Kavram
Spiritus
- Yunanca
- πνεῦμα (pneuma)
- Latince
- spiritus
- Almanca
- Pneuma, Hauch, Geist
- Fransızca
- souffle, esprit
- İngilizce
- spirit
- Türkçe
- soluk (Stoacı fizikte); hava akımı, rüzgâr (meteorolojide)
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelik anlam: esinti, soluk, nefes. Stoa'da (Khrysippos'tan Seneca'ya) evrene yayılmış, kendi kendine gergin (intentio), bu gerginlikle cisimlere birlik veren cisim; canlıların ruhu da evrenin "ruhu ve soluğu" (animus ac spiritus mundi, NQ 2.45.1) da bundandır. Seneca'da sesin, rüzgârın, suyun yükselişinin, bitkilerin büyümesinin ve bedenin bir arada durmasının sebebi olarak işlenir.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MS 1. yy | Seneca | Meteorolojide hava akımı (gök gürültüsü, yıldırım, deprem); fizikte gergin, birlik veren soluk; İuppiter = "evrenin ruhu ve soluğu" | Naturales quaestiones 2.1.3, 2.6–2.10, 2.45; depremin sebebi olarak 6.12–6.31; toprağın besleyici soluğu 6.16 |
| 401–415 | Augustinus | spiritus "tin": ruhun zihinden aşağı olan, cisim benzerliklerinin belirdiği gücü; ruhanî görünün yeri; kelimenin hava, rüzgâr, ruh, zihin ve Tanrı anlamları sayılır | Augustinus, De Genesi ad litteram XII 7–9, 24 |
Dönüşüm: Esen havadan (Aristoteles'in kuru buğulanması) Stoacı evren bağına; Latince Hristiyan yazarlarda (Augustinus) "ruh, tin" anlamına.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | πνεῦμα (pneuma) | πνέω "esmek, solumak" kökünden. Stoa'da bütün cisimleri bir arada tutan, gerginliği (τόνος, tonos) olan ateşli-havalı cisim → pneuma |
| Latince | spiritus, -us | spiro "solumak, esmek" kökünden. Seneca'da hem meteorolojik "hava akımı, rüzgâr" hem Stoacı pneuma; yanında intentio (gerginlik, Yun. tonos) ve unitas (birlik, Yun. henōsis) |
| Almanca / Fransızca | Pneuma, Hauch / souffle | — |
| İngilizce | spirit |
Türkçe karşılığı
soluk. Rakipler: "ruh" (Hristiyan spiritus'u geriye okutur, Seneca'da animus ile karışır), "nefes" (yalnız canlıya ait kalır), "pnöma" (çevrilmemiş bırakmak). "Soluk" hem esen havayı hem canlının nefesini taşır; Seneca'nın havayı evrenin gergin, canlı bağı sayan görüşüne en yakın kelimedir. Meteorolojik bağlamda (bulutlara kapanan, depremi yapan hava) "hava akımı" yazılır; o kullanım bağlanmaz.
"Ruh" dersen Seneca'nın fiziğini teolojiye çevirirsin; "hava akımı" dersen Stoacı tonos öğretisini kaybedersin. Naturales quaestiones 2.6–2.10'da aynı kelime ikisini birden taşır: hava hem rüzgârdır hem de evreni bir arada tutan gergin soluktur.
Atıf ve kaynak notu
Seneca'nın spiritus'u Stoacı pneuma'nın Latincesidir; sonraki Hristiyan Spiritus (Kutsal Ruh) anlamını Seneca'ya geri okumamak gerekir.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: soluğun, tin, ruh, soluktan, soluk, tinlerinin
Metinlerde işaretlendiği yerler
11 yer · 11 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.
- Seneca, Tabiat Meseleleri2.6.4
- Seneca, Lucilius'a Ahlâk Mektupları5.50.6
- Quintilianus, Hatiplik Eğitimi7.3.5
- Augustinus, Tekvin'in Lafzî Tefsiri12.7
- Augustinus, Tanrı Devleti10.27
- Augustinus, Ruh ve Harf Üzerine6
- Augustinus, Sebat Lütfu ÜzerinePL45.997
- Sevillalı Isidorus, Etimolojiler3.20
- Kant, Yargı Gücünün EleştirisiAA05.313
- Hegel, Tinin Fenomenolojisi3
- Hegel, Felsefî Bilimler Ansiklopedisinin Ana Hatları1