İçeriğe geç
Lucilius'a Ahlâk Mektupları

Seneca · Lucilius'a Ahlâk Mektupları

VI. Kitap

6.53.153. Mektup

Beni neye inandıramazlar ki, denize açılmaya bile inandırıldım? Deniz durgunken yola çıktım. Gök hiç kuşkusuz kirli, ağır bulutlarla kaplıydı; böyle bulutlar çoğu zaman ya yağmura ya rüzgâra döner. Ama senin Parthenope'nden Puteoli'ye kadar şu birkaç mili, hava kararsız ve tehditkâr olsa da, fırsatını kollayıp geçebileceğimi düşündüm. Bu yüzden bir an önce kurtulmak için bütün koyları kesip geçmek niyetiyle doğruca açıktan Nesis'e yöneldim.

6.53.1

Quid non potest mihi persuaderi, cui persuasum est ut navigarem? Solvi mari languido. Erat sine dubio caelum grave sordidis nubibus, quae fere aut in aquam aut in ventum resolvuntur. Sed putavi tam pauca milia a Parthenope tua usque Puteolos subripi posse, quamvis dubio et inpendente caelo. Itaque quo celerius evaderem, protinus per altum ad Nesida derexi praecisurus omnes sinus.

6.53.2Öyle bir yere gelmiştik ki gitsem de dönsem de artık benim için fark etmezdi; işte o zaman beni kandıran o düzlük ilk iş kayboldu. Henüz fırtına yoktu, ama deniz kabarıyor, dalgalar gitgide sıklaşıyordu. Dümenciden beni bir kıyıya çıkarmasını istemeye başladım. O ise oraların kayalık ve limansız olduğunu, fırtınada hiçbir şeyden karadan korktuğu kadar korkmadığını söylüyordu.

6.53.2

Cum iam eo processissent, ut mea nihil interesset, utrum irem an redirem, primum aequalitas illa, quae me corruperat, periit. Nondum erat tempestas, sed iam inclinatio maris ac subinde crebrior fluctus. Coepi gubernatorem rogare, ut me in aliquo litore exponeret. Aiebat illo aspera esse et inportuosa nec quicquam se aeque in tempestate timere quam terram.

6.53.3Ama tehlikeyi aklıma getiremeyecek kadar kötü hırpalanıyordum. Safrayı kabartıp da dışarı atmayan o ağır, sonu gelmez bulantı beni kıvrandırıyordu. Bu yüzden dümenciye üsteledim ve istese de istemese de onu kıyıya yanaşmaya zorladım. Kıyıya yaklaşır yaklaşmaz Vergilius'un öğütlerinin yerine getirilmesini beklemedim:

Pruvaları denize çevirirler

ya da

Pruvadan demir atılır;

eskiden beri soğuk suya düşkün biri olarak hünerimi hatırladım ve soğuk suda yüzmeye alışkın birine yakıştığı gibi, yün pelerinimle kendimi denize attım.

6.53.3

Peius autem vexabar, quam ut mihi periculum succurreret. Nausia enim me segnis haec et sine exitu torquebat, quae bilem movet nec effundit. Institi itaque gubernatori et illum, vellet nollet, coegi, peteret litus. Cuius ut viciniam attigimus, non expecto, ut quicquam ex praeceptis Vergilii fiat, Obvertunt pelago proras aut Ancora de prora iacitur, memor artificii mei vetus frigidae cultor mitto me in mare, quomodo psychrolutam decet, gausapatus.

6.53.4Kayalıkların arasından sürünerek çıkarken, yol ararken, yol açarken neler çektim, bir düşün! Gemicilerin karadan korkmakta haksız olmadığını anladım. Kendimi taşıyamazken neleri taşıdığım inanılır gibi değil. Şunu bil ki Odysseus, gittiği her yerde kazaya uğrayacak kadar öfkeli bir denizin evladı değildi: deniz tutan biriydi. Ben de denizden nereye gitmem gerekse ancak yirminci yılda varırım.

6.53.4

Quae putas me passum, dum per aspera erepo, dum viam quaero, dum facio? Intellexi non inmerito nautis terram timeri. Incredibilia sunt, quae tulerim, cum me ferre non possem; illud scito, Vlixem non fuisse tam irato mari natum, ut ubique naufragia faceret; nausiator erat. Et ego quocumque navigare debuero, vicensimo anno perveniam.

6.53.5Bildiğin gibi midem denizden kurtulunca bulantıdan kurtulmaz; onu toparlar toparlamaz, bedenimi yağ sürünerek kendime getirir getirmez, kendi kendime şunu düşünmeye başladım: kusurlarımızı ne büyük bir unutkanlık izliyor! Ara ara kendilerini hatırlatan bedensel kusurlarımızı bile unutuyoruz; büyüdükçe daha iyi gizlenen ruhun kusurlarını hiç söylemeyelim.

6.53.5

Ut primum stomachum, quem scis non cum mari nausiam effugere, collegi, ut corpus unctione recreavi, hoc coepi mecum cogitare, quanta nos vitiorum nostrorum sequeretur oblivio, etiam corporalium, quae subinde admonent sui, nedum illorum, quae eo magis latent, quo maiora sunt.

6.53.6Hafif bir halsizlik insanı aldatır; ama büyüyüp gerçek bir ateşe dönüşünce en sert, en dayanıklı adamdan bile itiraf koparır. Ayaklar ağrır, eklemlere iğne batar gibi olur; biz yine de görmezden gelir, ya topuğumuzu burktuğumuzu ya da bir idmanda yorulduğumuzu söyleriz. Hastalık belirsizken ve yeni başlarken ona bir ad aranır; ama ayak bileklerini şişirmeye, iki ayağı da "sağ ayak" yapmaya başlayınca gut olduğunu itiraf etmek zorunlu olur.

6.53.6

Levis aliquem motiuncula decipit; sed cum crevit et vera febris exarsit, etiam duro et perpessicio confessionem excipit Pedes dolent, articuli punctiunculas sentiunt; adhuc dissimulamus et aut talum extorsisse dicimus nos aut in exercitatione aliqua laborasse. Dubio et incipiente morbo quaeritur nomen, qui ubi etiam talaria coepit intendere et utrosque dextros pedes fecit, necesse est podagram fateri.

6.53.7Ruhu tutan hastalıklarda ise tersi olur: insan ne kadar kötüyse o kadar az hisseder. Buna şaşmana gerek yok, sevgili Lucilius. Hafif uyuyan kişi uykusunda hayaller görür, hatta bazen uyurken uyuduğunu düşünür; derin uyku ise rüyaları bile söndürür ve ruhu, kendinin hiç farkında olamayacağı kadar derine batırır.

6.53.7

Contra evenit in his morbis, quibus adficiuntur animi; quo quis peius se habet, minus sentit. Non est quod mireris, Lucili carissime. Nam qui leviter dormit, et species secundum quietem capit et aliquando dormire se dormiens cogitat; gravis sopor etiam somnia extinguit animumque altius mergit, quam ut in ullo intellectu sui sit.

6.53.8Niçin kimse kusurlarını itiraf etmez? Çünkü hâlâ onların içindedir. Rüyayı anlatmak uyanık olanın işidir; kusurlarını itiraf etmek de sağlığın belirtisidir.

Uyanalım öyleyse ki yanılgılarımızı yüzümüze vurabilelim. Bizi ancak felsefe uyandıracak, o ağır uykuyu ancak o silkip atacak. Kendini bütünüyle ona ada. Sen ona layıksın, o da sana; birbirinize sarılın. Bütün öteki işlere "hayır" de, cesurca, açıkça. Felsefeyle başkasının izniyle uğraşıyormuş gibi uğraşmana gerek yok.

6.53.8

Quare vitia sua nemo confitetur? Quia etiamnunc in illis est; somnium narrare vigilantis est, et vitia sua confiteri sanitatis indicium est. Expergiscamur ergo, ut errores nostros coarguere possimus. Sola autem nos philosophia excitabit, sola somnum excutiet gravem. Illi te totum dedica. Dignus illa es, illa digna te est; ite in complexum alter alterius. Omnibus aliis rebus te nega, fortiter, aperte. Non est quod precario philosopheris.

6.53.9Hasta olsaydın ev işlerini bir yana bırakır, mahkeme işlerini aklından çıkarırdın; hastalığın hafiflediği bir arada bile kimseyi, avukatı olarak forumda yanında durmaya değecek kadar önemsemezdin. Bütün gönlünle bir an önce hastalıktan kurtulmaya bakardın. Peki şimdi? Şimdi de aynısını yapmayacak mısın? Bütün engelleri bırak ve kendini sağlam bir akla ver: meşgul olan kimse ona ulaşamaz. Felsefe kendi saltanatını sürer; vakit verir, vakit almaz. Arta kalan saatlerin işi değildir, asıl iştir; efendidir, yanında hazır bulunmanı buyurur.

6.53.9

Si aeger esses, curam intermisisses rei familiaris et forensia tibi negotia excidissent nec quemquam tanti putares, cui advocatus in remissione descenderes. Toto animo id ageres, ut quam primum morbo liberareris Quid ergo? Non et nunc idem facies? Omnia inpedimenta dimitte et vaca bonae menti: nemo ad illam pervenit occupatus. Exercet philosophia regnum suum; dat tempus, non accipit. Non est res subsiciva, ordinaria est; domina est, adesse iubet.

6.53.10Topraklarının bir kısmını ve bütün mallarının yarısını vaat eden bir şehre İskender şöyle dedi: "Asya'ya sizin verdiğinizi almak için değil, benim bıraktığıma sahip olasınız diye geldim." Felsefe de bütün işlere aynısını söyler: "Sizden arta kalan vakti kabul edecek değilim; asıl siz, benim geri çevirdiğime sahip olacaksınız."

6.53.10

Alexander cuidam civitati partem agrorum et dimidium rerum omnium promittenti Eo, inquit, proposito in Asiam veni, ut non id acciperem, quod dedissetis. sed ut id haberetis, quod reliquissem. Idem philosophia rebus omnibus, Non sum hoc tempus acceptura, quod vobis superfuerit, sed id vos habebitis, quod ipsa reiecero.

6.53.11Bütün zihnini buraya çevir, onun yanından ayrılma, onu işle; seninle ötekiler arasında büyük bir mesafe açılacak. Bütün ölümlüleri çok geride bırakacaksın, tanrılar ise seni pek geride bırakmayacak. Seninle onlar arasında ne fark kalacak, diye mi soruyorsun? Onlar daha uzun yaşayacak. Ama Herkül hakkı için, bütünü küçücük bir şeyin içine sığdırmak büyük bir ustanın işidir. Tanrıya bütün zamanlar ne kadar açıksa bilgeye de kendi ömrü o kadar açıktır. Bilgenin tanrıyı geçtiği bir şey bile var: tanrı tabiatın bağışı sayesinde korkmaz, bilge ise kendi bağışı sayesinde.

6.53.11

Totam huc converte mentem, huic adside, hanc cole; ingens intervallum inter te et ceteros fiet. Omnes mortales multo antecedes, non multo te di antecedent. Quaeris, quid inter te et illos interfuturum sit? Diutius erunt. At mehercules magni artificis est clusisse totum in exiguo. Tantum sapienti sua, quantum deo omnis aetas patet. Est aliquid, quo sapiens antecedat deum: ille naturae beneficio non timet, suo sapiens.

6.53.12İşte büyük bir şey: insanın zaafıyla tanrının kaygısızlığına birlikte sahip olmak. Felsefenin, talihin getirdiği her saldırıyı püskürtmekteki gücü inanılmazdır. Onun bedenine hiçbir mızrak saplanıp kalmaz; korunaklıdır, sağlamdır. Kimi okları yorup gücünü tüketir, hafif okları savuşturur gibi pelerininin gevşek kıvrımıyla boşa çıkarır; kimilerini kırıp dağıtır, hatta atanın üstüne geri fırlatır. Hoşça kal.

6.53.12

Ecce res magna, habere inbecillitatem hominis, securitatem dei Incredibilis philosophiae vis est ad omnem fortuitam vim retundendam. Nullum telum in corpore eius sedet; munita est, solida. Quaedam defetigat et velut levia tela laxo sinu eludit, quaedam discutit et in eum usque, qui miserat, respuit. Vale.

6.54.154. Mektup

Kötü sağlığım bana uzun bir izin vermişti; birden yeniden saldırdı. "Ne türden bir hastalıkla?" diyorsun. Sormakta pek haklısın, çünkü bilmediğim hastalık yok. Yine de bir hastalığa sanki özel olarak bağlanmışım; ona neden Yunanca adıyla seslenmem gerektiğini bilmiyorum, çünkü Latincede "suspirium" (sıkıntılı soluk) denebilir, bu da yeterince uygundur. Nöbeti pek kısa sürer ve bir boraya benzer; aşağı yukarı bir saat içinde diner. Zaten kim uzun süre can çekişebilir ki?

6.54.1

Longum mihi commeatum dederat mala valitudo; repente me invasit. Quo genere? inquis. Prorsus merito interrogas; adeo nullum mihi ignotum est. Uni tamen morbo quasi adsignatus sum, quem quare Graeco nomine appellem nescio; satis enim apte dici suspirium potest. Brevis autem valde et procellae similis est impetus; intra horam fere desinit. Quis enim diu exspirat?

6.54.2Bedenin bütün sıkıntılarını ve tehlikelerini tek tek yaşadım; hiçbiri bana bundan daha eziyetli görünmüyor. Nasıl görünmesin? Ötekiler ne olursa olsun hasta olmaktır, bu ise canı dışarı vermektir. Bu yüzden hekimler buna "ölüm alıştırması" derler. Çünkü o soluk, sık sık denediği şeyi günün birinde başaracaktır.

6.54.2

Omnia corporis aut incommoda aut pericula per me transierunt; nullum mihi videtur molestius. Quidni? Aliud enim quicquid est, aegrotare est, hoc animam egerere. Itaque medici hanc meditationem mortis vocant. Faciet enim aliquando spiritus ille, quod saepe conatus est.

6.54.3Kurtuldum diye bunları sana neşe içinde yazdığımı mı sanıyorsun? Bu atlatmaya sanki sağlığıma kavuşmuşum gibi sevinirsem, duruşmayı erteletti diye davayı kazandığını sanan adam kadar gülünç olurum. Ama ben boğulurken bile neşeli ve yiğit düşüncelerde dinlenmekten geri durmadım.

6.54.3

Hilarem me putas haec tibi scribere, quia effugi? Tam ridicule facio, si hoc fine quasi bona valitudine delector, quam ille, quisquis vicisse se putat, cum vadimonium distulit. Ego vero et in ipsa suffocatione non desii cogitationibus laetis ac fortibus adquiescere.

