστιν ἡ τοῦ αἵματος φύσις, πρῶτον διελομένοις περὶ θερμοῦ καὶ ψυχροῦ, οὕτω καὶ περὶ τούτου θεωρητέον τὰς αἰτίας. πολλῶν γὰρ ἡ φύσις ἀνάγεται πρὸς ταύτας τὰς ἀρχὰς, καὶ πολλοὶ διαμφισβητοῦσι, κοῖα θερμὰ καὶ ποῖα ψυχρὰ τῶν ζῴων τῶν μορίων. ἔνιοι γὰρ τὰ ἔνυδρα τῶν πεζῶν θερμότερά φασιν εἶναι, λέγοντες ὡς ἐπανισοῖ τὴν ψυχρότητα τοῦ τόπου ἡ τῆς φύσεως αὐτῶν θερμότης, καὶ τὰ ἄναιμα τῶν ἐναίμον καὶ τὰ θήλεα τῶν ἀρρένων, οἷον Παρμενίδης τὰς γυναῖκας τῶν ἀνδρῶν θερμοτέρας εἶναί φησι καὶ ἕτεροί τινες, ὡς διὰ τὴν θερμότητα καὶ πολυαιμούσαις γινομένων τῶν γυναικείων, Ἐμπεδοκλῆς δὲ τοὐναντίον· ἔτι δʼ αἷμα καὶ χολὴν οἱ μὲν θερμὸν ὁποτερονοῦν εἶναί φασιν αὐτῶν, οἱ δὲ ψυχρὸν.

2.2.7Sıcak ve soğuk hakkında bu kadar anlaşmazlık varsa, öteki nitelikler hakkında ne düşünmeli? Oysa his alanındaki şeylerin bizim için en apaçık olanları bunlardır. Görünen o ki bu durum, "daha sıcak" sözünün birçok anlamda söylenmesinden doğuyor; çünkü birbirine zıt şeyler söyledikleri hâlde her biri bir bakıma haklı görünüyor. Bu yüzden tabiatça oluşmuş şeylerin hangilerine hangi anlamda sıcak, hangilerine soğuk, hangilerine kuru, hangilerine yaş denmesi gerektiği gözden kaçmamalıdır. Çünkü bunların ölümün ve hayatın, ayrıca uykunun ve uyanıklığın, olgunluğun ve yaşlılığın, hastalığın ve sağlığın sebepleri olduğu hemen hemen apaçıktır; pürüzlülük ve düzgünlük, ağırlık ve hafiflik ya da bu türden başka bir nitelik ise, denebilir ki, bunların hiçbirinin sebebi değildir. Bu da akla yatkındır; çünkü daha önce başka yerlerde söylendiği gibi, tabii unsurların ilkeleri bunlardır: sıcak, soğuk, kuru ve yaş.

2.2.7

εἰ δʼ ἔχει τοσαύτην τὸ 7 θερμὸν καὶ τὸ ψυχρὸν ἀμφισβήτησιν, τί χρὴ περὶ τῶν ἄλλων ὑπολαβεῖν; ταῦτα γὰρ ἡμῖν ἐναργέστατα τῶν περὶ τὴν αἴσθησιν. ἔοικε δὲ διὰ τὸ πολλαχῶς λέγεσθαι τὸ θερμότεροον ταύτα συμβαίνειν· ἕκαστος γὰρ δοκεῖ τι λέγειν τἀναντία λέγων. διὸ δεῖ μὴ λανθάνειν πῶς δεῖ τῶν φύσει συνεστώτων τὰ μὲν θερμὰ λέγειν τὰ δὲ ψυχρὰ καὶ τὰ μὲν ξηρὰ τὰ δʼ ὑγρά, ἐπεὶ ὅτι γʼ αἴτια ταῦτα σχεδὸν καὶ θανάτου καὶ ζωῆς ἔοικεν εἶναι φανερόν, ἔτι δʼ ὕπνου καὶ ἐγρηγόρσεως καὶ ἀκμῆς καὶ γήρως καὶ νόσου καὶ ὑγιείας, ἀλλʼ οὐ τραχύτητες καὶ λειότητες οὐδὲ βαρύτητες καὶ κουφότητες οὐδʼ ἄλλο τῶν τοιούτων οὐδὲν ὡς εἰπεῖν. καὶ τούτʼ εὐλόγως συμβέβηκεν· καθάπερ γὰρ ἐν ἑτέροις εἴρηται πρότερον, ἀρχαὶ τῶν φυσικῶν στοιχείων αὗταί εἰσι, θερμὸν καὶ ψυχρὸν καὶ ξηρὸν καὶ ὑγρόν.

2.2.8Peki "sıcak" tek anlamda mı söylenir, birçok anlamda mı? Daha sıcak olanın ne iş gördüğünü, birden fazlaysa kaç iş gördüğünü kavramak gerekir. Bir anlamda, dokunan şeyi daha çok ısıtan şeye daha sıcak denir. Bir başka anlamda, dokunulduğunda daha güçlü bir his uyandıran şeye; hele bu his acıyla birlikteyse. Ama bu bazen yanıltıcı görünür, çünkü kimi zaman canın yanmasının sebebi hissedenin bünyesidir. Ayrıca eriyebilir olanı daha çok eriten, yanabilir olanı daha çok yakan şey daha sıcaktır. Ayrıca aynı şeyden biri çok, öteki az ise, çok olan azdan daha sıcaktır. Bunlara ek olarak, iki şeyden çabuk değil de yavaş soğuyanı daha sıcak sayarız; daha çabuk ısınanın da yavaş ısınandan tabiatça daha sıcak olduğunu söyleriz, çünkü yavaş ısınanı sıcaktan uzak olduğu için zıt, çabuk ısınanı ise yakın olduğu için benzer sayarız.

2.2.8

πότερον οὖν ἀπλῶς λέγεται τὸ θερμὸν ἢ 8 πλεοναχῶς; δεῖ δὴ λαβεῖν τί ἔργον τοῦ θερμοτέρου, ἢ πόσα, εἰ πλείω. ἕνα μὲν δὴ τρόπον λέγεται μᾶλλον θερμὸν ὑφ᾿ οὗ μᾶλλον θερμαίνεται τὸ ἁπτόμενον, ἄλλως δὲ τὸ μᾶλλον αἴσθησιν ἐμποιοῦν ἐν τῷ θιγγάνειν, καὶ τοῦτʼ, ἐὰν μετὰ λύπης. ἔστι δʼ ὅτε δοκεῖ τοῦτʼ εἶναι ψεῦδος· ἐνίοτε γὰρ ἡ ἕξις αἰτία τού ἀλγεῖν αἰσθανομένοις. ἔτι τὸ τηκτικώτερον τού τηκτοῦ καὶ τού καυστοῦ καυστικώτερον. ἔτι ἐὰν ᾖ τὸ μὲν πλέον τὸ δʼ ἔλαττον τὸ αὐτό, τὸ πλέον τού ἐλάττονος θερμότερον. πρὸς δὲ τούτοις δυοῖν τὸ μὴ ταχέως ψυχόμενον ἀλλὰ βραδέως θερμότερον, καὶ τὸ θάττον θερμαινόμενον τοῦ θερμαινομένου βραδέως θερμότερον εἶναι τὴν φύσιν φαμέν, ὡς τὸ μὲν ἐναντίον, ὅτι πόρρω, τὸ δʼ ὅμοιον, ὅτι ἐγγύς.

2.2.9Demek ki bir şeyin bir başkasından daha sıcak olduğu, daha fazla değilse de bu kadar anlamda söylenir. Ama bu anlamların hepsinin aynı şeye ait olması imkânsızdır. Kaynayan su alevden daha çok ısıtır; ama yanabilir ve eriyebilir olanı alev yakar ve eritir, su ise hiç yakmaz, eritmez. Ayrıca kaynayan su küçük bir ateşten daha sıcaktır; ama sıcak su küçük bir ateşten hem daha çabuk hem daha çok soğur, çünkü ateş soğumaz, su ise tamamen soğur. Ayrıca kaynayan su dokunuşta yağdan daha sıcaktır, ama yağdan daha çabuk soğur ve donar. Ayrıca kan dokunuşta sudan ve yağdan daha sıcaktır, ama daha çabuk pıhtılaşır. Ayrıca taşlar, demir ve benzerleri sudan daha yavaş ısınır, ama ısınınca daha çok yakar.

2.2.9

λέγεται μὲν οὖν 9 εἰ μὴ πλεοναχῶς, ἀλλὰ τοσαυταχῶς ἕτερον ἑτέρου θερμότερον· τούτους δὲ τοὺς τρόπους ἀδύνατον ὑπάρχειν τῷ αὐτῷ πάντας. θερμαίνει μὲν γὰρ μᾶλλον τὸ ζέον ὕδωρ τῆς φλογός, καίει δὲ καὶ τήκει τὸ καυστὸν καὶ τηκτὸν ἡ φλόξ, τὸ δʼ ὕδωρ οὐδέν. ἔτι θερμότερον μὲν τὸ ζέον ὕδωρ ἢ πῦρ ὀλίγον, ψύχεται δὲ καὶ θάττον καὶ μᾶλλον τὸ θερμὸν ὕδωρ μικροῦ πυρός· οὐ γὰρ γίνεται ψυχρὸν πῦρ, ὕδωρ δὲ γίνεται πᾶν. ἔτι θερμότερον μὲν κατὰ τὴν ἁφὴν τὸ ζέον ὕδωρ, ψύχεται δὲ θάττον καὶ πήγνυται τού ἐλαίου. ἔτι τὸ αἷμα κατὰ μὲν τὴν ἁφὴν θερμότερον ὕδατος καὶ ἐλαίου, πήγνυται δὲ θάττον. ἔτι λίθοι καὶ σίδηρος καὶ τὰ τοιαῦτα θερμαίνεται μὲν βραδύτερον ὕδατος, καίει δὲ θερμανθέντα μᾶλλον.

2.2.10Bunlara ek olarak, sıcak denen şeylerin kiminin sıcaklığı dışarıdan gelmedir, kimininki kendisinindir; bir şeyin şu ya da bu şekilde sıcak olması arasında da çok büyük fark vardır. Çünkü bunlardan biri, bizatihi değil de arazî olarak sıcak olmaya yakındır; tıpkı ateşi olan bir hastanın arazî olarak musikişinas da olması durumunda, birinin "musikişinas, sağlıklı bir sıcaklıkla sıcak olandan daha sıcaktır" demesi gibi.

2.2.10

10 πρὸς δὲ τούτοις τῶν λεγομένων θερμῶν τὰ μὲν ἀλλοτρίαν ἔχει τὴν θερμότητα τὰ δʼ οἰκείαν, διαφέρει δὲ τὸ θερμὸν εἶναι οὕτως ἢ ἐκείνως πλεῖστον· ἐγγὺς γὰρ τοῦ κατὰ συμβεβηκὸς εἶναι θερμὸν ἀλλὰ μὴ καθʼ αὑτὸ θάτερον αὐτῶν, ὥσπερ ἂν εἴ τις λέγοι, εἰ συμβεβηκὸς εἴη τῷ πυρέττοντι εἶναι μουσικῷ, τὸν μουσικὸν εἶναι θερμότερον ἢ τὸν μεθʼ ὑγιείας θερμόν.

2.2.11Bir şey bizatihi, bir başkası arazî olarak sıcak olduğuna göre, bizatihi sıcak olan daha yavaş soğur, arazî olarak sıcak olan ise his organını çoğu zaman daha çok ısıtır. Öte yandan bizatihi sıcak olan daha çok yakar —meselâ alev kaynayan sudan daha çok yakar—, ama dokunuşta kaynayan su, yani arazî olarak sıcak olan, daha çok ısıtır. Demek ki iki şeyden hangisinin daha sıcak olduğuna karar vermek basit bir iş değildir; çünkü bir bakımdan biri, bir bakımdan öteki daha sıcak olacaktır.

2.2.11

11 ἐπεὶ δʼ ἐστὶ τὸ μὲν καθʼ αὑτὸ θερμὸν τὸ δὲ κατὰ συμβεβηκὸς, ψύχεται μὲν βραδύτερον τὸ καθʼ αὑτό, θερμαίνει δὲ μᾶλλον πολλάκις τὴν αἴσθησιν τὸ κατὰ συμβεβηκός· καὶ πάλιν καίει μὲν μᾶλλον τὸ καθʼ αὐτὸ θερμὸν, οἷον ἡ φλὸξ τοῦ ὕδατος τοῦ ζέοντος, θερμαίνει δὲ κατὰ τὴν ἁφὴν τὸ ζέον μᾶλλον, τὸ κατὰ συμβεβηκὸς θερμὸν. ὥστε φανερὸν ὅτι τὸ κρῖναι δυοῖν πότερον θερμότερον οὐχ ἁπλοῦν· ὡδὶ μὲν γὰρ τόδε ἔσται θερμότερον, ὡδὶ δὲ θάτερον.

2.2.12Bu türden bazı şeyler için sıcak ya da sıcak değil diye düpedüz bir şey söylemek bile mümkün değildir. Çünkü dayanakları, yani her ne ise o olan şey, sıcak değildir; sıcaklıkla birleşmiş hâliyle ise sıcaktır: tıpkı biri sıcak suya ya da sıcak demire tek bir ad koysa, adlandırdığı şeyin bu şekilde sıcak olacağı gibi. Kan da bu şekilde sıcaktır. Dayanağın bir hâl olarak sıcak olduğu bu gibi durumlar, soğuğun bir yoksunluk değil, bir tabiat olduğunu da açıkça gösterir.

2.2.12

12 ἕνια δὲ τῶν τοιούτων οὐδʼ ἔστιν ἁκλῶς εἰπεῖν ὅτι θερμὸν ἢ μὴ θερμόν. ὃ μὲν γάρ ποτε τυγχάνει ὂν τὸ ὑποκείμενον, οὐ θερμόν, συνδυαζόμενον δὲ θερμὸν, οἷον εἴ τις θεῖτο ὄνομα ὕδατι ἢ σιδήρῳ θερμῷ. τοῦτον γὰρ τὸν τρόπον τὸ αἷμα θερμὸν ἐστιν. καὶ ποιεῖ δὲ φανερὸν ἐν τοῖς τοιούτοις ὅτι τὸ ψυχρὸν φύσις τις ἀλλʼ οὐ στέρησίς ἐστιν, ἐν ὅσοις τὸ ὑποκείμενον κατὰ πάθος θερμόν ἐστιν.

2.2.13Belki ateşin tabiatı da böyle bir şeydir. Belki onun dayanağı ya duman ya kömürdür; dumanın daima sıcak olduğu doğrudur —çünkü duman bir buğudur—, ama kömür sönünce soğuktur. Yağ ve çam odunu da soğuk olabilir. Ateşten geçmiş hemen her şeyin de sıcaklığı vardır, meselâ kirecin ve külün; hayvanların dışkılarının ve artıklardan safranın da öyle; çünkü bunlar ateşten geçmiştir ve içlerinde bir sıcaklık kalmıştır. Çam ve yağlı şeyler ise başka bir şekilde sıcaktır: çabucak fiilen ateşe dönüştükleri için. Sıcak hem katılaştırır hem eritir gibi görünür.

2.2.13

τάχα δὲ καὶ ἡ τοῦ πυρὸς φύσις, εἰ 13 ἔτυχε, τοιαύτη τις ἐστίν· ἴσως γὰρ τὸ ὑποκείμενόν ἐστιν ἢ καπνὸς ἢ ἄνθραξ, ὧν τὸ μὲν ἀεὶ θερμὸν (ἀναθυμίασις γὰρ ὁ καπνός), ὁ δʼ ἄνθραξ ἀποσβεσθεὶς ψυχρὸς. ἔλαιον δὲ καὶ πεύκη γένοιτʼ ἂν ψυχρά. ἔχει δὲ θερμότητα καὶ τὰ πυρωσθέντα πάντα σχεδόν, οἷον κονία καὶ τέφρα, καὶ τὰ ὑποστήματα τῶν ζῴων, καὶ τῶν περιττωμάτων ἡ χολὴ, τῷ ἐμπεπυρεῦσθαι καὶ ἐγκαταλελεῖφθαί τι ἐν αὐτοῖς θερμόν. ἄλλον δὲ τρόπον θερμὸν πεύκη καὶ τὰ πίονα, τῷ ταχύ μεταβάλλειν εἰς ἐνέργειαν πυρός. δοκεῖ δὲ τὸ θερμὸν καὶ πηγνύναι καὶ τήκειν.

2.2.14Yalnız sudan olan şeyleri soğuk katılaştırır; topraktan olanları ise ateş. Sıcak şeylerden toprağı fazla olanlar soğukla çabucak ve çözülmez biçimde katılaşır; suyu fazla olanlar ise çözülebilir biçimde. Ama hangi şeylerin katılaşabildiği ve hangi sebeplerle katılaştığı başka yerlerde daha açık bir şekilde belirlenmiştir. Neyin sıcak, hangisinin daha sıcak olduğu ise —sıcak birçok anlamda söylendiğine göre— hepsine aynı şekilde ait olmayacaktır. Şunu da ekleyerek belirlemek gerekir: şu bizatihi sıcaktır, öteki çoğu zaman arazî olarak; ayrıca şu kuvve hâlinde, öteki fiil hâlinde sıcaktır; şu bir anlamda, yani dokunulanı daha çok ısıttığı için sıcaktır, öteki ise alev çıkarıp tutuşturduğu için.

2.2.14

ὅσα μὲν οὖν ὕδατος μόνον, 14 ταῦτα πήγνυσι τὸ ψυχρὸν, ὅσα δὲ γῆς, τὸ πῦρ· καὶ τῶν θερμῶν πήγνυται ὑπὸ ψυχροῦ ταχὺ μὲν ὅσα γῆς μᾶλλον, καὶ ἀλύτως, λυτῶς δʼ, ὅσα ὕδατος. ἀλλὰ περὶ μὲν τούτων ἐν ἑτέροις διώρισται σαφέστερον, ποῖα τὰ πηκτά, καὶ πήγνυται διὰ τίνας αἰτίας. τὸ δὲ τί θερμὸν καὶ ποῖον θερμότερον, ἐπειδὴ λέγεται πλεοναχῶς, οὐ τὸν αὐτὸν τρόπον ὑπάρξει πᾶσιν, ἀλλὰ προσδιοριστέον ὅτι καθʼ αὐτὸ μὲν τόδε, κατὰ συμβεβηκὸς δὲ πολλάκις θάτερον, ἔτι δὲ δυνάμει μὲν τοδί, τοδὶ δὲ κατʼ ἐνέργειαν, καὶ τόνδε μὲν τὸν τρόπον τοδί, τῷ μᾶλλον τὴν ἁφὴν θερμαίνειν, τοδὶ δὲ τῷ φλόγα ποιεῖν καὶ πυροῦν.

2.2.15Sıcak birçok anlamda söylendiğine göre, açıktır ki soğuk da aynı şekilde onu izleyecektir. Sıcak ve soğuk hakkında ve bunlardan hangisinin daha fazla olduğu hakkında bu kadar belirleme yeterli olsun.

2.2.15

λεγομένου δὲ τοῦ 15 θερμοῦ πολλαχῶς, ἀκολουθήσει δῆλον ὅτι καὶ τὸ ψυχρὸν κατὰ τὸν αὐτὸν λόγον. καὶ περὶ μὲν θερμοῦ καὶ ψυχροῦ καὶ τῆς ὑπεροχῆς αὐτῶν διωρίσθω τὸν τρόπον τοῦτον.

2.3.13. Bölüm

Söylenenlerin ardından sırası gelen, kuruyu ve yaşı da ele almaktır. Bunlar da birçok anlamda söylenir; meselâ kimi kuvve hâlinde, kimi fiil hâlinde. Buz ve katılaşmış her yaş şey fiil hâlinde ve arazî olarak kuru sayılır; oysa bunlar kuvve hâlinde ve bizatihi yaştır. Toprak, kül ve yaşla karışmış bu türden şeyler ise fiil hâlinde ve arazî olarak yaş, bizatihi ve kuvve hâlinde ise kurudur. Bunlar ayrıştırılınca su kısmı hem fiil hem kuvve hâlinde yaştır, toprak kısmı ise tamamen kurudur; asıl ve düpedüz anlamda kuru en çok bu anlamda söylenir. Öteki taraf, yani yaş da asıl ve düpedüz anlamını aynı ölçüye göre taşır; sıcak ve soğukta da durum böyledir.

2.3.1

3 Ἐχόμενον δὲ καὶ περὶ ξηροῦ καὶ ὑγροῦ διελθεῖν ἀκολούθως τοῖς εἰρημένοις. λέγεται δὲ ταύτα πλεοναχῶς, οἷον τὰ μὲν δυνάμει τὰ δʼ ἐνεργείᾳ. κρύσταλλος γὰρ καὶ πᾶν τὸ πεπηγὸς ὑγρὸν λέγεται ξηρὸς μὲν ἐνεργείᾳ καὶ κατὰ συμβεβηκὸς, ὄντα δυνάμει καὶ καθʼ αὐτὰ ὑγρά, γῆ δὲ καὶ τέφρα καὶ τὰ τοιαῦτα μιχθέντα ὑγρῷ ἐνεργείᾳ μὲν ὑγρὰ καὶ κατὰ συμβεβηκός, καθʼ αὑτὰ δὲ καὶ δυνάμει ξηρά· διακριθέντα δὲ ταῦτα τὰ μὲν ὕδατος ἀναπληστικὰ καὶ ἐνεργείᾳ καὶ δυνάμει ὑγρά, τὰ δὲ γῆς ἅπαντα ξηρά, καὶ τὸ κυρίως καὶ ἀπλῶς ξηρὸν τοῦτον μάλιστα λέγεται τὸν τρόπον. ὁμοίως δὲ καὶ θάτερα τὰ ὑγρὰ κατὰ τὸν αὐτὸν λόγον ἔχει τὸ κυρίως καὶ ἀπλῶς, καὶ ἐπὶ θερνμῶν καὶ ψυχρήν.

2.3.2Bunlar belirlendiğine göre, açıktır ki kan bir anlamda sıcaktır: kanı kan yapan özde sıcaklık vardır; tıpkı kaynayan suyu tek bir adla anlatsaydık onun da böyle sıcak sayılacağı gibi. Ama dayanak, yani her ne olarak kan oluyorsa o, sıcak değildir. Kan bizatihi de bir anlamda sıcaktır, bir anlamda değildir. Çünkü sıcaklık onun logos'unda bulunur, tıpkı "beyaz insan"ın logos'unda beyazın bulunması gibi; ama kan bir hâl olarak sıcak olduğu ölçüde bizatihi sıcak değildir. Kuru ve yaş için de durum aynıdır. Bu yüzden bu türden şeylerin tabiatında kimisi sıcak ve yaştır, ama ayrılınca katılaşır ve soğuk görünür, kan gibi; kimisi de sıcak ve koyudur, safra gibi, ama sahiplerinin tabiatından ayrılınca tersi başına gelir: soğur ve sulanır. Çünkü kan ayrılınca daha çok kurur, sarı safra ise sulanır. Zıtlara az ya da çok iştirak etmeyi de bunlara ait bir nitelik olarak koymak gerekir.

2.3.2

2 τούτων δὲ διωρισμένων φανερὸν ὅτι τὸ αἷμα ὡδὶ μέν ἐστι θερμόν, οἷον τί ἦν αὐτῷ τὸ αἵματι εἶναι, καθάπερ εἰ ὀνόματι ⟨ἑνὶ⟩ σημαίνοιμεν, τὸ ζέον ὕδωρ οὕτω λέγεται, τὸ δʼ ὑποκείμενον καὶ ὅ ποτε ὂν αἷμά ἐστιν, οὐ θερμόν· καὶ καθʼ αὑτὸ ἔστι μὲν ὡς θερμόν ἐστιν, ἔστι δʼ ὡς οὔ. ἐν μὲν γὰρ τῷ λόγῳ ὑπάρξει αὐτοῦ ἡ θερμότης, ὥσπερ ἐν τῷ τοῦ λευκοῦ ἀνθρώπου τὸ λευκόν· ᾗ δὲ κατὰ πάθος τὸ αἷμεα, οὐ καθʼ αὐτὸ θερμόν. ὁμοίως δὲ καὶ περὶ ξηροῦ καὶ ὑγροῦ. διὸ καὶ ἐν τῇ φύσει τῶν τοιούτων τὰ μὲν θερμὰ καὶ ὑγρὰ χωριζόμενα δὲ πήγνυται καὶ ψυχρὰ φαίνεται, οἷον τὸ αἷμα, τὰ δὲ θερμὰ καὶ πάχος ἔχοντα καθάπερ ἡ χολὴ, χωριζόμενα δʼ ἐκ τῆς φύσεως τῶν ἐχόντων τοὐναντίον πάσχει· ψύχεται γὰρ καὶ ὑγραίνεται· τὸ μὲν γὰρ αἷμα ξηραίνεται μᾶλλον, ὑγραίνεται δʼ ἡ ξανθὴ χολή. τὸ δὲ μᾶλλον καὶ ἧττον μετέχειν τῶν ἀντικειμένων ὡς ὑπάρχοντα δεῖ τιθέναι τούτοις.

