Kavram
To automaton (τὸ αὐτόματον)
- Yunanca
- τὸ αὐτόματον (to automaton)
- Latince
- casus, spontaneum
- Almanca
- das Von-selbst, Zufall
- Fransızca
- le spontané, hasard
- İngilizce
- chance, the spontaneous
- Türkçe
- kendiliğinden olan (to automaton)
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Gündelikte "kendi kendine, dışarıdan bir el değmeden". Aristoteles'te: bir şeyin uğruna meydana gelen şeylerde, nedeni dışarıda olan bir şeyin, vuku bulan sonucun uğruna olmaksızın meydana gelmesi (197b18–20). Tykhē'den daha geniştir: hayvanlarda ve cansız şeylerde de olur (kurtulan at, düşen sehpa ve taş); doğaya aykırı oluşlarda en çok automaton'dan söz edilir.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 8. yy | Homeros | Kendiliğinden hareket eden kapılar, tripodlar | |
| MÖ 5. yy | Demokritos (Aristoteles'in aktarımı) | Girdabın ve kosmos'un kendiliğinden meydana gelişi | Fragmanlar |
| MÖ 4. yy | Aristoteles | Bir şeyin uğruna olanlarda ilineksel neden; tykhē'yi kapsar | Aristoteles, Fizik |
Dönüşüm: Atomcuların kozmolojik ilkesi, Aristoteles'te nous'tan ve doğadan sonra gelen ilineksel bir nedene indirgenir (198a5–13).
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | τὸ αὐτόματον (to automaton); ἀπὸ ταὐτομάτου | autos "kendisi" + -matos (memaa "can atmak" kökü); Homeros'ta kendiliğinden açılan kapılar, kendi kendine yürüyen sehpalar. Aristoteles 197b29'da auto matēn "kendisi boşuna" diye halk etimolojisi yapar. |
| Latince | casus, spontaneum | Ortaçağda casus; a casu "kendiliğinden". |
| Almanca / Fransızca | das Von-selbst / le spontané | |
| İngilizce | chance, the spontaneous |
Türkçe karşılığı
kendiliğinden olan (to automaton); ἀπὸ ταὐτομάτου = kendiliğinden. tesadüf / rastlantı: tykhē ile ayrımı siler. otomatik: modern makine çağrışımı. Tercih: Platon kararı (Theaitetos 180c automatos = kendiliğinden).
Türkçe "kendiliğinden" kelimenin "kendi kendine" anlamını taşır; Aristoteles'in auto matēn oyunu ise Türkçeye geçmez (bkz. acik-uclar, Fizik 197b).
Atıf ve kaynak notu
Teknik kullanım Aristoteles'e aittir; atomculara atfedilen "kendiliğinden" sözü Aristoteles'in aktarımıdır.
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: kendiliğinden, automaton, kendiliğinden olan, kendiliğinden olanın
Metinlerde işaretlendiği yerler
9 yer · 9 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.
- Aristoteles, Fizik195b30
- Aristoteles, Gök Üzerine282b
- Aristoteles, Oluş ve Yok Oluş Üzerine322b15
- Aristoteles, Ruh Üzerine2.4
- Aristoteles, Uyku ve Uyanıklık Üzerine1
- Aristoteles, Hayvanlar Tarihi5.1
- Aristoteles, Hayvanların Parçaları Üzerine1.1.11
- Aristoteles, Hayvanların Türeyişi Üzerine1.1
- Aristoteles, Metafizik984b