6.54.4"Nedir bu?" dedim. "Ölüm beni bu kadar sık mı deniyor? Denesin; ben onu çoktan denedim." "Ne zaman?" diyorsun. Doğmadan önce. Ölüm, olmamaktır; bunun nasıl bir şey olduğunu artık biliyorum. Benden sonra da benden önce olan olacak. Bu durumda bir azap varsa, gün ışığına çıkmadan önce de olmuş olması gerekir; oysa o zaman hiçbir sıkıntı hissetmedik.

6.54.4

Quid hoc est? inquam. Tam saepe mors experitur me? Faciat; ego illam diu expertus sum. Quando? inquis. Antequam nascerer. Mors est non esse; id quale sit, iam scio. Hoc erit post me, quod ante me fuit. Si quid in hac re tormenti est, necesse est et fuisse, antequam prodiremus in lucem; atqui nullam sensimus tunc vexationem.

6.54.5Söyle bana: Bir kandilin söndükten sonra, yakılmadan öncekinden daha kötü durumda olduğunu düşünen birine en ahmak adam demez misin? Biz de hem sönüyor hem yakılıyoruz; aradaki zamanda bir şeyler çekiyoruz, iki yanımızda ise derin bir kaygısızlık var. Çünkü yanılmıyorsam, Lucilius'um, şurada yanılıyoruz: ölümün yalnız arkadan geldiğini sanıyoruz, oysa o hem önümüzden gitmiştir hem arkamızdan gelecektir. Bizden önce olan her şey ölümdür. Hiç başlamaman ile bitirmen arasında ne fark var ki, ikisinin de sonucu aynı olduğuna göre: olmamak?

6.54.5

Rogo, non stultissimum dicas, si quis existimet lucernae peius esse, cum extincta est, quam antequam accenditur? Nos quoque et extinguimur et accendimur; medio illo tempore aliquid patimur, utrimque vero alta securitas est. In hoc enim, mi Lucili, nisi fallor, erramus, quod mortem iudicamus sequi, cum illa et praecesserit et secutura sit. Quicquid ante nos fuit, mors est. Quid enim refert, non incipias an desinas, cum utriusque rei hic sit effectus, non esse?

6.54.6Bu ve bunun gibi yüreklendirmelerle —elbette içimden, çünkü söze yer yoktu— kendimle konuşmayı bırakmadım. Sonra artık hırıltıya dönmeye başlamış olan o sıkıntılı soluk yavaş yavaş seyreldi, yavaşladı ve durdu. Gerçi dinmiş olsa da nefesim hâlâ tabiî akışıyla akmıyor; onda bir tutukluk, bir duraksama hissediyorum. Nasıl isterse öyle olsun; yeter ki iç çekişim yürekten gelmesin.

6.54.6

His et eiusmodi exhortationibus, tacitis scilicet, nam verbis locus non erat, adloqui me non desii. Deinde paulatim suspirium illud, quod esse iam anhelitus coeperat, intervalla maiora fecit et retardatum est ac remansit. Nec adhuc, quamvis desierit, ex natura fluit spiritus; sentio haesitationem quandam eius et moram. Quomodo volet, dummodo non ex animo suspirem.

6.54.7Kendim hakkında sana şu sözü verebilirim: son anda titremeyeceğim, artık hazırım, günün bütünü için hiçbir plan yapmıyorum. Sen, yaşamak hoşuna giderken ölmekten üzüntü duymayan kişiyi öv ve ona öykün. Çünkü kapı dışarı edildiğinde çıkıp gitmenin ne fazileti var? Yine de burada da fazilet var: kapı dışarı ediliyorum, ama sanki kendim çıkıyormuşum gibi. Bu yüzden bilge asla kapı dışarı edilmez; çünkü kapı dışarı edilmek, istemeden ayrıldığın yerden kovulmaktır. Bilge ise hiçbir şeyi istemeden yapmaz; zorunluluğun elinden kurtulur, çünkü zorunluluğun onu zorlayacağı şeyi kendisi ister. Hoşça kal.

6.54.7

Hoc tibi de me recipe; non trepidabo ad extrema, iam praeparatus sum, nihil cogito de die toto. Illum tu lauda et imitare, quem non piget mori, cum iuvet vivere. Quae est enim virtus cum eiciaris exire? Tamen est et hic virtus; eicior quidem, sed tanquam exeam. Et ideo numquam eicitur sapiens, quia eici est inde expelli, unde invitus recedas; nihil invitus facit sapiens, necessitatem effugit, quia vult quod coactura est. Vale.

6.55.155. Mektup

Tam şu anda sedyeyle yaptığım bir gezintiden dönüyorum ve oturduğum kadar yürümüş olsaydım ne kadar yorulacaksam o kadar yorgunum. Çünkü uzun süre taşınmak da yorucudur; hatta bilmem, belki daha da yorucudur, çünkü tabiata aykırıdır: tabiat bize kendi ayağımızla yürüyelim diye ayak, kendi gözümüzle görelim diye göz vermiştir. Rahata düşkünlük bize güçsüzlüğü dayattı; uzun zaman istemediğimiz şeyi artık yapamaz olduk.

6.55.1

A gestatione cum maxime venio non minus fatigatus, quam si tantum ambulassem, quantum sedi. Labor est enim et diu ferri, ac nescio an eo maior, quia contra naturam est, quae pedes dedit, ut per nos ambularemus, oculos, ut per nos videremus. Debilitatem nobis indixere deliciae, et quod diu noluimus, posse desîmus.

6.55.2Yine de bedenimi sarsmam gerekiyordu: boğazıma safra oturduysa dağılsın, nefesim herhangi bir sebeple ağırlaştıysa sarsıntı onu açsın diye; bu sarsıntının bana iyi geldiğini de hissettim. Bu yüzden, Cumae ile Servilius Vatia'nın villası arasında kıvrılan, bir yanda denizle, öbür yanda gölle sıkışıp dar bir yola dönen kıyının da davetiyle taşınmayı uzun süre sürdürdüm. Son fırtınadan dolayı kum sıkışıp sertleşmişti. Bildiğin gibi sık ve hızlı dalgalar o kıyıyı düzleştirir; uzun süren durgunluk ise, nemle birbirine tutunan kumların suyu çekilince onu gevşetir.

6.55.2

Mihi tamen necessarium erat concutere corpus, ut sive bilis insederat faucibus, discuteretur, sive ipse ex aliqua causa spiritus densior erat, extenuaret illum iactatio, quam profuisse mihi sensi. Ideo diutius vehi perseveravi invitante ipso litore, quod inter Cumas et Servili Vatiae villam curvatur et hinc mari, illinc lacu velut angustum iter cluditur. Erat enim a recenti tempestate spissum. Fluctus autem illud, ut scis, frequens et concitatus exaequat, longior tranquillitas solvit, cum harenis, quae umore alligantur, sucus abscessit.

6.55.3Yine de alışkanlığım üzere, orada işime yarayacak bir şey bulabilir miyim diye çevreme bakınmaya başladım ve gözlerimi bir zamanlar Vatia'nın olan villaya çevirdim. Eski bir praetor olan o zengin adam burada yaşlandı; başka hiçbir şeyle değil, yalnız inzivasıyla tanınırdı ve yalnız bu yüzden bahtiyar sayılırdı. Çünkü Asinius Gallus'un dostluğu, Seianus'un önce düşmanlığı, sonra sevgisi ne zaman birilerini batırsa —onu gücendirmek de onun sevgisini kazanmak da aynı ölçüde tehlikeliydi— insanlar "Ey Vatia, yaşamayı bir tek sen biliyorsun!" diye haykırırlardı.

6.55.3

Ex consuetudine tamen mea circumspicere coepi, an aliquid illic invenirem, quod mihi posset bono esse, et derexi oculos in villam, quae aliquando Vatiae fuit. In hac ille praetorius dives, nulla alia re quam otio notus, consenuit et ob hoc unum felix habebatur. Nam quotiens aliquos amicitiae Asinii Galli, quotiens Seiani odium, deinde amor merserat, aeque enim offendisse illum quam amasse periculosum fuit, exclamabant homines: O Vatia, solus scis vivere.

6.55.4Oysa o saklanmayı biliyordu, yaşamayı değil. Hayatının inziva içinde mi, yoksa tembellik içinde mi geçtiği arasında büyük fark vardır. Vatia sağken bu villanın önünden "Burada Vatia yatıyor" demeden hiç geçmezdim.

Ama Lucilius'um, felsefe öyle kutsal, öyle saygıdeğer bir şeydir ki ona benzeyen bir şey bile, sahte de olsa, hoşa gider. Çünkü halk, kendine vakit ayıran adamı dünyadan el çekmiş, kaygısız, kendi kendine yeten, kendisi için yaşayan biri sanır; oysa bunların hiçbiri bilgeden başka kimseye nasip olmaz.

6.55.4

At ille latere sciebat, non vivere. Multum autem interest, utrum vita tua otiosa sit an ignava. Numquam aliter hanc villam Vatia vivo praeteribam, quam ut dicerem: Vatia hic situs est. Sed adeo, mi Lucili, philosophia sacrum quiddam est et venerabile, ut etiam, si quid illi simile est, mendacio placeat. Otiosum enim hominem seductum existimat vulgus et securum et se contentum, sibi viventem, quorum nihil ulli contingere nisi sapienti potest.

6.55.5Kaygılar içinde kıvranan o adam kendisi için yaşamayı bilir mi? Daha önce gelen soru şu: yaşamayı bilir mi? Çünkü işlerden ve insanlardan kaçan, arzularının bahtsızlığı yüzünden bir köşeye sürülmüş, başkalarını kendinden mutlu görmeye dayanamamış, korkak ve uyuşuk bir hayvan gibi korkudan sinmiş adam kendisi için yaşamaz; en utanç verici olanı, karnı, uykusu, şehveti için yaşar. Hiç kimse için yaşamayan, bu yüzden kendisi için yaşıyor sayılmaz. Yine de tutarlılık ve verdiği karardan dönmemek öyle büyük bir şeydir ki, inatla sürdürülen bir tembellik bile saygınlık kazanır.

6.55.5

Ille sollicitus scit sibi vivere? Ille enim, quod est primum, scit vivere? Nam qui res et homines fugit, quem cupiditatum suarum infelicitas relegavit, qui alios feliciores videre non potuit, qui velut timidum atque iners animal metu oblituit, ille sibi non vivit, sed, quod est turpissimum, ventri, somno, libidini. Non continuo sibi vivit, qui nemini. Adeo tamen magna res est constantia et in proposito suo perseverantia, ut habeat auctoritatem inertia quoque pertinax.

6.55.6Villanın kendisi hakkında sana kesin bir şey yazamam. Çünkü yalnız ön yüzünü ve yoldan geçenlere bile gösterdiği açıktaki kısımları biliyorum. Büyük emekle, insan eliyle oyulmuş, her biri geniş bir avlu büyüklüğünde iki mağara var; birine güneş hiç girmez, öbürü güneşi batana dek tutar. Çınar korusunu ortasından, hem denizden hem Acherusia gölünden su alan bir dere, bir boğaz gibi ikiye böler; sürekli avlansa bile balık beslemeye yeter. Ama deniz açıkken dereye dokunulmaz; fırtına balıkçılara tatil verdiğinde el hazırdakine uzanır.

6.55.6

De ipsa villa nihil tibi possum certi scribere. Frontem enim eius tantum novi et exposita, quae ostendit etiam transeuntibus. Speluncae sunt duae magni operis, cuivis laxo atrio pares, manu factae, quarum altera solem non recipit, altera usque in occidentem tenet. Platanona medius rivus et a mari et ab Acherusio lacu receptus euripi modo dividit, alendis piscibus, etiam si adsidue exhauriatur, sufficiens. Sed illi, cum mare patet, parcitur; cum tempestas piscatoribus dedit ferias, manus ad parata porrigitur.

6.55.7Yine de villanın en elverişli yanı, Baiae'yi duvarının hemen ötesinde bulmasıdır: onun sıkıntılarından uzak kalır, zevklerinden yararlanır. Bu güzelliklerini kendim biliyorum; bütün yıl boyunca oturulabilir olduğuna da inanıyorum. Çünkü batı rüzgârının önünde durur ve onu öyle karşılar ki Baiae'ye bir esinti bile bırakmaz. Vatia'nın, artık tembel ve yaşlı inzivasını geçireceği yer olarak burayı seçmesi akılsızca görünmüyor.

6.55.7

Hoc tamen est commodissimum in villa, quod Baias trans parietem habet; incommodis illarum caret, voluptatibus fruitur. Has laudes eius ipse novi; esse illam totius anni credo. Occurrit enim favonio et illum adeo excipit, ut Bais neget. Non stulte videtur elegisse hunc locum Vatia, in quem otium suum pigrum iam et senile conferret.

6.55.8Ama yerin huzura pek katkısı yoktur; her şeyi kendine hoş gösteren ruhtur. Ben neşeli ve güzel bir villada kederli insanlar gördüm; ıssızlığın ortasında işi başından aşkın gibi görünenler gördüm. Bu yüzden Campania'da değilsin diye kendini pek iyi toparlayamadığını düşünmene gerek yok. Hem neden burada değilsin? Düşüncelerini buraya kadar gönder.

6.55.8

Sed non multum ad tranquillitatem locus confert; animus est, qui sibi commendet omnia. Vidi ego in villa hilari et amoena maestos, vidi in media solitudine occupatis similes. Quare non est quod existimes ideo parum bene conpositum esse te, quod in Campania non es. Quare autem non es? Huc usque cogitationes tuas mitte.

6.55.9Uzaktaki dostlarla sohbet etmek mümkündür, hem de ne zaman istersen, ne kadar istersen. Bu hazların en büyüğünden, ayrıyken daha çok yararlanırız. Çünkü bir arada olmak bizi şımartır; ara sıra beraber konuştuğumuz, yürüdüğümüz, oturduğumuz için, ayrılınca az önce gördüklerimizi hiç düşünmeyiz.

6.55.9

Conversari cum amicis absentibus licet, et quidem quotiens velis, quamdiu velis. Magis hac voluptate, quae maxima est, fruimur, dum absumus. Praesentia enim nos delicatos facit, et quia aliquando una loquimur, ambulamus, consedimus, cum diducti sumus, nihil de is, quos modo vidimus, cogitamus.

6.55.10Bu yüzden ayrılığa sakin bir gönülle katlanmalıyız, çünkü herkes yanındakilerden de çoğu zaman uzaktır. Önce ayrı geçen geceleri say, sonra ikimizin ayrı ayrı işlerini, sonra herkesin kendi başına yaptığı çalışmaları, şehir dışına gidişleri: yolculuğun bizden pek bir şey koparmadığını göreceksin.

