İçeriğe geç

Kavram

Spiritus

Yunanca
πνεῦμα (pneuma)
Latince
spiritus
Almanca
Pneuma, Hauch, Geist
Fransızca
souffle, esprit
İngilizce
spirit
Türkçe
soluk (Stoacı fizikte); hava akımı, rüzgâr (meteorolojide)

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelik anlam: esinti, soluk, nefes. Stoa'da (Khrysippos'tan Seneca'ya) evrene yayılmış, kendi kendine gergin (intentio), bu gerginlikle cisimlere birlik veren cisim; canlıların ruhu da evrenin "ruhu ve soluğu" (animus ac spiritus mundi, NQ 2.45.1) da bundandır. Seneca'da sesin, rüzgârın, suyun yükselişinin, bitkilerin büyümesinin ve bedenin bir arada durmasının sebebi olarak işlenir.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MS 1. yy Seneca Meteorolojide hava akımı (gök gürültüsü, yıldırım, deprem); fizikte gergin, birlik veren soluk; İuppiter = "evrenin ruhu ve soluğu" Naturales quaestiones 2.1.3, 2.6–2.10, 2.45; depremin sebebi olarak 6.12–6.31; toprağın besleyici soluğu 6.16
401–415 Augustinus spiritus "tin": ruhun zihinden aşağı olan, cisim benzerliklerinin belirdiği gücü; ruhanî görünün yeri; kelimenin hava, rüzgâr, ruh, zihin ve Tanrı anlamları sayılır Augustinus, De Genesi ad litteram XII 7–9, 24

Dönüşüm: Esen havadan (Aristoteles'in kuru buğulanması) Stoacı evren bağına; Latince Hristiyan yazarlarda (Augustinus) "ruh, tin" anlamına.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca πνεῦμα (pneuma) πνέω "esmek, solumak" kökünden. Stoa'da bütün cisimleri bir arada tutan, gerginliği (τόνος, tonos) olan ateşli-havalı cisim → pneuma
Latince spiritus, -us spiro "solumak, esmek" kökünden. Seneca'da hem meteorolojik "hava akımı, rüzgâr" hem Stoacı pneuma; yanında intentio (gerginlik, Yun. tonos) ve unitas (birlik, Yun. henōsis)
Almanca / Fransızca Pneuma, Hauch / souffle —
İngilizce spirit

Türkçe karşılığı

soluk. Rakipler: "ruh" (Hristiyan spiritus'u geriye okutur, Seneca'da animus ile karışır), "nefes" (yalnız canlıya ait kalır), "pnöma" (çevrilmemiş bırakmak). "Soluk" hem esen havayı hem canlının nefesini taşır; Seneca'nın havayı evrenin gergin, canlı bağı sayan görüşüne en yakın kelimedir. Meteorolojik bağlamda (bulutlara kapanan, depremi yapan hava) "hava akımı" yazılır; o kullanım bağlanmaz.

"Ruh" dersen Seneca'nın fiziğini teolojiye çevirirsin; "hava akımı" dersen Stoacı tonos öğretisini kaybedersin. Naturales quaestiones 2.6–2.10'da aynı kelime ikisini birden taşır: hava hem rüzgârdır hem de evreni bir arada tutan gergin soluktur.

Atıf ve kaynak notu

Seneca'nın spiritus'u Stoacı pneuma'nın Latincesidir; sonraki Hristiyan Spiritus (Kutsal Ruh) anlamını Seneca'ya geri okumamak gerekir.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: soluğun, tin, ruh, soluktan, soluk, tinlerinin

Metinlerde işaretlendiği yerler

11 yer · 11 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.