2.3.3Kanın nasıl sıcak, nasıl yaş olduğu ve tabiatının zıtlara nasıl iştirak ettiği aşağı yukarı söylenmiş oldu. Büyüyen her şeyin besin alması zorunludur; besin de hepsi için yaştan ve kurudan oluşur, bunların hazmı ve dönüşümü de sıcağın kuvvesiyle gerçekleşir. Bu yüzden bütün hayvanların ve bitkilerin, başka bir sebeple olmasa bile bu sebeple, tabii bir sıcaklık ilkesine sahip olması zorunludur. Bu ilke de, besinin işlenmesi gibi, birden çok parçaya dağılmıştır. Hayvanlarda görünen ilk iş, besin bölünmeye ihtiyaç duyduğu ölçüde, ağızla ve ağızdaki parçalarla yapılır. Ama bu iş hiçbir hazmın sebebi değildir; daha çok hazmı kolaylaştırır, çünkü besinin küçük parçalara bölünmesi sıcağın işini kolaylaştırır. Üst ve alt karnın işi ise hazmı artık tabii sıcaklıkla birlikte gerçekleştirir.

2.3.3

πῶς μὲν οὖν θερμὸν καὶ πῶς 3 ὑγρόν, καὶ πῶς τῶν ἐναντίων ἡ φύσις τοὺ αἵματος κεκοινώνηκεν, εἴρηται σχεδόν. ἐπεὶ δʼ ἀνάγκη πᾶν τὸ αὐξανόμενον λαμβάνειν τροφὴν, ἡ δὲ τροφὴ πᾶσιν ἐξ ὑγρσῦ καὶ ξηροῦ, καὶ τούτων ἡ πέψις γίνεται καὶ ἡ μεταβολὴ διὸ τῆς τοῦ θερμοῦ δυνάμεως, καὶ τὰ ζῷα πάντα καὶ τὰ φυτά, κἀν εἰ μὴ διʼ ἄλλην αἰτίαν, ἀλλὰ δι ταύτην ἀναγκαῖον ἔχειν ἀρχὴν θερμοῦ φυσικήν, καὶ ταύτην ὥσπερ αἱ ἐργασίαι τῆς τροφῆς πλειόνων εἰσὶ μορίων. ἡ μὲν γὰρ πρώτη φανερὰ τοῖς ζῴοις λειτουργία διὰ τοῦ στόματος οὖσα καὶ τῶν ἐν τούτῳ μορίων, ὅσων ἡ τροφὴ δεῖται διαιρέσεως. ἀλλʼ αὕτη μὲν οὐδεμιᾶς αἰτία πέψεως, ἀλλʼ εὐπεψίας μᾶλλον· ἡ γὰρ εἰς μικρὰ διαίρεσις τῆς τροφῆς ῥᾴω ποιεῖ τῷ θερμῷ τὴν ἐργασίαν· ἡ δὲ τῆς ἄνω καὶ τῆς κάτω κοιλίας ἤδη μετὰ θερμότητος φυσικῆς ποιεῖται τὴν πέψιν.

2.3.4Ağız işlenmemiş besinin geçidi olduğu gibi, ona bitişik olup yemek borusu denen parça da —bu parçası olan hayvanlarda— mideye kadar besinin geçididir. Aynı şekilde, bütün vücudun besini, adeta bir yemlikten alır gibi, mideden ve bağırsaklardan alacağı başka birçok kanalın da bulunması gerekir.

2.3.4

ὥσπερ δὲ καὶ τὸ στόμα τῆς ἀκατεργάστου 4 τροφῆς πόρος ἐστί, καὶ τὸ συνεχὲς αὐτῷ μόριον ὃ καλοῦσιν οἰσοφάγον, ὅσα τῶν ζῴων ἔχει τοῦτο τὸ μόριον, ἕως εἰς τὴν κοιλίαν, οὕτω καὶ ἄλλας ἀρχὰς δεῖ πλείους εἶναι, διʼ ὧν ἅπαν λήψεται τὸ σῶμα τὴν τροφὴν, ὥσπερ ἐκ φάτνης, ἐκ τῆς κοιλίας καὶ τῆς τῶν ἐντέρων φύσεως.

2.3.5Bitkiler besini topraktan, kökleriyle, işlenmiş olarak alır; bu yüzden bitkilerde artık meydana gelmez, çünkü toprağı ve topraktaki sıcaklığı mide gibi kullanırlar. Hayvanların ise hemen hepsinde, yer değiştirenlerde de apaçık biçimde, mide boşluğu adeta içlerinde taşıdıkları bir topraktır. Bitkilerin kökleriyle yaptığı gibi, hayvanların da besini buradan bir şeyle alması gerekir, ta ki ardından gelen hazım tamamlanıncaya kadar. Ağzın işi besini mideye teslim eder; ondan da başka bir şeyin onu alması zorunludur. Nitekim böyle olur: damarlar, aşağıdan başlayıp mideye kadar, bağırsak askısı boyunca baştan başa uzanır. Bunları Teşrihler'den ve tabiat araştırmasından incelemek gerekir.

2.3.5

τὰ μὲν γὰρ φυτὰ 5λαμβάνει τὴν τροφὴν κατειργασμένην ἐκ τῆς γῆς ταῖς ῥίζαις (διὸ καὶ περίττωμα οὐ γένεται τοῖς φυτοῖς· τῇ γὰρ γῇ καὶ τῇ ἐν αὐτῇ θερμότητι χρῆται ὥσπερ κοιλίᾳ), τὰ δὲ ξῷα πάντα μὶν σχεδόν, τὰ δὲ πορευτικὰ φανερῶς, οἷον γῆν ἐν αὑτοῖς ἔχει τὸ τῆς κοιλίας κύτος, έξ ἧς, ὥσπερ ἐκεῖνα ταῖς ῥίζαις, ταῦτα δεῖ τινὶ τὴν τροφὴν λαμβάνειν, ἕως τὸ τῆς ἐχομένης πέψεως λάβῃ τέλος. ἡ μὲν γὰρ τοῦ στόματος ἐργασία παραδίδωσι τῇ κοιλίᾳ, παρὰ δὲ ταύτης ἕτερον ἀναγκαῖον καῖον λαμβάνειν, ὅπερ συμβέβηκεν· αἱ γὰρ φλέβες κατατείνονται διὰ τού μεσεντερίου παράπαν, κάτωθεν ἀρξάμεναι μέχρι τῆς κοιλίας. δεῖ δὲ ταῦτα θεωρεῖν ἔκ τε τῶν ἀνατομῶν καὶ τῆς φυσικῆς ἱστορίας.

2.3.6Her besin için ve meydana gelen artıklar için bir alıcı kap bulunduğuna, damarlar da adeta kanın kabı olduğuna göre, açıktır ki kanlı hayvanlarda son besin kandır, kansızlarda da onun karşılığı olan sıvı. Bu yüzden besin almadıklarında kan azalır, aldıklarında çoğalır; besin iyi ise kan sağlıklı, kötü ise kötü olur. Kanın kanlılarda besin için bulunduğu bu ve benzeri olgulardan açıktır. Nitekim kana dokunulduğunda his doğmamasının sebebi de budur, tıpkı öteki artıklardan hiçbirinde doğmadığı gibi.

2.3.6

6 ἐπεὶ δὲ πάσης τροφῆς ἐστί τι δεκτικὸν καὶ τῶν γινομένων περιττωμάτων, αἱ δὲ φλέβες οἷον ἀγγεῖον αἵματός εἰσι, φανερὸν ὅτι τὸ αἷμα ἡ τελευταία τροφὴ τοῖς ζῴοις τοῖς ἐναίμοις ἐστί, τοῖς δʼ ἀυαίμοις τὸ ἀνάλογον. καὶ διὰ τοῦτο μὴ λαμβάνουσί τε τροφὴν ὑπολείπει τοῦτο καὶ λαμεβάνουσιν αὐξάνεται, καὶ χρηστῆς μὲν οὔσης ὑγιεινόν, φαύλης δὲ φαῦλον. ὅτι μὲν οὖν τὸ αἷμα τροφῆς ἕνεκεν ὑπάρχει τοῖς ἐναίμοις, φανερὸν ἐκ τούτων καὶ τῶν τοιούτων. καὶ γὰρ διὰ τοῦτο θιγγανόμενον αἴσθησιν οὐ ποιεῖ, ὥσπερ οὐδʼ ἄλλο τῶν περιττωμάτων οὐδέυ.

2.3.7Besin de, etin yaptığı gibi, his doğurmaz; ete ise dokunulunca his doğar. Çünkü kan etle bitişik değildir, onunla kaynaşmış da değildir; kalpte ve damarlarda adeta bir kapta durur. Parçaların büyümelerini kandan nasıl aldıkları ve genel olarak besin konusu, türeme üzerine incelemelerde ve başka yerlerde ele alınmaya daha uygundur. Şimdilik şu kadarı söylenmiş olsun, çünkü işimize yarayacak olan bu kadarıdır: kan besin içindir, yani parçaların besini içindir.

2.3.7

7 οὐδʼ ἡ τροφὴ καθάπερ σάρξ· αὕτη γὰρ θιγγανομένη ποιεῖ αἴσθησιν. οὐ γὰρ συνεχές ἐστι τὸ αἷμα ταύτῃ οὐδὲ συμπεφυκὸς, ἀλλʼ οἷον ἐν ἀγγείῳ τυγχάνει κείμενον ἔν τε τῇ καρδία καὶ ταῖς φλεψίν. ὃν δὲ τρόπον λαμβάνει ἐξ αὐτοῦ τὰ μόρια τὴν αὔξησιν, ἔτι δὲ περὶ τροφῆς ὅλως, ἐν τοῖς περὶ γενέσεως καὶ ἐν ἑτέροις οἰκειότερόν ἐστι διελθεῖν. νῦν δʼ ἐπὶ τοσοῦτον εἰρήσθω (τοσοῦτον γὰρ χρήσιμον), ὅτι τὸ αἷμα τροφῆς ἕνεκα καὶ τροφῆς τῶν μορίων ἐστίν.

2.4.14. Bölüm

Kanın kiminde lif denen şeyler bulunur, kiminde bulunmaz; meselâ geyiklerin ve karacaların kanında yoktur. Bu yüzden böyle kan pıhtılaşmaz. Çünkü kanın sulu kısmı daha soğuktur, bu yüzden pıhtılaşmaz; topraklı kısmı ise yaş onunla birlikte buharlaşıp gidince pıhtılaşır. Lifler de topraktandır.

2.4.1

4 Τὰς δὲ καλουμένας ἶνας τὸ μὲν ἔχει αἷμα τὸ δʼ οὐκ ἔχεε, οἷον τὸ τῶν ἐλάφρων καὶ προκῶν. διόπερ οὐ πήγνυται τὸ τοιοῦτον αἷμα· τοὺ γὰρ αἵματος τὸ μὲν ὑδατῶδες μᾶλλον ψυχρὸν ἐστι, διὸ καὶ οὐ πήγνυται, τὸ δὲ γεῶδες πήγνυται συνεξατμίζοντος τού ὑγροῦ· αἱ δʼ ἶνες γῆς εἰσίν.

2.4.2Bu tür hayvanların bazılarının zekâsının daha ince olduğu da görülür; bu, kanlarının soğukluğundan değil, daha çok inceliğinden ve duruluğundan ileri gelir, çünkü topraklı kısımda bu ikisinden hiçbiri yoktur. Sıvısı daha ince ve daha duru olanların hissi daha kolay harekete geçer. Bu yüzden, daha önce söylendiği gibi, kansızların bazılarının psykhē'si de bazı kanlılarınkinden daha anlayışlıdır; meselâ arının, karınca soyunun ve bu türden başka bir hayvan varsa onun. Fazla sulu olanlar ise daha korkaktır. Çünkü korku soğutur; kalbinde böyle bir karışım taşıyanlarda bu hâlin yolu önceden açılmıştır, çünkü su soğukla katılaşır. Bu yüzden öteki kansızlar da genel olarak kanlılardan daha korkaktır: korkunca kıpırdamadan dururlar, artıklarını bırakırlar, bazıları da renk değiştirir.

2.4.2

2 συμβαίνει δʼ ἔνιά γε καὶ γλαφυρωτέραν ἔχειν τὴν διάνοιαν τῶν τοιούτων, οὐ διὰ τὴν ψυχρότητα τοῦ αἵματος, ἀλλὰ διὰ τὴν λεπτότητα μᾶλλον καὶ διὰ τὸ καθαρὸν εἶναι· τὸ γὰρ γεῶδες οὐδέτερον ἔχει τούτων. εὐκινητοτέραν γὰρ ἔχουσι τὴν αἴσθησιν τὰ λεπτοτέραν ἔχοντα τὴν ὑγρότητα καὶ καθαρωτέραν. διὰ γὰρ τοῦτο καὶ τῶν ἀναίμων ἔνια συνετωτέραν ἔχει τὴν ψυχὴν ἐνίων ἐναίμων, καθάπερ εἴρηται πρότερον, οἷον ἡ μέλιττα καὶ τὸ γένος τὸ τῶν μυρμήκων κἂν εἴ τι ἕτερον τοιοῦτόν ἐστιν. δειλότερα δὲ τὰ λίαν ὑδατώδη. ὁ γὰρ φόβος καταψύχει· προωδοποίηται οὖν τῷ πάθει τὰ τοιαύτην ἔχοντα τὴν ἐν τῇ καρδίᾳ κρᾶσιν· τὸ γὰρ ὕδωρ τῷ ψυχρῷ πηκτόν ἐστιν. διὸ καὶ τἆλλα τὰ ἄναιμα δειλότερα τῶν ἐναίμων ἐστὶν ὡς ἀπλῶς εἰπεῖν, καὶ ἀκινητίζει τε φοβούμενα καὶ προΐεται περιττώματα καὶ μεταβάλλει ἔνια τὰς χρόας αὐτῶν.

2.4.3Çok sayıda ve kalın lifi olanlar ise tabiatça daha topraklıdır; huyca thymos'ları kabarıktır ve thymos yüzünden kendilerinden geçerler. Çünkü thymos sıcaklık üretir; katı şeyler de ısınınca yaşlardan daha çok ısıtır. Lifler katı ve topraklıdır; bu yüzden kanın içinde adeta kızgın taşlar gibi olur ve öfke anlarında kaynama yaratırlar. Boğaların ve yaban domuzlarının öfkeli ve gözü dönük olması bundandır: bunların kanı en lifli kandır, boğanınki de bütün kanlardan daha çabuk pıhtılaşır.

2.4.3

τὰ δὲ πολλὰς ἔχοντα λίαν ἶνας καὶ παχείας γεωδέστερα 3 τὴν φύσιν ἐστὶ καὶ θυμώδη τὸ ἦθος καὶ ἐκστατικὰ διὰ τὸν θυμόν. θερμότητος γὰρ ποιητικὸν ὁ θυμός, τὰ δὲ στερεὰ θερμανθέντα μᾶλλον θερμαίνει τῶν ὑγρῶν· αἱ δʼ ἶνες στερεὸν καὶ γεῶδες, ὥστε γίνονται οἷον πυρίαι ἐν τῶ αἵματι καὶ ζέσιν ποιοῦσιν ἐν τοῖς θυμοῖς. διὸ οἱ ταῦροι καὶ οἱ κάπροι θυμώδεις καὶ ἐκστατικοί· τὸ γὰρ αἷμα τούτων ἰνωδέστατον, καὶ τὸ γε τού ταύρου τάχιστα πήγνυται πάντων.

2.4.4Bu lifler çıkarılırsa kan pıhtılaşmaz. Çamurdan topraklı kısmı çıkarırsanız suyun katılaşmaması gibi, kan da katılaşmaz; çünkü lifler topraktandır. Çıkarılmazlarsa kan, soğukta yaş toprak gibi pıhtılaşır. Çünkü sıcak soğuk tarafından dışarı sıkıştırılınca, daha önce söylendiği gibi, yaş da onunla birlikte buharlaşır; kan da sıcakla değil, soğukla kuruyarak katılaşır. Vücutların içinde ise hayvanlardaki sıcaklık yüzünden sıvı kalır.

2.4.4

ἐξαιρουμένων δὲ τούτων τῶν ίνῶν οὐ πήγνυται 4 τὸ αἷμα· καθάπερ γὰρ ἐκ πηλοῦ εἴ τις ἐξέλοι τὸ γεῶδες, οὐ πήγνυται τὸ ὕδωρ, οὕτω καὶ τὸ αἷμα· αἱ γὰρ ἶνες γῆς. μὴ ἐξαιρουμένων δὲ πήγνυται, οἷον ὑγρὰ γῆ ὑπὸ ψύχους· τοῦ γὰρ θερμοῦ ὑπὸ τού ψυ χροῦ ἐνθλιβομένου συνεξατμίζει τὸ ὑγρόν, καθάπερ εἴρηται πρότερον, καὶ πήγνυται οὐχ ὑπὸ θερμοῦ ἀλλ᾿ ὑπὸ ψυχροῦ ξηραινόμενον. ἐν δὲ τοῖς σώμασιν ὑγρόν ἐστι διὰ τὴν θερμότητα τὴν ἐν τοῖς ζῴοις

2.4.5Kanın tabiatı hayvanlarda hem huy hem his bakımından birçok şeyin sebebidir; bu da akla yatkındır, çünkü kan bütün vücudun maddesidir: besin maddedir, kan da son besindir. Bu yüzden kanın sıcak ya da soğuk, ince ya da koyu, bulanık ya da duru olması büyük fark yaratır. Kan suyu ise kanın sulu kısmıdır; ya henüz hazmedilmemiş ya da bozulmuş olduğu için sulu kalmıştır. Böylece kan suyunun biri zorunluluktan doğar, öteki kan için vardır.

2.4.5

5 πολλῶν δʼ ἐστὶν αἰτία ἡ τοῦ αἵματος φύσις καὶ κατὰ τὸ ᾖθος τοῖς ζῴοις καὶ κατὰ τὴν αἴσθησιν, εὑλόγωςʼ ὕλη γάρ ἐστι παντὸς τοῦ σώματας· ἡ γὰρ τροφὴ ὕλη, τὸ δʼ αἷμα ἡ ἐσχάτη τροφή. πολλὴν οὖν ποιεῖ διαφορὰν θερμὸν ἂν καὶ ψυχρὸν καὶ λεπτὸν καὶ παχὺ καὶ θολερὸν καὶ καθαρόν. ἰχὼρ δʼ ἐστὶ τὸ ὑδατῶδες τοῦ αἵματος διὰ τὸ μήπω πεπέφσθαι ἢ  διεφθάρθαι, ὥστε ὁ μὲν ἐξ ἀνάγκης ίχώρ, ὁ δʼ αὕματος χάριν ἐστίν.

2.5.15. Bölüm

İç yağı ile donyağı birbirinden kanın farkına göre ayrılır. İkisi de bol beslenme sonucunda hazmedilmiş kandır: hayvanların etli kısmına harcanmayan, kolay hazmolan ve besleyici kısımdır. Bunu yağlı olmaları gösterir; çünkü yaşlar arasında yağlı olan, hem havaya hem ateşe ortaktır. Bu yüzden kansızların hiçbirinde ne iç yağı ne donyağı bulunur, çünkü kanları da yoktur. Kanlılardan da kanı yoğun olanlarda daha çok donyağı bulunur. Çünkü donyağı topraklıdır; bu yüzden, lifli kan gibi, hem kendisi hem de böyle hayvanların et suları katılaşır; çünkü suyu az, toprağı çoktur.

2.5.1

5 Πιμελὴ δὲ καὶ στέαρ διαφέρουσι μὲν ἀλλήλων κατὰ τὴν τοῦ αματος διαφοράν. ἔστι γὰρ ἔκάτερον αὐτῶν αἷμα πεπεμμένον διʼ εὺτροφίαν, καὶ τὸ μὴ καταναλισκόμενον εἰς τὸ σαρκῶδες μὸριον τῶν ζῴων, εὔπεπτον δὲ καὶ εὐτραφές. δηλοῖ δὲ τὸ λιπαρὸν αὐτῶν· τῶν γὰρ ὑγρῶν τὸ λιπαρὸν κοινὸν ἀέρος καὶ πυρός ἐστιν. διὰ τοῦτο οὐδὲν ἔχει τῶν ἀναίμων οὔτε πιμελὴν οὔτε στέαρ, ὅτι οὐδ αἷμα. τῶν δʼ ἐναίμων τὰ μὲν σωματῶδες ἕχοντα τὸ αἷμα στέαρ ἔχει μᾶλλον. τὸ γὰρ στέαρ γεῶδές ἐστι, διὸ πήγνυται καθάπερ καὶ τὸ αἷμα τὸ ἐνῶδες καὶ αὐτὸ καὶ οἱ ζωμοὶ οἱ τοιοῦτοι· ὀλίγον γὰρ ἔχει ὕδατος, τὸ δὲ πολὺ γῆς.

2.5.2Bu yüzden iki çenesinde birden dişi olmayan, boynuzlu hayvanlarda donyağı bulunur. Bunların tabiatının bu unsurla dolu olduğu, boynuzlu olmalarından ve aşık kemiklerinin bulunmasından açıkça görülür; çünkü bütün bunlar tabiatça kuru ve topraklıdır. İki çenesinde birden dişi olan, boynuzsuz ve çok parmaklı hayvanlarda ise donyağı yerine iç yağı bulunur; iç yağı ise tabiatı topraklı olmadığından ne katılaşır ne de kuruyunca ufalanır.

2.5.2

2 διὸ τὰ μὴ ἀμφώδοντα ἀλλὰ κερατώδη στέαρ ἔχει. φανερὰ δʼ ἡ φύσις οὐτῶν τοῦ τοιούτου στοιχείου πλήρης οὖσα τῷ κερατώδης εἶναι καὶ ἀστραγάλους ἔχειν· ἅπαντα γὰρ ξηρὰ καὶ γεηρὰ τὴν φύσιν ἐστίν. τὰ δʼ ἀμφώδοντα καὶ ἀκέρατα καὶ πολυσχιδῆ πιμελὴν ἔχει ἀντὶ στέατος, ἥ οὐ πήγνυται οὐδὲ θρύπτεται ξηραινομένη διὰ τὸ μὴ εἶναι γεώδη τὴν φύσιν αὐτῆς.

2.5.3Bunlar hayvanların parçalarında ölçülü miktarda bulunduklarında faydalıdır: hisse engel olmazlar, sağlığa ve güce de yardım ederler. Miktarları aşırı olunca ise bozar ve zarar verirler. Çünkü bütün vücut iç yağı ve donyağı olsaydı, hayvan yok olurdu. Hayvan his eden parçası bakımından hayvandır; his eden de et ve onun karşılığı olan parçadır. Kan ise, daha önce de söylendiği gibi, his taşımaz; bu yüzden iç yağı ve donyağı da taşımaz, çünkü bunlar hazmedilmiş kandır. Öyleyse bütün vücut böyle olsaydı hiçbir hissi olmazdı. Çok şişman hayvanların çabuk yaşlanması da bundandır: kan şişmanlığa harcandığı için kanları azdır; kanı az olanların ise yok oluşa giden yolu önceden açılmıştır. Çünkü yok oluş bir tür kan azlığıdır; az olan da rastgele bir soğuktan da sıcaktan da kolayca etkilenir. Şişman hayvanlar aynı sebeple daha az doğurgandır.