6.55.10

Et ideo aequo animo ferre debemus absentiam, quia nemo non multum etiam praesentibus abest. Pone hic primum noctes separatas, deinde occupationes utrique diversas, deinde studia secreta, suburbanas profectiones; videbis non multum esse, quod nobis peregrinatio eripiat.

6.55.11Dosta ruhla sahip olunmalıdır; ruh ise hiçbir zaman uzakta değildir. Kimi isterse her gün görür.

Öyleyse benimle çalış, benimle yemek ye, benimle yürü. Düşüncelerin önüne bir şey kapanabilseydi dar bir dünyada yaşıyor olurduk. Seni görüyorum, Lucilius'um; seni şu anda duyuyorum. Seninle öyle birlikteyim ki sana mektup değil, pusula yazmaya mı başlasam diye düşünüyorum. Hoşça kal.

6.55.11

Amicus animo possidendus est; hic autem numquam abest. Quemcumque vult, cotidie videt. Itaque mecum stude, mecum cena, mecum ambula. In angusto vivebamus, si quicquam esset cogitationibus clusum. Video te, mi Lucili; cum maxime audio. Adeo tecum sum, ut dubitem, an incipiam non epistulas, sed codicellos tibi scribere. Vale.

6.56.156. Mektup

Kendini çalışmaya vermiş biri için sessizlik göründüğü kadar gerekliyse kahrolayım. İşte her yandan çeşit çeşit gürültü çevremde çınlıyor. Tam bir hamamın üstünde oturuyorum. Şimdi kulakları bıktırabilecek her türlü sesi gözünün önüne getir: güçlüler idman yapıp kurşun yüklü ellerini savururken, ya gerçekten zorlanırken ya da zorlanıyormuş gibi yaparken, tuttukları nefesi her bırakışlarında inlemelerini, ıslıklarını, kesik kesik çıkan en tatsız soluklarını duyarım. Sıradan bir yağ masajıyla yetinen tembelin birine denk gelirsem, omuzlara inen elin şaplağını duyarım; el düz ya da avuç biçiminde inişine göre sesi de değişir. Bir de top oyununun sayıcısı gelip topları saymaya başladı mı, iş bitti demektir.

6.56.1

Peream, si est tam necessarium quam videtur silentium in studia seposito. Ecce undique me varius clamor circumsonat. Supra ipsum balneum habito. Propone nunc tibi omnia genera vocum, quae in odium possunt aures adducere: cum fortiores exercentur et manus plumbo graves iactant, cum aut laborant aut laborantem imitantur, gemitus audio, quotiens retentum spiritum remiserunt, sibilos et acerbissimas respirationes; cum in aliquem inertem et hac plebeia unctione contentum incidi, audio crepitum inlisae manus umeris, quae prout plana pervenit aut concava, ita sonum mutat. Si vero pilicrepus supervenit et numerare coepit pilas, actum est.

6.56.2Şimdi buna kavgacının birini, yakalanmış bir hırsızı ve hamamda kendi sesini beğenen adamı ekle. Havuza suyu büyük bir şapırtıyla çalkalayarak atlayanları da ekle. Bunların hiç değilse sesleri doğaldır; bir de koltuk altı kılı yolan adamı düşün: dikkat çeksin diye ince, cırlak sesini durmadan çıkarır ve koltuk altı yolarken, yani kendi yerine bir başkasını bağırtırken dışında hiç susmaz. Bir de pastacının türlü türlü bağırışlarını, sucukçuyu, şekerlemeciyi ve mallarını kendilerine özgü, belirgin bir ezgiyle satan bütün aşevi satıcılarını düşün.

6.56.2

Adice nunc scordalum et furem deprensum et illum, cui vox sua in balineo placet. Adice nunc eos, qui in piscinam cum ingenti inpulsae aquae sono saliunt. Praeter istos, quorum, si nihil aliud, rectae voces sunt, alipilum cogita tenuem et stridulam vocem, quo sit notabilior, subinde exprimentem nec umquam tacentem, nisi dum vellit alas et alium pro se clamare cogit. Iam libari varias exclamationes et botularium et crustularium et omnes popinarum institores mercem sua quadam et insignita modulatione vendentis.

6.56.3"Ne demirden ya da sağır bir adamsın," diyorsun, "bu kadar çeşitli, bu kadar uyumsuz bağırışın ortasında zihnin yerinde duruyor; oysa bizim Khrysippos'u durmadan gelen selamlamalar ölümün eşiğine getiriyor." Ama Herkül hakkı için, ben bu uğultuya bir dalgaya ya da bir çağlayana aldırdığımdan fazla aldırmıyorum; gerçi bir kavmin, düşen Nil'in gümbürtüsüne dayanamadığı için, yalnız bu sebeple şehrini başka yere taşıdığını duyuyorum.

6.56.3

O te, inquis, ferreum aut surdum, cui mens inter tot clamores tam varios, tam dissonos constat, cum Chrysippum nostrum adsidua salutatio perducat ad mortem. At mehercules ego istum fremitum non magis curo quam fluctum aut deiectum aquae, quamvis audiam cuidam genti hanc unam fuisse causam urbem suam transferendi, quod fragorem Nili cadentis ferre non potuit.

6.56.4Bana öyle geliyor ki insan sesi gürültüden daha çok dikkat dağıtır. Çünkü ses ruhu kendine çeker, gürültü ise yalnız kulakları doldurur ve döver. Çevremde gürleyip de dikkatimi dağıtmayanlar arasına şunları koyarım: geçip giden savaş arabalarını, aynı evde kiracı olan demirciyi, komşu bıçkıcıyı ya da Meta Sudans'ın yanında boru ve kaval deneyen, çalmayıp da bağıran adamı.

6.56.4

Magis mihi videtur vox avocare quam crepitus. Illa enim animum adducit, hic tantum aures implet ac verberat. In his, quae me sine avocatione circumstrepunt, essedas transcurrentes pono et fabrum inquilinum et serrarium vicinum, aut hunc, qui ad Metam Sudantem tubulas experitur et tibias, nec cantat, sed exclamat.

6.56.5Üstelik ara ara kesilen bir ses bana sürekli olandan daha rahatsız edicidir. Ama artık bütün bunlara karşı öyle sertleştim ki kürekçilere en tatsız sesle tempo veren reisi bile dinleyebilirim. Çünkü ruhumu kendi üzerinde toplanmaya, dışarıdaki şeylere çekilmemeye zorluyorum: dışarıda her şey çınlasın, yeter ki içeride hiçbir kargaşa olmasın; yeter ki arzu ile korku birbiriyle kavga etmesin, açgözlülük ile sefahat çekişmesin, biri öbürünü hırpalamasın. Çünkü hâllerimiz içimizde gürlerken bütün mahallenin sessizliği ne işe yarar?

6.56.5

Etiamnunc molestior est mihi sonus, qui intermittitur subinde quam qui continuatur. Sed iam me sic ad omnia ista duravi, ut audire vel pausarium possim voce acerbissima remigibus modos dantem. Animum enim cogo sibi intentum esse nec avocari ad externa; omnia licet foris resonent, dum intus nihil tumultus sit, dum inter se non rixentur cupiditas et timor, dum avaritia luxuriaque non dissideant nec altera alteram vexet. Nam quid prodest totius regionis silentium, si adfectus fremunt?

6.56.6"Her şey gecenin dingin huzuruyla yatışmıştı."

Yanlış. Aklın yatıştırdığı dinginlikten başka dingin dinginlik yoktur. Gece sıkıntıyı ortadan kaldırmaz, ortaya çıkarır; kaygıları yalnızca değiştirir. Çünkü uyuyanların rüyaları da gündüz kadar çalkantılıdır. Gerçek huzur, sağlam bir aklın içinde enine boyuna açılıp serildiği huzurdur.

6.56.6

Omnia noctis erant placida composta quiete. Falsum est. Nulla placida est quies, nisi qua ratio conposuit. Nox exhibet molestiam, non tollit, et sollicitudines mutat. Nam dormientium quoque insomnia tam turbulenta sunt quam dies. Illa tranquillitas vera est, in quam bona mens explicatur.

6.56.7Bak şu adama: geniş evinin sessizliğinde uyku arar; kulaklarını hiçbir ses rahatsız etmesin diye bütün köle kalabalığı susmuştur, ona yaklaşanlar parmak uçlarında basar; yine de durmadan bir o yana bir bu yana döner, sıkıntılarının arasında hafif bir uyku yakalamaya çalışır.

6.56.7

Aspice illum, cui somnus laxae domus silentio quaeritur, cuius aures ne quis agitet sonus, omnis servorum turba conticuit et suspensum accedentium propius vestigium ponitur; huc nempe versatur atque illuc, somnum inter aegritudines levem captans.

6.56.8Duymadığı sesleri duydum diye yakınır. Sence sebebi nedir? Ruhu onu rahatsız etmektedir. Yatıştırılması gereken bu ruhtur, bastırılması gereken onun isyanıdır; beden yatıyor diye ruhun dingin olduğunu sanmana gerek yok. Bazen dinginliğin kendisi huzursuzdur.

Bu yüzden, kendine katlanamayan tembellik bizi ne zaman hasta etse, kendimizi işe koşmalı ve değerli uğraşlarla meşgul etmeliyiz.

6.56.8

Quae non audit, audisse se queritur. Quid in causa putas esse? Animus illi obstrepit. Hic placandus est, huius conpescenda seditio est, quem non est quod existimes placidum, si iacet corpus. Interdum quies inquieta est. Et ideo ad rerum actus excitandi ac tractatione bonarum artium occupandi sumus, quotiens nos male habet inertia sui inpatiens.

6.56.9Büyük komutanlar askerin kötü itaat ettiğini görünce onu bir işle hizaya getirir, seferlerle oyalarlar; işi başından aşkın olanın şımarmaya vakti olmaz ve boş vaktin kusurlarının iş güçle dağıtıldığı kadar kesin bir şey yoktur. Çoğu zaman devlet işlerinden bıktığımız, bahtsız ve nankör bir mevkide bulunmaktan pişmanlık duyduğumuz için çekilmiş gibi görünürüz; yine de korkunun ve yorgunluğun bizi attığı o köşede hırs zaman zaman yeniden azar. Çünkü kökü kazınıp sönmüş değildir; yalnızca yorulmuş, hatta istediği gibi gitmeyen işlere küsmüştür.

6.56.9

Magni imperatores, cum male parere militem vident, aliquo labore conpescunt et expeditionibus detinent; numquam vacat lascivire districtis nihilque tam certum est quam otii vitia negotio discuti. Saepe videmur taedio rerum civilium et infelicis atque ingratae stationis paenitentia secessisse, tamen in illa latebra, in quam nos timor ac lassitudo coniecit, interdum recrudescit ambitio. Non enim excisa desit, sed fatigata aut etiam obirata rebus parum sibi cedentibus.

6.56.10Aynısını sefahat için de söylerim: bir ara çekip gitmiş gibi görünür, sonra tutumlu olmaya söz verenleri yoklar ve tasarrufun tam ortasında, mahkûm etmediği, yalnızca geride bıraktığı hazların peşine düşer; hem de ne kadar gizliyse o kadar şiddetle. Çünkü açıkta olan bütün kusurlar daha hafiftir; hastalıklar da gizlendikleri yerden dışarı fırlayıp güçlerini ortaya koyduklarında iyileşmeye yüz tutar. Bu yüzden şunu bil: açgözlülük de, hırs da, insan zihninin öteki kötülükleri de, sağlıklı görünerek dibe çöktükleri zaman en zararlıdır.

6.56.10

Idem de luxuria dico, quae videtur aliquando cessisse, deinde frugalitatem professos sollicitat atque in media parsimonia voluptates non damnatus, sed relictas petit, et quidem eo vehementius, quo occultius. Omnia enim vitia in aperto leniora sunt; morbi quoque tunc ad sanitatem inclinant, cum ex abdito erumpunt ac vim suam proferunt. Et avaritiam itaque et ambitionem et cetera mala mentis humanae tunc perniciosissima scias esse, cum simulata sanitate subsidunt.

6.56.11İnzivadaymışız gibi görünürüz, ama değilizdir. Çünkü gerçekten öyleysek, geri çekilme borusunu çaldıysak, az önce dediğim gibi gösterişli şeyleri küçümsüyorsak, hiçbir şey dikkatimizi dağıtmaz; ne insanların ne kuşların korosu, artık sağlamlaşmış ve kesinleşmiş iyi düşüncelerimizi böler.

6.56.11

Otiosi videmur, et non sumus. Nam si bona fide sumus, si receptui cecinimus, si speciosa contemnimus, ut paulo ante dicebam, nulla res nos avocabit, nullus hominum aviumque concentus interrumpet cogitationes bonas, solidasque iam et certas.

6.56.12Bir sesle, bir rastlantıyla irkilen yaratılış hafiftir ve henüz kendi içine çekilmemiştir. İçinde bir kaygı, içine işlemiş bir korku vardır; onu meraklı yapan da budur. Bizim Vergilius'un dediği gibi:

Az önce üstüme yağan hiçbir ok, Karşı saftan yığılıp gelen Grekler beni sarsmazken, Şimdi her esinti korkutuyor, her ses ürkütüyor beni; Kulak kesilmişim, hem yoldaşım hem yüküm için korkuyorum.

6.56.12

Leve illud ingenium est nec sese adhuc reduxit introrsus, quod ad vocem et accidentia erigitur. Habet intus aliquid sollicitudinis et habet aliquid concepti pavoris, quod illum curiosum facit, ut ait Vergilius noster: Et me, quem dudum non ulla iniecta movebant Tela neque adverso glomerati ex agmine Grai, Nunc omnes terrent aurae, sonus excitat omnis Suspensum et pariter comitique onerique timentem.

6.56.13Birincisi bilgedir: ne savrulan mızraklar, ne sık safların birbirine çarpan silahları, ne yıkılan şehrin gümbürtüsü onu korkutur. Öteki ise acemidir: malı mülkü için korkar, her çıtırtıda ürker; gürültü sandığı herhangi bir ses onu yıkar, en hafif kıpırtı aklını başından alır; onu korkak yapan yükleridir.

6.56.13

Prior ille sapiens est, quem non tela vibrantia, non arietata inter se arma agminis densi, non urbis inpulsae fragor territat. Hic alter inperitus est, rebus suis timet ad omnem crepitum expavescens, quem una quaelibet vox pro fremitu accepta deicit, quem motus levissimi exanimant; timidum illum sarcinae faciunt.

