Kavram
Homoiomerēs (ὁμοιομερής)
- Yunanca
- ὁμοιομερής (homoiomerēs), ὁμοιομερῆ; ἀνομοιομερής (anomoiomerēs)
- Latince
- similaris (partes similares), homoeomeria
- Almanca
- gleichteilig, homogen
- Fransızca
- homéomère, partie homogène
- İngilizce
- homoeomerous, like-parted
- Türkçe
- benzer parçalı (homoiomerēs) / benzer olmayan parçalı (anomoiomerēs)
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelik dilde yoktur; felsefî bir türetmedir. Aristoteles'te tabiî cisimlerin üç terkip basamağından ikincisidir (Hayvanların Parçaları II.1): (1) unsurlar, daha doğrusu sıcak–soğuk–kuru–ıslak kuvvetleri; (2) benzer parçalılar: kemik, et, kan, ilik, sinir, damar; (3) benzer olmayan parçalılar: yüz, el, iç organlar. Oluşça sonra gelen tabiatça öncedir: unsurlar benzer parçalılar, benzer parçalılar da benzer olmayan parçalılar (alet işi gören parçalar, organika) uğrunadır. His benzer parçalılarda, eylem benzer olmayan parçalılarla olur; kalp her ikisine de pay alan ilk parçadır.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 5. yy | Anaksagoras (Aristoteles'in aktarımıyla) | Sonsuz sayıda benzer parçalı ilke; "her şeyde her şeyden bir pay" | |
| MÖ 4. yy | Aristoteles | Tabiî cisimlerin ikinci terkip basamağı; Meteorologika IV'te pişme ve katılaşmanın konusu; Hayvanların Parçaları II'de kemik, et, kan, ilik, beyin | Aristoteles, Hayvanların Parçaları II.1–II.9 |
| MS 2. yy | Galenos | Basit uzuvlar (homoiomerē) ve organik uzuvlar ayrımı; tıp geleneğine geçiş | |
| 10.–11. yy | İbn Sînâ | el-a'dâ' el-müfrede (basit uzuvlar) / el-a'dâ' el-mürekkebe |
Dönüşüm: Anaksagoras'ın kozmolojik ilkesinden Aristoteles'in mantıkî (bölünme ve eşanlamlılık) ölçüsüne, oradan Galenos'la tıbbın anatomik "doku" kavramına.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | ὁμοιομερής, τὰ ὁμοιομερῆ; ἀνομοιομερής, τὰ ἀνομοιομερῆ | homoios "benzer" + meros "parça". Parçası bütünüyle aynı adı ve aynı tarifi taşıyan şey: etin parçası ettir, damarın parçası damardır; yüzün parçası ise yüz değildir (Hayvanların Parçaları II.2, 2.2.1). Anaksagoras doksografisinde homoiomereiai (Aristoteles'in onun ilkelerine verdiği ad). |
| Latince | partes similares / dissimilares; homoeomeria | Ortaçağ tıbbında ve Galenos geleneğinde "basit uzuvlar" (Arapça a'dā' mufrada). |
| Almanca / Fransızca | gleichteilig / homéomère | — |
| İngilizce | homoeomerous, like-parted |
Türkçe karşılığı
benzer parçalı (homoiomerēs) / benzer olmayan parçalı (anomoiomerēs). türdeş: bugünkü "homojen" anlamına kayar, öz Türkçe yeni türetme. mütecânis: ağır, okuru sözlüğe mecbur eder. basit uzuv / mürekkep uzuv: İslâm tıbbının karşılığı, ama Aristoteles'te terim uzuvla sınırlı değildir (madenler, metaller de homoiomerē'dir: Meteorologika IV). Tercih: kökü şeffaf veren "benzer parçalı", ilk geçişte transliterasyonla (Oluş ve Yok Oluş, Meteorologika, Ruh Üzerine, Hayvanlar Tarihi kararlarıyla birlik).
"Türdeş" ya da "homojen" demek, terimi maddenin karışımının düzgünlüğüne indirger; Aristoteles'te ise ölçü bölünmedir: parçanın bütünle eşanlamlı (synōnymon) olup olmadığı. "Basit uzuv" ise terimi tıbba hapseder ve Anaksagoras'la bağı koparır. "Benzer parçalı" Yunancanın kuruluşunu verir, ama "benzer"in mantıkî eşanlamlılığı (aynı ad, aynı logos) taşıdığı unutulmamalıdır.
Atıf ve kaynak notu
Homoiomereia kelimesinin Anaksagoras'ın kendi kelimesi olup olmadığı tartışmalıdır; fragmanlarda geçmez, Aristoteles'in onun ilkelerini adlandırması olabilir. Aristoteles'teki teknik kullanım ise onundur.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: türdeş parçalar, homoiomerēs, homoiomeria
Metinlerde işaretlendiği yerler
4 yer · 4 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.