Kavram
Essentia
- Yunanca
- οὐσία (ousia)
- Latince
- essentia (substantia ile birlikte)
- Almanca
- Wesen, Wesenheit
- Fransızca
- essence
- İngilizce
- essence
- Türkçe
- öz (Seneca'da "olanın varlığı" anlamında; cevher için substantia)
Gündelik anlamdan felsefi anlama
Essentia gündelik dilden gelmez; baştan felsefî bir yapma kelimedir. Bu yüzden onun hikâyesi bir çeviri sorununun hikâyesidir: Latince Yunancanın ousia ve to on kelimelerini karşılayacak bir isim bulamaz. Seneca 58. Mektupta kelimeyi Lucilius'un kulağını gücendirme pahasına kullanır, sonra Platon'un "olan"ı altı anlamda kullanışını sıralar: (1) yalnız düşünülebilen genel olan, (2) üstünlüğüyle olan, yani tanrı, (3) asıl anlamda olanlar, yani idealar, (4) idos, yani esere verilen suret, (5) ortak anlamda olanlar, yani tek tek şeyler, (6) sanki olanlar, yani boşluk ve zaman. Stoacılar ise "olan"ın üstüne daha genel bir cins koyar: quid ("bir şey"), çünkü olmayanlar (Kentaurlar, Devler) da düşünceye konu olur.
Tarih içinde
| Dönem | Düşünür | Anlam | Kaynak |
|---|---|---|---|
| MÖ 4. yy | Platon, Aristoteles | Ousia: gerçekten var olan; cevher | ousia |
| MÖ 1. yy | Cicero | Seneca'ya göre kelimeyi ilk kullanan (bize ulaşan eserlerinde geçmez) | — |
| MS 1. yy | Seneca | Ousia'nın karşılığı; "her şeyin temelini içinde taşıyan zorunlu şey"; "olan"ın (quod est) altı anlamı | Seneca, Epistulae morales (58. Mektup) |
| MS 1. yy | Quintilianus | Sergius Plautus'tan kalma, kulağa sert gelen bir kelime | — |
| MS 4.–5. yy | Augustinus | Tanrı için substantia'dan yeğlenir: Tanrı arazları taşıyan bir alt-dayanak değil, kendi özüdür (De trinitate 5.2; 7.5) | — |
| MS 6. yy | Boethius | Essentia / subsistentia / substantia / persona ayrımı (Contra Eutychen 3) | persona |
| 13. yy | Thomas Aquinas | Öz ile varlık (esse) arasındaki gerçek ayrım; Tanrı'da ikisi birdir | — |
Dönüşüm: Seneca'da "olanın kendisi" anlamında taşınan yapma kelime, Augustinus'ta Tanrı'nın adı olur, skolastikte ise varlıktan (esse) ayrılarak "bir şeyin ne olduğu" anlamına daralır.
Dillerde karşılıkları
| Dil | Karşılık | Köken ve kullanım |
|---|---|---|
| Yunanca | οὐσία (ousia) | Einai (olmak) fiilinin ortacından; gündelik dilde "mülk, varlık", Platon'da gerçekten var olan, Aristoteles'te cevher. Bkz. ousia. |
| Latince | essentia | Esse fiilinden, ousia'yı karşılamak üzere bilerek türetilmiş yapma kelime. Seneca kelimenin sahibi olarak Cicero'yu, sonra Fabianus'u gösterir (Ep. 58.6); Quintilianus onu Sergius Plautus'a bağlar (Inst. 2.14.2; 3.6.23). Klasik dönemde kulağa kaba gelir; yerleşmesi Augustinus ve Boethius ile olur. Aynı Yunanca kelimeyi Latince ayrıca substantia ("altta duran") karşılar. |
| Almanca / Fransızca | Wesen / essence | Almanca Wesen da sein fiilinden türer ve Latincedeki türetmeyi yansıtır. |
| İngilizce | essence |
Türkçe karşılığı
öz. öz: essentia'nın sonraki skolastik anlamına (bir şeyin ne olduğu, quidditas) en yakın kelime; çekirdek terim tablosundaki karşılık. varlık: Seneca'daki ilk anlama (olanın olması) daha yakın, ama "var olan şey" (ens) ile karışır. mahiyet: skolastik "ne-lik" için iyi, Seneca için erken. cevher: substantia için ayrılmıştır. Tercih: öz; Seneca'nın Ep. 58'deki tartışmasında kelime ayrıca Latincesiyle (essentia) verilir.
Seneca essentia'yı "her şeyin temelini içinde taşıyan zorunlu şey" diye tanıtır; bu, bir şeyin ne olduğundan (öz) çok, var olmanın kendisidir. "Öz" demek skolastiğin öz / varlık (essentia / esse) ayrımını geriye yansıtma tehlikesi taşır; "varlık" demek ise kelimeyi ens "var olan"la karıştırır. Seneca'nın asıl sıkıntısı da buradadır: to on ("olan") için Latincede isim yoktur, quod est ("olan") diyerek "bir ismin yerine bir fiil koymak" zorunda kalır (Ep. 58.7).
Atıf ve kaynak notu
Seneca'nın essentia'sına skolastik öz–varlık ayrımını okumak geriye yansıtmadır. Seneca kelimeyi yalnızca ousia için bir Latince karşılık olarak dener; kendi Stoacı ontolojisinde var olan yalnız cisimlerdir ve en genel cins "olan" değil "bir şey"dir (Ep. 58.15).
İlgili kavramlar
Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: öz, özü, özden, özünün, özle, özde
Metinlerde işaretlendiği yerler
27 yer · 27 eser
Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.
- Seneca, Lucilius'a Ahlâk Mektupları6.58.6
- Quintilianus, Hatiplik Eğitimi3.6.23
- Augustinus, Ruhun Ölümsüzlüğü Üzerine11
- Augustinus, Musiki Üzerine72_2
- Augustinus, Katolik Kilisesinin ve Maniheistlerin Ahlâkı Üzerine37
- Augustinus, Hakiki Din Üzerine7
- Augustinus, Teslis Üzerine2
- Augustinus, Tekvin'in Lafzî Tefsiri1.4
- Augustinus, Tanrı Devleti5.11
- Augustinus, Tashihler1.5.4
- Boethius, Teslis Üzerine5
- Boethius, Eutykhes'e ve Nestorius'a Karşı3
- Boethius, Porphyrios'un Eisagoge'si Şerhi, Birinci ŞerhPL64.19
- Boethius, Aristoteles'in Kategoriler'i ŞerhiPL64.283_2
- Boethius, Aristoteles'in Önermeler Üzerine'si Şerhi (İkinci Şerh)PL64.429_2
- Boethius, Şartlı Kıyaslar ÜzerinePL64.835
- Boethius, Aritmetik Üzerinepr_2
- Sevillalı Isidorus, Etimolojiler7.1
- Sevillalı Isidorus, Farklar (Kelimelerin Hususiyeti Üzerine)2.4
- Sevillalı Isidorus, Hükümler1.3
- Sevillalı Isidorus, Kilise Vazifeleri Üzerine2.24
- Thomas Aquinas, Varlık ve Öz Üzerinepr.1
- Descartes, İlk Felsefe Üzerine Meditasyonlar2
- Descartes, Ruhun TutkularıAT11.388
- Hegel, Mantık Bilimi23
- Hegel, Felsefî Bilimler Ansiklopedisinin Ana Hatları3
- Nietzsche, DeccalAC-10