6.56.14Çok şey sürükleyen, çok şey taşıyan şu talihlilerden hangisini seçersen seç, onun "hem yoldaşı hem yükü için korktuğunu" göreceksin.

Öyleyse hiçbir bağırış sana ulaşmadığında, hiçbir ses seni kendinden koparmadığında —ister okşasın, ister tehdit etsin, ister boş bir gürültüyle boş şeyler çınlatsın— ancak o zaman yatışmış olduğunu bil.

6.56.14

Quemcumque ex istis felicibus elegeris, multa trahentibus, multa portantibus, videbis illum comitique onerique timentem. Tunc ergo te scito esse conpositum, cum ad te nullus clamor pertinebit, cum te nulla vox tibi excutiet, non si blandietur, non si minabitur, non si inani sono vana circumstrepet.

6.56.15Peki? Bazen bu gürültüden uzak durmak daha rahat değil midir? Kabul ediyorum. Bu yüzden buradan taşınacağım. Kendimi denemek ve alıştırmak istedim. Odysseus arkadaşları için Sirenlere karşı bile bu kadar kolay bir çare bulmuşken, daha uzun süre işkence çekmenin ne gereği var? Hoşça kal.

6.56.15

Quid ergo? Non aliquando commodius est et carere convicio? Fateor. Itaque ego ex hoc loco migrabo. Experiri et exercere me volui. Quid necesse est diutius torqueri, cum tam facile remedium Vlixes sociis etiam adversus Sirenas invenerit? Vale.

6.57.157. Mektup

Baiae'den Neapolis'e dönmem gerekince, gemiyi bir daha denemeyeyim diye fırtına olduğuna kolayca inandım; ama bütün yol öyle çamurluydu ki yine de denizden gitmiş sayılabilirim. O gün güreşçilerin bütün kaderini çekmem gerekti: çamurlu yağın ardından Neapolis tünelinde bir de toza bulandık.

6.57.1

Cum a Bais deberem Neapolim repetere, facile credidi tempestatem esse, ne iterum navem experirer; et tantum luti tota via fuit, ut possim videri nihilominus navigasse. Totum athletarum fatum mihi illo die perpetiendum fuit; a ceromate nos haphe excepit in crypta Neapolitana.

6.57.2O zindandan daha uzun, oradaki meşalelerden daha karanlık bir şey yoktur; bize karanlıkta görmeyi değil, karanlığın kendisini görmeyi sağlarlar. Hem orada ışık olsa bile toz onu yok ederdi. Açık havada bile ağır ve sıkıntı veren toz, kendi içinde dönüp durduğu, hiçbir hava deliği olmadan kapalı kaldığı için kaldıranların üstüne geri çöktüğü orada ne yapmaz? Birbirine zıt iki sıkıntıya aynı anda katlandık: aynı yolda, aynı gün hem çamurla hem tozla boğuştuk.

6.57.2

Nihil illo carcere longius, nihil illis facibus obscurius, quae nobis praestant non ut per tenebras videamus, sed ut ipsas. Ceterum etiam si locus haberet lucem, pulvis auferret, in aperto quoque res gravis et molesta; quid illic, ubi in se volutatur et, cum sine ullo spiramento sit inclusus, in ipsos, a quibus excitatus est, recidit? Duo incommoda inter se contraria simul pertulimus: eadem via, eodem die et luto et pulvere laboravimus.

6.57.3Yine de o karanlık bana düşünecek bir şey verdi. Ruhumda bir sarsıntı, korkuya dönüşmeyen bir değişiklik hissettim; bunu, alışılmadık bir şeyin yeniliği ile iğrençliği birlikte yapmıştı. Şimdi seninle kendimden söz etmiyorum; ben katlanılabilir bir insan olmaktan bile çok uzağım, kusursuz bir insan olmaktan hiç söz etmeyelim. Talihin üzerinde hiçbir hakkı kalmamış kişiden söz ediyorum. Onun da ruhu sarsılacak, yüzünün rengi değişecektir.

6.57.3

Aliquid tamen mihi illa obscuritas, quod cogitarem, dedit; sensi quendam ictum animi et sine metu mutationem, quam insolitae rei novitas simul ac foeditas fecerat. Non de me nunc tecum loquor, qui multum ab homine tolerabili, nedum a perfecto absum, sed de illo, in quem fortuna ius perdidit. Huius quoque ferietur animus, mutabitur color.

6.57.4Çünkü Lucilius'um, hiçbir faziletin kaçamayacağı bazı şeyler vardır; tabiat ona ölümlü olduğunu hatırlatır. Bu yüzden bilge de acı şeyler karşısında yüzünü buruşturacak, ani şeyler karşısında ürperecek, uçsuz bucaksız bir uçurumun kenarında durup aşağı bakarsa gözü kararacaktır. Bu korku değildir; akla boyun eğmeyen tabiî bir duygulanmadır.

6.57.4

Quaedam enim, mi Lucili, nulla effugere virtus potest; admonet illam natura mortalitatis suae. Itaque et vultum adducet ad tristia et inhorrescet ad subita et caligabit, si vastam altitudinem in crepidine eius constitutus despexerit; non est hoc timor, sed naturalis adfectio inexpugnabilis rationi.

6.57.5Bu yüzden bazı cesur adamlar, kendi kanlarını dökmeye pek hazır oldukları hâlde başkasının kanını görmeye dayanamazlar. Kimi taze bir yarayı, kimi eski ve irinli bir yarayı tutarken ya da ona bakarken yığılıp bayılır. Kimileri kılıcı görmektense yemeyi daha kolay bulur.

6.57.5

Itaque fortes quidam et paratissimi fundere suum sanguinem alienum videre non possunt. Quidam ad vulneris novi, quidam ad veteris et purulenti tractationem inspectionemque succidunt ac linquuntur animo. Alii gladium facilius recipiunt quam vident.

6.57.6Dediğim gibi, bir sarsılma değil ama bir değişiklik hissettim. Gün ışığını yeniden görür görmez de neşem, ben düşünmeden ve buyurmadan, kendiliğinden geri geldi. Sonra kendi kendime şunu söylemeye başladım: Hepsinin sonu aynı olduğuna göre bazı şeylerden daha çok, bazılarından daha az korkmamız ne kadar saçma! Bir insanın üstüne bir bekçi kulübesinin mi yoksa bir dağın mı yıkıldığı arasında ne fark var? Hiçbir fark bulamazsın. Yine de ikisi de aynı derecede öldürücü olduğu hâlde dağın yıkılmasından daha çok korkanlar olacaktır. Korku sonuca değil, sonucu doğurana bakar.

6.57.6

Sensi ergo, ut dicebam, quandam non quidem perturbationem, sed mutationem. Rursus ad primum conspectum redditae lucis alacritas rediit incogitata et iniussa. Illud deinde mecum loqui coepi, quam inepte quaedam magis aut minus timeremus, cum omnium idem finis esset. Quid enim interest, utrum supra aliquem vigilarium ruat an mons? Nihil invenies. Erunt tamen, qui hanc ruinam magis timeant, quamvis utraque mortifera aeque sit; adeo non effectus, sed efficientia timor spectat.

6.57.7Şimdi Stoacıların sözünü ettiğimi mi sanıyorsun? Onlar büyük bir ağırlık altında ezilen insanın ruhunun varlığını sürdüremeyeceğini, serbestçe çıkabileceği bir yol bulamadığı için hemen dağılacağını düşünürler. Ben öyle düşünmüyorum; bunu söyleyenler bence yanılıyor.

6.57.7

Nunc me putas de Stoicis dicere, qui existimant animam hominis magno pondere extriti permanere non posse et statim spargi, quia non fuerit illi exitus liber? Ego vero non facio; qui hoc dicunt, videntur mihi errare.

6.57.8Alev nasıl bastırılamazsa —çünkü kendisini sıkıştıran şeyin çevresinden kaçar—, hava nasıl darbeyle, vuruşla zarar görmez, hatta yarılmaz da, kendisine yol verdiği şeyin çevresinde yeniden birleşirse, en ince maddeden oluşan ruh da öyle yakalanamaz, bedenin içinde ezilemez; inceliği sayesinde kendisini sıkıştıran şeylerin arasından fırlayıp çıkar. Yıldırım ne kadar geniş bir alanı çarpıp aydınlatsa da küçücük bir delikten geri dönebildiği gibi, ateşten bile ince olan ruh da bedenin her yerinden kaçıp kurtulabilir.

6.57.8

Quemadmodum flamma non potest obprimi, nam circa id effugit, quo urgetur; quemadmodum aer verbere atque ictu non laeditur, ne scinditur quidem, sed circa id, cui cessit, refunditur; sic animus, qui ex tenuissimo constat, deprehendi non potest nec intra corpus effligi, sed beneficio subtilitatis suae per ipsa, quibus premitur, erumpit. Quomodo fulmini, etiam cum latissime percussit ac fulsit, per exiguum foramen est reditus, sic animo, qui adhuc tenuior est igne, per omne corpus fuga est.

6.57.9Bu yüzden onun hakkında sorulması gereken, ölümsüz olup olamayacağıdır. Şunu kesin bil: ruh bedenden sonra da yaşıyorsa, hiçbir şekilde ezilemez, çünkü yok olmaz. Zira hiçbir ölümsüzlük istisnalı değildir ve ebedî olana hiçbir şey zarar veremez. Hoşça kal.

6.57.9

Itaque de illo quaerendum est, an possit immortalis esse. Hoc quidem certum habe: si superstes est corpori, proteri illum nullo genere posse, propter quod non perit, quoniam nulla immortalitas cum exceptione est nec quicquam noxium aeterno est. Vale.

6.58.158. Mektup

Kelime bakımından ne kadar yoksul, hatta ne kadar muhtaç olduğumuzu bugünkü kadar hiç anlamamıştım. Laf arasında Platon'dan söz ederken bin bir şey karşımıza çıktı: kimi ad istiyordu da adı yoktu, kimininse vaktiyle adı vardı da biz nazlandığımız için yitirmişti. Ama yoksullukta nazlanmaya kim katlanır?

6.58.1

Quanta verborum nobis paupertas, immo egestas sit, numquam magis quam hodierno die intellexi. Mille res inciderunt, cum forte de Platone loqueremur, quae nomina desiderarent nec haberent, quaedam vero, quae cum habuissent, fastidio nostro perdidissent. Quis autem ferat in egestate fastidium?

6.58.2Yunanların oistros dediği, sürüleri kovalayıp bütün otlaklara dağıtan o böceğe bizimkiler asilus derlerdi. Buna Vergilius'un sözüyle inanabilirsin:

Silarus korusunun ve yeşil meşelerle kaplı Alburnus'un yakınında bolca uçuşur; adı Romalılarda asilus, Grekler çevirip oistros derler ona; Serttir, acı acı vızıldar; ondan ürküp bütün sürüler Ormanlara dağılır.

6.58.2

Hunc quem Graeci oestron vocant pecora peragentem et totis saltibus dissipantem, asilum nostri vocabant. Hoc Vergilio licet credas: Est lucum Silari iuxta ilicibusque virentem Plurimus Alburnum volitans, cui nomen asilo Romanum est, oestrum Grai vertere vocantes, Asper, acerba sonans, quo tota exterrita silvis Diffugiunt armenta.

6.58.3Sanırım bu kelimenin öldüğü anlaşılıyor. Seni uzun süre oyalamayayım: bazı yalın fiiller kullanılırdı; örneğin birbirleriyle "demirle karar vermek" için cernere ferro inter se derlerdi. Bunu da yine Vergilius sana kanıtlayacak:

Dünyanın ayrı uçlarında doğmuş dev yapılı adamların Karşı karşıya gelip demirle karar verdiklerini.

Biz bugün buna decernere diyoruz. O yalın fiilin kullanımı yitip gitti.

6.58.3

Puto intellegi istud verbum interisse. Ne te longe differam, quaedam simplicia in usu erant, sicut cernere ferro inter se dicebant. Idem Vergilius hoc probabit tibi: Ingentis genitos diversis partibus orbis Inter se coiisse viros et cernere ferro. Quod nunc decernere dicimus. Simplicis illius verbi usus amissus est.

6.58.4Eskiler iussero (buyurursam) yerine si iusso derlerdi. Bunda bana değil, yine Vergilius'a inanmanı isterim:

Geri kalan askerler, buyurduğum yere silahlarını benimle birlikte taşısın.

6.58.4

Dicebant antiqui si iusso, id est iussero. Hoc nolo mihi credas, sed eidem Vergilio: Cetera, qua iusso, mecum manus inferat arma.

6.58.5Bu titizliği, dil bilgisi hocasının yanında ne kadar vakit yitirdiğimi göstermek için göstermiyorum. Her gün didik didik edilen bu şairde bile bazı kelimeler elimizden kaçtıysa, Ennius'ta ve Accius'ta kelimeleri ne kalın bir pasın kapladığını buradan anlayasın diye yapıyorum.

6.58.5

Non id ago nunc hac diligentia, ut ostendam, quantum tempus apud grammaticum perdiderim, sed ut ex hoc intellegas, quantum apud Ennium et Accium verborum situs occupaverit, cum apud hunc quoque, qui cotidie excutitur, aliqua nobis subducta sint.

6.58.6"Bu hazırlık da ne?" diyorsun. "Nereye varacak?" Senden gizlemeyeceğim: mümkünse kulaklarını gücendirmeden essentia (öz) demek istiyorum; olmazsa kulakların kızsa da diyeceğim. Bu kelimenin sahibi olarak Cicero'yu gösteriyorum ki sanırım yeterince güvenilir bir kefildir. Daha yenisini istersen Fabianus'u gösteririm: belagatli ve zarif, üslubu bizim titizliğimize göre bile parlak bir yazar. Çünkü başka ne yapılabilir, Lucilius'um? Yunanların ousia dediği, zorunlu olan, tabiatça her şeyin temelini içinde taşıyan şey nasıl adlandırılacak? Bu yüzden bu kelimeyi kullanmama izin vermeni rica ediyorum. Yine de bana verdiğin hakkı olabildiğince az kullanmaya çalışacağım; belki iznin verilmiş olmasıyla yetineceğim.

6.58.6

Quid sibi, inquis, ista praeparatio vult? Quo spectat? Non celabo te; cupio, si fieri potest, propitiis auribus tuis essentiam dicere; si minus, dicam et iratis. Ciceronem auctorem huius verbi habeo, puto locupletem. Si recentiorem quaeris, Fabianum, disertum et elegantem, orationis etiam ad nostrum fastidium nitidae. Quid enim fiet, mi Lucili? Quomodo dicetur οὐσία res necessaria, natura continens fundamentum omnium? Rogo itaque permittas mihi hoc verbo uti. Nihilominus dabo operam, ut ius a te datum parcissime exerceam; fortasse contentus ero mihi licere.