2.5.3

3 μέτρια μὲν οὖν ταῦτα ὄντα ἐν τοῖς μορίοις τῶν ζῴων ὠφελεῖ (πρὸς μὲν γὰρ αἴσθησιν οὐκ ἐμποδίζει, πρὸς δʼ ὑγίειαν καὶ δύναμιν ἔχει βοήθειαν), ὑπερβάλλοντα δὲ τῷ πλήθει φθείρει καὶ βλάπτει. εί γὰρ πᾶν γένοιτο τὸ σῶμα πιμελὴ καὶ στέαρ, ἀπόλοιτʼ ἄν. ζῷον μὲν γάρ ἐστι κατὰ· τὸ αίσθητικὸν μόριον, ἡ δὲ σὰρξ καὶ τὸ ἀνάλογον αἰσθητικόν· τὸ δʼ αἷμα, ὥσπερ εἴρηται καὶ πρότερον, οὐκ ἔχει αἴσθησιν, διὸ οὐδὲ πιμελὴ οὐδὲ στέαρ· αἷμα γὰρ πεπεμμένον ἐστίν. ὥστʼ εἰ πἀν γένοιτο τὸ σῶμα τοιοῦτον, οὐκ ἂν ἔχοι οὐδεμίαν αἴσθησιν. διὸ καὶ γηράσκει ταχέως τὰ λίαν πίονα· ὀλίγαιμα γὰρ ἅτε εἰς τὴν πιότητα ἀναλισκομένου τοῦ αἵματος, τὰ δʼ ὀλίγαιμα ᾔδῃ προωδοποίηται πρὸς τὴν φθοράν· ἡ γὰρ φθορὰ ὀλιγαιμία τις ἐστί, καὶ τὸ ὀλίγον παθητικὸν καὶ ὑπὸ ψυχροῦ τοῦ τυχόντος καὶ ὑπὸ θερμού. καὶ ἀγονώτερα δὴ τὰ πίονά ἐστι διὰ τὴν αὐτὴν αἰτίαν·

2.5.4Çünkü kandan döle ve meniye gitmesi gereken kısım iç yağına ve donyağına harcanır; kan hazmolunca bunlara dönüşür, bu yüzden bunlarda ya hiç artık meydana gelmez ya da az meydana gelir. Kan, kan suyu, iç yağı ve donyağı hakkında, her birinin ne olduğu ve hangi sebeplerle var olduğu söylenmiş oldu.

2.5.4

ὅ γὰρ 4 ἔδει ἐκ τοῦ αἵματος εἰς τὴν γονὴν ἐέναι καὶ τὸ σπέρμα, τοῦτʼ εἰς τὴν πιμελὴν ἀναλίσκεται καὶ τὸ στέαρ· πεττόμενον γὰρ τὸ αἷμα γίνεται ταύτα, ὥστε ἢ ὅλως οὐ γίνεται περίττωμα αὑτοῖς οὐδὲν ἢ ὀλίγον. καὶ περὶ μὲν αἵμεατος καὶ ίχῶρος καὶ πιμελῆς καὶ στέωτος, τί τέ ἐστιν ἕκαστον οὐτων καὶ διὰ τίνας αἰτίας, εἴρηται.

2.6.16. Bölüm

İlik de kanın bir türüdür; bazılarının sandığı gibi dölün tohumsal kuvvesi değildir. Bunu çok genç hayvanlar açıkça gösterir: parçaları kandan kurulduğu ve ceninlerin besini kan olduğu için, kemiklerdeki ilik de kanlıdır. Hayvanlar büyüyüp olgunlaştıkça, tıpkı parçaların ve iç organların renk değiştirmesi gibi —çünkü iç organların her biri de hayvan henüz gençken aşırı derecede kanlıdır— ilik de değişir: iç yağlı hayvanlarda ilik yağlı olur ve iç yağına benzer; kanı hazmolunca iç yağına benzer bir şeye değil de donyağına dönüşenlerde ise donyağımsı olur. Bu yüzden boynuzlu ve iki çenesinde birden dişi olmayanlarda ilik donyağımsı, iki çenesinde birden dişi olanlarda ve çok parmaklılarda ise iç yağımsıdır.

2.6.1

Ἐστι δὲ καὶ ὁ μυελὸς αἵματός τις φάσις, καὶ οὐχ 6 ὧσπερ οἴονταί τινες, τῆς γονῆς σπερματικὴ δύναμις. δηλοῖ δʼ ἐν τοῖς νέοις πάμπαν· ἅτε γὰρ ἐξ αἵματος συνεστύτων τῶν μορίων καὶ τῆς τροφῆς οὕσης τοῖς ἐμβρύοις αἵματος, καὶ ἐν τοῖς ὀστοῖς ὁ μυελὸς αϊματώόδης ἐστίν· αὐξανομένων δὲ καὶ πεττομένων, καθάπερ καὶ τὰ μὸρια μεταβάλλει καὶ τὰ σπλάγχνα τὰς χρὸας (ὑπερβολῇ γὰρ αίματῶδες καὶ τῶν σπλάγχνων ἕκαστόν ἐστιν ἔτι νέων ὄντων), οὕτω καὶ ὸ μυελὸς καὶ τῶν μὲν πιμελωδῶν λιπαρὸς καὶ πιμελῇ ὅμοιος, ὅσοις δὲ μὴ πιμελῇ ὅμοιος ἀλλὰ στέαρ γίνεται τὸ αἷμα πεττόμενον, τούτοις ὅὲ στεατωὅης. διὸ τοῖς μὲν κερατοφόροις καὶ μὴ ἀμφωδουσι στεατώδης, τοῖς δʼ ἀμφωόδουσι καὶ πολυσχιδέσι πιμελώδης.

2.6.2Omurilik ise bu niteliği en az taşıyan iliktir; çünkü omurlara bölünmüş omurganın bütününü kesintisiz kat etmesi gerekir. Yağlı ya da donyağımsı olsaydı aynı şekilde kesintisiz olamazdı; ya kırılgan ya da akıcı olurdu. Bazı hayvanlarda, kemikleri güçlü ve sık olanlarda, adına layık bir ilik yoktur; meselâ aslanın kemiklerinde. Bunun kemiklerindeki ilik o kadar belli belirsizdir ki hiç iliği yokmuş gibi görünür.

2.6.2

2 ἥκιστα δὲ τοιούτος ὁ ῥαχίτης ἐστὶ μυελὸς διὰ τὸ δεῖν αὐτὸν εἶναι συνεχῆ καὶ διέχειν διὰ πάσης της ῥάέχεως διῃρημένης κατὰ τοὺς σφονδύλους· λιπαρὸς δ ὤν ἤ στεατώδης οὐκ ἄν ὁμοίως ἦν συνεχής, ἀλλʼ ἤ θραυστὸς ἤ ὑγρός. ἔυια δʼ οὐκ ἔχει τῶν ζῷων ὡς ἀξίως εἰπεῖν μυελόν, ὅσων τὰ ὀστᾶ ίσχυρὰ καὶ πυκνά, οἷον τὰ τοῦ λέοντος· τούτου γὰρ τὰ ὀστᾶ, διὰ τὸ πάμπαν ἄσημον ἔχειν, δοκεῖ οἀκ ἔχειν ὅλως μυελόν.

2.6.3Hayvanlarda kemiklerin ya da kemiğin karşılığı olan parçanın —meselâ suda yaşayanlarda kılçığın— bulunması zorunlu olduğuna göre, bazılarında iliğin de bulunması zorunludur; çünkü kemiklerin oluştuğu besin onların içine kapanır. Herkes için besinin kan olduğu daha önce söylendi. İliklerin donyağımsı ve iç yağımsı olması da akla yatkındır: kemiklerle sarılı olmanın verdiği sıcaklıkla kan hazmolur; kanın kendi başına hazmı ise donyağı ve iç yağıdır.

2.6.3

3 ἐπεὶ δὲ τὴν μὲν τῶν ὀστῶν ἀναγκη φύσιν ὑπάρχειν τοῖς ζῴοις, ὴ τὸ ἀνάλογον τοῖς ὀστοῖς, οἷον τοῖς ἐνύδροις τὴν ἅκανθαν,ἀναγκαῖον ἐνίοις ὑπάρχει καὶ μυελόν, ἐμπεριλαμβανομένης τῆς τροφῆς ἐξ ἧς γίνεται τὰ ὀστᾶ. ὅτι δʼ ἡ τροφὴ πᾶσιν αἷμα, είρηται πρότερον. εὐλόγως δὲ καὶ στεατώδεις οἱ μυελοὶ καὶ πιμελύδεις εἰσίν· διὰ γὰρ τὴν ἀλέαν τὴν γινομένην ὑπὸ τοῦ περιέχεσθαι τοῖς ὀστοῖς πέττεται τὸ αἷμα, ἡ δὲ καθʼ αὑτὸ πέψις αἵματος στέαρ καὶ πιμελὴ ἐστιν.

2.6.4Kemikleri sık ve güçlü olanların kiminde iliğin hiç bulunmaması, kiminde az bulunması da akla yatkındır; çünkü besin kemiklere harcanır. Kemiği değil de kılçığı olanlarda ise yalnız omurilik vardır. Çünkü bunlar tabiatça az kanlıdır ve yalnız omurga kılçığı içi boştur. Bu yüzden ilik onun içinde oluşur: yer yalnız ondadır ve yalnız o, eklem yerleriyle bölündüğü için bir bağa ihtiyaç duyar. Bu yüzden, söylendiği gibi, buradaki ilik de ötekilerden farklıdır: bir tür kopça yerine geçtiği için yapışkan ve sinirlidir, esneyebilsin diye.

2.6.4

4 καὶ ἐν τοῖς δὴ τὰ ὀστᾶ πυκνὰ ἔχουσι καὶ ίσχυρὰ εὐλόγως ἐν τοῖς μὲν οὐκ ἔνεστι, τοῖς δ ὀλίγος ἔνεστιν· είς γὰρ τὰ ὀστᾶ ἀναλίσκεται ἡ τροφή. ἐν δὲ τοῖς μὴ ἔχουσιν ὀστᾶ ἀλλʼ ἃκανθαν ὁ ῥαχίτης μόνος ἐστὶ μυελός· ὀλίγαιμα τε γὰρ φύσει ὑπάρχει ὄντα, καὶ κοίλη ἄκανθα μόνον ἡ τῆς ῥάχεής ἐστιν. διὸ ἐν ταύτῃ ἐγγίνεταιʼ μύνη τε γὰρ ἔχει χώραν, καὶ μόνη δεῖται συνδέσμου διὰ τὰς διαλήψεις. διὸ καὶ ὁ ἐνταῦθα μυελός, ὥσπερ είρηται ἀλλοιότερὸς ἐστιν· διὰ τὸ ἀντὶ περόνης γὰρ γίνεσθαι γλίσχρος καὶ νευρώδης ἐστίν, ἵνʼ ἕχῃ τάσιν.

2.6.5İliği olan hayvanların neden ilik taşıdığı söylendi. İliğin ne olduğu da bundan açıktır: kemiğe ve kılçığa ayrılan kan besininden, içlerine kapanıp hazmolmuş artıktır.

2.6.5

5 διἅ τί μὲν σὖν μυελὸν ἔχει τὰ ζῷα τὰ ἔχοντα μυελόν, είρηται· καὶ τί ἐστιν ὁ μυελὸς, ἐκ τούτων φανερόν, ὅτι τῆς αἱματικῆς τροφῆς τῆς εἰς ὀστᾶ καὶ ἄκανθαν μερις  ἐστὶ  τὸ ἐμπεριλαμβανόμενον περίττωμα πεφθέν.

2.7.17. Bölüm

Sıra aşağı yukarı beyne gelmiştir. Birçoklarına beyin de ilik ve iliğin başlangıcı gibi görünür, çünkü omuriliği ona bitişik görürler. Oysa beyin, denebilir ki, tabiatça iliğin tam zıttıdır: beyin vücuttaki parçaların en soğuğudur, ilik ise tabiatça sıcaktır; bunu yağlılığı ve semizliği gösterir. Omuriliğin beyne bitişik olması da bu yüzdendir: tabiat her şeyin aşırılığına karşı, birinin aşırılığını ötekiyle dengelemek için, zıddını yanına koymayı bir çare olarak tasarlar.

2.7.1

7 Περὶ δ’ ἐγκεφάλου σχεδόν ἐστιν ἐχόμενον ει πολλοῖς γὰρ καὶ ὁ ἐγκέφαλος δοκεῖ μυελὸς εἶναι και ἀρχὴ τού μυελοῦ διὰ τὸ συνεχὴ τὸν ῥαχίτην αὐτῷ ὁρᾶν μυελόν. ἔστι δὲ πᾶν τοὐναντίον αὐτῷ τὴν φύσιν ὡς εἰπεῖν· ὁ μὲν γὰρ ἐγκέφαλος ψυχρότατον τῶν ἐν τῷ σήματι μορίων, ὁ δὲ μυελὸς θερμὸς τὴν φύσιν· δηλοῖ δʼ ἡ λιπαρότης αὐτοῦ καὶ τὸ πῖον. διὸ καὶ συνεχὴς ὁ ῥαχίτης τῷ ἐγκεφάλῳ ἐστίν· ἀεὶ γὰρ ἡ φύσις μηχανἀται πρὸς τὴν ἑκάστου ὑπερβολὴν βοήθειαν τὴν τοῦ ἐναντίου παρεδρίαν, ἵνα ἀνισάζῃ τὴν θατέρου ὑπερβολὴν θάτερον.

2.7.2İliğin sıcak olduğu birçok şeyden açıktır. Beynin soğukluğu ise hem dokununca belli olur, hem de beyin vücuttaki yaş parçaların hepsinden kansızdır —içinde hiç kan yoktur— ve en kurusudur. Ne bir artıktır ne de bitişik parçalardan biridir; kendine has bir tabiatı vardır, bunun böyle olması da akla yatkındır.

2.7.2

ὅτι μὲν οὖν ὁ 2 μυελὸς θερμόν ἐστι, δῆλον ἐκ πολλῶν. ἡ δὲ τοῦ ἐγκεφάλου ψυχρότης φανερὰ μὲν καὶ κατὰ τὴν θίξιν, ἔτι δʼ ἀναιμότατον τῶν ὑγρῶν τῶν ἐν τῷ σήματι πάντων (οὐδʼ ὁτιοῦν γὰρ αἵματος ἔχει ἐν αὑτῷ) καὶ αὐχμηρότατον. ἔστι δʼ οὔτε περίττωμα οὔτε τῶν συνεχῶν μορίων, ἀλλὰ ἴδιος ἡ φύσις, καὶ εὐλόγως τοιαύτη.

2.7.3Beynin his eden parçalarla hiçbir bitişikliği olmadığı gözle de görülür; ama dokunulunca hiçbir his doğurmamasından daha da açık anlaşılır, tıpkı kanın ve hayvanların artıklarının his doğurmaması gibi. Beyin hayvanlarda bütün tabiatlarının korunması için bulunur. Bazıları hayvanın psykhē'sini ateş ya da bu türden bir kuvve olarak koyar; ama bu kaba bir görüştür. Psykhē'nin bu türden bir cismin içinde kurulu olduğunu söylemek belki daha iyidir. Bunun sebebi, cisimler arasında psykhē'nin işlerine en çok hizmet edenin sıcak olmasıdır; çünkü beslemek ve hareket ettirmek psykhē'nin işidir, bunlar da en çok bu kuvve aracılığıyla gerçekleşir. Psykhē'nin ateş olduğunu söylemek, testereyi ya da burguyu marangoz ya da marangozluk saymaya benzer, sırf iş birbirine yakın olan bu ikisiyle tamamlandığı için. Hayvanların sıcaklığa iştirak etmesinin zorunlu olduğu bundan açıktır.

2.7.3

ὅτι μὲν οὖν οὐκ ἔχει συνέχειαν οὐδεμίαν 3 πρὸς τὰ αἰσθητικὰ μόρια, δῆλον μὲν καὶ διὰ τῆς ὄψεως, ἔτι δὲ μᾶλλον τ μηδεμίαν ποιεῖν αἴσθησιν θιγγανόμενος, ὥσπερ οὐδὲ τὸ αἷμα οὐδὲ τὸ περίττωμα τῶν ζῴων. ὑπάρχει δὲ τοῖς ξῴοις πρὸς τὴν τῆς φύσεως ὅλης σωτηρίαν. οἱ μὲν γὰρ τού ζῴου τὴν ψυχὴν τιθέασι πῦρ ἠ τοιούτην τινὰ δύναμιν φορτικῶς τιθέντες· βέλτιον δʼ ἴσως φάναι ἐν τοιούτῳ τινὶ σώματι συνεστάναι. τούτου δʼ αἴτιον ὅτι τοῖς τῆς ψυχῆς ἔργοις ὑπηρετικώτατον τῶν σωμάτων τὸ θερμόν ἐστιν· τὸ τρέφειν γὰρ καὶ κινεῖν ψυχῆς ἔργον ἐστί, ταῦτα δὲ διὰ ταύτης μάλιστα γίνεται τῆς δυνάμεως. ὅμοιον οὖν τὸ τὴν ψυχὴν εἶναι φάναι πῦρ, η τρύπανον τὸν τέκτονα ἤ τὴν τεκτοκαὶ τὸ πρί  τὸ ἔργον περαίνεται ἐγγὺς ἀλλήλων οὗσιν. νιχ μεν οὖν θερμότητος τὰ ζῷα μετέχειν ἀναγκαῖον,

2.7.4Ama her şeyin, ölçülüye ve ortaya ulaşmak için zıt yönde bir ağırlığa ihtiyacı vardır —çünkü ousia da logos da ortadadır, uçların hiçbiri onlara ayrı ayrı sahip değildir—; tabiat da bu sebeple beyni kalbin bulunduğu yere ve kalpteki sıcaklığa karşılık tasarlamıştır. Bu parça hayvanlarda bunun için vardır; tabiatı su ile toprağa ortaktır. Bu yüzden bütün kanlılarda beyin vardır, ötekilerin ise, denebilir ki, hiçbirinde yoktur; ancak ahtapotta olduğu gibi bir karşılığı vardır. Çünkü bunların hepsi kansız oldukları için az sıcaktır.

2.7.4

4 δἦλον ἐκ τούτων· ἐπεὶ δʼ ἅμαντα δεῖται τὴς ἐναντίας ῥοπῆς, ἵνα τυγχάνῃ τοῦ μετρίου καὶ τού μέσου (τὴν γὰρ οὐσίαν ἔχει τοῦτο καὶ τὸν λόγον, τῶν δʼ ἄκρων ἑκάτερον οὐκ ἔχει χωρίς), διὰ ταύτην τὴν αἰτίαν πρὸς τὸν της καρδίας τόπον καὶ τὴν ἐν αὐτῇ θερμότητα μεμηχάνηται τὸν ἐγκέφαλον ἡ φύσις, καὶ τούτου χαέριν ὑπάρχει τοῦτο τὸ μόριον τοῖς ζῴοις, τὴν φύσιν ἔχον κοινὴν ὕδατος καὶ γῆς, καὶ διὰ τοῦτο τὰ ἔναιμα ἔχει πάντα ἐγκέφαλον, τῶν δʼ ἄλλων οὐδὲν ὡς εἰπεῖν, πλὴν ὅτι κατὰ τὸ ἀνάλογον, οἷον ὁ πολύπους· ὀλιγόθερμα γὰρ πάντα διὰ τὴν ἀναιμίαν.

2.7.5Beyin kalpteki sıcaklığı ve kaynamayı ılımlı kılar. Bu parçanın da ölçülü bir sıcaklığı olsun diye, iki damardan, yani büyük damardan ve aort denenden çıkan damarlar beyni saran zarda son bulur. Sıcaklığıyla zarar vermesinler diye de beyni az sayıda büyük damar yerine çok sayıda ince damar sarar, çok ve koyu kan yerine de ince ve duru kan. Beyin çevresi ölçülü karışımdan daha soğuk olanlarda vücuttaki akıntıların baştan başlaması da bundandır: besin damarlar yoluyla buhar hâlinde yukarı çıkınca, artığı bu yerin kuvvesiyle soğur ve balgam ve kan suyu akıntılarına yol açar.

2.7.5

5 ὁ μὲν οὖν ἐγκέφαλος εὔκρατον ποιεῖ τὴν ἐν τῇ καρδίᾳ θερμότητα καὶ ζέσιν· ῦνα δὲ καὶ τοῦτο τὸ μὸριον τυγχάένῃ μετρίας θερμότητος, ἀφʼ ἑκατέρας τὴς φλεβὸς, τῆς τε μεγάλης καὶ τῆς καλουμένης ἀορτῆς, τελευτῶσιν αἱ φλέβες εἰς τὴν μήνιγγα τὴν περὶ τὸν ἐγκέφαλον. πρὸς δὲ τὸ τῇ θερμὸτητι μὴ βλάπτειν, ἀντὶ μὲν μεγάλων ὀλίγων πυκναὶ καὶ λεπταὶ φλέβες περιέχουσιν αὑτόν, ἀντὶ δὲ πολλοῦ καὶ παχέος αἵματος λεπτὸν καὶ καθαρὸν. διὸ καὶ τὰ ῥεύματα τοῖς σώμασιν ἐκ τῆς κεφαλῆς ἐστὶ τὴν ἀρχὴν, ὅσοις ἄν ᾖ τὰ περὶ τὸν ἐγκέφαλον ψυχρότερα τῆς συμμέτρου κράσεως· ἀναθυμιωμένης γὰρ διἀ τῶν φλεβῶν ἄνω τῆς τροφῆς τὸ περίττωμα ψυχόμενον διὰ τὴν τού τόπου τούτου δύναμιν ῥεύματα ποιεῖ φλέγματος καὶ ίχῶρος.

2.7.6Küçüğü büyüğe benzeterek, bunun yağmurların oluşumuna benzer bir şekilde meydana geldiğini düşünmek gerekir: buhar topraktan yükselip sıcak tarafından yukarıdaki bölgeye taşınınca, toprağın üstündeki soğuk havaya varır, soğuma yüzünden yeniden suya dönüşür ve aşağı, toprağa akar.

2.7.6

6 δεἵ δὲ λαβεῖν, ὡς μεγάλῳ παρεικάζοντα μικρὸν, ὁμοίως συμβαίνειν ὧσπερ τὴν τῶν ὑετῶν γένεσιν· ἀναθυμιωμένης γὰρ ἐκ τῆς γῆς τῆς ἀτμίδος καὶ φερομένης ὑπὸ τού θερμού πρὸς τὸν ἄνω τόπον, ὅταν ἐν τῷ ὑπὲρ ην γῆς γένηται ἀέρι ὄντι ψυχρῷ, συνίσταται πάλιν εἰς ὕδωρ διὰ τὴν ψύξιν καὶ ῥεῖ κάτω πρὸς τὴν γῆν.

2.7.7Ama bunlardan, tabiat felsefesinin onlar hakkında söyleyebileceği ölçüde, hastalıkların ilkeleri ele alınırken söz etmek uygundur. Bu parça, beyni olan hayvanlarda uykuyu da meydana getirir; beyni olmayanlarda ise onun karşılığı olan parça. Çünkü besinden gelen kan akışını soğutarak, ya da buna benzer başka sebeplerle, o bölgeyi ağırlaştırır —uykusu gelenlerin başının ağırlaşması bu yüzdendir— ve sıcağı kanla birlikte aşağı kaçırır. Sıcak aşağı bölgede daha çok toplanınca da uykuyu meydana getirir; tabiatça dik duran hayvanlardan dik durma gücünü, ötekilerden de başlarını dik tutmayı alır. Bunlar hakkında his ve uyku üzerine incelemelerde ayrıca söz edilmiş ve gerekli belirlemeler yapılmıştır.

