İçeriğe geç

Kavram

Essentia

Yunanca
οὐσία (ousia)
Latince
essentia (substantia ile birlikte)
Almanca
Wesen, Wesenheit
Fransızca
essence
İngilizce
essence
Türkçe
öz (Seneca'da "olanın varlığı" anlamında; cevher için substantia)

Gündelik anlamdan felsefi anlama

Essentia gündelik dilden gelmez; baştan felsefî bir yapma kelimedir. Bu yüzden onun hikâyesi bir çeviri sorununun hikâyesidir: Latince Yunancanın ousia ve to on kelimelerini karşılayacak bir isim bulamaz. Seneca 58. Mektupta kelimeyi Lucilius'un kulağını gücendirme pahasına kullanır, sonra Platon'un "olan"ı altı anlamda kullanışını sıralar: (1) yalnız düşünülebilen genel olan, (2) üstünlüğüyle olan, yani tanrı, (3) asıl anlamda olanlar, yani idealar, (4) idos, yani esere verilen suret, (5) ortak anlamda olanlar, yani tek tek şeyler, (6) sanki olanlar, yani boşluk ve zaman. Stoacılar ise "olan"ın üstüne daha genel bir cins koyar: quid ("bir şey"), çünkü olmayanlar (Kentaurlar, Devler) da düşünceye konu olur.

Tarih içinde

Dönem Düşünür Anlam Kaynak
MÖ 4. yy Platon, Aristoteles Ousia: gerçekten var olan; cevher ousia
MÖ 1. yy Cicero Seneca'ya göre kelimeyi ilk kullanan (bize ulaşan eserlerinde geçmez) —
MS 1. yy Seneca Ousia'nın karşılığı; "her şeyin temelini içinde taşıyan zorunlu şey"; "olan"ın (quod est) altı anlamı Seneca, Epistulae morales (58. Mektup)
MS 1. yy Quintilianus Sergius Plautus'tan kalma, kulağa sert gelen bir kelime —
MS 4.–5. yy Augustinus Tanrı için substantia'dan yeğlenir: Tanrı arazları taşıyan bir alt-dayanak değil, kendi özüdür (De trinitate 5.2; 7.5) —
MS 6. yy Boethius Essentia / subsistentia / substantia / persona ayrımı (Contra Eutychen 3) persona
13. yy Thomas Aquinas Öz ile varlık (esse) arasındaki gerçek ayrım; Tanrı'da ikisi birdir —

Dönüşüm: Seneca'da "olanın kendisi" anlamında taşınan yapma kelime, Augustinus'ta Tanrı'nın adı olur, skolastikte ise varlıktan (esse) ayrılarak "bir şeyin ne olduğu" anlamına daralır.

Dillerde karşılıkları

Dil Karşılık Köken ve kullanım
Yunanca οὐσία (ousia) Einai (olmak) fiilinin ortacından; gündelik dilde "mülk, varlık", Platon'da gerçekten var olan, Aristoteles'te cevher. Bkz. ousia.
Latince essentia Esse fiilinden, ousia'yı karşılamak üzere bilerek türetilmiş yapma kelime. Seneca kelimenin sahibi olarak Cicero'yu, sonra Fabianus'u gösterir (Ep. 58.6); Quintilianus onu Sergius Plautus'a bağlar (Inst. 2.14.2; 3.6.23). Klasik dönemde kulağa kaba gelir; yerleşmesi Augustinus ve Boethius ile olur. Aynı Yunanca kelimeyi Latince ayrıca substantia ("altta duran") karşılar.
Almanca / Fransızca Wesen / essence Almanca Wesen da sein fiilinden türer ve Latincedeki türetmeyi yansıtır.
İngilizce essence

Türkçe karşılığı

öz. öz: essentia'nın sonraki skolastik anlamına (bir şeyin ne olduğu, quidditas) en yakın kelime; çekirdek terim tablosundaki karşılık. varlık: Seneca'daki ilk anlama (olanın olması) daha yakın, ama "var olan şey" (ens) ile karışır. mahiyet: skolastik "ne-lik" için iyi, Seneca için erken. cevher: substantia için ayrılmıştır. Tercih: öz; Seneca'nın Ep. 58'deki tartışmasında kelime ayrıca Latincesiyle (essentia) verilir.

Seneca essentia'yı "her şeyin temelini içinde taşıyan zorunlu şey" diye tanıtır; bu, bir şeyin ne olduğundan (öz) çok, var olmanın kendisidir. "Öz" demek skolastiğin öz / varlık (essentia / esse) ayrımını geriye yansıtma tehlikesi taşır; "varlık" demek ise kelimeyi ens "var olan"la karıştırır. Seneca'nın asıl sıkıntısı da buradadır: to on ("olan") için Latincede isim yoktur, quod est ("olan") diyerek "bir ismin yerine bir fiil koymak" zorunda kalır (Ep. 58.7).

Atıf ve kaynak notu

Seneca'nın essentia'sına skolastik öz–varlık ayrımını okumak geriye yansıtmadır. Seneca kelimeyi yalnızca ousia için bir Latince karşılık olarak dener; kendi Stoacı ontolojisinde var olan yalnız cisimlerdir ve en genel cins "olan" değil "bir şey"dir (Ep. 58.15).

İlgili kavramlar

Çevirilerde şu karşılıklarla geçiyor: öz, özü, özden, özünün, özle, özde

Metinlerde işaretlendiği yerler

27 yer · 27 eser

Çeviride kavramın özellikle işaretlendiği yerler. Geçtiği bütün yerler için aramayı kullanın.