6.58.7Ama işte dilimize sitem etmeme sebep olan şeyi Latince hiçbir şekilde ifade edemiyorsam senin hoşgörün neye yarar? Karşılığını bulamadığım şeyin tek bir hece olduğunu bilsen Roma dilinin darlığını daha da çok kınarsın. Hangi hece mi? To on. Sana kalın kafalı görünüyorum: karşılığı ortada, quod est (olan) diye çevrilebilir, diyorsun. Ama aradaki farkı büyük görüyorum: bir ismin yerine bir fiil koymak zorunda kalıyorum.

6.58.7

Quid proderit facilitas tua, cum ecce id nullo modo Latine exprimere possim, propter quod linguae nostrae convicium feci? Magis damnabis angustias Romanas, si scieris unam syllabam esse, quam mutare non possum. Quae sit haec, quaeris? Τὸ ὄν. Duri tibi videor ingenii; in medio positum, posse sic transferri, ut dicam quod est. Sed multum interesse video; cogor verbum pro vocabulo ponere.

6.58.8Ama madem öyle gerekiyor, "olan" diyeceğim. Pek bilgili bir adam olan dostumuz bugün Platon'un bu kelimeyi altı anlamda kullandığını söylüyordu. Önce cins diye bir şeyin, tür diye de bir şeyin bulunduğunu göstereyim, sonra altısını da sana açıklayacağım.

Şimdi ise öteki türlerin kendisine bağlı olduğu, her bölmenin kendisinden doğduğu, her şeyin kendisinde kapsandığı o ilk cinsi arıyoruz. Tek tek şeyleri geriye doğru izlemeye başlarsak onu buluruz; ilk olana ancak böyle varırız.

6.58.8

Sed si ita necesse est, ponam quod est. Sex modis hoc a Platone dici amicus noster, homo eruditissimus, hodierno die dicebat. Omnes tibi exponam, si ante indicavero esse aliquid genus, esse et speciem. Nunc autem primum illud genus quaerimus, ex quo ceterae species suspensae sunt, a quo nascitur omnis divisio, quo universa conprensa sunt. Invenietur autem, si coeperimus singula retro legere; sic enim perducemur ad primum.

6.58.9Aristoteles'in dediği gibi insan bir türdür; at bir türdür; köpek bir türdür. Öyleyse bunların hepsini birbirine bağlayan, onları kucaklayıp altında tutan ortak bir bağ aranmalıdır. Bu nedir? Hayvan. Demek ki az önce saydığım insanın, atın ve köpeğin cinsi hayvan olmuş oldu.

6.58.9

Homo species est, ut Aristoteles ait; equus species est; canis species est; ergo commune aliquod quaerendum est his omnibus vinculum, quod illa conplectatur et sub se habeat. Hoc quid est? Animal. Ergo genus esse coepit horum omnium, quae modo rettuli, hominis, equi, canis, animal.

6.58.10Ama bazı şeylerin ruhu vardır, yine de hayvan değildir. Çünkü ekinlerde ve ağaçlarda da ruh bulunduğu kabul edilir; bu yüzden onların da yaşadığını ve öldüğünü söyleriz. Öyleyse canlılar daha üst bir yer tutacaktır, çünkü hem hayvanlar hem bitkiler bu sınıfa girer. Ama bazı şeylerin, taşlar gibi, ruhu yoktur. Demek ki canlılardan da önce gelen bir şey olacak: cisim. Onu şöyle bölerim: bütün cisimler ya canlıdır ya cansız.

6.58.10

Sed quaedam animam habent nec sunt animalia. Placet enim satis et arbustis animam inesse. Itaque et vivere illa et mori dicimus. Ergo animantia superiorem tenebunt locum, quia et animalia in hac forma sunt et sata. Sed quaedam anima carent, ut saxa. Itaque erit aliquid animantibus antiquius, corpus scilicet. Hoc sic dividam, ut dicam corpora omnia aut animantia esse aut inanima.

6.58.11Cisimden de üstün bir şey vardır. Çünkü bazı şeylerin cisimli, bazılarının cisimsiz olduğunu söyleriz. Öyleyse bunların türetildiği şey ne olacak? Az önce pek uygun olmayan bir ad verdiğimiz şey: "olan". Çünkü o şöyle türlere ayrılır: olan ya cisimlidir ya cisimsizdir.

6.58.11

Etiamnunc est aliquid superius quam corpus. Dicimus enim quaedam corporalia esse, quaedam incorporalia. Quid ergo erit, ex quo haec deducantur? Illud, cui nomen modo parum proprium inposuimus, quod est. Sic enim in species secabitur, ut dicamus: quod est aut corporale est aut incorporale.

6.58.12Demek ki ilk, en eski ve deyim yerindeyse "en genel" cins budur. Ötekiler de cinstir, ama özel cinslerdir. Örneğin insan bir cinstir, çünkü içinde kavimlere göre türleri taşır: Grekler, Romalılar, Partlar; renklere göre türleri taşır: beyazlar, siyahlar, sarışınlar; tek tek kişileri taşır: Cato, Cicero, Lucretius. Böylece birçok şeyi kapsadığı ölçüde cinse, başka bir şeyin altında bulunduğu ölçüde türe girer. En genel cinsin ise üstünde hiçbir şey yoktur: şeylerin başlangıcıdır, her şey onun altındadır.

6.58.12

Hoc ergo est genus primum et antiquissimum et, ut ita dicam, generale. Cetera genera quidem sunt, sed specialia. Tamquam homo genus est. Habet enim in se nationum species: Graecos, Romanos, Parthos. Colorum: albos, nigros, flavos. Habet singulos: Catonem, Ciceronem, Lucretium. Ita qua multa continet, in genus cadit; qua sub alio est, in speciem. Illud genus quod est generale, supra se nihil habet; initium rerum est; omnia sub illo sunt.

6.58.13Stoacılar bunun da üstüne daha temel bir cins koymak isterler. Ondan hemen söz edeceğim; ama önce sözünü ettiğim cinsin her şeyi kapsadığı için ilk sıraya haklı olarak konduğunu göstermem gerek.

6.58.13

Stoici volunt superponere huic etiamnunc aliud genus magis principale; de quo statim dicam, si prius illud genus, de quo locutus sum, merito primum poni docuero, cum sit rerum omnium capax.

6.58.14Olanı şu türlere ayırırım: cisimliler ve cisimsizler. Üçüncüsü yoktur. Cismi nasıl bölerim? Şöyle: cisimler ya canlıdır ya cansız. Canlıları nasıl bölerim? Şöyle: bazılarının zihni vardır, bazılarının yalnız ruhu. Ya da şöyle: bazılarının atılımı vardır, yürür, yer değiştirirler; bazıları köklerle toprağa tutunmuş olarak beslenir ve büyür. Hayvanları da hangi türlere ayırırım? Ya ölümlüdürler ya ölümsüz.

6.58.14

Quod est in has species divido, ut sint corporalia aut incorporalia. Nihil tertium est. Corpus quomodo divido? Ut dicam: aut animantia sunt aut inanima. Rursus animantia quemadmodum divido? Ut dicam: quaedam animum habent, quaedam tantum animam. Aut sic: quaedam inpetum habent, incedunt, transeunt, quaedam solo adfixa radicibus aluntur, crescunt. Rursus animalia in quas species seco? Aut mortalia sunt aut inmortalia.

6.58.15Bazı Stoacılara göre ilk cins "bir şey"dir. Neden böyle düşündüklerini ekleyeyim: "Şeylerin tabiatında," derler, "bazı şeyler vardır, bazıları yoktur. Ama şeylerin tabiatı olmayanları da, yani zihne gelen şeyleri de kapsar: Kentaurlar, Devler ve yanlış bir düşünceyle biçimlenip, cevheri olmasa da bir hayal kazanmış ne varsa."

6.58.15

Primum genus Stoicis quibusdam videtur quid. Quare videatur, subiciam: In rerum, inquiunt, natura quaedam sunt, quaedam non sunt. Et haec autem, quae non sunt, rerum natura conplectitur, quae animo succurrunt, tamquam Centauri, Gigantes et quicquid aliud falsa cogitatione formatum habere aliquam imaginem coepit, quamvis non habeat substantiam.

6.58.16Şimdi sana söz verdiğim konuya, Platon'un var olan her şeyi nasıl altı türe ayırdığına dönüyorum. Birincisi "olan"dır: ne görmekle ne dokunmakla ne de başka bir hisle kavranır; yalnız düşünülebilir. Genel olarak olan, örneğin genel insan, göz önüne gelmez; ama özel insan gelir, Cicero ve Cato gibi. Hayvan görülmez, düşünülür; onun türleri ise görülür: at ve köpek.

6.58.16

Nunc ad id, quod tibi promisi, revertor, quomodo quaecumque sunt, in sex modos Plato partiatur. Primum illud quod est nec visu nec tactu nec ullo sensu conprenditur; cogitabile est. Quod generaliter est, tamquam homo generalis, sub oculos non venit; sed specialis venit, ut Cicero et Cato. Animal non videtur; cogitatur. Videtur autem species eius, equus et canis.

6.58.17Platon var olanlar arasında ikinci olarak her şeyin üstünde yükselen, her şeyi aşan şeyi koyar. Onun üstünlüğüyle var olduğunu söyler. "Şair" ortak bir addır, çünkü dize yazan herkese bu ad verilir; ama Greklerde artık tek bir kişinin alameti olmuştur: "şair" dendiğini duyunca Homeros'u anlarsın. Öyleyse bu ikinci olan nedir? Elbette tanrı: her şeyden büyük ve güçlü olan.

6.58.17

Secundum ex his, quae sunt, ponit Plato quod eminet et exsuperat omnia. Hoc ait per excellentiam esse. Poeta communiter dicitur, omnibus enim versus facientibus hoc nomen est, sed iam apud Graecos in unius notam cessit; Homerum intellegas, cum audieris poetam. Quid ergo hoc est? Deus scilicet, maior ac potentior cunctis.

6.58.18Üçüncü cins, asıl anlamda var olanlardır. Bunlar sayısızdır ama bizim görüşümüzün dışında dururlar. Nedir bunlar, diye soruyorsun. Platon'un kendine özgü dükkânıdır: onlara idea der; gördüğümüz her şey onlardan meydana gelir, her şey onlara göre biçimlenir. Bunlar ölümsüz, değişmez, dokunulmazdır.

6.58.18

Tertium genus est eorum, quae proprie sunt; innumerabilia haec sunt, sed extra nostrum posita conspectum. Quae sint, interrogas. Propria Platonis supellex est; ideas vocat, ex quibus omnia, quaecumque videmus, fiunt et ad quas cuncta formantur. Hae inmortales, inmutabiles, inviolabiles sunt.

6.58.19İdeanın ne olduğunu, yani Platon'a göre ne olduğunu dinle: "İdea, tabiatça meydana gelen şeylerin ebedî örneğidir." Konu sana daha açık olsun diye bu tarife bir açıklama ekleyeyim. Senin resmini yapmak istiyorum diyelim. Resmin örneği olarak seni alırım; zihnim senden bir görünüm alır ve onu eserine verir. İşte beni öğreten ve yönlendiren, öykünmenin kendisinden yapıldığı o çehre ideadır. Şeylerin tabiatı da böyle sayısız örneğe sahiptir: insanların, balıkların, ağaçların örneklerine; tabiatın meydana getireceği her şey bunlara göre biçimlenir.

6.58.19

Quid sit idea, id est, quid Platoni esse videatur, audi: Idea est eorum, quae natura fiunt, exemplar aeternum. Adiciam definitioni interpretationem, quo tibi res apertior fiat: volo imaginem tuam facere. Exemplar picturae te habeo, ex quo capit aliquem habitum mens nostra, quem operi suo inponat. Ita illa, quae me docet et instruit facies, a qua petitur imitatio, idea est. Talia ergo exemplaria infinita habet rerum natura, hominum, piscium, arborum, ad quae quodcumque fieri ab illa debet, exprimitur.

6.58.20Dördüncü yeri idos alacak. Bu idosun ne olduğuna dikkat etmen ve bu güçlüğü bana değil, Platon'a yüklemen gerek. Zaten güçlüksüz incelik olmaz. Az önce ressam benzetmesini kullandım. Ressam Vergilius'u renklerle canlandırmak isterken onun kendisine bakıyordu. Vergilius'un çehresi ideaydı, yapılacak eserin örneğiydi. Sanatçının bundan çekip çıkardığı ve eserine verdiği şey ise idostur.

6.58.20

Quartum locum habebit idos. Quid sit hoc idos, attendas oportet et Platoni inputes, non mihi, hanc rerum difficultatem. Nulla est autem sine difficultate subtilitas. Paulo ante pictoris imagine utebar. Ille cum reddere Vergilium coloribus vellet, ipsum intuebatur. Idea erat Vergilii facies, futuri operis exemplar. Ex hac quod artifex trahit et operi suo inposuit, idos est.

6.58.21Farkı ne, diye soruyorsun. Biri örnektir, öbürü örnekten alınıp esere verilen surettir. Sanatçı birine öykünür, öbürünü yapar. Heykelin bir çehresi vardır: bu idostur. Ustanın bakarak heykele biçim verdiği örneğin kendisinin de bir çehresi vardır: bu ideadır. Bir ayrım daha istersen: idos eserin içindedir, idea eserin dışında; hem de yalnız eserin dışında değil, eserden öncedir.

6.58.21

Quid intersit, quaeris? Alterum exemplar est, alterum forma ab exemplari sumpta et operi inposita. Alteram artifex imitatur, alteram facit. Habet aliquam faciem statua; haec est idos. Habet aliquam faciem exemplar ipsum, quod intuens opifex statuam figuravit; haec idea est. Etiamnunc si aliam desideras distinctionem, idos in opere est, idea extra opus nec tantum extra opus est, sed ante opus.

6.58.22Beşinci cins, ortak anlamda var olanlardır. Bizi ilgilendirenler bunlarla başlar: burada her şey vardır, insanlar, hayvanlar, eşyalar. Altıncı cins, sanki var olanlardır: boşluk gibi, zaman gibi.

Görüp dokunduğumuz hiçbir şeyi Platon asıl anlamda var olduğunu düşündükleri arasında saymaz. Çünkü bunlar akıp gider, durmadan eksilip artar. Hiçbirimiz yaşlılıkta genç olduğumuz kişi değiliz; hiçbirimiz sabahleyin bir gün önce olduğumuz kişi değiliz. Bedenlerimiz ırmaklar gibi sürüklenip gider. Gördüğün her şey zamanla birlikte koşar. Gördüklerimizden hiçbiri kalıcı değildir. Ben bile, bunların değiştiğini söylerken değiştim.