2.7.7

ἀλλὰ περὶ περὶ 7 τούτων ἐν ταῖς τῶν νόσων ἀρχαῖς ἁρμόττει λέγειν, ἐοʼ ὅσον τῆς φυσικῆς φιλοσοφίας ἐστὶν εἰπεῖν περὶ αὐτῶν· ποιεῖ δὲ καὶ τὸν ὕπνον τοῖς ζῴοις τοῦτο τὸ μόριον τοῖς ἔχουσιν ἐγκέφαλον, τοῖς δὲ μὴ ἔχουσι τὸ ἀνάλογον. καταψῦχον γὰρ τὴν ἀπὸ τῆς τροφῆς τοῦ αἵματος ἐπίρρυσιν, ὴ καὶ διά τινας ὁμοίας αἰτίας ἄλλας, βαρύνει τε τὸν τόπον (διὸ τὴν κεφαλὴν καρηβαροῦσιν οἱ ὑπνώσσοντες) καὶ κάτω ποιεῖ τὸ θερμὸν ὑποφεύγειν μετὰ τοῦ αἵματος. διὸ πλεῖον ἀθροιζόμενον ἐπὶ τὸν κάτω τόπον ἀπεργάζεται τὸν ὕπνον, καὶ τὸ δύνασθαι ἑστάναι ὀρθὰ ἀφαιρεῖταε, ὅσα τῶν ζῴων ὀρθὰ τὴν φύσιν ἐστί, τῶν δʼ ἄλλων τὴν ὀρθότητα της κεφαλῆςʼ περὶ ὧν εἴρηται καθʼ αὐτὰ ἔν τε τοῖς περὶ αἰσθήσεως καὶ περὶ ὕπνου διωρισμένοις.

2.7.8Beynin sudan ve topraktan ortak olduğunu başına gelen şey gösterir: haşlanınca kurur ve sertleşir; su sıcaklık yüzünden buharlaşıp gidince geride topraklı kısım kalır. Tıpkı baklagillerin ve öteki tanelerin haşlanması gibi: bunların çoğu topraktan olduğu için, karışmış olan yaş çıkıp gidince bunlar da büsbütün sert ve topraklı olur.

2.7.8

ὅτι δʼ ἐστὶν ὁ ἐγκέφαλος κοινὸς ὕδατος καὶ γῆς, δηλοῖ 8 τὸ συμβαῖνον περὶ αὐτόν· ἑψὸμενος γὰρ γίνεται ξηρὸς καὶ σκληρς, καὶ λείπεται τὸ γεῶδες ἐξατμισθέντος τοῦ ὕὅατος ὑπὸ τῆς θερμὸτητος, ὥσπερ τὰ τῶν χεδρόπων ἑψήματα καὶ τῶν ἅλλων καρπῶν, διὰ τὸ γῆς εἶναι τὸ πλεῖστον μέρος, ἐξιόντος τοῦ μιχθέντος τος ὑγροῦ· καὶ γὰρ ταῦτα γίνεται σκληρὰ καὶ γεἡρὰ πάμπαν.

2.7.9Hayvanlar arasında büyüklüğüne oranla en çok beyne insan sahiptir; insanlar arasında da erkekler kadınlardan daha çok beyne sahiptir. Çünkü insanda kalbin ve akciğerin bulunduğu bölge de en sıcak ve en kanlı bölgedir. Hayvanlar arasında yalnız insanın dik durması da bu yüzdendir: sıcağın tabiatı güçlenince büyümeyi ortadan, kendi gidiş yönüne doğru yukarı yapar. Çok sıcaklığa karşı da daha çok yaşlık ve soğukluk konmuştur. Bu bolluk yüzünden, bazılarının bıngıldak dediği baş kemiği en geç sertleşir, çünkü sıcak uzun süre buhar hâlinde dışarı çıkar. Öteki kanlı hayvanların hiçbirinde bu olmaz.

2.7.9

ἔχει δὲ τῶν ζῷύων ἐγκέφαλον πλεῖστον ἄνθρωπος 9 ὡς κατὰ μέγεθος, καὶ τῶν ἀνθρὸπων οἱ ἄρρενες τῶν θηλειῶν· καὶ γὰρ τὸν περὶ τὴν καρδίαν καὶ τὸν πλεύμονα τόπον θερμὸτατον καὶ ἐναιμὸτατον. διὸ καὶ μόνον ἐστὶ τῶν ζῷόων ὀρθόν· ἡ γὰρ τοῦ θερμοῦ φύσις ἐνισχύουσα ποιεῖ τὴν αξησιν ἀπὸ τού μέσου κατὰ τὴν αὐτης φοράν. πρὸς σὖν πολλὴν θερμὸτητα ἀντίκειται πλεέων ὑγρότης καὶ ψυχρότης, καὶ διὰ τὸ πλῆθς ὀψιαίτατα πήγνυται τὸ περὶ τὴν κεφαλὴν ὀσουν, ὃ καλοῦσι βρέγμα τινές, διὰ τὸ πολὺν νον τὸ θερμὸν ἀπατμίζειν· τῶν δʼ ἄλλων οὐδενὶ τοῦτο συμβαίνει τῶν ἐναίμων ζῴων.

2.7.10Başında en çok dikiş bulunan da insandır, erkekte de kadından daha çok; sebebi aynıdır: bölge iyi havalansın diye, beyin büyüdükçe de daha çok havalansın diye. Çünkü beyin fazla yaşlanır ya da fazla kurursa kendi işini yapamaz; ya soğutmaz ya da katılaştırır, böylece hastalıklara, akıl bozukluklarına ve ölümlere yol açar. Çünkü kalpteki sıcak, yani ilke, etkilenmeye son derece açıktır; beyin çevresindeki kan bir değişikliğe ya da etkiye uğrayınca bunu hemen hisseder.

2.7.10

10 καὶ ῥαφὰς δὲ πλείστας ἔχει περὶ τὴν κεφαλήν, καὶ τὸ ἄρρεν πλείους τῶν θηλειἀν, διὰ τὴν αὐτὴν αἰτίαν, ὅπως ὁ τόπος εὔπνους ᾖ, καὶ μᾶλλον ὁ πλείων ἐγκέφαλος ὑγραινόμενος γὰρ ἤ ξηραινόμενος μᾶλλον οὐ ποιήσει τὸ αὑτοῦ ἔργον, ἀλλʼ ἢ οὐ ψύξει ἢ πήξει, ὥστε νόσους καὶ παρανοίας ποιεῖν καὶ θανάτους · τὸ γὰρ ἐν τῇ καρδίᾳ θερμὸν καὶ ἡ ἀρχὴ συμπαθέστατόν ἐστι καὶ ταχεῖαν ποιεῖται τὴν αἴσθησιν μεταβάλλοντός τι καὶ πάσχοντος τοῦ περὶ τὸν ἐγκέφαλον αἵματος.

2.7.11Hayvanlarda doğuştan bulunan yaşların hemen hemen hepsi hakkında söz edildi. Sonradan oluşanlar ise besinin artıklarıdır, yani mesanenin ve bağırsağın çökeltileri; bunlardan başka da, tabiatça bunlara sahip olanlarda döl ve süt. Besin artıklarına dair açıklamalar —hangi hayvanlarda bulundukları ve hangi sebeplerle bulundukları— besin incelemesine aittir; meni ve süte dair olanlar ise türeme üzerine incelemelere. Çünkü bunlardan biri türemenin ilkesidir, öteki türeme içindir.

2.7.11

11 Περὶ μὲν σὖν τῶν συμφύτων τοῖς ζῴοις ὑγρῶν σχεδὸν εἴρηται περὶ πάντων· τῶν δʼ ὑστερογενῶν τά τε περιττώματα τῆς τροφῆς ἐστί, τό τε τῆς κύστεως ὑπόστημα καὶ τὸ τῆς κοιλίας, καὶ παρὰ ταῦτα γονὴ καὶ γάλα τοῖς πεφυκόσιν ἔχειν ἕκαστα τούτων. τὰ μὲν οὖν τῆς τροφῆς περιττώματα περὶ τὴν τῆς τροφῆς σκέψιν καὶ θεωρίαν οἰκείους ἔχει τοὺς λόγους, τίσι τε τῶν ζῴων ὑπάρχει καὶ διὰ τίνας αἰτίας, τὰ δὲ περὶ σπέρματος καὶ γάλακτος ἐν τοῖς περὶ γενέσεωςʼ τὸ μὲν γὰρ ἀρχὴ γενέσεως αὐτῶν ἐστί, τὸ δὲ χάριν γενέσεως.

2.8.18. Bölüm

Şimdi öteki türdeş parçaları incelemek gerekir; ilk önce, eti olanlarda eti, ötekilerde de onun karşılığını. Çünkü hayvanların ilkesi ve bizatihi bedeni budur. Bu tariften de açıktır: hayvanı his sahibi olmasıyla tarif ederiz, önce de ilk his sahibi olmasıyla. İlk his dokunmadır; dokunmanın his organı da bu türden bir parçadır: ya ilk his organıdır, görmede gözbebeği gibi, ya da onunla birlikte alınan ara şeydir, tıpkı biri gözbebeğine bütün saydam ortamı da eklese öyle olacağı gibi. Öteki hislerde tabiatın bunu yapması hem imkânsızdı hem de bir işe yaramazdı; dokunma organını ise zorunlu olarak böyle yaptı. Çünkü his organları arasında yalnız bu, ya da en çok bu, cisimseldir.

2.8.1

8 Περὶ δὲ τῶν ἄλλων μορίων τῶν ὁμοιομερῶν σκεπτέον, καὶ πρῶτον περὶ σαρκὸς ἐν τοῖς ἔχουσι σάρκας, ἐν δὲ τοῖς ἄλλοις τὸ ἀνάλογον· τοῦτο γὰρ ἀρχὴ καὶ σωμα καθʼ αὑτὸ τῶν ζῴων ἐστίν. δῆλον δὲ καὶ κατὰ τὸν λόγον· τὸ γὰρ ζῷον ὁριζόμεθα τῷ ἔχειν αἴσθησιν, πρῶτον δὲ τὴν πρώτην· αὕτη δʼ ἐστὶν ἀρή, ταύτης δʼ αἰσθητήριον τὸ τοιοντον μόριόν ἐστιν, ἤτοι τὸ πρῶτον, ὡσπερ ἡ κόρη τῆς ὅψεως, ἢ τὸ διʼ σὺ συνειλημμένον, ὧσπερ ἄν εἴ τις προσλάβοι τῇ κόρῃ τὸ διαφανὲς πἀν. ἐπὶ μὲν οὖν τῶν ἅλλων αέσθήσεων ἀδύνατόν τε καὶ οὐδὲν προὺργου τοῦτʼ ἦν ποιήσαι τῇ φύσει, τὸ δʼ ἁπτικὸν ἐξ ἀνάγκης · μόνον γὰρ ἤ μάλιστα τούτʼ ἐστὶ σωματῶδες τῶν αἰσθητηρίων.

2.8.2His bakımından bakılınca öteki bütün parçaların bunun için var olduğu açıktır; kemikleri, deriyi, sinirleri ve damarları, ayrıca kılları, tırnak türünden şeyleri ve bu türden başka bir şey varsa onu kastediyorum. Kemiklerin tabiatı, kemiği olan hayvanlarda, kendisi sert olduğundan yumuşak olanı korumak için tasarlanmıştır; kemiği olmayanlarda ise onun karşılığı vardır, meselâ balıkların kiminde kılçık, kiminde kıkırdak.

2.8.2

κατὰ δὲ τὴν αἴσθησιν φανερὸν πάντα τἆλλα 2 τούτου χάριν ὄντα, λέγω δʼ οἷον ὀστᾶ καὶ δέρμα καὶ νεύρα καὶ φλέβες, ἔτι δὲ τρίχες καὶ τὸ τῶν ὀνύχων γένος, καὶ εἴ τι τοιοῦτον ἕτερόν ἐστιν. ἡ μὲν γὰρ τῶν ὀστῶν φύσις σωτηρίας ἕνεκεν μεμ ηχάνηται μαλακοῦ, σκληρὰ τὴν φύσιν ούσα, ἐν τοῖς ἔχουσιν ὀστᾶ· ἐν δὲ τοῖς μὴ ἕχουσι τὸ ἀνάλογον, οἷον ἐν τοῖς ἰχθύσι τοῖς μὲν ἄκανθα τοῖς δὲ χόνδρος.

2.8.3Hayvanların bir kısmında bu destek içtedir, bazı kansızlarda ise dıştadır: yumuşak kabukluların her birinde, meselâ yengeçlerde ve langust türünde böyledir; sert kabuklularda da, meselâ istiridye denenlerde. Bunların hepsinde etli kısım içte, onu bir arada tutan ve koruyan topraklı kısım ise dıştadır. Çünkü bunlar kansız oldukları için tabiatlarındaki sıcaklık azdır; kabuk da bütünlüklerini korumanın yanı sıra, çevrelerini bir fırın kapağı gibi sararak içlerinde yanan sıcaklığı korur.

2.8.3

τὰ μὲν 3 οὗν ἔχει τῶν ζῴων ἐντὸς τὴν τοιαύτην βοήθειαν, ἔυια δὲ τῶν ἀναίμων ἐκτός, ὥσπερ τῶν τε μαλακοαστράκων ἕκαστον, οἷον καρκίνοι καὶ τὸ τῶν καράβων γένος, καὶ τὸ τῶν ὀστρακοδέρμων ὡσαύτως, οἷον τὰ καλούμενα ὄστρεα· πᾶσι γὰρ τούτοις τὸ μὲν σαρκῶδες ἐντὸς, τὸ δὲ συνέχον καὶ φουλάττον ἐκτὸς τὸ γεῶδές ἐστιν· πρὸς γὰρ τῇ φυλακῇ τῆς συνεχείας, τῷ ἔχειν ὀλίγον αὐτῶν τὴν φύσιν θερμὸν ἀναίμων ὄντων, σἷον πνιγεύς τις περικείμενον τὸ ὅσύῶρακον φυλάττει τὸ ἐμπεπυρευμένον θερμόν.

2.8.4Kaplumbağa ve tatlı su kaplumbağası türü de, bunlardan ayrı bir tür olduğu hâlde, bunlarla aynı durumda görünür. Böceklerle yumuşakçalar ise hem bunlara zıt hem de birbirlerine karşıt bir yapıdadır. Çünkü anmaya değer kemiksi ya da ayrışmış topraklı bir şeyleri yok gibidir. Yumuşakçalar hemen tamamen etli ve yumuşaktır; ama vücutları etli hayvanlarınki gibi kolay bozulmasın diye tabiatları et ile sinir arasındadır: et gibi yumuşaktır, sinir gibi de gerilebilir. Etleri düz bir doğrultuda değil, halkalar hâlinde yarılır; çünkü güç için en elverişli durum budur.

2.8.4

ἡ δὲ χελνη 4 καὶ τὸ τῶν ἑμύδων γένος ὁμοίως ἔχειν δοκεῖ τούτοις, ἕτερον ὄν γένος τούτων. τὰ δʼ ἕντομα τῶν ζῷόων καὶ τὰ μαλάκια τούτοις τ’ ἐναντίως καὶ αὐτοῖς ἀντικειμένως συνέστηκεν· οὐδὲν γὰρ ὀστῶδες ἔχειν ἔοικεν οὐδὲ γεηρὸν ἀποκεκριμένον, ὅ τι καὶ ἄξιον εἰπεῖν, ἀλλὰ τὰ μὲν μαλάέκια σχεδὸν ὅλα σαρκώδη καὶ μαλακά, πρὸς δὲ τὸ μὴ εὔφθαρτον εἶναι τὸ σῶμα αὐτῶν, καθάπερ τὰ σαρκώδη, μεταξὺ σαρκὸς καὶ νεύρου τὴν φύσπιν ἔχει. μαλακὸν μὲν γὰρ ὧσπερ σάρξ ἐστιν, ἔχει δὲ τάσιν ὧσπερ νεῦρον· τὴν δὲ σχίσιν ἔχει τῆς σαρκὸς οὐ κατʼ εὐθυωρίαν ἀλλὰ κατὰ κύκλους διαιρετήν· οὕτωος γὰρ ἄν ἔχον χρηιμώτατον ἂν εἴη πρὸς τὴν ἰσχύν.

2.8.5Bunlarda balıkların kılçığının karşılığı olan bir şey de vardır: mürekkepbalıklarında "sepion" denen kemik, kalamarlarda da "kılıç" denen parça. Ahtapot türlerinde ise böyle bir şey yoktur, çünkü baş denen gövde boşlukları küçüktür; ötekilerinki ise uzundur. Bu yüzden tabiat, dik durmaları ve bükülmemeleri için bunlara bu parçaları çizmiştir; tıpkı kanlıların kimine kemik, kimine kılçık verdiği gibi.

2.8.5

5 ὑπάέρχει δʼ ἐν αὐτοῖς καὶ τὸ ἀνάλογον ταῖς τῶν ἰχθύων ἀκάνθαις, οἷον ἐν μὲν ταῖς σηπίαις τὸ καλούμενον σηπίον, ἐν δὲ ταῖς τευθίσι τὸ καλούμενον ξίφος. τὰ δʼ οὐ τῶν πολυπόὅωον τοιοὺτον οὐδὲν ἔχει διὰ τὸ μικρὸν ἔχειν τὸ κύτος τὴν καλουμένην κεφαλὴν, θατερα δʼ εὐμήκη. διὸ πρὸς τὴν ὀρθὸτητα αὐτῶν καὶ τὴν ἀκαμψίαν ὑπέγραψε ταύτα ἡ φύσις, ὥσπερ τῶν ἐναίμιων τοῖς μὲν ὀστοῦν τοῖς δʼ ἄκανθαν.

2.8.6Böcekler ise, dediğimiz gibi, hem bunlara hem kanlılara zıt bir durumdadır. Bunlarda ayrı duran bir sert kısım ve bir yumuşak kısım yoktur; bütün vücutları serttir; ama bu sertlik kemikten daha etli, etten daha kemiksi ve daha topraklıdır, vücutları kolay parçalanmasın diye.

2.8.6

6 τὰ δʼ ἕντομα τούτοις τ ἐυαντίως ἔχει καὶ τοῖς ἐναίμοις, καθάπερ εἴπομεν. οὐδὲν γὰρ ἀφωρισμένον ἔχει σκληρόν, τὸ δὲ μαλκκόν, ἀλλʼ ὅλον τὸ σὤμα σκληρόν, σκληρὸτητα δὲ τοιαύτην,ὸστοῦ μὲν σαρκωδεστέραν, σαρκὸς δʼ ὀστωδεστέραν καὶ γεωδεστέραν, πρὸς τὸ μὴ εὺδιαίρετον εἶναι τὸ σῶμα αὐτῶν.

2.9.19. Bölüm

Kemiklerin tabiatı ile damarların tabiatı birbirine benzer. İkisi de tek bir başlangıçtan çıkıp kesintisiz devam eder; hiçbir kemik kendi başına ayrı bir şey değildir, ya kesintisiz bir bütünün parçasıdır ya da ona dokunup bağlanmıştır. Böylece tabiat, bükülme için onları hem tek ve kesintisiz bir şey olarak hem de iki ve ayrı şey olarak kullanabilir.

2.9.1

9 Ἔχει δʼ ὁμοίως ἥ τε τῶν ὀστῶν καὶ ἡ τῶν φλεβῶν φύσις. ἑκατέρα γὰρ οὐτων ἀφοʼ ἑνὸς ἠργμένη συνεχής ἐστι, καὶ οὔτʼ ὀστοῦν ἐστὶν αὐτὸ καθʼ αὑτὸ οὐδέν, ἁλλ’ ἢ μόριον ὡς συνεχοῦς ἤ ἁπτόμενον καὶ προσδεδεμένον, ἵνα χρῆται ἡ φύσις καὶ ὡς ἑνὶ καὶ συνεχεῖ καὶ ὡς δυσὶ καὶ διῃρημένοις πρὸς τὴν κάμυψιν.

2.9.2Aynı şekilde hiçbir damar da kendi başına ayrı değildir; hepsi tek bir damarın parçasıdır. Çünkü bir kemik ayrı olsaydı, hem kemik tabiatının uğruna var olduğu işi göremezdi —kesintisiz değil de aralıklı olunca ne bükülmenin ne de herhangi bir dikliğin sebebi olabilirdi— hem de etlerin içinde bir diken ya da ok gibi zarar verirdi. Bir damar ayrı olsaydı ve ilkeyle kesintisiz bağı olmasaydı, içindeki kanı koruyamazdı; çünkü ilkeden gelen sıcaklık kanın pıhtılaşmasını önler; ayrılan kanın da çürüdüğü görülür.

2.9.2

2 ὁμοίως δὲ καὶ φλὲψ οὐδεμία αὐτὴ καθʼ αὑτήν ἐστιν, ἀλλἀ πᾶσαι μόριον μιᾶς εἰσίν. ὀστοῦν τε γὰρ εἴ τι κεχωρισμένον ἦν, τό τʼ ἔργον οὐκ ἂν ἐποίει οὐ χάριν ἡ τῶν ὀστῶν ἐστὶ φύσις (οὔτε γὰρ ἄν κάμψεως ἠν αἴτίον οὔτʼ ὀρθότητος οὐδεμιἀς μὴ συνἄκανθά εχὲς ὂν ἀλλἀ διαλεῖπον), ἔτι τʼ ἔβλαπτεν ἄν ὥσπερ τις ἢ βέλος ἐνὸν ταῖς σαρξίν. εἴτε φλὲψ ἦν τις κεχωρισμένη καὶ μὴ συνεχὴς πρὸς τὴν ἀρχήν, οὐκ ἄν ἔσωζε τὸ ἐν αὑτῇ αἷμα· ἡ γὰρ ἀπʼ ἐκείνης θερμότης κωολύει πηγνυσσθαι, φαίνεται δὲ καὶ σηπὸμενον τὸ χωριζὀμενον.

2.9.3Damarların ilkesi kalptir; kemiklerin ilkesi ise, kemiği olan bütün hayvanlarda, omurga denen kısımdır; öteki kemiklerin tabiatı ondan çıkarak kesintisiz devam eder. Çünkü hayvanların uzunluğunu ve dikliğini bir arada tutan omurgadır. Hayvan hareket ederken vücudun bükülmesi zorunlu olduğundan, omurga bütünlüğü bakımından tek, omurlara bölünmesi bakımından ise çok parçalıdır. Uzuvları olanlarda bu uzuvların kemikleri omurgadan çıkıp ona bağlanır. Uzuvların büküldüğü yerlerde kemikler sinirlerle birbirine bağlanır ve uçları birbirine geçer: ya biri çukur, öteki yuvarlaktır, ya da ikisi de çukurdur ve aralarına bir aşık kemiğini çivi gibi alırlar; bükülme ve uzanma olabilsin diye. Başka türlü bu hareketi ya hiç yapamazlar ya da iyi yapamazlardı.

2.9.3

ἀρχὴ δὲ τῶν μὲν φλεβῶν ἡ καρδία, 3 τῶν δʼ ὀστῶν ἡ καλουμένη ῥάχις τοῖς ἔχουσιν ὀστᾶ πόσιν, ἀφοʼ ἧς συνεχὴς ἡ τῶν ἄλλων ὀστῶν ἐστὶ φύσις· ἡ γὰρ τὸ μὴκρς καὶ τὴν ὁρθὸτητα συνέχουσα τῶν ζῷόων ἡ ῥάχις ἐστίν. ἐπεὶ δʼ ἀνάγκη κινουμένου τού ζῷὸου κάμπτεσθαι τὸ σώμα, μία μὲν διὰ τὴν συνέχειάν ἐστι, πολυμερὴς δὲ τὴ διαιρέσει τῶν σπονδύλων. ἐκ δὲ ταύτης τοῖς ἔχουσι κῶλα συνεχῆ πρὸς αὑτήν, τὰ τούτων ὀστᾶ τῶν ἀρμονιον ἐστίν, ᾖ μὲν ἔχει τὰ κῶλα κάμψιν, συνδεδεμένα τε νεύροις, καὶ τῶν ἐσχάτων συναρμοττόντων, τοὺ μὲν ὄντος κοίλου τοῦ δὲ περιφεροῦς, ἤ καὶ ἀμφοτέρων κοίλων, ἐν μέσῳ δὲ περιειληφότων, οἷον γόμφον, ἀστράγαλον, ἵνα γίνηται κάμψις καὶ ἔκτασις· ἄλίως γὰρ ἢ ὅλως ἀδύνατον, ἦ οὑ καλῶς ἄν ἐποίουν τὴν τοιαύτην κίνησιν.

2.9.4Bazı kemikler de, birinin başı ötekinin ucuna benzediği için, sinirlerle bağlanır. Bükülme yerlerinin arasında, birbirlerini aşındırmasınlar diye, dolgu gibi kıkırdaklı parçalar da bulunur. Kemiklerin çevresinde ise ince ve lifli bağlarla tutturulmuş etler büyür; kemik türü de bu etler için vardır.

