Kavram
Pneuma (πνεῦμα)
- Yunanca
- πνεῦμα
- Latince
- spiritus
- Almanca
- Pneuma, Hauch
- Fransızca
- pneuma, souffle
- İngilizce
- breath, spirit
- Türkçe
- pneuma (soluk; rüzgâr; hava)
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelik dilde esen hava, rüzgâr ve soluk. Anaksimenes'te dünyayı kuşatan hava ile soluk eşanlamlıdır; Hippokratik tıpta bedende dolaşan hava. Aristoteles'in Meteorologika'sında pneuma, kuru buğulanmanın (anathymiasis) devinen hâlidir: yerin üzerinde rüzgâr, yerin içinde yer sarsıntısı, bulutlarda gök gürültüsü ve şimşek aynı "doğa"dır (II.8–9); canlılarda titreme, nabız, kasılmalar da pneuma'nın devinimleridir. Biyoloji yazılarında "doğuştan pneuma" (symphyton pneuma) canlılığın taşıyıcısı olur; Stoa'da her şeyi kuşatan ve birbirine bağlayan, ateşle havanın karışımı etken ilke, en sonunda tanrısal logos'un cismi.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| Arkaik | Anaksimenes | Kosmos'u kuşatan soluk ve hava | DK 13 B 2 |
| Klasik | Platon | Yerin soluması; rüzgâr; çevre havası, bedensel soluk | Phaidon 112b; Timaios 33c, 79b |
| Klasik | Aristoteles | Kuru buğulanmanın devinen hâli: rüzgâr, yer sarsıntısı, gök gürültüsü; bedende titreme ve nabzın sebebi | Meteorologika II.4–9 |
| Helenistik | Stoa (Zenon, Khrysippos) | Bütün kosmos'a yayılmış, onu bir arada tutan etken, ateşli-havamsı ilke; psykhē'nin cismi | SVF II |
Dönüşüm: Esen havadan canlının soluğuna, oradan Aristoteles'te doğanın ortak bir devindirici cismine, Stoa'da bütün kosmos'un canlı ilkesine; Latince spiritus ile ruh ve tin anlamına.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | πνεῦμα, -ατος (τό) | pnein "esmek, soluk almak" kökünden; esen hava, rüzgâr, soluk. Anaksimenes (DK 13 B 2), Empedokles, Hippokratik yazılar |
| Latince | spiritus | "Soluk" anlamından ruh/tin anlamına uzanan karşılık; Stoacı pneuma Cicero ve Seneca'da spiritus |
| Almanca / Fransızca | Pneuma, Hauch / pneuma, souffle | |
| İngilizce | breath, spirit |
Türkçe karşılığı
pneuma (transliterasyon); soluk / rüzgâr / hava. Proje kararları: Platon'da "soluk" (Phaidon 112b), "rüzgâr" (Kratylos 410b), "hava" (Timaios 33c); Meteorologika'da yerden kalkan kuru buğulanmanın devinen hâli olarak "rüzgâr", beden benzetmelerinde "soluk". "Ruh, tin, nefes" Stoa ve Hristiyan yazarlarda ayrıca karara bağlanacak; transliterasyon bu katmanları açık tutar.
"Rüzgâr" dersen terimi bütünüyle meteorolojik okursun ve Aristoteles'in yer sarsıntısını bedendeki titreme ve nabızla aynı sebebe bağlayan benzetmesi kopar; "soluk" dersen canlı bedeni öne çıkarırsın; "ruh/tin" dersen Stoacı ve Hristiyan anlamı geriye yansıtırsın. Meteorologika II.8'de Aristoteles tek bir kelimeyle hem yer altındaki rüzgârı hem de bedendeki soluğu anar: bu birlik transliterasyonla korunur.
Atıf ve kaynak notu
Aristoteles'te pneuma henüz bir "ruh" ya da evrensel ilke değildir; Meteorologika'da kuru buğulanmanın fiziksel hareketidir. Stoacı anlamı Aristoteles'e ya da Presokratiklere geri okumamak gerekir.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: pneuma, havayı, soluğu, havadaki, nefes, Pneuma
Metinlerde işaretlendiği yerler
14 yer · 11 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.
- Aristoteles, Meteorologika2.8
- Aristoteles, Ruh Üzerine2.8
- Aristoteles, Duyum ve Duyulurlar Üzerine5.9
- Aristoteles, Uyku ve Uyanıklık Üzerine2
- Aristoteles, Düşler Üzerines306
- Aristoteles, Solunum Üzerine3 9
- Aristoteles, Hayvanlar Tarihi1.16
- Aristoteles, Hayvanların Parçaları Üzerine2.16.8
- Aristoteles, Hayvanların Hareketi Üzerine10
- Aristoteles, Hayvanların Türeyişi Üzerine1.6 1.20-1 2.1-1
- Aristoteles, Kozmos Üzerines139