6.58.22

Quintum genus est eorum, quae communiter sunt; haec incipiunt ad nos pertinere; hic sunt omnia, homines, pecora, res. Sextum genus eorum, quae quasi sunt: tamquam inane, tamquam tempus. Quaecumque videmus aut tangimus, Plato in illis non numerat, quae esse proprie putat. Fluunt enim et in assidua deminutione atque adiectione sunt. Nemo nostrum idem est in senectute, qui fuit iuvenis; nemo nostrum est idem mane, qui fuit pridie. Corpora nostra rapiuntur fluminum more. Quicquid vides, currit cum tempore. Nihil ex iis, quae videmus, manet. Ego ipse, dum loquor mutari ista, mutatus sum.

6.58.23Herakleitos'un söylediği budur: "Aynı ırmağa iki kez gireriz ve girmeyiz." Çünkü ırmağın adı aynı kalır, su ise akıp gitmiştir. Bu, ırmakta insandakinden daha açıktır. Ama bizi de daha az hızlı olmayan bir akış alıp götürür. Bu yüzden en kaçıcı şeyi, bedeni bu kadar sevmemize ve bir gün öleceğiz diye korkmamıza şaşıyorum; oysa her an bir önceki hâlin ölümüdür. Her gün olan şeyin bir kez olmasından artık korkmasan ya!

6.58.23

Hoc est, quod ait Heraclitus: In idem flumen bis descendimus et non descendimus. Manet enim idem fluminis nomen, aqua transmissa est. Hoc in amne manifestius est quam in homine. Sed nos quoque non minus velox cursus praetervehit, et ideo admiror dementiam nostram, quod tantopere amamus rem fugacissimam, corpus, timemusque, ne quando moriamur, cum omne momentum mors prioris habitus sit. Vis tu non timere, ne semel fiat, quod cotidie fit!

6.58.24İnsandan söz ettim, yani akışkan, çürüyüp düşen, her sebebin etkisine açık bir maddeden. Ama evren de, ebedî ve yenilmez bir şey olduğu hâlde değişir ve aynı kalmaz. Çünkü bir zamanlar sahip olduğu her şeye hâlâ sahip olsa da onlara eskisinden başka türlü sahiptir: düzenini değiştirir.

6.58.24

De homine dixi, fluvida materia et caduca et omnibus obnoxia causis; mundus quoque, aeterna res et invicta, mutatur nec idem manet. Quamvis enim omnia in se habeat, quae habuit, aliter habet quam habuit; ordinem mutat.

6.58.25"Bu incelik bana ne kazandıracak?" diyorsun. Bana sorarsan, hiçbir şey. Ama bir kabartma ustası uzun süre gerilip yorulan gözlerini nasıl dinlendirip başka yere çevirir ve deyim yerindeyse onları beslerse, biz de ruhumuzu ara sıra gevşetmeli, bazı eğlencelerle yeniden canlandırmalıyız. Yalnız eğlencelerin kendisi de birer iş olsun. Dikkat edersen bunlardan da şifa verecek bir şey alırsın.

6.58.25

Quid ista, inquis, mihi subtilitas proderit? Si me interrogas, nihil. Sed quemadmodum ille caelator oculos diu intentos ac fatigatos remittit atque avocat et, ut dici solet, pascit; sic nos animum aliquando debemus relaxare et quibusdam oblectamentis reficere. Sed ipsa oblectamenta opera sint. Ex his quoque, si observaveris, sumes, quod possit fieri salutare.

6.58.26Lucilius, benim alışkanlığım şudur: her düşünceden, felsefeden ne kadar uzak olursa olsun, bir şey çıkarmaya ve onu faydalı kılmaya çalışırım. Az önce ele aldıklarımızdan daha uzak ne olabilir ahlâkın düzeltilmesinden? Platon'un ideaları beni nasıl daha iyi yapabilir? Bunlardan arzularımı bastıracak ne çıkarabilirim? Belki tam da şunu: Platon, hislere hizmet eden, bizi tutuşturup kışkırtan bütün bu şeylerin gerçekten var olanlardan olmadığını söyler.

6.58.26

Hoc ego, Lucili, facere soleo: ex omni notione, etiam si a philosophia longissime aversa est, eruere aliquid conor et utile efficere. Quid istis, quae modo tractavimus, remotius a reformatione morum? Quomodo meliorem me facere ideae Platonicae possunt? Quid ex istis traham, quod cupiditates meas conprimat? Vel hoc ipsum, quod omnia ista, quae sensibus serviunt, quae nos accendunt et inritant, negat Plato ex his esse, quae vere sint.

6.58.27Demek ki bunlar hayalîdir, bir süreliğine bir görünüm taşırlar; hiçbiri kalıcı ve sağlam değildir. Biz ise onları sanki hep var olacaklarmış ya da onlara hep sahip olacakmışız gibi arzularız.

Güçsüz ve akışkan varlıklar olarak boş şeylerin arasında duruyoruz; ruhumuzu ebedî olanlara yöneltelim. Yükseklerde uçuşan bütün şeylerin suretlerine ve onların arasında dolaşan tanrıya hayranlıkla bakalım; madde engel olduğu için ölümsüz kılamadığı şeyleri ölümden nasıl koruyacağını, bedenin kusurunu akılla nasıl yeneceğini öngören tanrıya.

6.58.27

Ergo ista imaginaria sunt et ad tempus aliquam faciem ferunt, nihil horum stabile nec solidum est; et nos tamen cupimus, tamquam aut semper futura aut semper habituri. Inbecilli fluvidique inter vana constitimus; ad illa mittamus animum, quae aeterna sunt. Miremur in sublimi volitantes rerum omnium formas deumque inter illa versantem et hoc providentem, quemadmodum quae inmortalia facere non potuit, quia materia prohibebat, defendat a morte ac ratione vitium corporis vincat.

6.58.28Çünkü her şey ebedî olduğu için değil, yönetenin özeniyle korunduğu için kalıcıdır; ölümsüz olsalardı bir koruyucuya ihtiyaçları olmazdı. Sanatçı onları, maddenin kırılganlığını kendi gücüyle yenerek korur. Var olup olmadıkları bile şüpheli olacak kadar değersiz olan her şeyi küçümseyelim.

6.58.28

Manent enim cuncta, non quia aeterna sunt, sed quia defenduntur cura regentis; inmortalia tutore non egerent. Haec conservat artifex fragilitatem materiae vi sua vincens. Contemnamus omnia, quae adeo pretiosa non sunt, ut an sint omnino, dubium sit.

6.58.29Aynı zamanda şunu da düşünelim: bizden daha az ölümlü olmayan evreni bile takdir tehlikelerden kurtarıyorsa, bizim öngörümüzle de bu cılız bedenin süresi bir ölçüde uzatılabilir; yeter ki insanların çoğunu yok eden hazlara hükmedip onları dizginleyebilelim.

6.58.29

Illud simul cogitemus, si mundum ipsum, non minus mortalem quam nos sumus, providentia periculis eximit, posse aliquatenus nostra quoque providentia longiorem prorogari huic corpusculo moram, si voluptates, quibus pars maior perit, potuerimus regere et coercere.

6.58.30Platon da özen göstererek kendini yaşlılığa ulaştırdı. Gerçi ona güçlü ve sağlam bir beden düşmüştü; adını bile göğsünün genişliğinden almıştı. Ama deniz yolculukları ve tehlikeler gücünden çok şey eksiltmişti. Yine de tutumluluk, iştahı kabartan şeylerde ölçü ve kendine titizlikle bakması, onu birçok engelleyici sebebe rağmen yaşlılığa ulaştırdı.

6.58.30

Plato ipse ad senectutem se diligentia protulit. Erat quidem corpus validum ac forte sortitus et illi nomen latitudo pectoris fecerat, sed navigationes ac pericula multum detraxerant viribus; parsimonia tamen et eorum, quae aviditatem evocant, modus et diligens sui tutela perduxit illum ad senectutem multis prohibentibus causis.

6.58.31Sanırım şunu biliyorsun: Platon'a, özeni sayesinde, doğum gününde ölmek ve seksen bir yılını hiç eksiksiz doldurmak nasip oldu. Bu yüzden o sırada Atina'da bulunan Magi, onun insanınkinden daha yüce bir kadere sahip olduğuna hükmederek öldükten sonra ona kurban sundular; çünkü dokuzun dokuzla çarpımından oluşan en kusursuz sayıyı tamamlamıştı. Hiç şüphem yok ki bu toplamdan birkaç günü de, kurbanı da seve seve bağışlardı.

6.58.31

Nam hoc scis, puto, Platoni diligentiae suae beneficio contigisse, quod natali suo decessit et annum unum atque octogensimum inplevit sine ulla deductione. Ideo magi, qui forte Athenis erant, inmolaverunt defuncto, amplioris fuisse sortis quam humanae rati, quia consummasset perfectissimum numerum, quem novem novies multiplicata conponunt. Non dubito, quin paratus sit et paucos dies ex ista summa et sacrificium remittere.

6.58.32Tutumluluk yaşlılığı uzatabilir. Yaşlılığı arzulanacak bir şey saymıyorum, ama reddedilecek bir şey de saymıyorum. İnsan kendini, kendisinden zevk alınmaya değer biri hâline getirmişse, kendisiyle olabildiğince uzun süre birlikte olmak hoştur. Bu yüzden şu konuda hüküm vereceğiz: yaşlılığın son demlerini küçümseyip sonu beklememek, onu kendi elimizle getirmek gerekir mi? Kaderini uyuşukça bekleyen, korkan birinden pek farklı değildir; tıpkı testiyi kurutup tortusunu da sömüren adamın şaraba ölçüsüzce düşkün olması gibi.

6.58.32

Potest frugalitas producere senectutem, quam ut non puto concupiscendam, ita ne recusandam quidem. Iucundum est secum esse quam diutissime, cum quis se dignum, quo frueretur, effecit. Itaque de isto feremus sententiam, an oporteat fastidire senectutis extrema et finem non opperiri, sed manu facere. Prope est a timente, qui fatum segnis expectat, sicut ille ultra modum deditus vino est, qui amphoram exiccat et faecem quoque exorbet.

6.58.33Yine de şunu soracağız: hayatın son kısmı tortu mudur, yoksa en berrak ve en saf bir şey midir? Yeter ki zihin zarar görmemiş olsun, hisler sağlam kalıp ruha yardım etsin, beden de çökmüş ve ölmeden ölmüş olmasın. Çünkü birinin hayatını mı yoksa ölümünü mü uzattığı arasında çok büyük fark vardır.

6.58.33

De hoc tamen quaeremus, pars summa vitae utrum faex sit an liquidissimum ac purissimum quiddam, si modo mens sine iniuria est et integri sensus animum iuvant nec defectum et praemortuum corpus est. Plurimum enim refert, vitam aliquis extendat an mortem.

6.58.34Ama beden artık hiçbir işe yaramıyorsa, sıkıntı çeken ruhu neden dışarı çıkarmamalı? Hatta belki de bu, gerekenden biraz önce yapılmalıdır; yoksa gerektiğinde yapamaz hâle gelebilirsin. Kötü yaşamanın tehlikesi erken ölmenin tehlikesinden büyük olduğuna göre, büyük bir kumarı azıcık bir zaman karşılığında satın almayan akılsızdır.

Çok uzun bir yaşlılık pek az kişiyi zarar görmeden ölüme ulaştırmıştır; birçoklarının hayatı uyuşukluk içinde, hiçbir işe yaramadan yatıp kalmıştır. Peki hayattan biraz yitirmeyi, onu bitirme hakkını yitirmekten daha acımasız mı sayıyorsun?

6.58.34

At si inutile ministeriis corpus est, quidni oporteat educere animum laborantem? Et fortasse paulo ante quam debet, faciendum est, ne cum fieri debebit, facere non possis. Et cum maius periculum sit male vivendi quam cito moriendi, stultus est, qui non exigua temporis mercede magnae rei aleam redimit. Paucos longissima senectus ad mortem sine iniuria pertulit, multis iners vita sine usu sui iacuit; quanto deinde crudelius iudicas aliquid ex vita perdidisse quam ius finiendae?

6.58.35Bu hükmü sanki seni şimdiden ilgilendiriyormuş gibi isteksizce dinleme; ne dediğimi tart. Yaşlılık beni bütünüyle bana bırakırsa, hem de daha iyi yanımı bütünüyle bırakırsa, onu terk etmeyeceğim. Ama zihnimi sarsmaya, onun parçalarını koparmaya başlarsa, bana hayatı değil yalnız canı bırakırsa, çürüyüp çöken binadan dışarı atlayacağım.

6.58.35

Noli me invitus audire, tamquam ad te iam pertineat ista sententia, et quid dicam aestima: non relinquam senectutem, si me totum mihi reservabit, totum autem ab illa parte meliore; at si coeperit concutere mentem, si partes eius convellere, si mihi non vitam reliquerit, sed animam, prosiliam ex aedificio putri ac ruenti.

6.58.36Hastalıktan ölüme kaçmayacağım, yeter ki iyileşebilir olsun ve ruha engel olmasın. Acı yüzünden kendime el kaldırmayacağım; böyle ölmek yenilmektir. Ama acıya hep katlanmam gerektiğini bilirsem çıkıp gideceğim; acının kendisi yüzünden değil, uğruna yaşanan her şeye engel olacağı için. Acı yüzünden ölen güçsüz ve korkaktır; acı çekmek için yaşayan ise akılsızdır.

6.58.36

Morbum morte non fugiam, dumtaxat sanabilem nec officientem animo. Non adferam mihi manus propter dolorem; sic mori vinci est. Hunc tamen si sciero perpetuo mihi esse patiendum, exibo, non propter ipsum, sed quia inpedimento mihi futurus est ad omne, propter quod vivitur. Inbecillus est et ignavus, qui propter dolorem moritur, stultus, qui doloris causa vivit.

6.58.37Ama uzattım. Üstelik bütün bir günü dolduracak kadar konu var. Hem mektubuna son veremeyen hayatına nasıl son verebilir? Öyleyse hoşça kal. Bu sözü, yalnız ölümden söz eden sözlerden daha severek okuyacaksın. Hoşça kal.

6.58.37

Sed in longum exeo. Est praeterea materia, quae ducere diem possit. Et quomodo finem imponere vitae poterit, qui epistulae non potest? Vale ergo. Quod libentius quam mortes meras lecturus es. Vale.