2.9.4

ἔυια δʼ αὐτῶν ὁμοίαν ἔχοντα τὴν ἀρχὴν τὴν 4 θατέρου τῇ τελευτῇ θατέρου, συνδέδεται νεύροις. καὶ χονδρώδη δὲ μόρια μεταξὺ τῶν κάμψεων εἰσιν, οἷον στοιβή, πρὸς τὸ ἄλληλα μὴ τρίβειν. περὶ δὲ τὰ ὀστᾶ αἱ σάρκες περιπεφύκασι, προθειλημμέναι λεπτοῖς καὶ ἰνύόδεσι δεσμοῖς, ὡν ἕνεκεν τὸ τῶν ὀστῶν ἐστὶ γένος.

2.9.5Çamurdan ya da başka yaş bir maddeden hayvan heykeli yapanlar önce altına katı bir şey yerleştirir, sonra onun çevresini sıvarlar; tabiat da hayvanı etlerden aynı şekilde işlemiştir. Etli parçaların altında kemikler vardır: hareket eden parçalarda bükülme için, hareketsiz olanlarda korunma için. Meselâ göğsü kuşatan kaburgalar kalbin çevresindeki iç organları korumak içindir. Karın çevresi ise bütün hayvanlarda kemiksizdir; besin alınınca hayvanlarda zorunlu olarak meydana gelen şişmeyi ve dişilerde içlerindeki ceninlerin büyümesini engellemesin diye.

2.9.5

ὧσπερ γὰρ οἱ πλάττοντες ἐκ πηλού ζῷον ἥ 5 τινος ἄλλης ὑγρᾶς συστάσεως ὑφιστἀσι τῶν στερεᾳν τι σωμάτωον, εἶθʼ οὕτω περιπλάττουσε, τὸν αὐτὸν τρόπον ἡ φύσις δεδνηιούργηχεν ἐκ τῶν σαρκῶν τὸ ζῷον. τοῖς μὲν οὑν ἄλίοις ὕπεστιν ὀστᾶ τοῖς σαρκώδεσι μορίοις, τοῖς μὲν κινουμένοις διὰ κάμψιν τούτου χάριν, τοῖς δʼ ἀκινήτοις φυλακῆς ἕνεκεν, οἷον αί συγκλείουσαι πλευραὶ τὸ στὴθος σωτηρίας χέρι τῶν περὶ την καρδίαν σπλάγχνων· τὰ δὲ περὶ τὴν κοιλίαν ἀνόστεα πᾶσιν, ὅπως μὴ κωλύῃ τὴν ἀνοίδησιν τὴν ἀπὸ τῆς τροφῆς γινομένην τοῖς ζῴοις ἐξ ἀνάγκης καὶ τοῖς θήλεσι τὴν ἐν αὐτοῖς τῶν ἐμβρύων αὔξησιν.

2.9.6Canlı doğuran hayvanların kemiklerinin kuvvesi, kendi aralarında da dışarıdan bakınca da birbirine yakındır ve güçlüdür. Çünkü bunların hepsi, denebilir ki, vücut büyüklüğü bakımından canlı doğurmayanlardan çok daha büyüktür; nitekim bazı yerlerde, meselâ Libya'da ve sıcak ve kuru bölgelerde, canlı doğuranların birçoğu iri olur.

2.9.6

τὰ μὲν οὖν ζῳοτόκα τῶν ζῴων καὶ ἐν αὑτοῖς 6 καὶ ἐκτὸς παραπλησίων ἔχει τὴν τῶν ὀστῶν δύναμιν καὶ ἰσχυράν. πολὺ γὰρ μείζω πάντα τὰ τοιαῦτα τῶν μὴ ζῳοτόκων ὡς κατὰ λόγον εἰπεῖν τῶν σωμάτων· ἐνιαχοῦ γὰρ πολλὰ γίνεται μεγάλα τῶν ζῳοτόκων, οἷον ἐν Λιβύῃ καὶ τοῖς τόποις τοῖς θερμοῖς καὶ τοῖς ξηροῖς.

2.9.7İri hayvanların daha güçlü, daha büyük ve daha sert desteklere ihtiyacı vardır; bunlar arasında da daha saldırgan olanların. Bu yüzden erkeklerin kemikleri dişilerinkinden, etoburlarınki de —çünkü bunlar besinlerini dövüşerek elde eder— daha serttir; meselâ aslanınkiler. Bunların kemikleri o kadar serttir ki birbirine vurulunca taştan çıkar gibi kıvılcım çıkar. Yunusun da kılçıkları değil kemikleri vardır, çünkü canlı doğurur.

2.9.7

7 τοῖς δὲ μεγάλοις ἰσχυροτέρων δεῖ τῶν ὑπερεισμάτων καὶ μειζόνων καὶ σκληροτέρων, καὶ τούτων αὐτῶν τοῖς βιαστικωτέροις. διὸ τὰ τῶν ἀρρένων σκληρότερα ἢ τὰ τῶν θηλειῶν, καὶ τὰ τῶν σαρκοφάγων (ἡ τροφὴ γὰρ διὰ μάχης τούτοις), ὥσπερ τὰ τοῦ λέοντος· οὕτω γὰρ ἔχει ταῦτα σκληρὰν τὴν φύσιν ὥστʼ ἐξάπτεσθαι τυπτομένων καθάπερ ἐκ λίθων πῦρ. ἔχει δὲ καὶ ὁ δελφὶς οὐκ ἀκάνθας ἀλλʼ ὀστᾶ· ζῳοτόκος γάρ ἐστιν.

2.9.8Kanlı olup canlı doğurmayanlarda tabiat azar azar değişir; meselâ kuşların kemikleri vardır, ama daha zayıftır.

2.9.8

8 τοῖς δʼ ἐναίμοις μὲν μὴ ζῳοτόκοις δὲ παραλλάττει κατὰ μικρὸν ἡ φύσις, οἷον τοῖς ὄρνισιν ὀστᾶ μέν, ἀσθενέστερα δέ.

2.9.9Balıklardan yumurta doğuranlarda kılçık vardır; yılanlarda da kemiklerin tabiatı kılçığımsıdır, çok iri olanlar hariç; bunların ise, canlı doğuranlarla aynı sebeplerle, güçleri için daha sağlam desteklere ihtiyacı vardır. Selakhē denen balıkların, yani köpekbalığı ve vatoz gibilerin ise tabiatı kıkırdak kılçıklıdır. Çünkü hareketlerinin daha esnek olması zorunludur; bu yüzden desteklerinin de kırılgan değil, daha yumuşak olması gerekir; tabiat da topraklı kısmın tamamını deriye harcamıştır. Çünkü tabiat aynı fazlalığı aynı anda birçok yere dağıtamaz.

2.9.9

9 τῶν δʼ ἰχθύων τοῖς μὲν ᾠοτόκοις ἅκανθκ, καὶ τοῖς ὄφεσιν ἀκανθύὸδης ἐστὶν ἡ τῶν ὀστῶν φύσις, πλὴν τοῖς λίαν μεγάλοις· τούτοις δέ, διʼ ἅπερ καὶ τοῖς ζῳοτὸκοις, πρὸς τὴν ἰσχὺν ἰσχυροτέρων δεῖ τῶν στερεωμάτων. τὰ δὲ καλούμενα σελάχη χονδράκανθα τὴν φύσιν ἐστίν· ὑγροτέραν τε γὰρ ἀναγκαῖον αὐτῶν εἶναι τὴν κίνησιν, ᾥστε δεῖ καὶ τὴν τῶν ἐρεισμάτων μὴ κραύρον εἶναι ἀλλὰ μαλακωτέραν, καὶ τὸ γεῶδες εἰς τὸ δέρμα πᾶν ἀνήλωκεν ἡ φύσις· ἅμα δὲ τὴν αὐτὴν ὑπεροχὴν εἰς πολλοὺς τόπους ἀδυνατεῖ διανέμειν ἡ φύσις.

2.9.10Canlı doğuranlarda da kemiklerin birçoğu kıkırdaklıdır: çevrelerindeki et yüzünden katı kısmın yumuşak ve yapışkan olmasının faydalı olduğu yerlerde, meselâ kulaklarda ve burun deliklerinde. Çünkü kırılgan şeyler çıkıntılı yerlerde çabuk kırılır. Kıkırdağın ve kemiğin tabiatı aynıdır, yalnız az ya da çok bakımından ayrılırlar; bu yüzden ikisi de kesilince yeniden büyümez. Kara hayvanlarındaki kıkırdakların ayrı bir iliği yoktur; çünkü ayrı olacak ilik bütününe karışmış olduğundan kıkırdağın yapısını yumuşak ve yapışkan kılar.

2.9.10

10 ἔνεστι δὲ καὶ ἐν τοῖς ζῳοτόκοις πολλὰ τῶν ὀστῶν χονδρύδη, ἐν ὅσοις όυμφέρει μαλακὸν εἶναι καὶ ζυμῶδες τὸ στερεὸν διὰ τὴν σάρκα τὴν περικειμένην, σἷον συμβέβηκε περί τε τὰ ὡτα καὶ τοὺς μυκτὴρας · θραύεται γὰρ τὰ κραῦρα ταχέως ἐν τοῖς ἀπέχουσιν. ἡ δὲ φύσις ἡ αὐτὴ χόνδρου καὶ ὀστοῦ ἐστί, διαφέρει δὲ τῷ μάλλον καὶ ἧττον· διὸ καὶ οὐδέτερον αὐξάνεται ἀποκοπέν. οἱ μὲν σὗν ἐν τοῖς πεζοῖς ἀμύελοι χόνδροι κεχωρισμένῳ μυελῷ· τὸ γὰρ χωριζὀμενον εἰς ἅπαν μεμιγμένον μαλακὴν ποιεῖ καὶ ζυμώδη τὴν τοῦ χόνδρου σύστασιν.

2.9.11Selakhē'lerde ise omurga kıkırdaklıdır ama iliği vardır; çünkü bunlarda bu parça kemiğin yerini tutar. Dokunuş bakımından kemiklere çok yakın olan şu gibi parçalar da vardır: tırnaklar, toynaklar, çatal tırnaklar, boynuzlar ve kuşların gagaları. Hayvanlar bunların hepsine korunmak için sahiptir; çünkü bunlardan oluşan ve parçalarıyla aynı adı taşıyan bütünler —bütün bir toynak, bütün bir boynuz gibi— her hayvanda onun güvenliği için tasarlanmıştır. Dişlerin tabiatı da bu türdendir: kimi hayvanlarda tek bir iş için, besini işlemek için bulunur; kimilerinde ise hem bunun hem savunmanın içindir, meselâ sivri dişleri birbirine geçenlerin ve dışarı çıkık azı dişleri olanların hepsinde.

2.9.11

ἐν δὲ τοῖς 11 σελάχεσιν ἡ ῥάχις χονδρώδης μέν ἐστιν, ἔχει δὲ μυελόν· ἀντʼ ὀστοῦ γὰρ αὑτοῖς ὑπάρχει τοῦτο τὸ μόριον. σύνεγγυς δὲ κατὰ τὴν ἁρήν ἐστι τοῖς ὀστοῖς καὶ τὰ τοιάδε τῶν μορίων οἷον ὄνυχές τε καὶ ὁπλαὶ καὶ χηλαὶ καὶ κέρατα καὶ ῥύγχη τὰ τῶν ἀρνίθωυ. πάντα δὲ ταῦτα βοηθείας ἔχουσι χάριν τὰ ζῷα· τὰ γὰρ ἐξ οὐτῶν συνεστηκότα ὅλα καὶ συνύνυμα τοῖς μορίοις, οἷον ὁπλή τε ὅλη καὶ κέρας ὅλον,. μεμηχάνηται πρὸς τὴν σωτηρίαν ἑκάστοις. ἐν τούτῳ δὲ τῷ γένει καὶ ἡ τῶν ὀδόντων ἐστὶ φύσις, τοῖς μὲν ὑπάρχουσα πρὸς ἓν ἔργον τὴν τῆς τροφῆς ἐργασίαν, τοῖς δὲ πρός τε τούτο καὶ πρὸς ἀλκήν, οἷον τοῖς καρχαρόδουσι καὶ χαυλιόδουσι πἀσιν.

2.9.12Bunların hepsinin tabiatı zorunlu olarak topraklı ve katıdır; çünkü silahın gücü buradadır. Bu yüzden bu türden şeylerin hepsi, canlı doğuranlar arasında insandan çok dört ayaklılarda bulunur; çünkü bunların hepsinin yapısı insan soyununkinden daha topraklıdır.

2.9.12

12 ἐξ ἀνάγκης δὲ πάντα ταύτα 12 γεώδη καὶ στερεὰν ἔχει τὴν φύσιν· ὅπλου γὰρ αὕτη δύναμις. διὸ καὶ πάντα τὰ τοιαῦτα μἀλλον ἐν τοῖς τετράποσιν ὑπάρχει ζῄοις τῶν ζῳοτόκων, διὰ τὸ γεωδεστέραν ἔχειν πάντα τὴν σύστασιν ἢ τὸ τῶν ἀνθρώπων γένος.

2.9.13Ama bunlar ve bunlara yakın olanlar —deri, mesane, zar, kıllar, tüyler, bunların karşılığı olanlar ve bu türden başka bir parça varsa o— hakkında, sebeplerini ve her birinin hayvanlarda ne için bulunduğunu daha sonra türdeş olmayan parçalarla birlikte incelemek gerekir; çünkü ötekiler gibi bunları da işlerinden tanımak zorunlu olacaktır.

2.9.13

13 ἀλλὰ καὶ περὶ τούτων καὶ τῶν ἐχομένων, 13 οἷον δέρματος καὶ κύστεως καὶ ὑμένος καὶ τριχην καὶ πτερὧν καὶ τῶν ἀνάλογον τούτοις καὶ εῖ τι τοιοῦτόν ἐστι μέρος, ὕστερον ἕμα τοῖς ἀνομοιομερέσι θεωρητέον τὴν αἰτίαν αὐτῶν, καὶ τίνος ἓνεκεν ὑπάρχει τοῖς ζῴοις ἕκαστον· ἐκ τῶν ἔργων γὰρ γνωρίζειν, ὥσπερ κἀκεῖνα, καὶ ταύτα ἀναγκαῖον ἄν εἴη.

2.9.14Bunların şimdi türdeş parçalar arasında yer almasının sebebi, parçalarının bütünle aynı adı taşımasıdır. Bütün bunların ilkeleri kemik ve ettir. Ayrıca yaşları ve türdeş parçaları incelerken döl ve sütü bir kenara bıraktık; çünkü bunların incelenmesi türeme üzerine açıklamalara uygundur: biri doğanların ilkesi, öteki besinidir.

2.9.14

14 ἀλλʼ ὅτι συνώνυμα τοῖς ὅλοις τὰ μέρη, τὴν τάξιν ἀπέλαβεν ἐν τοῖς ὁμοιομερέσι νῦν. εἰσὶ δʼ ἀρχαὶ πάντων τούτων τό τε ὀστοῦν καὶ ἡ σάρξ. ἔτι δὲ περὶ γονῆς καὶ γάλακτος ἀπελίπομεν ἐν τῇ περὶ τῶν ὑγρῶν καὶ ὁμοιομερῶν θεωρίᾳʼ τοῖς γὰρ περὶ γενέσεωος λόγοις ἁρμόττουσαν ἔχει τὴν σκέψιν· τὸ μὲν γὰρ αὐτῶν ἀρχὴ τὸ δὲ τροφὴ τῶν γινομένωνε ἐστίν.

2.10.110. Bölüm

Şimdi adeta yeniden başlayalım ve söze ilk şeylerden girelim. Bütün hayvanlarda, hele gelişimini tamamlamış olanlarda, en zorunlu iki parça vardır: besini aldıkları ve artığı dışarı bırakacakları parça; çünkü besinsiz ne var olmak ne de büyümek mümkündür. Bitkilerin —çünkü bunların da yaşadığını söyleriz— işe yaramayan artık için bir yeri yoktur; çünkü besini topraktan hazmedilmiş olarak alırlar; artık yerine tohumlarını ve meyvelerini dışarı verirler. Hepsinde bu ikisinin ortasında üçüncü bir parça daha vardır; hayatın ilkesi onun içindedir.

2.10.1

10 Νῦν δὲ λέγωμεν οἷον ἀπʼ ἀρχῆς πάλιν, ἀρξάμενοι πρητον ἀπὸ τῶν πρὸτων. πἀσι γὰρ τοῖς ζῴοις καὶ τελείοις δύο τὰ ἀναγκαιὸτατα μὸρια ἐστιν, ᾖ τε δέχονται τὴν τροφὴν καὶ ᾖ τὸ περίττωμα ἀφήσουσιν· οὔτε γὰρ εἶναι οὔτε αὐξάνεσθαι ἐνδέχεται ἄνευ τροφῆς. τὰ μὲν οὖν φυτά (καὶ γὰρ ταῦτα ζῆν φαμέν) τοῦ μὲν ἀχρήστου περιττήματος οὐκ ἔχει τόπον· ἐκ τῆς γῆς γὰρ λαμβάνει πεπεμμένην τὴν τροφὴν, ἀντὶ δὲ τούτου προῖεται τὰ σπέρματα καὶ τοὺς καρπούς. τρίτον δὲ μέρος ἐν πάσίν ἐστι τὸ τούτων μέσον, ἐν

2.10.2Bitkilerin tabiatı yerinden kımıldamadığı için türdeş olmayan parçaları bakımından pek çeşitli değildir; çünkü az sayıda iş için az sayıda alet kullanılır. Bu yüzden bitkilerin görünüşünü ayrıca, kendi başına incelemek gerekir. Yaşamanın yanında his de taşıyanların görünüşü ise daha çok biçimlidir, bunların da bazılarınınki ötekilerinkinden daha çok; tabiatı yalnız yaşamaya değil, iyi yaşamaya da iştirak edenlerinki en çeşitlisidir.

2.10.2

2 ἡ μὲν οὗν τῶν φυτῶν φύσις οὖσα μόνιμος οὑ πολυειδής ἐστι τῶν ἀνομοιομερῶν· πρὸς γὰρ ὀλίγας πράξεις ὀλέγων ὀργάνων ἡ χρῆσις· διὸ θεωρητέον καθʼ αὑτὰ περὶ τῆς ἰδέας αὐτῶν. τὰ δὲ πρὸς τῷ ζῆν αἴσθησιν ἔχοντα πολυμορφστέραν ἔχει τὴν ἰδεον, καὶ τούτων ἕτερα πρὸ ἑτέρων μμἀλλον, καὶ πολυχουστέραν, ὅσων μμιὴ μόνον τοῦ ζῆν ἀλλὰ καὶ τού εὺ ζῆν ἡ φύσις μετείληφεν.

2.10.3İnsan soyu böyledir. Çünkü bildiğimiz hayvanlar arasında ilahi olana yalnız o iştirak eder, ya da hepsinden çok o iştirak eder. Hem bu yüzden hem de dış parçalarının biçimi en iyi onunki bilindiği için önce insandan söz etmek gerekir. Çünkü bir kere tabii parçalar yalnız onda tabiata uygun düzendedir: insanın yukarısı evrenin yukarısına doğrudur; çünkü hayvanlar arasında yalnız insan diktir.

2.10.3

τοιούτο δʼ ἐστὶ τὸ τῶν ἀνθρύπων γένοςʼ ἤ γὰρ μόνον μετέχει τού θείου τῶν ἡμῖν γνωρίμων ζῴων, ἢ μάλιστα πάντων. ὥσιε διά τε τοῦτο, καὶ διὰ τὸ γνώριμον εἶναι μάλιστʼ αὐτοῦ τὴν τῶν ἔξωσθεν μορίων μορφήν, περὶ τούτου λεκτέον πρῶτον. εὐθὺς γὰρ καὶ τὰ φύσει μὸρια κατὰ φύσιν ἔχει τούτῳ μὸνῳ, καὶ τὸ τούτου ἄνω πρὸς τὸ τού ὅλου ἔχει ἄνω· μόνον γὰρ ὀρθόν ἐστι τῶν ζῴων ἅνθρωπος.

2.10.4Başın etsiz olması, beyin hakkında söylenenlerden ötürü zorunlu olarak böyledir. Bazılarının dediği gibi değildir: onlar, baş etli olsaydı insan soyunun daha uzun yaşayacağını, ama iyi hissetmek için etsiz olduğunu söylerler; hissin beyinle gerçekleştiğini, fazla etli parçaların ise hissi kabul etmediğini ileri sürerler.

2.10.4

τὸ μὲν οὖν 4 ἔχειν τὴν κεφαλὴν ἂσαρκον ἐκ τῶν περὶ τὸν ἐγκέφαλον εἰρημένων ἀναγκαῖον συμβέβηκεν. οὐ γὰρ ὤσπερ τινὲς λέγουσιν, ὅτι εἰ σαρκώδης ἦν, μακροβιώτερον ἂν ἦν τὸ γένος· ἀλλʼ εὐαισθησίας ἕνεκεν ἄσαρκον εἶναί φασιν· αἰσθάνεσθαι μὲν γὰρ τῷ ἐγκεφάλῳ, τὴν δʼ αῖσθησιν οὐ προσίεσθαι τὰ μόρια τὰ σαρκὸδη λίαν.

2.10.5Bunların hiçbiri doğru değildir. Beynin çevresi çok etli olsaydı, beynin hayvanlarda uğruna bulunduğu şeyin tam tersi olurdu, çünkü kendisi fazla ısınıp soğutamazdı. Beyin hiçbir hissin sebebi de değildir, çünkü kendisi de artıklardan herhangi biri gibi hissizdir. Ama bu kimseler bazı hislerin hayvanlarda neden başta bulunduğunun sebebini bulamayınca, beynin de öteki parçalara göre daha kendine has bir parça olduğunu görünce, bir kıyasla ikisini birbirine bağlarlar.

2.10.5

5 τούτων δʼ οὐδέτερόν ἐστιν ἀληθές, ἁλλὰ πολύσαρκος 5 μὲν ὁ τόπος ον ὁ περὶ τὸν ἐγκέφαλον τοὐναντίον ἄν ἀπειργάζετο οὐ νεκα ὑπάρχει τοῖς ζῴοις ὁ ἐγκέφαλος (οὐ γὰρ ἂν ἐδύνατο καταψύχειν ἀλεαίνων αὐτὸς λίαν), τῶν τʼ αἰσθήσεων οὐκ αἴτιος οὐδεμιἀς, ὅς γε ἀναίσθητος καὶ αὐτός ἐστιν ὧσπερ ὁτιοῦν τῶν περιττωμάτων. ἀλλʼ οὐχ εὺρίσκοντες διἀ τίνα αἰτίαν ἔνιαι τΘν αἰσθήσεων ἐν τῇ κεφαλῇ τοῖς ζῴοις εἰσί, τοῦτο δ ʼ ὁρῶντες ἰδιαίτερον ὄν τῶν ἄλλων μορίων, ἐκ συλλογισμοῦ πρὸς ἄλληλα συνδυάζουσιν.

2.10.6Hislerin ilkesinin kalbin çevresindeki bölge olduğu daha önce his üzerine incelemelerde belirlenmişti. Ayrıca iki hissin, yani dokunulanların ve tatların hissinin, apaçık biçimde kalbe bağlı olduğu; öteki üç histen koklamanın ikisinin arasında yer aldığı, işitme ve görmenin ise his organlarının tabiatı yüzünden en çok başta bulunduğu da belirlenmişti; bunlardan görme her hayvanda baştadır. İşitme ve koklama hakkında söylenenleri ise balıklar ve bu türden hayvanlar açıkça gösterir: bunlar işitir ve koku alır, ama başlarında bu duyulur şeyler için görünür hiçbir his organı yoktur. Görmenin, sahip olan her hayvanda beynin çevresinde bulunması akla yatkındır; çünkü beyin yaş ve soğuktur, görme organı da tabiatça sudur, saydam şeyler arasında en kolay korunan da sudur.

