İçeriğe geç

Kavram

To automaton (τὸ αὐτόματον)

Yunanca
τὸ αὐτόματον (to automaton)
Latince
casus, spontaneum
Almanca
das Von-selbst, Zufall
Fransızca
le spontané, hasard
İngilizce
chance, the spontaneous
Türkçe
kendiliğinden olan (to automaton)

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Gündelikte "kendi kendine, dışarıdan bir el değmeden". Aristoteles'te: bir şeyin uğruna meydana gelen şeylerde, nedeni dışarıda olan bir şeyin, vuku bulan sonucun uğruna olmaksızın meydana gelmesi (197b18–20). Tykhē'den daha geniştir: hayvanlarda ve cansız şeylerde de olur (kurtulan at, düşen sehpa ve taş); doğaya aykırı oluşlarda en çok automaton'dan söz edilir.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 8. yy Homeros Kendiliğinden hareket eden kapılar, tripodlar
MÖ 5. yy Demokritos (Aristoteles'in aktarımı) Girdabın ve kosmos'un kendiliğinden meydana gelişi Fragmanlar
MÖ 4. yy Aristoteles Bir şeyin uğruna olanlarda ilineksel neden; tykhē'yi kapsar Aristoteles, Fizik

Dönüşüm: Atomcuların kozmolojik ilkesi, Aristoteles'te nous'tan ve doğadan sonra gelen ilineksel bir nedene indirgenir (198a5–13).

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca τὸ αὐτόματον (to automaton); ἀπὸ ταὐτομάτου autos "kendisi" + -matos (memaa "can atmak" kökü); Homeros'ta kendiliğinden açılan kapılar, kendi kendine yürüyen sehpalar. Aristoteles 197b29'da auto matēn "kendisi boşuna" diye halk etimolojisi yapar.
Latince casus, spontaneum Ortaçağda casus; a casu "kendiliğinden".
Almanca / Fransızca das Von-selbst / le spontané
İngilizce chance, the spontaneous

Türkçe karşılığı

kendiliğinden olan (to automaton); ἀπὸ ταὐτομάτου = kendiliğinden. tesadüf / rastlantı: tykhē ile ayrımı siler. otomatik: modern makine çağrışımı. Tercih: Platon kararı (Theaitetos 180c automatos = kendiliğinden).

Türkçe "kendiliğinden" kelimenin "kendi kendine" anlamını taşır; Aristoteles'in auto matēn oyunu ise Türkçeye geçmez (bkz. acik-uclar, Fizik 197b).

Atıf ve kaynak notu

Teknik kullanım Aristoteles'e aittir; atomculara atfedilen "kendiliğinden" sözü Aristoteles'in aktarımıdır.

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: kendiliğinden, automaton, kendiliğinden olan, kendiliğinden olanın

Metinlerde işaretlendiği yerler

9 yer · 9 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.