6.59.159. Mektup

Mektubundan büyük bir haz duydum. Kelimeleri halkın kullandığı anlamda kullanmama izin ver, onları Stoacı anlamlarına çekme. Hazzın bir kusur olduğuna inanırız. Öyle olsun; yine de bu kelimeyi ruhun neşeli hâlini anlatmak için kullanmaya alışmışızdır.

6.59.1

Magnam ex epistula tua percepi voluptatem; permitte enim mihi uti verbis publicis nec illa ad significationem Stoicam revoca. Vitium esse voluptatem credimus. Sit sane; ponere tamen illam solemus ad demonstrandam animi hilarem adfectionem.

6.59.2Biliyorum, kelimeleri bizim okulun kurallarına göre ayarlarsak haz kötü namlı bir şeydir ve sevinç bilgeden başkasına nasip olmaz. Çünkü sevinç, kendi gerçek iyiliklerine güvenen ruhun yükselişidir. Yine de gündelik dilde filancanın konsüllüğünden, evliliğinden ya da karısının doğurmasından büyük bir sevinç duyduğumuzu söyleriz; oysa bunlar sevinç olmak şöyle dursun, çoğu zaman gelecek bir kederin başlangıcıdır. Sevincin özünde ise dinmemek ve zıddına dönmemek vardır.

6.59.2

Scio, inquam, et voluptatem, si ad nostrum album verba derigimus, rem infamem esse et gaudium nisi sapienti non contingere. Est enim animi elatio suis bonis verisque fidentis. Vulgo tamen sic loquimur, ut dicamus magnum gaudium nos ex illius consulatu aut nuptiis aut ex partu uxoris percepisse, quae adeo non sunt gaudia, ut saepe initia futurae tristitiae sint. Gaudio autem iunctum est non desinere nec in contrarium verti.

6.59.3Bu yüzden bizim Vergilius

Ve zihnin kötü sevinçleri

dediğinde güzel söylüyor, ama pek yerinde değil. Çünkü kötü sevinç yoktur. Bu adı hazlara vermiş ve demek istediğini anlatmıştır: kendi kötülüklerine sevinen insanları kastetmiştir.

6.59.3

Itaque cum dicit Vergilius noster Et mala mentis gaudia, diserte quidem dicit, sed parum proprie. Nullum enim malum gaudium est. Voluptatibus hoc nomen inposuit et quod voluit expressit. Significavit enim homines malo suo laetos.

6.59.4Yine de mektubundan büyük haz duyduğumu söylemekte haksız değildim. Çünkü bilgisiz bir insan ahlâken güzel bir sebepten sevinse bile, onun bu duygulanmasına haz derim: dizginsizdir, hemen ters yöne dönmeye hazırdır, sahte bir iyilik kanaatiyle harekete geçmiştir, ölçü ve sınır tanımaz.

Ama konuya döneyim; mektubunda beni neyin sevindirdiğini dinle: kelimeler senin elinde. Söz seni sürüklemiyor, hedeflediğinden öteye götürmüyor.

6.59.4

Tamen ego non inmerito dixeram cepisse me magnam ex epistula tua voluptatem; quamvis enim ex honesta causa inperitus homo gaudeat, tamen adfectum eius inpotentem et in diversum statim inclinaturum voluptatem voco, opinione falsi boni motam, inmoderatam et inmodicam. Sed ut ad propositum revertar, audi, quid me in epistula tua delectaverit: habes verba in potestate. Non effert te oratio nec longius quam destinasti trahit.

6.59.5Hoşlarına giden bir kelimenin güzelliğine kapılıp yazmayı hiç tasarlamadıkları bir konuya çekilen çok kişi vardır; senin başına bu gelmiyor: her şey sıkı ve konuya uygun. İstediğin kadar söylüyor ve söylediğinden fazlasını anlatıyorsun. Bu daha büyük bir şeyin belirtisidir: ruhunda da gereksiz, şişkin hiçbir şey olmadığı görülüyor.

6.59.5

Multi sunt, qui ad id, quod non proposuerant scribere, alicuius verbi placentis decore vocentur, quod tibi non evenit; pressa sunt omnia et rei aptata. Loqueris quantum vis et plus significas quam loqueris. Hoc maioris rei indicium est; apparet animum quoque nihil habere supervacui, nihil tumidi.

6.59.6Yine de mecazlar buluyorum; düşüncesizce yapılmamışlar, ama kendilerini sınamaktan da çekinmemişler. Benzetmeler buluyorum. Birisi bizim bunları kullanmamızı yasaklar ve yalnız şairlere izin verildiğine hükmederse, bana öyle geliyor ki o kişi, henüz alkış toplayan sözün peşine düşülmeyen eskilerden hiçbirini okumamıştır. Yalın konuşan, yalnızca bir şeyi göstermek için söz söyleyen o eskiler benzetmelerle doludur. Bunları gerekli sayıyorum; şairlerin onlara ihtiyaç duymasıyla aynı sebepten değil, zayıflığımıza destek olsunlar, hem konuşanı hem dinleyeni konunun tam içine götürsünler diye.

6.59.6

Invenio tamen translationes verborum ut non temerarias ita quae periculum sui fecerint. Invenio imagines, quibus si quis nos uti vetat et poetis illas solis iudicat esse concessas, neminem mihi videtur ex antiquis legisse, apud quos nondum captabatur plausibilis oratio. Illi, qui simpliciter et demonstrandae rei causa eloquebantur, parabolis referti sunt, quas existimo necessarias, non ex eadem causa qua poetis, sed ut inbecillitatis nostrae adminicula sint, ut et dicentem et audientem in rem praesentem adducant.

6.59.7İşte şu sıralar Sextius'u okuyorum: keskin zekâlı bir adam, Yunanca kelimelerle ama Roma ahlâkıyla felsefe yapıyor. Onun kullandığı bir benzetme beni etkiledi: düşman her yandan beklendiğinde ordu, savaşa hazır olarak dörtgen düzende yürür. "Bilge de aynısını yapmalıdır," der; "bütün faziletlerini her yana yaymalıdır ki nerede bir tehlike baş gösterirse orada hazır bir savunma bulunsun ve kumandanın işaretine kargaşasız karşılık versin." Büyük komutanların düzenlediği ordularda bütün kuvvetlerin komutanın emrini aynı anda duyduğunu, birinin verdiği işaret piyadeye ve süvariye aynı anda ulaşacak biçimde dizildiklerini görürüz; Sextius bunun bizim için çok daha gerekli olduğunu söyler.

6.59.7

Sextium ecce cum maxime lego, virum acrem, Graecis verbis, Romanis moribus philosophantem. Movit me imago ab illo posita: ire quadrato agmine exercitum, ubi hostis ab omni parte suspectus est, pugnae paratum; Idem, inquit, sapiens facere debet; omnes virtutes suas undique expandat, ut ubicumque infesti aliquid orietur, illic parata praesidia sint et ad nutum regentis sine tumultu respondeant. Quod in exercitibus iis, quos imperatores magni ordinant, fieri videmus, ut imperium ducis simul omnes copiae sentiant, sic dispositae, ut signum ab uno datum peditem simul equitemque percurrat; hoc aliquanto magis necessarium esse nobis ait.

6.59.8Çünkü ordular çoğu zaman düşmandan sebepsiz yere korkmuş, en çok şüphelendikleri yol en güvenlisi çıkmıştır. Akılsızlığın ise hiçbir yanı güvende değildir. Yukarıdan da korkar, aşağıdan da; iki yanı da titrer. Tehlikeler peşinden gelir, önüne çıkar. Her şeyden ürker, hazırlıksızdır, yardıma gelenlerden bile korkar. Bilge ise her saldırıya karşı korunaklı ve tetiktedir; yoksulluk da, yas da, rezillik de, acı da saldırsa geri adım atmaz. Korkusuzca hem onların üstüne hem onların arasından yürür.

6.59.8

Illi enim saepe hostem timuere sine causa, tutissimumque illis iter quod suspectissimum fuit; nihil stultitia pacatum habet. Tam superne illi metus est quam infra. Utrumque trepidat latus. Secuntur pericula et occurrunt. Ad omnia pavet, inparata est et ipsis terretur auxiliis. Sapiens autem ad omnem incursum munitus, intentus, non si paupertas, non si luctus, non si ignominia, non si dolor impetum faciat, pedem referet. Interritus et contra illa ibit et inter illa.

6.59.9Bizi çok şey bağlıyor, çok şey zayıflatıyor. Bu kusurların içinde uzun süre yattık; arınmak zor. Çünkü yalnızca lekelenmedik, boyandık. Bir benzetmeden ötekine geçmeyelim de sık sık kendi kendime düşündüğüm şeyi sorayım: Akılsızlık bizi neden bu kadar inatla tutuyor? Önce, onu cesaretle itmediğimiz, bütün atılımımızla kurtuluşa doğru çabalamadığımız için; sonra, bilge adamların bulduklarına yeterince inanmadığımız, onları açık yüreklerle içimize çekmediğimiz ve böyle büyük bir işe üstünkörü eğildiğimiz için.

6.59.9

Nos multa alligant, multa debilitant. Diu in istis vitiis iacuimus, elui difficile est. Non enim inquinati sumus, sed infecti. Ne ab alia imagine ad aliam transeamus, hoc quaeram, quod saepe mecum dispicio: quid ita nos stultitia tam pertinaciter teneat? Primo quia non fortiter illam repellimus nec toto ad salutem impetu nitimur, deinde quia illa, quae a sapientibus viris reperta sunt, non satis credimus nec apertis pectoribus haurimus leviterque tam magnae rei insistimus.

6.59.10Ancak kusurlarından boş kalan vakitte öğrenen biri, kusurlara karşı yetecek kadarını nasıl öğrenebilir? Hiçbirimiz derine inmiyor. Yalnızca yüzeyden bir şeyler kopardık; meşgul insanlar için felsefeye azıcık vakit harcamış olmak yetti de arttı bile.

6.59.10

Quemadmodum autem potest aliquis, quantum satis sit, adversus vitia discere, qui quantum a vitiis vacat, discit? Nemo nostrum in altum descendit. Summa tantum decerpsimus et exiguum temporis impendisse philosophiae satis abundeque occupatis fuit.

6.59.11Özellikle şu engel oluyor: kendimizden çabuk hoşnut oluyoruz. Bize iyi adam, basiretli, kutsal diyen birini bulursak, kendimizi o sözlerde tanırız. Ölçülü bir övgüyle yetinmeyiz; dalkavukluğun utanmadan üstümüze yığdığı her şeyi bir alacak gibi tahsil ederiz. Bize en iyi, en bilge olduğumuzu söyleyenlere hak veririz, oysa çoğu zaman pek çok yalan söylediklerini biliriz. Kendimize öyle göz yumarız ki tam o sırada tersini yaptığımız şeyden dolayı övülmek isteriz. Biri işkence ettirirken en yumuşak huylu, yağmalarken en cömert, sarhoşluklar ve şehvetler arasında en ölçülü olduğunu duyar. Sonuçta, kendimizi en iyi sandığımız için değişmek istemeyiz.

6.59.11

Illud praecipue impedit, quod cito nobis placemus; si invenimus, qui nos bonos viros dicat, qui prudentes, qui sanctos, adgnoscimus. Non sumus modica laudatione contenti; quicquid in nos adulatio sine pudore congessit, tamquam debitum prendimus. Optimos nos esse, sapientissimos adfirmantibus adsentimur, cum sciamus illos saepe multa mentiri. Adeoque indulgemus nobis, ut laudari velimus in id, cui contraria cum maxime facimus. Mitissimum ille se in ipsis suppliciis audit, in rapinis liberalissimum, in ebrietatibus ac libidinibus temperantissimum. Sequitur itaque, ut ideo mutari nolimus, quia nos optimos esse credimus.

6.59.12İskender artık Hindistan'da dolaşıp komşularınca bile pek tanınmayan kavimleri savaşla yakıp yıkarken, bir şehri kuşattığı sırada surların çevresini dolaşıp duvarların en zayıf yerini ararken bir okla yaralandı; yine de uzun süre atının üstünde kalıp işini sürdürmekte direndi. Sonra kan durunca kurumuş yaranın acısı arttı, attan sarkan bacağı yavaş yavaş uyuştu. Geri çekilmek zorunda kalınca "Herkes benim Iuppiter'in oğlu olduğuma yemin ediyor," dedi, "ama bu yara insan olduğumu haykırıyor."

6.59.12

Alexander cum iam in India vagaretur et gentes ne finitimis quidem satis notas bello vastaret, in obsidione cuiusdam urbis, dum circumit muros et inbecillissima moenium quaerit, sagitta ictus diu persedere et incepta agere perseveravit. Deinde cum represso sanguine sicci vulneris dolor cresceret et crus suspensum equo paulatim optorpuisset, coactus absistere Omnes, inquit, iurant esse me Iovis filium, sed vulnus hoc hominem esse me clamat.

6.59.13Biz de aynısını yapalım. Dalkavukluk herkesi kendi payına düştüğü ölçüde aptallaştırır. Şöyle diyelim: "Siz basiretli olduğumu söylüyorsunuz, ama ben ne kadar çok faydasız şeyi arzuladığımı, bana zarar verecek şeyleri dilediğimi görüyorum. Hayvanlara tokluğun gösterdiğini bile anlamıyorum: yemeğin, içkinin ölçüsü ne olmalı. Ne kadarını kaldırabileceğimi hâlâ bilmiyorum."

6.59.13

Idem nos faciamus. Pro sua quemque portione adulatio infatuat. Dicamus: Vos quidem dicitis me prudentem esse, ego autem video, quam multa inutilia concupiscam, nocitura optem. Ne hoc quidem intellego, quod animalibus satietas monstrat, quis cibo debeat esse, quis potioni modus. Quantum capiam adhuc nescio.

6.59.14Şimdi sana bilge olmadığını nasıl anlayacağını öğreteyim. Bilge sevinçle doludur; neşeli, dingin ve sarsılmazdır; tanrılarla eşit yaşar. Şimdi kendine danış: hiç kederlenmiyorsan, hiçbir umut geleceği bekletip ruhunu tedirgin etmiyorsa, ruhunun gidişi gece gündüz aynı, düzgün, dik ve kendinden hoşnutsa, insan için mümkün olan iyiliğin doruğuna ulaşmışsın demektir. Ama her yandan her türlü hazzı arıyorsan, sevinçten ne kadar yoksunsan bilgelikten de o kadar yoksun olduğunu bil. Oraya varmak istiyorsun, ama zenginlikler, makamlar arasında oraya varacağını umuyorsan yanılıyorsun; bu, kaygıların arasında sevinç aramaktır. Sana neşe ve haz verecekmiş gibi peşinden koştuğun şeyler acıların sebepleridir.