2.10.6

ὅτι μὲν οὖν ἀρχὴ τῶν αἰσθήσεωόν ἐστιν ὁ 6 περὶ τὴν καρδίαν τόπος, διωρισται πρὸτερον ἐν τοῖς περὶ αἰσθήσεωςςʼ καὶ διότι αἱ μὲν δύο φανερῶς ἠρτημέναι πρὸς τὴν καρδίαν εἰσίν, ἢ τε τῶν ἀπτῶν καὶ ἡ τῶν χυμῶν, τῶν δὲ τριῶν ἡ μὲν τῆς ὀσφρήσεως μέση, ἀκοὴ δὲ καὶ ὄψις μάλιστʼ ἐν τῇ κεφαλῇ διὰ τὴν τῶν αἰσθητηρίων φύσιν εἰσί, καὶ τούτων ἡ ὄψις πᾶσιν, ἐπεὶ ἦ γʼ ἀκοὴ καὶ ἡ ὄσφρησις ἐπὶ τῶν ἐχθύων καὶ τάν τοιούτων ποιεῖ τὸ λεγόμενον φανερόν· ἀκούουσι μὲν γὰρ καὶ ὁσφραίνονταε, αἰσθητήριον δʼ οὐδὲν ἔχουσι φανερὸν ἐν τῇ κεφαλῇ τούτων τῶν αἰσθητῶν. ῶν. ἡ δʼ ὄψις πἀσι τοῖς ἔχουσιν εὐλόγως ἐστὶ περὶ τὸν ἐγκέφαλον· ὁ μὲν γὰρ ὑγρὸς καὶ ψυχρός, ἡ δʼ. ὕδωρ τὴν φύσιν ἐστίν· τούτο γὰρ τῶν διαφανῶν εὐφυλακτότατόν ἐστιν.

2.10.7Ayrıca daha keskin hislerin, kanı daha duru olan parçalar aracılığıyla daha keskin hâle gelmesi zorunludur; çünkü kandaki sıcaklığın hareketi his fiilini bozar. Bu sebeplerle bu hislerin organları baştadır. Başın yalnız ön tarafı değil arka tarafı da etsizdir; çünkü başı olan her hayvanda bu parçanın son derece dik durması gerekir. Yük taşıyan hiçbir şey dik duramaz; baş etli olsaydı böyle bir yük olurdu. Buradan başın beynin hissi için etsiz olmadığı da açıkça anlaşılır; çünkü arka tarafta beyin yoktur, ama orası da aynı şekilde etsizdir.

2.10.7

7 ἔτι δὲ τὰς ἀκριβεστέρας τῶν αἰσθήσεων διὰ τῶν καθαρώτερον ἐχόντων τὸ αἷμα μορίων ἀναγκαῖον ἀκριβεστέρας γίνεσθαι· ἐκκύπτει γὰρ ἡ τῆς ἐν τῷ αἵματι θερμότητος κίνησις τὴν αἰσθητικὴν ἐνέργειαν· διὰ ταύτας τὰς αἰτίας ἐν τὴ κεφαλ ῇ τούτων τὰ αἰσθητήριά ἐστιν. οὐ μόνον δʼ ἐστὶ τὸ ἔμπροσθεν ἄσαρκον, ἀλλὰ τὸ ὄπισθεν της κεφαλῆς, διὰ τὸ πᾶσι τοῖς ἕχουσιν αὐτὴν ὀρθότατον δεῖν εἶναι τούτο τὸ μόριον· οὐδὲν γὰρ ὀρθοῦσθαι δύναται φορτίον ἔχον, ἢν δʼ ἂν τοιοὺτον, εί σεσαρκωμένην εἶχε τὴν κεφαλήν. ᾖ καὶ δῆλον ὅτι οὐ τῆς τού ἐγκεφάλου αἰσθήσεως χάριν ἄσαρκος ἡ κεφαλή ἐστιν· τὸ γὰρ ὄπισθεν οὐκ ἔχει ἐγκέφαλον, ἄσαρκον δʼ ὁμοίως.

2.10.8Bazı hayvanların işitme organının da başın çevresinde bulunması akla yatkındır. Çünkü boşluk denen yer hava doludur, işitmenin his organının da havadan olduğunu söyleriz. Gözlerden çıkan kanallar beynin çevresindeki damarlara gider; kulaklardan da aynı şekilde bir kanal arka tarafa bağlanır. [Kansız hiçbir şey his etmez, kanın kendisi de his etmez; his eden, kandan oluşan şeylerden biridir. Bu yüzden kanlılarda kansız hiçbir parça his etmez, kanın kendisi de etmez; çünkü kan hayvanların bir parçası değildir.]

2.10.8

8 ἔχει δὲ καὶ τὴν ἀκοὴν εὐλόγως ἔυια τῶν ζῷόων ἐν τῷ τόπῳ τῷ περὶ τὴν κεφαλήν· τὸ γὰρ κενὸν καλούμενον ἀέρος πλῆρές ἐστι, τὸ δὲ τὴς ἀκοῆς αίσθητήριον ἀέρος εἶναί φαμεν. ἐκ μὲν σὖν τῶν ὀφύθαλμῶν οἱ πόροι φέρουσιν εἰς τἀς περὶ τὸν ἐγκέφαλον φλέβας· πάλιν δʼ ἐκ τῶν ὤτων ὡσαύτως πόρος εἰς τούπισθεν συνάπτει. [ἕστι δʼ οὔνʼ ἄναιμον οὐδὲν αίσθητικὸν οὔτε τὸ αἷμα , ἀλλὰ τῶν ἐκ τούτου τι. διόπερ οὐδὲν ἐν τοῖς ἐναίμοις ἅναιαον αίσθητικόν, οὐδʼ αὐτὸ τὸ αἷμα· οὐδὲν γὰρ τῶν ζῷων μόριον.]

2.10.9Bu parçaya sahip olan bütün hayvanlarda beyin ön taraftadır; çünkü hissin yöneldiği şey öndedir, his de kalpten gelir, kalp de ön taraftadır; hissetmek kanlı parçalar aracılığıyla olur, başın arkasındaki boşluk ise damarsızdır. Tabiat his organlarını şöyle güzelce yerleştirmiştir: işitme organlarını başın çevresinin ortasına, çünkü işitme yalnız doğrudan karşıdan değil her yandan olur; görmeyi öne, çünkü görme dosdoğru karşıya bakar, hareket de öne doğrudur ve hareketin yöneldiği şeyi önceden görmek gerekir. Koklama organını gözlerin arasına koyması da akla yatkındır. Çünkü vücut çift, yani bir sağ ve bir sol taraf olduğu için his organlarının her biri de çifttir.

2.10.9

9 ἔχει δʼ ἐν τᾧ ἔμπροσθεν τὸν ἐγκέφαλον πάντα τὰ ἔχοντα τούτο τὸ μόριον, διὰ τὸ ἔμπροσθεν εἶναι ἑο ὅ αἰσθάνεται, τὴν δʼ αἴσθησιν ἀπὸ τῆς καρδίας, ταύτην δʼ εἶναι ἐν τσῖς ἔμπροσθεν, καὶ τὸ αίσθάνεσθαι διὰ τῶν ἐναίμων γίνεσθαι μορίων, φλεβῶν δʼ εἶναι κενὸν τὸ ὄπισθεν κύτος. τέτακται δὲ τὸν τρόπον τοῦτον τὰ αὐσθητήρια τῇ φύσει καλῶς, τὰ μὲν τῆς ἀκοῆς ἐπὶ μέσης τῆς περιφερείας (ἀκούει, γὰρ οὐ μόνον κατʼ εὐθυωρίαν ἀλλὰ πάντοθεν), ἡ δʼ ὄψις εἰς τὸ ἔμπροσθεν (ὁρᾷ γὰρ κατʼ εὐθυωρίαν, ἡ δὲ κίνησις εἰς τὸ ἔμπροσθεν, προορᾶν δὲ δεῖ ἐφʼ ὃ ἡ κίνησις). ἡ δὲ τῆς ὀσφρήσεως μεταξὺ τῶν ὀμμάτων εὐλόγως. διπλοῦν μὲν γάρ ἐστιν ἕκαστον τῶν αἰσθητηρίων διὰ τὸ διπλοῦν εἶναι τὸ σῶμα, τὸ μὲν δεξιὸν τὸ δʼ ἀριστερόν.

2.10.10Dokunmada bu belli değildir; sebebi, ilk his organının et ve bu türden bir parça olmayıp içte bulunmasıdır. Dilde daha az belli olsa da dokunmada olduğundan daha belirgindir; çünkü bu his de bir tür dokunmadır. Yine de dilde de görülür, çünkü dil ortadan yarık görünür. Öteki his organlarında hissin iki parçalı olduğu daha da açıktır: iki kulak, iki göz vardır, burun deliklerinin kuvvesi de çifttir.

2.10.10

ἐπὶ μὲν οὖν τῆς ἁρῆς τοῦτʼ 10 ἄδηλον· τούτου δʼ αἴτιον ὅτι οὐκ ἔστι τὸ πρῶτον αἰσθητήριον ἡ σάρξ καὶ τὸ τοιοῦτον μὸριον, ἀλλʼ ἐντός. ἐπὶ δὲ τῆς γλώττης ἠττον μέν, μᾶλλον δʼ ἢ ἐπὶ τῆς ἁψῆς· ἔστι γὰρ οἷον ἁρή τις καὶ αὕτη ἡ αἴσθησις. ὅμως δὲ δῆλον καὶ ἐπὶ ταύτης· φαίνεται γὰρ ἐσχισμένη. ἐπὶ δὲ τῶν ἄλλων αἰσθητηρίων φανερωτέρως ἐστὶν ἡ αἴσθησις διμερής· ὦτά τε γὰρ δύο καὶ ὄμματα καὶ ἡ τῶν μυκτήρων δύναμις διφυής ἐστιν.

2.10.11Bu his başka şekilde yerleşseydi, işitme organı gibi iki yana ayrılsaydı, ne kendi işini görürdü ne de içinde bulunduğu parça. Çünkü burun delikleri olanlarda bu his soluma yoluyla gerçekleşir; bu parça da ortada ve öndedir. Bu yüzden tabiat burun deliklerini üç his organının ortasında bir araya toplamış, adeta solumanın hareketine göre tek bir şakul hizasına yerleştirmiştir. Öteki hayvanlarda da bu his organları, her birinin kendine has tabiatına göre güzelce düzenlenmiştir.

2.10.11

ἄλλον οὖν ἄν τρόπον κειμένη καὶ διεσπασμένη, 11 καθάπερ ἡ τῆς ἀκοῆς, οὐκ ἂν ἐποίει τὸ αὑτῆς ἔργον, οὐδὲ τὸ μόριον ἐν ᾧ ἐστίν· διὰ γὰρ τῆς ἀναπνοῆς ἡ αἴσθησις τοῖς ἔχουσι μυκτῆρας, τοῦτο δὲ τὸ μὸριον κατὰ μέσον καὶ ἐν τοῖς ἔμπροσθέν ἐστιν. διόπερ εἰς μέσον τῶν τριῶν αἰσθητηρίων συνήγαγεν ἡ φύσις τοὺς μυκτὴρας, οἷον ἐπὶ στάθμην θεῖσα μίαν ἐπὶ τὴν τῆς ἀνατνοῆς κίνησιν. καλῶς δὲ καὶ τοῖς ἄλλοις ἔχει ταῦτα τὰ αἰσθητήρια ζῴοις πρὸς τὴν ἰδίαν φύσιν ἑκάστῳ.

2.11.111. Bölüm

Dört ayaklıların kulakları baştan ayrı durur ve gözlerin üstündeymiş gibi görünür. Gerçekte öyle değildir; ama bu hayvanlar dik değil öne eğik durdukları için öyle görünür. Çoğu zaman bu duruşla hareket ettiklerinden kulaklarının daha yüksekte ve hareketli olması işlerine yarar; çünkü kulaklar dönerek sesleri her yandan daha iyi alır.

2.11.1

τὰ 11 μὲν γὰρ τετράποδα ἀπηρτημένα ἔχει τὰ ὦτα καὶ ἄνωθεν τῶν ὀμμάτων, ὡς δόξειεν ἄν. οὐκ ἔχει δέ, ἀλλὰ φαίνεται διὰ τὸ μὴ ὀρθὰ εἶναι τὰ ζῷα ἀλλὰ κύπτειν. οὕτω δὲ τὸ πλεῖστον κινουμένσσν χρήσιμα μετεωρὸτερα τʼ ὄντα καὶ κινούμενα· δέχεται γὰρ στρεφόμενα πάντσθεν τοὺς ψόφονς μᾶλλον.

2.12.112. Bölüm

Kuşların ise derileri sert olduğu ve kılları değil tüyleri bulunduğu için yalnız kulak kanalları vardır; kulakları biçimlendirecek maddeleri yoktur. Dört ayaklıların yumurta doğuran ve pullu olanları da öyledir; aynı açıklama onlar için de geçerli olacaktır. Canlı doğuranlardan fokun da kulakları değil yalnız işitme kanalları vardır; çünkü fok sakatlanmış bir dört ayaklıdır.

2.12.1

12 οἱ δʼ ὄρνιθες τοὺς πόρους μόνον ἔχουσι διὰ τὴν τού δέρματος σκληρότητα, καὶ τὸ ἔχειν μὴ τρίχας ἀλλὰ πτερωτὰ εἶναι· οὐκ οὑν ἔχει τοιαύτην ὕλην ἐξ ἧς ἂν ἕπλασε τὰ ὡτα. ὁμοίως δὲ καὶ τῶν τετραπόδων τὰ ῴοτόκα καὶ φολιδωτά· ὁ γὰρ αύτὸς ἁρμόσει καὶ ἐπʼ ἐκείνων λόγος. ἔχει δὲ καὶ ἡ φύόκη τῶν ζῳοτόκων οὐκ ὖτα ἀλλὰ πόρους ἀκοῆς, διὰ τὸ πεπηρωμένον εἶναι τετράπουν.

2.13.113. Bölüm

İnsanlar, kuşlar ve dört ayaklıların canlı ve yumurta doğuranları gözlerini korumak için bir şeye sahiptir. Canlı doğuranların, göz kırpmaya da yarayan iki göz kapağı vardır. Kuşların bazıları, özellikle ağır olanlar, ve yumurta doğuran dört ayaklılar gözlerini alt kapakla kaparlar; kuşlar ise göz pınarından çıkan bir zarla göz kırparlar. Bir korunağın bulunmasının sebebi, gözlerin yaş olmasıdır; tabiat keskin görsünler diye onları böyle yapmıştır. Çünkü gözler sert derili olsaydı dışarıdan çarpan şeylerden daha az zarar görürlerdi, ama keskin göremezlerdi.

2.13.1

13 Καὶ οἱ μὲν ἅνθρωποι καὶ οἱ ὅρυιθες καὶ τὰ ζῳοτόκα καὶ τὰ ᾧοτόκα τῶν τετραπόὅων φυλακὴν ἔχουσι τῆς ὄψεως, τὰ μὲν ζῳοτόκα βλέφαρα δύο, οἷς καὶ σκαρδαμύττουσι, τῶν δʼ ὀρνίθων ἅλλοι τε καὶ οἱ βαρεῖς καὶ τὰ ᾧοτόκα τῶν τετραπόδων τῇ κάτω βλεφαρίδι μύουσιν· σκαρδαμύττουσι δʼ οἱ ὅρυιθες ἐκ τῶν κανθῶν ὑμένι. τοῦ μὲν οὖν φυλακὴν ἔχειν αἴτιον τὸ ὑγρὰ τὰ ὄμματα εἶναι, ἵνα ὄξύ βλέπωσι τοῦτον τὸν τρόπον ὑπὸ τῆς φύσεως. σκληρόδερμα γὰρ ὄντα ἀβλαβέστερα μὲν ἂν ἦν ὑπὸ τῶν ἔξωθεν προσπιπτόντων, οὐκ ὀξυωπὰ δέ.

2.13.2Gözbebeğinin çevresindeki derinin ince olması bunun içindir; göz kapakları ise korunma içindir. Bütün hayvanların, en çok da insanın göz kırpması bu yüzdendir: hepsi göze çarpan şeyleri göz kapaklarıyla engellemek için göz kırpar —bu da prohairesis'le değil, tabiatın işiyle olur—; insan ise derisi hepsinden ince olduğu için en sık göz kırpar. Göz kapağı deriyle sarılıdır; bu yüzden ne göz kapağı ne de sünnet derisi yarılınca yeniden kaynaşır, çünkü bunlar etsiz derilerdir.

2.13.2

2 τούτου μὲν οὖν ἕνεκα λεπτὸν τὸ δέρμα τὸ περὶ τὴν κόρην ἐστί, τῆς δὲ σωτηρίας χαέριν τὰ βλέφαραʼ καὶ διὰ τοῦτο σκαρδαμύσσει τε πάντα καὶ μάλιστʼ ἅνθρωπος, πάντα μὲν ὅπως τὰ προσπίπτοντα τοῖς βλεφάροις κωλύωσι (καὶ τοῦτο οὐκ ἐκ προαιρέσεως, ἀλλʼ ἡ φύσις ἐποίησε), πλειστάκις δʼ ὁ ἅνθρωπος διὰ τὸ λεπτοδερμότατος εἷναι. ἡ δὲ βλεφαρίς ἐστι δέρματι περιειλημμένη· διὸ καὶ οὐ συμφύεται οὔτε βλεφαρὶς οὔτʼ ἀκροποσθία, ὅτι ἄνευ σαρκὸς δέρματά ἐστιν.

2.13.3Kuşlardan alt kapakla gözünü kapayanlar ve yumurta doğuran dört ayaklılar, başlarının çevresindeki derinin sertliği yüzünden böyle kaparlar. Kanatlıların ağır olanları uçucu olmadıkları için, tüylerin büyümesine gidecek olanı derinin kalınlığına çevirmişlerdir. Bu yüzden bunlar gözlerini alt kapakla kapar; güvercinler ve benzerleri ise iki kapakla.

2.13.3

3 τῶν δʼ ἀρνίθεν ὅσοι τῇ 5 κάτω βλεφαρίδι μύουσι, καὶ τὰ ᾧοτόκα τῶν τετραπόδων, διὰ τὴν σκληρότητα τού δέρματος τού περὶ τὴν κεφαλὴν οὕτω μύουσιν. οἱ μὲν γὰρ βαρεῖς τῶν πτερωτῶν διὰ τὸ μὴ πτητικοὶ εἶναι τὴν τῶν πτερῶν αὖξησιν εἰς τὴν τού δέρματος παχύτητα τετραμμένην ἔχουσιν. διὸ καὶ οὐτοι μὲν τῷ κάτω βλεφάρῳ μύουσι, περιστεραὶ δὲ καὶ τὰ τοιαύτα ἀμφοῖν.

2.13.4Yumurta doğuran dört ayaklılar pulludur; pulların hepsi kıldan daha serttir, bu yüzden bunların derileri de öteki derilerden daha serttir. Bunların baş çevresindeki derisi serttir, bu yüzden o taraftan göz kapakları yoktur; alttaki deri ise etlidir, öyle ki göz kapağı ince ve gerilebilir olur. Ağır kuşlar bu kapakla değil zarla göz kırpar; çünkü bu kapağın hareketi yavaştır, göz kırpmanın ise çabuk olması gerekir; zar da böyle çabuktur.

2.13.4

τὰ δὲ 4 τετράποδα τῶν ᾠοτόκων φολιδωτά ἐστιν· ταῦτα δὲ σκληρότερα πάντα τριχὸς, ὥστε καὶ τὰ δέρματα τοῦ δέρματος. τὸ μὲν οὑν περὶ τὴν κεφαλὴν σκληρὸν ἐστιν αὑτοῖς, διόπερ οὐκ ἔχει βλέφαρον ἐκεῖθεν, τὸ δὲ κάτωσθεν σαρκὧδες, ὥστʼ ἔχειν τὸ βλέφαρον λεπτότητα καὶ τάσιν. σκαρδαμύττουσι δʼ σἱ βαρεῖς ὄρνιθες τούτῳ μὲν οὕ, τῷ δʼ ὑμέυι, διἀ τὸ βραδεῖαν εἶναι τὴν τούτου κίνησιν, δεῖν δὲ ταχεῖαν γίνεσθαι· ὲ δʼ ὑμὴν τοιούτον.

2.13.5Burun deliklerinin yanındaki göz pınarından göz kırparlar; çünkü bunların tabiatının tek bir başlangıçtan çıkması daha iyidir, bunların başlangıcı da burun deliklerine bitişik olan yerdir; ayrıca ön taraf, yan taraftan daha çok başlangıçtır. Yumurta doğuran dört ayaklılar ise aynı şekilde göz kırpmaz; çünkü yerde yaşadıkları için gözlerinin yaş ve keskin olması zorunlu değildir. Kuşlar için ise zorunludur, çünkü görmeyi uzaktan kullanırlar. Bu yüzden pençeli kuşlar keskin gözlüdür —besinlerini yukarıdan gözlerler; kuşlar arasında en çok bunların yükseklere uçması da bu yüzdendir—; yerde yaşayan ve uçucu olmayanlar ise, horozlar ve benzerleri gibi, keskin gözlü değildir; çünkü hayatları için onları buna zorlayan hiçbir şey yoktur.

2.13.5

ἐκ δὲ τοῦ κανθοῦ τὸν παρὰ 5 τοὺς μυκτὴρας σκαρδαμύττουσιν, ὅτι βέλτιον ἀπʼ ἀρχῆς μιᾶς τὴν φύσιν εἶναι αὐτῶν, ούτοι δʼ ἔχουσιν ἀρχὴν τὴν πρὸς τὸν μυκτὴρα πρόσφυσιν· καὶ τὸ πρόσθιον ἀρχὴ τοῦ πλαγίου μᾶλλον. τὰ δὲ τετράποδα καὶ ᾧοτόκα οὐ σκαρδαμύττει ὁμοίως, ὅτι οὐδ ʼ ὑγρὰν αὐτοῖς ἀναγκαῖον ἔχειν καὶ ἀκριβὴ τὴν ὄψιν ἐπιγείοις οὗσιν. τοῖς δʼ ὄρνισιν ἀναγκαῖον· πόρρῳσθεν γὰρ ἡ χρῆσις τῆς ὄψεως. διὸ καὶ τὰ γαμ ψώνυχα μὲν ὀξυωπά (ἄνωθεν γὰρ αὐτοῖς ἡ θεωρία τῆς τροφῆς, διὸ καὶ ἀναπέτονται ταῦτα μάλιστα τῶν ὀρνέων εἰς ὕψος), τὰ δʼ ἐπίγεια καὶ μὴ πτητικά, οἷον ἀλεκτρυόνες καὶ τὰ τοιαύτα, οὐκ ὀξυωπά· οὐδὲν γὰρ αὐτἀ κατεπείγει πρὸς τὸν βίον.

2.13.6Balıkların, böceklerin ve sert derililerin gözleri birbirinden farklıdır, ama hiçbirinin göz kapağı yoktur. Sert derililerde hiç yoktur; çünkü göz kapağının kullanılışı çabuk işleyen bir deri ister. Bu korunağın yerine hepsinin gözü serttir; adeta gözlerine kaynaşmış bir kapağın içinden bakarlar. Sertlik yüzünden daha bulanık görmeleri zorunlu olduğundan, tabiat böceklerin, daha da çok sert derililerin gözlerini hareketli yapmıştır, tıpkı bazı dört ayaklıların kulakları gibi; böylece gözlerini ışığa çevirip parıltıyı alarak daha keskin görebilirler.

2.13.6

οἱ δʼ ἐχθύες καὶ τὰ ἔντομα 6 καὶ τὰ σκληρόδερμα διαφέροντα μὲν ἔχουσι τὰ ὄμματα, βλέφαρον δʼ οὐδὲν οὐτῶν ἔχει. τὰ μὲν γὰρ σκληρόδερμα ὅλως οὐκ ἔχει· ἡ δὲ τοῦ βλεφάρου χρὴσις ταχεῖαν καὶ δερματικὴν ἔχει τὴν ἐργασίαν· ἀλλʼ ἀντὶ ταύτης τῆς φυλακῆς πάντα σκληρὸφθαλμά ἐστιν, οἷον βλέποντα διἀ τοῦ βλεφάρου προσπεφυκότος. ἐπεὶ δʼ ἀναγκαῖον διὰ τὴν σκληρότητα ἀμβλύτερον βλέπειν, κινουμένους ἐποίησεν ἡ φύσις τοὺς ὀφθαλμοὺς τοῖς ἐντόμοις, καὶ μᾶλλον ἔτι τοῖς σκληροδέρμοις, ὥσπερ ἔνια τῶν τετραπόδων τὰ ὦτα, ὅπως ὀξύτερον βλέπῃ στρέφοντα πρὸς τὸ φῶς καὶ δεχόμενα τὴν αὐγήν.

