İçeriğe geç

Kavram

Pneuma (πνεῦμα)

Yunanca
πνεῦμα
Latince
spiritus
Almanca
Pneuma, Hauch
Fransızca
pneuma, souffle
İngilizce
breath, spirit
Türkçe
pneuma (soluk; rüzgâr; hava)

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelik dilde esen hava, rüzgâr ve soluk. Anaksimenes'te dünyayı kuşatan hava ile soluk eşanlamlıdır; Hippokratik tıpta bedende dolaşan hava. Aristoteles'in Meteorologika'sında pneuma, kuru buğulanmanın (anathymiasis) devinen hâlidir: yerin üzerinde rüzgâr, yerin içinde yer sarsıntısı, bulutlarda gök gürültüsü ve şimşek aynı "doğa"dır (II.8–9); canlılarda titreme, nabız, kasılmalar da pneuma'nın devinimleridir. Biyoloji yazılarında "doğuştan pneuma" (symphyton pneuma) canlılığın taşıyıcısı olur; Stoa'da her şeyi kuşatan ve birbirine bağlayan, ateşle havanın karışımı etken ilke, en sonunda tanrısal logos'un cismi.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
Arkaik Anaksimenes Kosmos'u kuşatan soluk ve hava DK 13 B 2
Klasik Platon Yerin soluması; rüzgâr; çevre havası, bedensel soluk Phaidon 112b; Timaios 33c, 79b
Klasik Aristoteles Kuru buğulanmanın devinen hâli: rüzgâr, yer sarsıntısı, gök gürültüsü; bedende titreme ve nabzın sebebi Meteorologika II.4–9
Helenistik Stoa (Zenon, Khrysippos) Bütün kosmos'a yayılmış, onu bir arada tutan etken, ateşli-havamsı ilke; psykhē'nin cismi SVF II

Dönüşüm: Esen havadan canlının soluğuna, oradan Aristoteles'te doğanın ortak bir devindirici cismine, Stoa'da bütün kosmos'un canlı ilkesine; Latince spiritus ile ruh ve tin anlamına.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca πνεῦμα, -ατος (τό) pnein "esmek, soluk almak" kökünden; esen hava, rüzgâr, soluk. Anaksimenes (DK 13 B 2), Empedokles, Hippokratik yazılar
Latince spiritus "Soluk" anlamından ruh/tin anlamına uzanan karşılık; Stoacı pneuma Cicero ve Seneca'da spiritus
Almanca / Fransızca Pneuma, Hauch / pneuma, souffle
İngilizce breath, spirit

Türkçe karşılığı

pneuma (transliterasyon); soluk / rüzgâr / hava. Proje kararları: Platon'da "soluk" (Phaidon 112b), "rüzgâr" (Kratylos 410b), "hava" (Timaios 33c); Meteorologika'da yerden kalkan kuru buğulanmanın devinen hâli olarak "rüzgâr", beden benzetmelerinde "soluk". "Ruh, tin, nefes" Stoa ve Hristiyan yazarlarda ayrıca karara bağlanacak; transliterasyon bu katmanları açık tutar.

"Rüzgâr" dersen terimi bütünüyle meteorolojik okursun ve Aristoteles'in yer sarsıntısını bedendeki titreme ve nabızla aynı sebebe bağlayan benzetmesi kopar; "soluk" dersen canlı bedeni öne çıkarırsın; "ruh/tin" dersen Stoacı ve Hristiyan anlamı geriye yansıtırsın. Meteorologika II.8'de Aristoteles tek bir kelimeyle hem yer altındaki rüzgârı hem de bedendeki soluğu anar: bu birlik transliterasyonla korunur.

Atıf ve kaynak notu

Aristoteles'te pneuma henüz bir "ruh" ya da evrensel ilke değildir; Meteorologika'da kuru buğulanmanın fiziksel hareketidir. Stoacı anlamı Aristoteles'e ya da Presokratiklere geri okumamak gerekir.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: pneuma, havayı, soluğu, havadaki, nefes, Pneuma

Metinlerde işaretlendiği yerler

14 yer · 11 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.