6.59.14

Iam docebo, quemadmodum intellegas te non esse sapientem. Sapiens ille plenus est gaudio, hilaris et placidus, inconcussus; cum dis ex pari vivit. Nunc ipse te consule; si numquam maestus es, nulla spes animum tuum futuri exspectatione sollicitat, si per dies noctesque par et aequalis animi tenor erecti et placentis sibi est, pervenisti ad humani boni summam. Sed si adpetis voluptates et undique et omnes, scito tantum tibi ex sapientia, quantum ex gaudio deesse. Ad hoc cupis pervenire, sed erras, qui inter divitias illuc venturum esse te speras, inter honores, id est, gaudium inter sollicitudines quaeris. Ista, quae sic petis tamquam datura laetitiam ac voluptatem, causae dolorum sunt.

6.59.15Hepsi, diyorum, sevince yönelir, ama sağlam ve büyük bir sevinci nereden elde edeceklerini bilmezler. Biri onu şölenlerden ve sefahatten, biri hırstan ve çevresini saran yanaşma kalabalığından, biri metresinden, bir başkası özgür insana yakışan çalışmaların boş gösterişinden ve hiçbir derde deva olmayan edebiyattan bekler. Bunların hepsini aldatıcı ve kısa süren eğlenceler kandırır: bir saatlik neşeli çılgınlığın bedelini uzun bir bıkkınlıkla ödeten sarhoşluk gibi; büyük kaygıyla kazanılan ve büyük kaygıyla ödenen alkış ve tezahürat gibi.

6.59.15

Omnes, inquam, illi tendunt ad gaudium, sed unde stabile magnumque consequantur, ignorant. Ille ex conviviis et luxuria, ille ex ambitione et circumfusa clientium turba, ille ex amica, alius ex studiorum liberalium vana ostentatione et nihil sanantibus litteris; omnes istos oblectamenta fallacia et brevia decipiunt, sicut ebrietas, quae unius horae hilarem insaniam longi temporis taedio pensat, sicut plausus et adclamationis secundae favor, qui magna sollicitudine et partus est et expiandus.

6.59.16Öyleyse şunu düşün: bilgeliğin meyvesi budur, hiç bozulmayan bir sevinç. Bilgenin ruhu Ay'ın üstündeki evren gibidir: orada hava hep açıktır. Bilge hiçbir zaman sevinçsiz olmadığına göre, bilge olmayı neden istemen gerektiğinin sebebi de elinde. Bu sevinç ancak insanın faziletlerinin bilincinden doğar.

6.59.16

Hoc ergo cogita, hunc esse sapientiae effectum, gaudii aequalitatem. Talis est sapientis animus, qualis mundus super lunam; semper illic serenum est. Habes ergo et quare velis sapiens esse, si numquam sine gaudio est. Gaudium hoc non nascitur nisi ex virtutum conscientia.

6.59.17Cesur, adil ve ölçülü olmayan sevinemez. "Peki," diyorsun, "akılsızlar ve kötüler sevinmez mi?" Avını yakalamış aslanlardan fazla değil. Şarapla ve şehvetle kendilerini tükettiklerinde, kusurlarının arasında gece onlara yetmediğinde, dar bedenlerine alabileceğinden fazla tıkıştırılan hazlar irinlenmeye başladığında, o zavallılar Vergilius'un şu dizesini haykırırlar:

Çünkü son gecemizi sahte sevinçler arasında Nasıl geçirdiğimizi biliyorsun.

6.59.17

Non potest gaudere, nisi fortis, nisi iustus, nisi temperans. Quid ergo? inquis, Stulti ac mali non gaudent? Non magis quam praedam nancti leones. Cum fatigaverunt se vino ac libidinibus, cum illos nox inter vitia defecit, cum voluptates angusto corpori ultra quam capiebat ingestae suppurare coeperunt, tunc exclamant miseri Vergilianum illum versum: Namque ut supremam falsa inter gaudia noctem Egerimus, nosti.

6.59.18Sefahat düşkünleri her geceyi sahte sevinçler arasında, hem de sanki son geceleriymiş gibi geçirirler. Tanrılara ve tanrılara öykünenlere eşlik eden sevinç ise kesintiye uğramaz, dinmez; başka bir yerden alınmış olsaydı dinerdi. Başkasının bağışı olmadığı için başkasının keyfine de bağlı değildir. Talihin vermediğini talih elinden alamaz. Hoşça kal.

6.59.18

Omnem luxuriosi noctem inter falsa gaudia et quidem tamquam supremam agunt; illud gaudium, quod deos deorumque aemulos sequitur, non interrumpitur, non desinit; desineret, si sumptum esset aliunde. Quia non est alieni muneris, ne arbitrii quidem alieni est. Quod non dedit fortuna, non eripit. Vale.

6.60.160. Mektup

Yakınıyorum, kavga ediyorum, öfkeleniyorum. Hâlâ dadının, lalanın ya da annenin senin için dilediği şeyleri mi diliyorsun? Ne kadar kötü şeyler dilediklerini hâlâ anlamıyor musun? Ah, yakınlarımızın dileklerinin bize ne kadar düşmanca olduğu! Hem ne kadar iyi sonuçlanmışlarsa o kadar düşmanca. Artık ilk çocukluğumuzdan beri bütün kötülüklerin peşimizden gelmesine şaşmıyorum: ana babamızın bedduaları arasında büyüdük. Tanrılar bir kez de bizim, kendimiz için ettiğimiz, karşılığında hiçbir şey istemeyen duamızı işitsin.

6.60.1

Queror, litigo, irascor. Etiamnunc optas, quod tibi optavit nutrix tua aut paedagogus aut mater? Nondum intellegis, quantum mali optaverint? O quam inimica nobis sunt vota nostrorum! Eo quidem inimiciora quo cessere felicius. Iam non admiror, si omnia nos a prima pueritia mala secuntur; inter execrationes parentum crevimus. Exaudiant di nostram quoque pro nobis vocem gratuitam.

6.60.2Daha ne zamana kadar, sanki kendimizi besleyemiyormuşuz gibi tanrılardan bir şey isteyeceğiz? Daha ne zamana kadar büyük şehirlerin ovalarını ekinle dolduracağız? Daha ne zamana kadar bizim için bütün bir halk hasat yapacak? Daha ne zamana kadar tek bir sofranın malzemesini birçok gemi, hem de tek bir denizden değil, taşıyacak? Bir boğa birkaç dönümlük otlakla doyar; tek bir orman birçok file yeter; insan ise hem karadan hem denizden beslenir.

6.60.2

Quousque poscemus aliquid deos ita quasi nondum ipsi alere nos possimus? Quamdiu sationibus inplebimus magnarum urbium campos? Quamdiu nobis populus metet? Quamdiu unius mensae instrumentum multa navigia et quidem non ex uno mari subvehent? Taurus paucissimorum iugerum pascuo impletur; una silva elephantis pluribus sufficit; homo et terra et mari pascitur.

6.60.3Nasıl yani? Tabiat bize bu kadar küçük bir beden verirken, en iri ve en obur hayvanların açgözlülüğünü geçelim diye bu kadar doymak bilmez bir karın mı verdi? Hiç de değil. Tabiata verilen şey ne kadarcıktır ki! Az bir şeyle doyar. Bize pahalıya mal olan karnımızın açlığı değil, gösteriş hırsımızdır.

6.60.3

Quid ergo? Tam insatiabilem nobis natura alvum dedit, cum tam modica corpora dedisset, ut vastissimorum edacissimorumque animalium aviditatem vinceremus? Minime. Quantulum est enim, quod naturae datur? Parvo illa dimittitur. Non fames nobis ventris nostri magno constat, sed ambitio.

6.60.4Bu yüzden Sallustius'un "karınlarına boyun eğenler" dediği bu insanları insan değil, hayvan sayalım; bazılarını ise hayvan bile değil, ölü sayalım. Çoklarına faydası dokunan yaşar, kendinden yararlanan yaşar; saklanıp uyuşanlar ise evlerinde bir mezarda yatar gibi dururlar. Adlarını kapılarının eşiğine, mermere kazıyabilirsin: ölümlerini daha ölmeden yaşamışlardır. Hoşça kal.

6.60.4

Hos itaque, ut ait Sallustius, ventri oboedientes animalium loco numeremus, non hominum, quosdam vero ne animalium quidem, sed mortuorum. Vivit is, qui multis usui est, vivit is, qui se utitur; qui vero latitant et torpent, sic in domo sunt, quomodo in conditivo. Horum licet in limine ipso nomen marmori inscribas, mortem suam antecesserunt. Vale.

6.61.161. Mektup

İstediğimiz şeyi istemeyi bırakalım. Ben kesinlikle buna çalışıyorum: yaşlandım ve çocukken istediklerimi istemeyi bıraktım. Günlerim de gecelerim de yalnız buna gidiyor; işim de düşüncem de bu: eski kötülüklere bir son vermek. Her günün benim için bütün bir hayat değerinde olmasına çalışıyorum. Herkül hakkı için, onu son günümmüş gibi telaşla yaşamıyorum; ama son günüm de olabilirmiş gibi bakıyorum ona.

6.61.1

Desinamus, quod voluimus, velle. Ego certe id ago: senex ea desii velle quae puer volui. In hoc unum eunt dies, in hoc noctes, hoc opus meum est, haec cogitatio: inponere veteribus malis finem. Id ago, ut mihi instar totius vitae dies sit. Nec mehercules tamquam ultimum rapio, sed sic illum aspicio, tamquam esse vel ultimus possit.

6.61.2Bu mektubu sana, tam yazarken ölüm beni çağıracakmış gibi bir ruhla yazıyorum. Çıkıp gitmeye hazırım; hayattan tat alacağım da bu yüzden, çünkü onun ne kadar süreceğine fazla takılmıyorum.

Yaşlılıktan önce iyi yaşamaya özen gösterdim, yaşlılıkta iyi ölmeye; iyi ölmek ise seve seve ölmektir. Hiçbir şeyi istemeyerek yapmamaya çalış.

6.61.2

Hoc animo tibi hanc epistulam scribo, tamquam me cum maxime scribentem mors evocatura sit. Paratus exire sum et ideo fruar vita, quia quam diu futurum hoc sit, non nimis pendeo. Ante senectutem curavi, ut bene viverem, in senectute, ut bene moriar; bene autem mori est libenter mori. Da operam, ne quid umquam invitus facias.

6.61.3Direnen için zorunlu olacak her şey, isteyen için zorunluluk değildir. Demek istediğim şu: emirleri gönüllü kabul eden, köleliğin en acı yanından, istemediğini yapmaktan kurtulur. Emir üzerine bir şey yapan değil, onu istemeyerek yapan zavallıdır. Öyleyse ruhumuzu öyle düzenleyelim ki durum ne gerektiriyorsa onu isteyelim; özellikle de kendi sonumuzu kedersiz düşünebilelim.

6.61.3

Quicquid necesse futurum est repugnanti, volenti necessitas non est. Ita dico: qui imperia libens excipit, partem acerbissimam servitutis effugit, facere quod nolit. Non qui iussus aliquid facit, miser est, set qui invitus facit. Itaque sic animum conponamus, ut quicquid res exiget, id velimus et in primis ut finem nostri sine tristitia cogitemus.

6.61.4Hayata hazırlanmadan önce ölüme hazırlanmalıyız. Hayatın donanımı yeterlidir, ama biz donanımına karşı açgözlüyüz; bize hep bir şey eksik görünür, hep de görünecektir. Yeterince yaşamış olmamızı ne yıllar ne günler sağlar, ruh sağlar. Sevgili Lucilius, yetecek kadar yaşadım; ölümü doymuş olarak bekliyorum. Hoşça kal.

6.61.4

Ante ad mortem quam ad vitam praeparandi sumus. Satis instructa vita est, sed nos in instrumenta eius avidi sumus; deesse aliquid nobis videtur et semper videbitur. Ut satis vixerimus, nec anni nec dies faciunt, sed animus. Vixi, Lucili carissime, quantum satis erat; mortem plenus exspecto. Vale.

6.62.162. Mektup

Özgür insana yakışan çalışmalarına iş kalabalığının engel olduğunu düşündürmek isteyenler yalan söylüyor: meşguliyet uyduruyor, onu büyütüyor ve kendi kendilerini meşgul ediyorlar. Benim vaktim var, Lucilius, vaktim var; nerede olursam olayım, orada kendime aitim. Çünkü kendimi işlere teslim etmiyorum, yalnızca ödünç veriyorum; vakit yitirmek için bahane kovalamıyorum. Hangi yerde durursam durayım, orada düşüncelerimi işliyor, ruhumda şifa verici bir şeyi evirip çeviriyorum.

6.62.1

Mentiuntur, qui sibi obstare ad studia liberali turbam negotiorum videri volunt; simulant occupationes et augent et ipsi se occupant. Vaco, Lucili, vaco et ubicumque sum, ibi meus sum. Rebus enim me non trado, sed commodo, nec consector perdendi temporis causas. Et quocumque constiti loco, ibi cogitationes meas tracto et aliquid in animo salutare converso.

6.62.2Kendimi dostlarıma verdiğimde bile kendimden kopmuyorum; bir rastlantının ya da kamusal bir vazifeden doğan bir işin bir araya getirdiği kimselerle oyalanmıyorum, en iyilerle birlikteyim: hangi yerde, hangi çağda yaşamış olurlarsa olsunlar ruhumu onlara gönderiyorum.

6.62.2

Cum me amicis dedi non tamen mihi abduco, nec cum illis moror, quibus me tempus aliquod congregavit aut causa ex officio nata civili, sed cum optimo quoque sum; ad illos, in quocumque loco, in quocumque saeculo fuerunt, animum meum mitto.

6.62.3İnsanların en iyisi olan Demetrius'u yanımda taşıyorum; mor giysililerden ayrılıp o yarı çıplak adamla konuşuyor, ona hayranlık duyuyorum. Neden duymayayım? Hiçbir eksiği olmadığını gördüm. İnsan her şeyi küçümseyebilir, ama kimse her şeye sahip olamaz. Zenginliğe giden en kısa yol zenginliği küçümsemekten geçer. Bizim Demetrius ise her şeyi küçümsemiş biri gibi değil, her şeye sahip olmayı başkalarına bırakmış biri gibi yaşar. Hoşça kal.

6.62.3

Demetrium, virorum optimum, mecum circumfero et relictis conchyliatis cum illo seminudo loquor, illum admiror. Quidni admirer? Vidi nihil ei deesse. Contemnere aliquis omnia potest, omnia habere nemo potest. Brevissima ad divitias per contemptum divitiarum via est. Demetrius autem noster sic vivit, non tamquam contempserit omnia, sed tamquam aliis habenda permiserit. Vale.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…