2.13.7Balıkların gözü ise yaştır. Çünkü çok hareket edenlerin görmeyi uzaktan kullanması zorunludur. Kara hayvanları için hava içinden kolayca görülen bir ortamdır. Balıklar için ise su keskin görmeye engeldir, ama hava gibi göze çarpacak çok şey de taşımaz; bu yüzden göz kapakları yoktur —çünkü tabiat hiçbir şeyi boşuna yapmaz—, suyun yoğunluğuna karşı da gözleri yaştır.

2.13.7

7 οἱ δʼ ἰχθύες ὑγρόφθαλμοι μέν εἰσιν. ἀναγκαία γὰρ τοῖς πολλὴν ποιουμένοις κίνησιν ἡ τῆς ὄψεως ἐκ πολλοῦ χρῆσις. τοῖς μὲν σὖν πεζοῖς ὁ ἀὴρ εὐδίοπτος· ἐκείνοις δʼ ἐπεὶ τὸ ὕδωρ πρὸς μὲν τὸ ὀξὺ βλέπειν ἐναντίον, οὐκ ἔχει δὲ πολλὰ τὰ προσκρούσματα πρὸς τὴν ὄψιν ὥσπερ ὁ ἀήρ, διὰ μὲν τοῦτʼ οὐκ ἔχει βλέφαρον (οὐδὲν γὰρ ἡ φύσις ποιεῖ μάτην), πρὸς δὲ τὴν παχύτητα τοῦ ὕδατος ὑγρόφθαλμοί εἰσιν.

2.14.114. Bölüm

Kılı olan hayvanların göz kapaklarında kirpik vardır; kuşların ve pulluların hiçbirinde yoktur, çünkü kılları yoktur. Libya devekuşunun sebebini daha sonra söyleyeceğiz, çünkü bu hayvanın kirpikleri vardır. Kılı olanlardan da her iki kapakta kirpiği yalnız insanlar taşır. Çünkü dört ayaklı hayvanların karın tarafında kıl yoktur, kıl daha çok sırt tarafındadır; insanlarda ise tersine, sırt tarafından çok karın tarafındadır. Kıllar sahiplerinde örtü için bulunur. Dört ayaklılarda sırt tarafı örtüye daha çok ihtiyaç duyar; ön taraf daha değerli olsa da öne eğik duruş yüzünden çıplaktır. İnsanlarda ise diklik yüzünden ön taraf arka tarafla eşit durumda olduğundan, tabiat korunmayı daha değerli olan tarafa vermiştir; çünkü tabiat, mümkün olanlar arasında daima daha iyi olanın sebebidir.

2.14.1

14 Βλεφαρίδας δʼ ἐπὶ τῶν βλεφάρων ἔχουσιν ὅσα τρίχας ἔχουσιν, ὄρνιθες δὲ καὶ τῶν φολιδωτῶν οὐδέν· οὐ γὰρ ἔχουσι τρίχας. περὶ γὰρ τοῦ στρουθοῦ τοῦ Λιβυκοῦ τὴν αἰτίαν ὕστερον ἐροῦμεν· τοῦτο γὰρ ἔχει βλεφαρίδας τὸ ζῷον. καὶ τῶν ἐχόντων τρέχας ἐπʼ ἀμφότερα οἱ ἄνθρωποι μόνον ἔχουσιν. τὰ γὰρ τετράποδα τν ζῴων ἐν τοῖς ὑπτίοις οὐκ ἔχει τρίχας, ἀλλʼ ἐν τοῖς πρανέσι μᾶλλον· οἱ δʼ ἄνθρωποι τοὐναντίον ἐν τοῖς ὑπτίοις μἀλλον ἢ ἐν τοῖς πρανέσιν. σκέπης γὰρ χάριν αἱ τρίχες ὑπάρχουσι τοῖς ἔχουσιν· τοῖς μὲν οὖν τετράποσι τὰ πρανῆ δεῖται μἀλλον τῆς σκέπης, τὰ δὲ πρόσθια τιμιωτερα μέν, ἀλλὰ λεάζει διὰ τὴν κάμψιν· τοῖς δʼ ἀνθρώποις ἐπεὶ ἐξ ἴσου διὰ τὴν ὀρθότητα τὰ πρόσθια τοῖς ὀπισθίοις, τοῖς τιμιωτέροις ὑπέγραψεν ἡ φύσις τὴν βοήθειαν· ἀεὶ γὰρ ἐκ τῶν ἐνδεχομένων αἰτία τού βελτίονός ἐστιν.

2.14.2Bu yüzden dört ayaklıların hiçbirinde alt kirpik yoktur —yalnız bazılarında bu kapağın altında seyrek kıllar çıkar—; insanlardaki gibi koltuk altında ve kasıkta da kıl yoktur. Bunların yerine kiminin bütün sırt tarafı kıllarla kaplıdır, köpek türü gibi; kiminin ensesinde yele vardır, atlar ve benzerleri gibi; kiminin de gür bir yelesi vardır, erkek aslan gibi.

2.14.2

2 καὶ διὰ τοῦτο τῶν τετραπόδωον οὐθὲν οὔτε βλεφαρίδα ἔχει τὴν κάτωθεν, ἀλλʼ ὑπὸ τοῦτο τὸ βλέφαρον ἐνίοις παραφύονται μαναὶ τρίχες, οὔτʼ ἐν ταῖς μασχάλαις οὔτʼ ἐπὶ τῆς ἥβης, ὥσπερ τοῖς ἀνθρώποις ἀλλʼ ἀντὶ τούτων τὰ μὲν καθʼ ὅλον τὸ σῶμα πρανὲς δεδάσυνται ταῖς θριξίν, οἷον τὸ τῶν κυνῶν γένος, τὰ δὲ λοφιὰν ἔχει, καθάπερ ἵπποι καὶ τὰ τοιαύῦτα τῶν ζῴων, τὰ δὲ χαίτην, ὥσπερ ὸ ἄρρην λέωυ.

2.14.3Ayrıca kuyrukları uzun olanların kuyruklarını da tabiat kıllarla süslemiştir: kuyruk sapı kısa olanlarınkini uzun kıllarla, atlarda olduğu gibi; uzun olanlarınkini kısa kıllarla; bunu vücudun geri kalanının tabiatına göre de ayarlamıştır. Çünkü tabiat her yerde bir taraftan aldığını başka bir parçaya verir. Vücudunu çok kıllı yaptığı hayvanlarda kuyruk tarafı kıt kalır, ayılarda olduğu gibi.

2.14.3

ἔτι δʼ ὅσα κέρκους 3 ἔχει μῆκος ἐχούσας, καὶ ταύτας ἐπικεκόσμηκεν ἡ φύσις θριξί, τοῖς μὲν μικρὸν ἔχουσι τὸν στόλον μακραῖς, ὥσπερ τοῖς ἕπποις, τοῖς δὲ μακρὸν βραχείαις, καὶ κατὰ τὴν τοῦ ἄλλου σήματος φύσιν · πανταχοῦ γὰρ ἀποδίὅωσι λαβούσα ἑτέρωσθεν πρὸς ἄλλο μὸριον. ὅσοις δὲ τὸ σάμα ὅασύ λίαν πεποίηκε, τούτοις ἐνδεῶς ἔχει τὰ περὶ τὴν κέρκον, οἷον ἐπὶ τῶν ἄρκτων συμβέβηκεν.

2.14.4Hayvanlar arasında başı en kıllı olan insandır. Bu, zorunlu olarak beyinin yaşlığından ve dikişlerden ileri gelir —çünkü yaşın ve sıcağın en çok olduğu yerde en çok kıl çıkması zorunludur—; ama aynı zamanda korunma içindir: kıllar başı örtüp soğuğun ve sıcağın aşırılıklarından korusun diye. İnsanların beyni en büyük ve en yaş beyin olduğu için en çok korunmaya da ihtiyaç duyar; çünkü en yaş olan hem en çok kaynar hem en çok soğur, tersi durumda olan ise daha az etkilenir.

2.14.4

τὴν δὲ κεφαλὴν ἅνθρωπός ἐστι 4 τῶν ζῴων δασύτατον, ἐξ ἀνάγκης μὲν διὰ τὴν ὑγρότητα τού ἐγκεφάλου καὶ διὰ τὰς ῥαφάς (ὅπου γὰρ ὑγρὸν καὶ θερμὸν πλεῖστον, ἐνταῦθʼ ἀναγκαῖον πλείστην εἶναι τὴν ἔκφυσιν), ἕνεκεν δὲ βοηθείας, ὅπωος σκεπάζωσι φυλάττουσαι τὰς ὑπερβολὰς τού τε ψύχους καὶ τῆς ἀλέας. πλεῖστος δʼ ὤν καὶ ὑγρότατος ὁ τῶν ἀνθρύπων ἐγκέφαλος πλείστης καὶ της φυλακῆς δεῖται· τὸ γὰρ ὑγρὸτατον καὶ ζεῖ καὶ ψύχεται μάλιστα , τὸ δ᾿  ἐναντίως ἔχον ἀπαθέστερὸν ἐστιν.

2.14.5Ama kirpiklerin sebebini ele alırken, aralarındaki yakınlık yüzünden bunlara saptık; geri kalanları uygun yerlerinde anmak gerekir.

2.14.5

ἀλλὰ περὶ μὲν τούτων παρεκβῆναι συμβέβηκεν ἐχομένοις 5 τῆς περὶ τὰς βλεφαρίδας αἰτίας, διὰ τὴν συγγένειαν αὐτῶν, ὥστε περὶ τν λοιπῶν ἐν τοῖς οἰκείοις καιροῖς ἀποδοτέον τὴν μνείαν.

2.15.115. Bölüm

Kaşlar da kirpikler de korunma içindir: kaşlar aşağı inen sıvılara karşı, baştan gelen sıvıları bir saçak gibi uzak tutsunlar diye; kirpikler ise gözlere çarpan şeylere karşı, bazılarının surların önüne kurduğu kazık çitleri gibi.

2.15.1

Αἱ δʼ ὀφρύες καὶ αἱ βλεφαρίδες ἀμφότεραι βοηθείας χάριν εἰσίν, αί μὲν ὀφρύες τῶν καταβαινόντων ὑγρῶν, ὅπως ἀποστέγωσιν οἷον ἀπογείσωμα τῶν ἀπὸ τῆς κεφαλῆς ὑγρῶν, αἱ δὲ βλεφαρίδες τῶν πρὸς τὰ ὄμματα προσπιπτόντων ἕνεκεν, οἷον τὰ χαρακώματα ποιοῦσί τινες πρὸ τῶν ἐργμάτων.

2.15.2Kaşlar kemiklerin birleşme yeri üstündedir; bu yüzden birçok kişide yaşlandıkça öyle gürleşir ki kesilmeleri gerekir. Kirpikler ise küçük damarların ucundadır; çünkü derinin bittiği yerde küçük damarlar da uzunluklarının sonuna varır. Dışarı çıkan nem cisimsel olduğundan, tabiatın bir işi onu başka bir kullanıma ayırıp engellemedikçe, zorunlu olarak ve bu türden bir sebeple bu yerlerde kıllar çıkar.

2.15.2

εἰσὶ δʼ αἱ 2 μὲν ὀφρύες ἐπὶ συνθέσει ὀστῶν, διὸ καὶ δασύνονται πολλοῖς ἀπογηράσκουσιν οὕτως ὥστε δεῖσθαι κουρἀς, αἱ δὲ βλεφαρίδες ἐπὶ πέρατι φλεβίων· ᾗ γὰρ τὸ δέρμα περαίνει, καὶ τὰ φλέβια πέρας ἔχει τοῦ μήκους. ὥστʼ ἀναγκαῖον διὰ τὴν ἀπιοῦσαν ἐκμάδα σωματικὴν οὐσαν, ἄν μή τι τῆς φύσεως ἔργον ἐμποδίσῃ πρὸς ἄλλην χρῆσιν, καὶ διὰ τὴν τοιαύτην αἰτίαν ἐξ ἀνάγκης ἐν τοῖς τόποις τούτοις γίνεσθαι τρίχας.

2.16.116. Bölüm

Dört ayaklı ve canlı doğuran öteki hayvanlarda koku alma organı bir bakıma birbirinden pek farklı değildir. Ama çeneleri uzun ve sivrilerek daralan hayvanlarda, burun deliklerinin bulunduğu parça da, mümkün olduğu şekilde, burun çıkıntısı denen kısmın içindedir; ötekilerde ise çenelerden daha belirgin biçimde ayrılmıştır.

2.16.1

16 Τοῖς μὲν οὖν ἄλλοις ζῴοις τοῖς τετράποσι καὶ ζῳοτύκοις οὐ πόρρω τρόπον τινὰ διέστηκεν ἀλλήλων τὸ τῆς ὀσφρήσεως αίσθητήριον, ἀλλʼ ὅσα μὲν ἔχει προμήκεις είς στενὸν ἀπηγμένας τὰς σιαγόνας, ἐν τῷ καλουμένῳ ῥύγχει καὶ τὸ τῶν μυκτήρων ἐνυπαρχε μόριον κατὰ τὸν ἐνδεχόμενον τρόπον, τοῖς δʼ ἄλλοις μᾶλλον διηρθρωμένον ἐστὶ πρὸς τὰς σιαγόνας.

2.16.2Fil bu parçaya öteki hayvanlardan çok daha kendine has biçimde sahiptir; çünkü bu parçanın büyüklüğü de kuvvesi de olağanüstüdür. Besinini, kuru olsun yaş olsun, adeta bir el kullanır gibi ağzına götürdüğü şey burnudur; ağaçlara da onunla sarılıp onları söker, onu tıpkı bir el gibi kullanır. Çünkü bu hayvan tabiatça hem bataklıkta hem karada yaşar. Besinini sudan alması gerektiği, kara hayvanı ve kanlı olduğu için soluması zorunlu olduğu, aşırı iri olduğu için de canlı doğuran, kanlı ve soluyan bazı hayvanlar gibi yaştan kuruya çabucak geçemediği için, suyu da karayı kullandığı gibi kullanması zorunlu oldu.

2.16.2

2 ἡ δʼ ἐλέφας ἰδιαίτατον ἔχει τοῦτο τὸ μόριον τῶν ἄλλων ζῴων· τό τε γὰρ μέγεθος καὶ τὴν δύναμιν ἔχει περιττὴν. μυκτὴρ γάρ ἐστιν ᾧ τὴν τροφὴν προσάγεται, καθάπερ χειρι χρώμενος, πρὸς τὸ στόμα, τήν τε ξηρὰν καὶ τὴν ὑγράν, καὶ τὰ δένδρα περιελίττων   ἀνασπᾷ, καὶ χρῆται καθαπερανεὶ χειρί. τὴν γὰρ φύσιν ἑλῶδες ἅμα τὸ ζῷόν ἐστι καὶ πεξόν, ὥστʼ ἐπεὶ τὴν τροφὴν ἐξ ὑγροῦ συνέβαινεν ἔχειν, ἀναπνεῖν δʼ ἀναγκαῖον πεξὸν ὅν καὶ ἔναιμον, καὶ μὴ ταχεῖαν ποιεῖσθαι τὴν μεταβολὴν ἐκ τού ὑγροῦ πρὸς τὸ ξηρόν, καθάπερ ἔνια τῶν ζῳοτὸκων καὶ ἐναίμων καὶ ἀναπτνεὸντων, τὸ γὰρ μέγεθος ὅν ὑπερβάλλον, ἀναγκαῖον ὁμοίως ὴν χρῆσθαι τῷ ὑγρῷ σπερ καὶ τῇ γῇ.

2.16.3Bazıları dalgıçlar için soluma aletleri hazırlar; böylece dalgıçlar uzun süre denizde kalıp havayı alet aracılığıyla suyun dışından çekebilir. Tabiat da fillerin burnunu bu amaçla bu büyüklükte yapmıştır. Bu yüzden filler suyun içinden geçecekleri zaman burunlarını suyun üstüne kaldırıp soluk alırlar; çünkü, dediğimiz gibi, fillerin hortumu bir burundur.

2.16.3

3 οἷον οὑν τοῖς κολυμβηταῖς ἔνιοι πρὸς τὴν ἀναπνοὴν ὄργανα πορίζονται, ἵνα πολὺν χρόνον ἐν τῇ θαλάττῃ μένοντες ἕλκωσιν ἔξωθεν το ὑγροῦ διὰ τοῦ ὀργάνου τὸν ἀέρα, τοιοῦτον ἡ φύσις τὸ τού μυκτῆρος μέγεθος ἐποίησε τοῖς ἐλέφοασιν. διόπερ ἀναπτνέουσιν ἄραντες ἄνω διὰ τοῦ ῦδατος τὸν μυκτὴρα, ἄν ποτε ποιῶνται διʼ ὑγρὸν τὴν πορείαν· καθάπερ γὰρ εἴπομεν, μυκτήρ ἐστιν ἡ προβοσκὶς τοῖς ἐλέφοασιν.

2.16.4Burnun böyle olması, yumuşak olmadıkça ve bükülemedikçe imkânsızdı; çünkü uzunluğu yüzünden besinini dışarıdan almasına engel olurdu, tıpkı geri geri otlayan öküzlere boynuzlarının engel olduğu söylendiği gibi —bu öküzlerin geri geri giderek otladıkları söylenir—. Burun böyle olunca da tabiat, alışkanlığı olduğu üzere, aynı parçaları birden çok işte kullanarak onu ön ayakların işinin yerine de kullanır. Çünkü dört ayaklıların çok parmaklıları ön ayaklarını yalnız ağırlığı taşımak için değil, el yerine de kullanır. Filler de çok parmaklılardandır; ayakları ne çift toynaklı ne tek toynaklıdır. Ama vücutlarının büyüklüğü ve ağırlığı çok olduğundan ayakları yalnız destek içindir; yavaşlıkları ve bükülmeye elverişsizlikleri yüzünden başka hiçbir işe yaramaz.

2.16.4

ἐπεὶ δʼ ἀδύνατον ἦν εἶναι τὸν μυκτῆρα τοιοῦτον 4 μὴ μαλακὸν ὄντα μηδὲ κάμπτεσθαι δυνάμενον (ἐνεπόδιζε γὰρ ἄν τῷ μήκει πρὸς τὸ λαβεῖν τὴν θύραθεν τροφήν, καθάπερ φασὶ τὰ κέρατα τοῖς ὀπισθονόμοις βουσίν· καὶ γὰρ ἐκείνους νέμεσθαί φασιν ὑποχωροῦντας παλιμπυγηδόν) ὑπάρξαντος οὑν τοιούτου τού μυκτῆρος, ἡ φύσις παρακαταχρηται, καθάπερ εἴωσθεν, ἐπὶ πλείονα τοῖς αὐτοῖς μορίοις, ἀντὶ τῆς τῶν προσθίων ποδῶν χρείας. τούτους γὰρ τὰ πολυδάκτυλα τῶν τετραπόδων ἀντὶ χειρᾷν ἔχουσιν, ἀλλʼ οὐ μόνον ἕνεχʼ ὑποστάσεως τοῦ βάρους· οἱ δʼ ἐλέφαντες τῶν πολυδακτύλων εἰσί, καὶ οὔτε διχαλοὺς ἔχουσιν οὔτε μώνυχας τοὺς πτόδας· ἐπεὶ δὲ τὸ μέγεθος πολὺ καὶ τὸ βάρος τὸ τοῦ σύματος, διὰ τοῦτο μόνον ἐρείσματός εἰσι χάριν, καὶ διὰ τὴν βραδυτῆτα καὶ τὴν ἀφυίαν τῆς κάμψεως σὐ χρήσιμον πρὸς ἄλλο οὐθέν.

2.16.5Fil, akciğeri olan öteki hayvanların her biri gibi soluma için bir burna sahiptir; suda vakit geçirdiği ve oradan çıkışı yavaş olduğu için de burnu uzundur ve kıvrılabilir. Ayakların kullanılışı elinden alınınca tabiat, dediğimiz gibi, ayakların sağlayacağı yardım için de bu parçayı kullanır.

2.16.5

διὰ μὲν σὖν τὴν ἀναπνοὴν ἔχει μυκτῆρα, καθάπερ 5 καὶ τῶν ἄλλων ἕκαστον τῶν ἐχόντων πλεύμονα ζῴων, διὰ δὲ τὴν ἐν τῷ ὑγρῷ διατριβὴν καὶ τὴν βραδυτὴτα τῆς ἐκεῖθεν μεταβολῆς δυνάμενον ἑλίττεσθαι καὶ μακρόν · ἀφῃρημένης δὲ τῆς τῶν ποδῶν χρήσεως, καὶ ἡ φύσις, ὥσπερ εἴπομεν, καταχρῆται καὶ πρὸς τὴν ἀπὸ τῶν ποδῶν γινομένην ἂν βοήθειαν τούτῳ τῷ μορίῳ.

2.16.6Kuşlar, yılanlar ve öteki kanlı ve yumurta doğuran dört ayaklılar burun deliklerinin kanallarını ağızlarının önünde taşır; ama işlevi dışında burun denebilecek kadar belirgin biçimde ayrılmış burun delikleri yoktur. Kuşun ise burnu var denemez bile. Bunun sebebi, çeneler yerine gaga denen şeye sahip olmasıdır.

2.16.6

οἱ δʼ ὅρυιθες καὶ οἱ ὄφεις καὶ ὅσα 6 ἄλλ’ ἕναιμα καὶ ᾠοτόκα τῶν τετραπόδων, τοὺς μὲν πόρους ἔχουσι τῶν μυκτήρων πρὸ τοῦ στόματος, ὥστε δʼ εἰπεῖν μυκτὴρας, εί μὴ διὰ τὸ ἔργον, οὐκ ἔχουσι φανερῶς διηρθρωμένους· ἀλλʼ ἥ γʼ ὄρυις ὥστε μηθὲν ἂν εἰπεῖν ἔχειν ῥῖνας. τοῦτο δὲ συμβέβηκεν, ὅτι ἀντὶ σιαγόνων ἔχει τὸ καλούμενον ῥύγχος.

2.16.7Bunun sebebi de kuşların tabiatının bu şekilde kurulmuş olmasıdır. Kuş iki ayaklı ve kanatlıdır; bu yüzden boynunun ve başının ağırlığının az olması zorunludur, göğsünün de dar olması gibi. Hem savunmada hem beslenmede işe yarasın diye gagası kemiklidir; başının küçüklüğü yüzünden de dardır. Koku alma kanalları gagasındadır; burun delikleri ise bulunamaz.

2.16.7

7 σιτία δὲ τούτων ἡ φύσις ἡ τῶν ὀρνίθων συνεστηκυῖα τούτον τὸν τρὸπον. δίπουν γάρ ἐστι καὶ πτερυγωτὸν, ὧστʼ ἀνάγκη μικρὸν τὸ βάρος ἔχειν τὸ τοῦ αὐχένος καὶ τὸ τῆς κεφαλῆς, ὤσπερ καὶ τὸ στὴθος στενόν· ὅπως μὲν σὗν ᾖ χρήσιμον πρός τε τὴν ἀλκὴν καὶ διὰ τὴν τροφὴν, ὀστῶδες ἔχουσι τὸ ῥύγχος, στενὸν δὲ διὰ τὴν μικρὸτητα τὴς κεφαλῆς. ἐν δὲ τῷ ῥύγχει τοὺς πόρους ἔχουσι τῆς ὀσφρήσεως, μυκτὴρας δʼ ἔχειν ἀδύνατον.

2.16.8Solumayan öteki hayvanların neden burun delikleri olmadığı daha önce söylendi: kimi solungaçlarla, kimi boruyla, böcekler ise bel incelikleriyle kokuları hisseder; hepsi de vücutlarındaki doğuştan pneuma ile adeta hareket ettirilir. Bu pneuma hepsinde tabiatça vardır, dışarıdan getirilmiş değildir.

2.16.8

8 περὶ δὲ τῶν ἅλλων ζῷων τῶν μὴ ἀναπνεόντων εἴρηται πρὸτερον, διʼ ᾒν αἰτίαν οὐκ ἔχουσι μυκτῆρας, ἀλλὰ τὰ μὲν διὰ τῶν βραγχίων, τὰ δὲ διἀ τοῦ αὐλοῦ, τὰ δʼ ἕντομα διὰ τού ὑποζύόματος αίσσθάνονται τῶν ὁςμην, καὶ πάντα τῷ συνφύτῳ πνεύματι τού σώματος ὥσπερ κινεῖται· τοῦτο δʼ ὑπάρχει φύσει πἅσι καὶ οὐ θύραθεν ἐπείσακτόν ἐστιν.

2.16.9Kanlıların dişi olanlarında burun deliklerinin altında dudaklar bulunur. Kuşlarda ise, dediğimiz gibi, beslenme ve savunma için gaga kemiklidir; çünkü dişlerin ve dudakların yerine tek bir şey olarak toplanmıştır. Tıpkı biri bir insanın dudaklarını kaldırıp üst dişlerini ayrı, alt dişlerini ayrı birleştirse ve her iki taraftan uzatıp sivriltse, ortaya artık bir kuş gagası çıkacağı gibi.

2.16.9

9 Ὑπὸ δὲ τοὺς μυκτῆρας ἡ τῶν χειλῶν ἐστὶ φύσις τοῖς ἔχουσι τῶν ἐναίμων ὀδόντας. τοῖς γὰρ ὄρνισι, καθάπερ εἴπομεν, διὰ τὴν τροφὴν καὶ τὴν ἀλκὴν τὸ ῥύγχος ὀστῶδες ἐστίν· συνῆκται γὰρ είς ἓν ἀντʼ ὀδόντων καὶ χειλῶν, ὤσπερ ἄν εἴ τις ἀφελὼν ἀνθρώπου τὰ χείλη καὶ συμφύσας τοὺς ἅνωσθεν ὀδόντας χωρὶς καὶ τούς κάτωθεν προαγάγοι μῆκος ποιήσας ἀμφοτέρωθεν εἰς στενὸν· εἴη γὰρ ἂν τοῦτο ἤδῃ ῥύγχος ὀρνιθῶδες.

2.16.10Öteki hayvanlarda dudakların tabiatı dişleri korumak ve gözetmek içindir; bu yüzden dişleri ne kadar muntazam ve güzelse ya da değilse, bu parça da o ölçüde belirgin biçimlenmiştir. İnsanların dudakları ise yumuşak, etli ve birbirinden ayrılabilir; ötekilerinki gibi dişleri korumak için, ama daha da çok iyi olan için; çünkü bunlar da logos'u, yani konuşmayı kullanmaya hizmet eder. Tabiat dili öteki hayvanlarınki gibi yapmayıp, birçok yerde yaptığını söylediğimiz gibi, iki iş için kullanmıştır: dil hem tatlar hem konuşma içindir. Dudakları da aynı şekilde hem konuşma hem dişlerin korunması için yapmıştır.

2.16.10

10 τοῖς μὲν σὖν ἄλίοις ζῴοις πρὸς σωτηρίαν τῶν ὀδόντων ἡ τῶν χειλῶν φύσις ἐστὶ καὶ πρὸς φυλακήν, διόπερ ὡς ἐκείνων μετέχουσι τοῦ ἀκριβηςς καὶ καλῶς ἢ τοὐναντίον, οὕτω καὶ τού διηρθρῶσθαι τοῦτο τὸ μόριον ἔχουσιν· οἱ δʼ ἄνθρωποι μαλακὰ καὶ σαρκύδη καὶ δυνάμενα χωρίζεσθαι, φυλακῆς θʼ ἕνεκα τῶν ὀδόντων ὤσπερ καὶ τὰ ἅλλα, καὶ μᾶλλον ἔτι διὰ τὸ εὖ· πρὸς γὰρ τὸ χρῆσθαι τῷ λόγῳ καὶ ταῦτα. ὥσπερ γὰρ τὴν γλῶτταν οὐχ ὁμοίαν τοῖς ἄλλοις ἐποίησεν ἡ φύσις, πρὸς ἐργασίας δύο καταχρησαμένη, καθάπερ εἴπομεν ποιεῖν αὐτὴν ἐπὶ πολλῶν, 660,a τὴν μὲν γλῶτταν τῶν τε χυμῶν ἕνεκεν καὶ τοῦ λόγου, τὰ δὲ χείλη τούτου θʼ ἓνεκεν καὶ τῆς τῶν ὀδόνφυλακῆς.

2.16.11Çünkü sesle yapılan konuşma harflerden oluşur; dil böyle olmasaydı, dudaklar da nemli olmasaydı, harflerin çoğunu söylemek mümkün olmazdı; çünkü harflerin kimi dilin dokunmasıyla, kimi dudakların kapanmasıyla çıkar. Bunların ne çeşit ve kaç tane olduğunu, hangi farkları taşıdığını vezin bilginlerinden öğrenmek gerekir.

2.16.11

ὁ μὲν γὰρ λόγος ὁ διὰ τῆς φωνῆς ἐκ 11 τῶν γραμμάτων σύγκειται, τῆς δὲ γλύόττης μὴ τοιαύτης οὕσης μηδὲ τῶν χειλῶν ὑγρῶν οὐκ ἄν ἦν φθέγγεσθαι τὰ πλεῖστα τῶν γραμμάτων· τὰ μὲν γὰρ τῆς γλώττης εἰσὶ προσβολαί, τὰ δὲ συμβολαὶ τῶν χειλῶν. ποίας δὲ ταύτα καὶ πόσας καὶ τίνας ἔχει διαφοράς, δεῖ πυνθάνεσθαι παρὰ τῶν μετρικῶν.

2.16.12Bu iki parçanın, söylenen kullanıma elverişli olması ve buna uygun bir tabiat taşıması da zorunlu olarak hemen ardından gelirdi; bu yüzden etlidirler. İnsanın eti de en yumuşak ettir. Bunun sebebi, hayvanlar arasında dokunma hissi en keskin olanın insan olmasıdır.

2.16.12

ἀνάμκη 12 δʼ ἦν εὐθὺς ἀκολουθήσαι τούτων τῶν μορίων ἑκάτερον πρὸς τὴν εἰρημένην χρῆσιν εὐεργὰ καὶ τοιαύτην ἔχοντα τὴν φύσιν· διὸ σάρκινα. μαλακωτάτη δʼ ἡ σὰρξ ἡ τῶν ἀνθρύόπων ὑπὴρχεν. τοῦτο δὲ διὰ τὸ αἰσθητικὸτατον εἶναι τῶν ζῷόων τὴν διὰ τὴς ἁφῆς αἴσθησιν.

2.17.117. Bölüm

Hayvanlarda dil ağızda, damağın altında bulunur. Kara hayvanlarının hepsinde hemen hemen aynıdır; ötekilerde ise hem kendi aralarında hem de kara hayvanlarına göre farklıdır.

2.17.1

Ὑπὸ δὲ τὸν οὐρανὸν ἐν τῷ στόματι ἡ γλῶττα 17 τοῖς ζῴοις ἐστί, τοῖς μὲν πεζοῖς σχεδὸν ὁμοίως πἀσι, τοῖς δʼ ἄλλοις ἀνομοίως καὶ αὐτοῖς πρὸς αὐτὰ καὶ πρὸς τὰ πεζὰ τῶν ζῷόων.

2.17.2İnsanın dili en serbest, en yumuşak ve geniştir; her iki işe yarasın diye. Önce tatların hissine yarar: çünkü insan hisleri en keskin hayvandır, yumuşak dil de öyledir, çünkü dokunmaya en duyarlı olandır; tat da bir tür dokunmadır. Sonra harflerin seslendirilmesine ve konuşmaya yarar: yumuşak ve geniş dil konuşmaya elverişlidir, çünkü böyle ve serbest olunca her yöne çekilip uzanmayı en iyi o yapabilir. Bunu dili pek serbest olmayanlar gösterir: bunlar peltek konuşur, dilleri dolaşır; bu da harflerin eksik çıkmasıdır.

2.17.2

ὁ μὲν οὖν ἅνθρωοπος ἀπονλελυμμένην 2 τε καὶ μαλακωτάτην ἔχει μάλιστα τὴν γλὼτταν καὶ πλατεῖαν, ὅπως πρὸς ἀμφοτέρας ᾖ τὰς ἐργασίας χρήσιμος, πρὸς τε τὴν τῶν χυμῶν αἱσθησιν (ὁ γὰρ ἄνθρωπος εὐαισθητότατος τῶν ἅλλων ζῴων, καὶ ἡ μαλακὴ γλῶττα· ἁπτικωτάτη γαρ, ἡ δὲ γεῦσις ἀρή τίς ἐστιν), καὶ πρὸς τὴν τῶν γραμμάτων διάρθρωσιν καὶ πρὸς τὸν λόγον ἡ μαλακὴ καὶ πλατεῖα χρήσιμος· συστέλλειν γὰρ καὶ προβάλλειν παντοδαπῆ τοιαύτη οὐσα καὶ ἀπολελυμένη μάλιστʼ ἄν δύναιτο. δηλοῖ δʼ ὅσοις μὴ λίαν ἀπολέλυται· ψελλίζονται γὰρ καὶ τραυλίζουσι, τούτο δʼ ἐστὶν ἔνδεια τῶν γραμμάτων.

2.17.3Geniş olmak dar olmayı da içerir; çünkü büyüğün içinde küçük de vardır, küçüğün içinde ise büyük yoktur. Bu yüzden kuşlardan harfleri en iyi seslendirenlerin dili ötekilerinkinden daha geniştir. Kanlı ve canlı doğuran dört ayaklıların ise sesleri pek az boğumlanır, çünkü dilleri sert, serbest olmayan ve kalındır.

2.17.3

3 ἔν τε τῷ πλατεῖαν εἶναι καὶ τὸ στενήν ἐστιν· ἐν γὰρ τῷ μεγάλῳ καὶ τὸ μικρόν, ἐν δὲ τῷ μικρῷ τὸ μέγα οὐκ ἔστιν. διὸ καὶ τῶν ὀρνίθων οἱ μάλιστα φθεγγόμενοι γρμματα πλατυγλωττὸτεροι τῶν ἄλλων εἰσίν. τὰ δʼ ἕναιμα καὶ ζφοτόκα τῶν τετραπόδων βραχεῖαν της ψώνῆς ἔχει διάρθρωσιν· σκληράν τε γὰρ καὶ οὐκ ἀπολελυμιένην ἔχουσι καὶ παχεῖαν τὴν γλύτταν.

2.17.4Kuşların bazıları çok çeşitli sesler çıkarır; pençeli kuşların dili daha geniştir. Çok çeşitli ses çıkaranlar daha çok küçük kuşlardır. Hepsi dillerini birbirleriyle anlaşmak için de kullanır, ama bazıları ötekilerden daha çok; öyle ki bazılarında birbirinden öğrenme bile var gibi görünür. Bunlardan hayvanlar üzerine araştırmalarda söz edildi.

2.17.4

4 τῶν δʼ ὀρνίθων ἔνιοι πολύφωνοι, καὶ πλατυτέραν οί γαμ ψωνυχοι ἔχουσιν. πολύφωνοι δʼ οἱ μικρτεροι. καὶ χρῶνται τῇ γλύττῃ καὶ πρὸς ἑρμηνείαν ἀλλήλοις πάντες μέν, ἕτεροι δὲ τῶν ἑτέρων μἀλλον, ὥστʼ ἐπʼ ἐνίων καὶ μάθησιν εἶναι δοκεῖν παρʼ ἀλλήλων· εἴρηται δὲ περὶ αὐτῶν ἐν ταῖς ἱστορίαις ταῖς περὶ τῶν ζφων.

2.17.5Yumurta doğuran kanlı kara hayvanlarının çoğunun dili ses çıkarmaya elverişsizdir, yapışık ve serttir. Ama yılanlar ve kertenkeleler tatların hissi için uzun ve çatal bir dile sahiptir. Yılanlarınki o kadar uzundur ki kısa hâlinden çok uzağa uzanabilir; çataldır, ucu da ince ve kıl gibidir; bunun sebebi tabiatlarının oburluğudur. Çünkü tatların hazzını adeta tat hissini iki kat taşıyormuş gibi iki kat alırlar.

2.17.5

5 τῶν δὲ πεζῶν καὶ ᾠοτόκων καὶ ἐναίμων πρὸς μὲν τὴν τῆς φωνῆς ἐργασίαν ἄχρηστον τὰ πολλὰ τὴν γλῶτταν ἔχει καὶ προσδεδεμένην καὶ σκληράν, πρὸς δὲ τὴν τῶν χυμῶν γεῦσιν οἵ τʼ ὄφεις καὶ οἱ σαύροι μακρὰν καὶ δικρόαν ἔχουσιν, οἱ μὲν ὄφεις οὕτως μακρὰν ὥστʼ ὲκτείνεσθαι ἐκ μικροῦ ἐπὶ πολύ, δικρόαν δὲ καὶ τὸ ἄκρον λεπτὸν καὶ τριχῶδες διὰ τὴν λιχνείαν τῆς φύσεως· διπλῆν γὰρ τὴν ἡδονὴν κτάται τῶν χυμῶν, ὥσπερ διπλῆν ἔχοντα τὴν τῆς γεύσεωος αἴσθησιν.

2.17.6Kansız hayvanlarda da tatları hisseden parça vardır, kanlıların hepsinde de. Çünkü çoğu kişiye dili yokmuş gibi görünenlerin, meselâ bazı balıkların da bir bakıma cılız bir dili vardır, nehir timsahlarınkine hemen hemen benzer bir dil.

2.17.6

6 ἔχει δὲ καὶ τὰ μὴ ἔναιμα τῶν ζῴων τὸ αἰσθητικὸν τῶν χυμῶν μὸριον καὶ τὰ ἔναιμα πάντκ· καὶ γὰρ ὅσα μὴ δοκεῖ τοῖς πολλοῖς ἔχειν, οἷον ἔνιοι τῶν ἰχθύων, καὶ ούτοι τρὸπον τινὰ γλίσχρον ἔχουσι, καὶ σχεδὸν παραπλησίως τοῖς ποταμίοις κροκοδείλοις.

2.17.7Bunların çoğunda dil, akla yatkın bir sebeple görünmez. Çünkü bu tür hayvanların hepsinde ağzın içi kılçıklıdır; ayrıca suda yaşayanlarda tatların hissi kısa sürdüğünden, hissin kullanılışı kısa olduğu gibi dilin boğumlanması da kısadır. Besinin mideye geçişi de çabuktur, çünkü tadını çıkarmak için oyalanamazlar; yoksa su da içeri dolardı. Bu yüzden ağız aşağı çevrilmedikçe bu parçanın ayrı durduğu görülmez.

2.17.7

7 οὐ φαίνονται δʼ οἱ πλεῖστοι ἀητῶν ἔχειν διά τινʼ αἰτίαν εὔλογον· ἀκανθώόδης τε γάρ ἐστιν ὁ τόπος τού στόματος πἀσι τοῖς τοιούτοις, καὶ διὰ τὸ μικρὸν χρόνον εἶναι τὴν αἴσθησιν τοῖς ἐνύδροις τῶν χυμῶν, ὤσπερ καὶ ἡ χρῆσις αὐτῆς βραχεῖα, οὕτω βραχεῖαν ἔχουσιν αὐτῆς καὶ τὴν διάρθρωσιν. ταχεῖκ δʼ ἡ δίοδος είς τὴν κοιλίαν διἀ τὸ μὴ οἷόντ εἶναι διατρίβειν ἐκχυμίζοντας · παρεμπίπτοι γὰρ ἄν τὸ ὕδωρ. στʼ ἐὰν μὴ τις τὸ στόμα ἐπικλίνῃ, μὴ φαίνεσθαι ἀφεστηκὸς τοὺτο τὸ μόριον.

2.17.8Bu bölgenin kılçıklı olmasının sebebi, tabiatı kılçıklı olan solungaçların birbirine değerek onu oluşturmasıdır. Timsahlarda bu parçanın sakat olmasına alt çenelerinin hareketsizliği de katkıda bulunur. Çünkü dil alt çeneyle kaynaşıktır; timsahlarda ise üst çene ile alt çene adeta yer değiştirmiştir, çünkü öteki hayvanlarda hareketsiz olan üst çenedir. Dilleri üst çenede değildir, çünkü orada besinin girişine ters düşerdi; alt çenededir, çünkü onların alt çenesi adeta yer değiştirmiş üst çenedir. Ayrıca timsah kara hayvanı olduğu hâlde balık hayatı yaşar; bu yüzden de bu parçasının boğumlanmamış olması zorunludur.

2.17.8

ἀκανθύόδης δʼ ἐστὶν οὗτος 8 ὁ τόπος· σύγκειται γὰρ ἐκ τῆς συμψαύσεωος τῶν βραγχίων, ὧν ἡ φύσις άκανθύδης ἐστίν. τοῖς δὲ κροκοδείλοις συμβάλλεταί τι πρὸς τὴν τού μορίου τούτου ἀναπηρίαν καὶ τὸ τὴν σιαγόνα τὴν κάτω ἀκίνητον ἔχειν. ἔστι μὶν γὰρ ἡ γλὧττα τῇ κάτω συμφυής, οἱ δʼ ἔχουσιν ὡσπερ ἀνάπαλιν τὴν ἄνω κάτω· τοῖς γὰρ ἁλίοις ἡ ἄνω ἀκίνητος. πρὸς μὲν οὖν τῇ ἄνω οὐκ ἔχουσι τὴν γλύτταν, ὅτι ἐναντίως ἄν ἔχοι πρὸς τὴν τῆς τροφῆς εῖσοδον, πρὸς δὲ τῇ κάτω, ὅτι ὧσπερ μετακειμένη ἡ ἅνωσ ἐστίν. ἔτι δὲ καὶ συμβέβηκεν αὑτῷ πεζῷ ὄντι ζῆν ἐχθύων βίον, ὥστε καὶ διὰ τοῦτο ἀναγκαῖον ἀδιάρθρωτον αὐτὸν ἔχειν τοῦτο τὸ μὸριον.

2.17.9Balıkların birçoğunun damağı etlidir; nehir balıklarının bazılarınınki, meselâ sazan denenlerinki, o kadar etli ve yumuşaktır ki dikkatle bakmayanlar onu dil sanır. Balıkların dili, söylenen sebeple, vardır ama boğumlanması belirgin değildir. Tatların hissi besin için olduğundan dile benzer bir parçaları vardır; ama bu parça her yerinde aynı değil, en çok ucuyla his eder. Bu yüzden balıklarda yalnız uç kısım ayrılmıştır.

2.17.9

τὸν δʼ οὐρανὸν σαρκύδη πολλοὶ καὶ τῶν ἰχθύων 9 ἔχουσι, καὶ τῶν ποταμίων ἔνιοι σφὸδρα σαρκωόδη καὶ μαλακὸν, οἷον οἱ καλούμενοι κυπρῖνοε, ὥστε δοκεῖν τοῖς μὴ σκοποῦσιν ἀκριβὡς γλῶτταν ἔχειν ταύτην. οἱ δʼ ἰχθύες διὰ τὴν εἰρημένην αίτίαν ἔχουσι μὲν οὐ σαφῆ δʼ ἔχουσι τὴν διάρθρωσιν τῆς γλώττης. ἐπεὶ δὲ τῆς τροφῆς χέριν τῆς ἐν τοῖς χυμοῖς ἐστὶν ἡ αἴσθησις, τὸ μὲν γλωττοειδὲς ἔχει μόριον, οὐ πάντῃ δʼ ὁμοίως ἀλλὰ τῷ ἄκρῳ μάλιστα. διὰ τοῦτο τοῖς ἰχθύσι τοῦτʼ ἀφύρισται μόνον.

2.17.10Bütün hayvanların besine arzusu vardır, çünkü besinden doğan hazzı hissederler; arzu da hoş olana yöneliktir. Ama besini hissettikleri bu parça hepsinde aynı değildir: kiminde serbesttir, ses işi olmayanlarda ise yapışıktır; kiminde sert, kiminde yumuşak ya da etlidir. Bu yüzden yumuşak kabuklularda, meselâ langustlarda ve benzerlerinde, ağzın içinde böyle bir şey bulunur; yumuşakçalarda da, mürekkepbalıklarında ve ahtapotlarda olduğu gibi.

2.17.10

ἐπιθυμίαν δʼ ἔχει τροφῆς 10 τὰ ζῷα πάντα ὡς ἔχοντα αἱσθησιν τῆς ἡδονῆς τῆς γινομένης ἐκ τῆς τροφῆςʼ ἡ γὰρ ἐπιθυμία τού ἡδέος ἐστίν. ἀλλὰ τὸ μὸριον οὐχ ὅμοιον τούτο πἀσιν, ᾧ τὴν αἴσθησιν ποιοῦνται τῆς τροφῆς, ἀλλὰ τοῖς μὲν ἀπολελυμένον τοῖς δὲ προσπεφυκὸς, ὅσοις μηδὲν ἔργον ὑπάρχει φωνῆς, καὶ τοῖς μὲν σκληρὸν τοῖς δὲ μκλακὸν ἤ σαρκῶδες. διὸ καὶ τοῖς μαλακοστράκοις, οἷον καράέβοις καὶ τοῖς τοιούτοις, ἐντὸς ὑπάρχει τι τοῦ στὸματος τοιοῦτον,

2.17.11Böceklerin bazılarında böyle bir parça içtedir, karınca türünde olduğu gibi; sert kabukluların birçoğunda da öyledir. Bazılarınınki ise dıştadır, bir iğne gibidir, ama tabiatı süngerimsi ve içi boştur; öyle ki hem onunla tadarlar hem de besini onunla çekerler. Bu sineklerde, arılarda ve bu türden bütün hayvanlarda, ayrıca bazı sert kabuklularda açıkça görülür. Mor salyangozlarda bu parçanın gücü o kadar büyüktür ki deniz kabuklularının, meselâ onları avlamak için yem olarak kullanılan sarmal salyangozların kabuğunu bile delerler. Ayrıca at sinekleri ve sığır sinekleri, kimi insanların, kimi de öteki hayvanların derisini deler.

2.17.11

11 καὶ τοῖς μαλακίοις, οἷον σηπίαις καὶ πολύποσιν. τῶν δʼ ἐντὸμων ζῷων ἔνια μὲν ἐντὸς ἔχει τὸ τοιοὺτον μὸριοον, οἷον τὸ τῶν μυρμήκων γένος, ὡσαύτως δὲ καὶ τῶν ὀστρακοδέρμων πολλα· τὰ δʼ ἐκτὸς, οἷον κέντρον, σομφὸν δὲ τὴν φύσιν καὶ κοῖλον, ὥσθ᾿  ἅμα τούτφ καὶ γεύεσθαι καὶ τὴν τροφὴν ἀνασπἀν. δῆλον δὲ τούτο ἐπί τε μυιῶν καὶ μελιττῶν καὶ πάντωον τῶν τοιούτων, ἔτι δʼ ἐπʼ ἐνίων τν ὀστρακοδέρμων· ταῖς γὰρ πορφύραις τοσαύτην ἔχει δύναμιν τούτο τὸ μὸριον ὥστε καὶ τῶν κογχυλίων διατρυπὧσι τὸ ὄστρακον, οἷον τῶν στρόμβων οἷς δελεάζουσιν αὐτάς. ἔτι δʼ οἱ τʼ οἱστροι καὶ οἱ μύωπες οἱ μὲν τὰ τῶν

2.17.12Bu hayvanlarda dilin tabiatı böyledir; fillerin burnunun adeta tam karşılığıdır. Çünkü onlarda burun bir yardım aracıdır, bunlarda da dil iğnenin yerine geçer. Öteki bütün hayvanlarda ise dil dediğimiz gibidir.

2.17.12

12 ἀνθρύόπων οἱ δὲ καὶ τὰ τῶν ἅλλων ζῷόων δέρματα διαιρούσιν. ἐν μὲν σὖν τούτοις τοῖς ζῷύοις ἡ γλῶττα τοιαύτη τὴν φύσιν ἐστίν, ὥσπερ ἀντιστρόφως ἔχουσα τῷ μυκτῆρι τῷ τῶν ἐλεφάντων· καὶ γὰρ ἐκείνοις πρὸς βοήθειαν ὁ μυκτὴρ, καὶ τούτοις ἡ γλῶττα ἀντὶ κέντρου ἐστίν. ἐπὶ δὲ τῶν ἄλλων ζῴων ἡ γλῶττα πάντων ἐστὶν οἵανπερ εἴπομεν.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…